ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

Τελεία και παύλα, [Γαβριηλίδης 2005]
Αυτά, Γαβριηλίδης [2008]
Η Ιστορία Ίδια [Γαβριηλίδης 2019]
Σ’ ότι εάν υπήρξα (Εκδ. Κουκκίδα 2025)
Ο ασφαλής ποιητής (Εκδ. Κουκκίδα 2025)

ΠΕΖΟ

Ξέρω τι θα γίνει [Εντύποις 2018]

ΠΑΙΔΙΚΑ

(2019) Λύκοι και πρόβατα, Μεταίχμιο
(2019) Ο Θοδωρής και οι φίλοι του!, Τζιαμπίρης – Πυραμίδα
(2018) Ξέρω τι θα γίνει, Εντύποις
(2018) Το παιχνίδι των δοντιών, Μεταίχμιο
(2014) Το πιο ευτυχισμένο κοριτσάκι του κόσμου, Φελεκίδου Βαρβάρα (2008) Αυτά, Γαβριηλίδης
(2006) Η νονά της Σταχτοπούτας σε δράση, Κέδρος
(2006) Η Πρασινούλα γιναντούλα και οι εφτά χιονάτες, Κέδρος
(2006) Ο άστεγος χορτοφάγος λύκος και το έξυπνο γουρουνάκι, Κέδρος
(2005) Τελεία και παύλα, Γαβριηλίδης
(2004) Η μαγική κούπα, Σύγχρονοι Ορίζοντες

.

.

Σ’ Ο,ΤΙ ΕΑΝ ΥΠΗΡΞΑ (2025)

ΕΚΚΕΝΤΡΑ

ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ

Εκείνο το χέρι και το πόδι ελεύθερα
απ’ τους περιορισμούς του κορμού
ανήκουν στο μαύρο αιωνίως
συνομιλούν με τα πιο αρχέτυπα χορικά
ένα εδώ κι ένα εκεί
επιστρατεύονται στον χωροχρόνο
κι αφηγούνται αενάως την ιστορία τους

Εκείνο το αίμα ρέει ανάμεσα
από χείλη κι ενθύμια σφραγίζει
μάτια κοκαλωμένα στην ομορφιά πριν το τέλος
(διαλέγουν και διαλέγονται με το φως οι νεκροί
λένε οι αρχαίοι μύθοι) σφραγίζει
λέξεις χτυπημένες ενώ στροβιλίζονται
στα πεδία της μάχης ημιθανείς

Ίσως ο δέκτης τρελάθηκε μονολογώ στα διαλείμματα
αίμα πηγαινοέρχεται ανάμεσα χερτζ και ίντσες
διαστάσεις και εντάσεις μελετά
αναποφάσιστο κοντοστέκει στις γωνίες
πριν κυλήσει στο πάτωμα βάψει
το χαλί αναρριχηθεί στο ταβάνι σκοτώσει
ό,τι περισσεύει αθώο τυλίξει
με κόκκινο μανδύα τα έπιπλα

To ξύλο καίγεται γρήγορα
το αίμα είναι στυφό – σκάσε
σιγά τη σφαγή σιγά τη φωτιά
εξ αντανακλάσεως ο θρήνος
πιότερο με θηριωδία φέρνει

Όταν κλείνω τον δέκτη καταγράφω το συμβάν
κι υπογράφω,
«Πολεμική του καναπέ ανταποκρίτρια»

ΔΙΑΤΡΗΤΗ ΦΥΓΑΣ

Αν είμαι διάτρητη ποιον νοιάζει
Αναρωτιόταν η μικρή φυγάς
Από τον εαυτό της άμοιρη
Γιατί στον όμορο πλανήτη τής Νόησης
Ξηλώθηκε ένα νήμα καλέ μου
Ένα μόνο μικρό νήμα και δες
Τα χέρια μου είναι άδεια από όλα
Του το ψέλλισα από ευγένεια
Στα μούτρα αλλά μουρμουριστά
Καθώς λιγόψυχο ποτάμι που
Στέρευε όπως κυλούσε

– Του το είπες; – Του το είπες;
Κελαηδούσαν τα άπιστα πουλιά

Και ποιον νοιάζει λοιπόν
κορμί στοιχειωμένο γέφυρες σπασμένες
με τα περασμένα όλα τα μελλούμενα
Ένα στόμα ανήσυχο
Ένα κορμί ένα στόμα
Ποιον νοιάζει που είμαι διάτρητη

Τραγουδούσε παράφωνα το κορίτσι
Από όλους μακριά
Κι ας έβλεπε μικρά φώτα στα μάτια τους
Ψέματα ήταν
Ξέρεις πώς καίνε τα ψέματα
Σβήνουν τα μάτια και μένουν τα ψέματα
Ποιον νοιάζει μια διάτρητη μικρή φυγάς;
Στο κάτω κάτω έχω κιόλας φύγει.

ΚΕΝΤΗΜΑ

Να μάθεις κέντημα
Προτίμησε το από τις ονειροπολήσεις
Γυναικεία δάχτυλα βελονιασμένα
Από αιώνες υποταγμένης ομορφιάς
Έδειχναν τον σωστό δρόμο

Μα εγώ κιόλας φευγάτη

Πώς να ακούσω από βυθό
Το κολύμπι στο κενό είναι απαιτητικό
Απ’ την αρχή δρόμοι και σημεία
Να οριστεί στο τίποτα ένα καινούργιο σύμπαν
Πριν σε σκεπάσει η λάσπη

Δεν έμαθα τότε που έπρεπε
Χωρίς διλήμματα
Να σημαδεύω το κενό με ομορφιά
Μία για όλους
Δοκιμασμένη γενιές

Σεμέδες σε στρωμένες κρεβατοκάμαρες
Αστικά σαλόνια
Με μισόκλειστα παραθυρόφυλλα
Αυλές πλημμυρισμένες γέλια
Τριαντάφυλλα και γυναικείο ιδρώτα

Τι κρίμα
Πολλές φορές το είπα
Την ώρα της γραφής

Δεν έμαθα τότε που έπρεπε
Μονόδρομα να σχεδιάζω
Τον διάκοσμο των λογισμών μου
Σε ασφαλή τελάρα τις λέξεις ν’ απλώνω
Με πολύχρωμους μουλινέδες
Κινήσεις ακριβείας
Να μην αποφασίζω παρά
Την επανάληψη της μικρής ιστορίας του φύλου μου
Στις επιφάνειες που εμπόδιζαν για αιώνες
Τα δάκρυα να μιλήσουνε στη γη.

ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ

ΠΟΣΟ ΒΑΘΙΑ ΜΕΣ ΣΤΟ ΠΟΙΗΜΑ

Πόσο βαθιά μες στο ποίημα να σκάψω
Πόσο βαθιά να σκαλίσω το χώμα
Τα χέρια να βυθίσω στις λέξεις
Τα νύχια
Τρέμω τα έγκατα τη λάσπη
Με ρινίσματα χρυσού πλασμένη ωστόσο
Τα παράξενα κλάσματα φοβάμαι
Τις βλοσυρές αναλογίες
Τις ζυγαριές ακριβείας
Δεν παζαρεύουν διαφορές
Δεν επιτρέπουν αναθεωρήσεις
Είν’ ένας τέλειος εφιάλτης
Με χαμένα παιδιά ανάμεσα
Κλαίνε σα σαλεμένες γάτες
Όπως απ’ τον κερματισμένο εαυτό τους κρύβονται
Φοβάμαι τα χοροπηδητά των άυλων σωμάτων
Τα παιχνίδια της θλίψης όταν στενεύει ο δρόμος
Είναι νύχτα βαθιά μες στο ποίημα

Πόσο βαθιά μες στο ποίημα να ρουφήξω
Πόσο βαθιά να γνωρίσω το χώμα
Το στόμα να κολλήσω στις λέξεις
Επανωτίζω τα χείλη στο πώμα
To μπουκάλι ακμαίο ναυάγιο
Μιας χαμένης μικρής Ατλαντίδας
Ποια αρχή με δικάζει και πάλι
Να βυζαίνω στιγμές τελειωμένες
Ο καιρός είν’ υγρός και σακάτης
Στην καρδιά του λιωμένου μου χρόνου
Αθώρητες σπηλιές παντού λεκέδες μνήμης
Κρατημένη ακέραια η δανεική ανάσα
Του αόρατου βαμπίρ της πρότερης μέρας
Διεκδικεί το γουργουρητό των παρακείμενων ωκεανών
Μια νέα τρομακτική ευκαιρία, όπως ας πούμε
Ένα μέλλον που δεν της ανήκει
Έτσι η τόλμη ξοδεύεται στο ανέφικτο
Κι είναι μια σκούρα θάλασσα στο ποίημα

Όμως στο βάθος που λες
Ένα τίποτα το ποίημα που θάλλει αιωνίως.

ΠΑΡΕΚΚΛΗΣΕΙΣ

ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Ανοίγω τον καθρέφτη
Μεριάζει σαν ξεκλείδωτη πόρτα
το γυαλισμένο μου είδωλο
Πιάνει να λέει την ιστορία
ο αφηγητής
που δε μου μοιάζει
-όπως κανένας αρχετυπικός αφηγητής
τους ήρωές του-
που δε με βλέπει
-όπως κανένας κουκλοπαίχτης
τις μαριονέτες του-
που δε μ’ ακούει
-όπως κανένας διευθυντής ορχήστρας
ένα πειθήνιο βιολί του-
Πλάθει τους μύθους του
παίζοντας το φως στα δάχτυλα
καλοπροπονημένος ζογκλέρ
ενόσω εγώ στάμπα κολλημένη στον τοίχο
στον εαυτό μου ζητώ να επιστρέφω

Ξεκάθαρο ωστόσο:
Ο καθρέφτης πρέπει να πει την ιστορία
κι εγώ να δρέψω τις επιλογές του
επιμένοντας όπως το εγώ αποφασίζει
να ιστορηθώ
Ο αφηγητής συνεχίζει
Σίγουρα δεν ακούει
Δε βλέπει
Δε μου μοιάζει

Κανένας δε θα πει την ιστορία μου αποφασίζω
Ξεκολλώ απ’ τον τοίχο
Το είδωλο επιστρέφει ακέραιο
και πέφτω με φόρα στο μέλλον μου

ΥΓ. Για τις ανάγκες του επιλόγου να ειπωθεί πως
κι ένα χαμόγελο μοιρασμένο σε θρύψαλα
σε μια ευκτική ή μελλοντική επανένωση των σπασμένων
μένει χαμόγελο σε κάθε χρόνο

ΦΥΓΗ

Έφυγε μέσα σε παλιό αμάξι
Ίσα που πήγαινε μες στο πηχτό σκοτάδι
Μια ξένη η νύχτα που τώρα γνώριζε
Έκλεισε την πόρτα χωρίς ήχο
Φόρεσε ένα καρό κασκόλ
Από τα επτά στην ντουλάπα του
Ένα για κάθε μέρα της βδομάδας
Πήρε μαζί του της Κυριακής
Έξω ένα μυρμήγκι φύλαγε τον ύπνο τους
Μια μουσική αιχμηρή
το φωτοστέφανο στις παλιές λαμαρίνες
Δεν ήξερε απ’ αυτά
Το σπίτι μια μεγάλη φωλιά
Τον ουρανίσκο του πότιζαν ποτάμια καυτό χαμομήλι
Οι φωνές των παιδιών κύκλος μαγικός
Εκείνη μια σκάλα για έναν νόθο ουρανό
Ήταν όλα κανονικά
Μια σταθερή ροή όπως των δεικτών του ρολογιού
Δε θα άλλαζε τίποτε
Αν δεν κοιμόταν μια νύχτα με μάτια ανοιχτά
δεν έβλεπε να μαδάει μέσα στις χούφτες του
αυτό που είχε πετάξει
Και μια βαθιά τρύπα στο μέρος της καρδιάς.

Ο ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ (2025)

ΕΚΚΕΝΤΡΑ

ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

Με το φθινόπωρο δεν πολυμιλώ
Δε σηκώνουν οι βροχές εξομολογήσεις
Πέφτουν επάνω τους βίαια
Ένα γίνονται με το χώμα τα μυστικά
Ψάχνεις να βρεις το χαμένο όνομα μες στις λάσπες
Τη μυρωδιά του σε σωρούς από φύλλα

Με το φθινόπωρο πολλά πολλά δεν έχω
Όλο ακούσιες επιστροφές και αντίο
Δεν ξέρει υποσχέσεις να μοιράζει
Από το τίποτα να χτίζει κόσμους
Ο αέρας του σφυρίζει ανάμεσα
Στους πύργους που αντέχουν απ’ το καλοκαίρι
Το νέο σκηνικό της άμμου εγκαθίσταται στα μάτια
Έγινε πια αόρατη εικόνα που τα τσούζει
Ό,τι περισσεύει διαλύεται στο φως που χαμηλώνει

Χρόνια και ψάχνω επίμονα τις εκδοχές του
Τόσοι το ύμνησαν
Κλείνω τ’ αυτιά μου στα κελεύσματα του ατόφιου ήλιου
Τα μάτια μου στα γαλανά της κάλλη
Στο κίτρινο ανοίγομαι με απλωτές μεγάλες
Ο καιρός βοηθάει
Ούτε κρύο ούτε ζέστη
Αυτό είναι το φθινόπωρο
Ένας χρυσός μέσος όρος της θλίψης
Ευλογία όταν μετριέσαι με
Το κενό επαναλαμβάνω ακούραστα

Τι τα θέλεις
Έρχεται η νύχτα αποφασισμένη
Να σφραγίσει τα στόματα
Να παίξει έναν ρόλο
Το σκοτάδι ευεργετούσε πάντα τους χαμένους
Τους ποιητές και τους αριθμομνήμονες
Δε χάνουν δευτερόλεπτο της μεταμόρφωσης
Μετρώντας από μέσα

Μα τι τα θέλεις
Η νύχτα φτάνει γρήγορα
και δίχως τυμπανοκρουσίες
Δεν προλαβαίνεις να θλιβείς ή ν’ ανανήψεις
Να πιεις απ’ το μελάνι της για να πετάξεις
Ή χίλιοι κόμποι να σε δέσουν από λέξεις
Ψέματα ή μάγια

(Είναι απλώς μια ακόμη νύχτα φθινοπώρου
Μια επίπεδη απουσία φωτός στον χρόνο)

ΠΕΤΡΙΝΕΣ ΜΕΡΕΣ

Μερικές μέρες – πώς γίνεται
Στέκουν πέτρινες με διάθεση σφίγγας
Ανεξιχνίαστα κόμματα τις περιέχουν
Ούτε μπρος ούτε πίσω ελίσσονται
Παραμένουν μετέωρες γιατί
Καμία κατεύθυνση δεν είναι οριστική
– εκτός ίσως ο θάνατος
Αυτό όμως το ξέρουν όλοι
-Μια γνώση άχρηστη-

Παραμένουν αβέβαιες γιατί
Απόλυτο είναι το τίποτα
Ποιος δεν το θυμάται

Παραμένουν μισές, ατελείς γιατί
Ακέραια μόνο η πρώτη θλίψη
Την ώρα που έρχεσαι και δεν ξέρεις

Αυτές είναι απλώς μέρες πέτρινες
Δονούνται σα μοναχικές χορδές
Σε τρομακτικές κοσμοπλημμύρες
Ξέρουν πως ο θάνατος, το τίποτα, η πρώτη θλίψη
Εκείνες είναι απλώς ασήμαντο προανάκρουσμα
Ή κι ένα ξέφτι μιας χαμένης μνήμης
Μπορεί το απόσταγμα του τέλους
(Αν θες το συζητάμε)
Τίποτα δε θα βγει, να ξέρεις
Το χαμόγελό σου θα πετρώσει. Μόνο.

ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ

ΠΟΙΟΣ ΦΟΒΑΤΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ;

Να βγάλεις τα δόντια της Ποίησης
Είναι μια κοπιαστική δουλειά

Στην επικεφαλίδα
Στρίβεις εκατέρωθεν την τανάλια
Κι όπως τεμαχίζονται οι συλλαβές
Χαμηλότονες οιμωγές
Από ξέμπαρκα φωνήεντα

Ζωηρές υλακές
Σύμφωνα αιμόφυρτα
Διανθίζουν τον κάματο με ηδονή
Εκτέλεση μετά μουσικής
Η αρχή τόσο εύκολη πάντα

Το κύριο σώμα πιο συμπαγές
Ή πιο απροσδιόριστο δείχνει
Με κρεμάμενες λέξεις
Και κρεμασμένα όνειρα
Φίλιους γλωσσοδέτες
Κι ανοίκεια περάσματα
Στο φως ή το σκοτάδι

Ένα σχέδιο χθόνιο
Κρυμμένο στο κωδικό βλέμμα
Του Ποιητή
Αυτό το αίνιγμα
Πρέπει να αποκεφαλίσεις
Πριν σε καταπιεί

Και εκεί μπορεί να βρεις τα σκούρα
Ανάμεσα στους δόλιους στίχους
Γκρέμνια και δαίδαλοι

Πάλεψε είναι μόνο λέξεις
Ο Ποιητής πάντοτε δραπετεύει
Στις νεώτερες όσο τις χτίζει
Πάλεψε έχει τον τρόπο
Για τον θάνατο η τανάλια
Εκτός αν ίσως
Βρούνε απάγκιο στον μυχό της

Δίνουνε κάποτε οι Ποιητές στις λέξεις
Γενετικές πληροφορίες για τις μάχες
Να κάνεις την τανάλ-ι-α φωλιά σου
Το πιο πανούργο απ’ τα ποιητικά τεχνάσματα.

ΥΓ.
Ό,τι και να γίνει όμως
Οι ποιητές -όλοι το ξέρουν-
Κολυμπούν στις θαμπάδες των γυαλιών τους
Κι είναι φορές που πνίγονται
Από καθημερινά κύματα σκόνης
Κρύβουν τα δάχτυλά τους
Στις ποντικοπαγίδες
Κάθε ξεφωνητό ένας καινούργιος στίχος
Μόνο όταν μαθαίνουνε τη μυρωδιά τους
Τα τρωκτικά δεν καταδέχονται
Τα τελευταία δάχτυλα
Αυτά θέτουν εν τέλει
Επί τον τύπον των ήλων

(Πόση ζημιά να κάνεις
Με τα κουρέλια των χεριών.)

ΞΟΡΚΙΑ

ΟΤΙ Η ΑΓΑΠΗ ΕΙΝΑΙ

Ότι η αγάπη είναι θηλιά
Βρόχος τα στεγνά μεσημέρια
Τα δάχτυλα όταν κουράζονται
να σκάβουνε στο δέρμα

Ότι η αγάπη είναι τρόμος
Ανήμερα του Παιδιού
Σαν κάτω απ’ το κρεβάτι
βόλοι διαβολικοί γελούνε

Ότι η αγάπη είναι θύελλα
Στο δάσος που στοιχειώσαν
εκδρομείς ανήξεροι
άνευ δακρύων τη βροχή ατενίζουν

Ότι η αγάπη είναι θρύλος
Ένα ποτάμι από οξύ
Μια λίμνη μανιασμένη
Ένα στόμα αίμα

Ότι η αγάπη είναι ζήτημα
Μια βιοψία τη νύχτα
Ένα λάθος το πρωί
Η συνταγή που χάθηκε

(Απ’ τον φαρμακοτρίφτη σου)

Κι ο φαρμακοτρίφτης πάντα θα κεντά το λάθος με σπουδαίες
κλωστές στο τρυφερό σου δέρμα έτσι θα εξαντληθούνε
οι ανοιχτές πληγές γλυκά και καθώς πρέπει θα κακοφορμίσουν
τα ποιήματα θα συσταλούν οι γυμνές λέξεις τι
περιμένεις από τόση επιστήμη να διορθώνει τα ρήγματα
της νύχτας σχολαστικά;

ΤΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΦΤΕΡΑ

Για την κόρη μου

Κι ήξερα πως όταν λέω «κοτσύφι»
Γλιστρώ σημαίνει στο κουκούλι της λέξης
Αλλάζω σε κάμπια εγκυμονούσα
τα τρυφερά της σύμφωνα
το όνειρο της χαμηλής πτήσης

Κι ήθελα να αθροίζω γέλια
Ακριβά υλικά στο κρησφύγετό της
Χοάνη άχρονες εκπλήξεις στο μαξιλάρι της
Σε ένα σούσουρο νότες σοφές
Ένα σπιτάκι με θηλιές από αγάπη

Κι ήτανε πριν βγούμε στη σκηνή με τα φώτα
Για να ντυθούμε τις καινούργιες μας πράξεις
Ήσυχα να ξεχειμωνιάσω στον τοσοδούλη λοβό της
Να γεννήσω -το έταξα- ώς την άνοιξη
τα καινούργια φτερά της

(Να με βρίσκει πεταλούδα άφτερη να τριγυρνώ
στη σκιά απ’ το φως της.)

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ

Κατρακυλώ βαθιά τη νύχτα
Στο στήθος σου μονήρης
Απροστάτευτη από συμβόλαια
Γυμνή ένδυμα νυχτερινού περιπάτου
Όταν αρχίζουν οι μεταμορφώσεις χρυσή βροχή
Θα τυλιχτείς στα μαλλιά μου
Όπως ασάλευτος προσμένεις το θαύμα
Βαρομετρικά χαμηλά υψηλά ποσοστά υγρασίας
Οι άνεμοι ασθενείς με μεταπτώσεις
Ένας διάφανος φλοίσβος στα σεντόνια
Μεσίστια τα συνοδά όνειρα
Συναντιόμαστε στον παφλασμό των κορμιών
Αλλόκοτοι μικροί θεοί
Οι ώρες μάς φέρνουν πίσω καθημερινούς

«Μερικά ταξίδια τελειώνουν πάντα το πρωί»

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΙΔΙΑ (2019)

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΚΑΔΡΟ

Αν θέλεις την αλήθεια στο κάδρο
Βγάλε τις λέξεις
Άφησε ανθρώπους να πηγαινοέρχονται
Ένα πολύχρωμο πλήθος
Δίνει δώρα και φεύγει
Γεμίζει τον τόπο ανάσες δροσερές
Και γίνεται καπνός πριν σκοτεινιάσει
Αν κάνουν πως μιλούν μην ξεχαστείς
Βγάλε τις λέξεις
Σβήσε τα επιπλέον χρώματα
Ακολούθησε τις οδηγίες των ματιών τους
Προτίμησε το απογευματινό φως
Είναι αρκετά κοντά στην αλήθεια
Ένα βήμα πριν τις ανεπιθύμητες απόπειρες
Σμίκρυνε τους τυπικούς επισκέπτες
Περνούν τις θύρες αλύγιστοι
Ευθυτενή πρόσωπα
Αμήχανα χέρια
Αναποφάσιστες λέξεις
Βγάλε τις λέξεις
Μην τους εξαφανίσεις
Μία καλή σμίκρυνση
Δικαιούνται ένα κομμάτι στο κάδρο
Διεκδικούν λύσεις, δεν το θυμάσαι;
Έχουν μια ατζέντα από φορμόλη
Γράφουν, σβήνουν, λένε, ξελένε
Βγάλε τις λέξεις είπαμε
Βγάλε τις λέξεις
Τώρα εκείνοι κάθονται οκλαδόν
Ή καπνίζουν
Ή ρεύονται
Ή θυμώνουν
C9]
Ή κάνουν έρωτα
Ή γεννάν παιδιά
Ή έχουν κατάθλιψη
Ή κοιμούνται
Ή ελπίζουν.
Ίσως να πίνουν τσάι.
Κι ένα κοριτσάκι
Κουνάει μια γυμνή κούκλα
Μπροστά στα ασφαλτοστρωμένα μας μούτρα
Αυτό σε πρώτο πλάνο
Ούτε κλαίει
Ούτε γελάει
Η κούκλα είναι ξεμαλλιασμένη
Και δε φοράει τίποτα, τσιτσίδι
Δεν έχει άλλο. Μην κουράζεσαι.
Το κάδρο σου τέλειωσε.
Κι αυτή είναι η αλήθεια.

ΔΑΚΡΥΑ

Περίμεναν τόση ώρα να κατηφορίσουν.
Χθεσινές δουλειές να τελειώσουν
Ανούσιες ανταλλαγές λέξεων
Δολοφονικές βεβαιότητες
Να ταξινομούνται πάνω στο τραπέζι.
Τα βαρίδια μιας δομημένης ρουτίνας
Ένα άδειο βλέμμα
Κι άλλο ένα
Η απουσία γλείφει
Ό,τι ξέμεινε σφριγηλό.
Ύστερα λοιπόν η σειρά τους.
Το κορμί σε συναγερμό
Πλημμυρίδα άμπωτη
Ασυγχρόνιστα στην περιοχή της καρδιάς.
Κάτι που άρχισε να τρίζει
Πάει να ανοίξει
Μια παλιά υπόσχεση, μια ξεχασμένη πόρτα.
Τίποτα δεν ολοκληρώθηκε
Μαζεύτηκαν προς τα πίσω
Τα ρέοντα ερωτηματικά
Οι υγρές απώλειες
Οι δρόμοι του νερού
Άτακτη υποχώρηση
Στα όρια του κενού.
Για τα περαιτέρω
Χάθηκε το κλειδί
Ή έφταιξαν τα προαπαιτούμενα χρέη.
Τα μάτια έμειναν απότιστοι βολβοί.

ΔΕΝ ΑΚΟΥΜΕ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΖΙ

Δεν ακούμε μουσική μαζί.
Όχι πια, ούτε την κλασική
Που μου ’μαθες να μετρώ
Τις εισόδους των οργάνων
Ούτε τις παρδαλές συγχορδίες
Τις φορτωμένες λόγια σκοτεινά
Λόγια ανθισμένα
Που ακουμπούσα με φιλιά
Στο μαξιλάρι σου
Ιδρωμένο από ξένα όνειρα.
Το δωμάτιο είναι γεμάτο έπιπλα
Καθόμαστε σε διαφορετικούς καναπέδες
Απλωμένοι σ’ ένα μέλλον στενό
Μονόδρομο, ίσα ίσα χωράει
Ένα κορμί όρθιο
Ένα κορμί ξαπλωμένο
Χαιρετάει ένα χέρι άγνωστο.
Κι έτσι αγάπη μου
Οι νότες πια κατρακυλούν
Στο κορμί μου γυμνές
Πιο γυμνές απ’ το ακάλυπτο
Στήθος της αμαζόνας.
Στην Τροία αχολογούν καινούριοι πόλεμοι
Η Κρύα φοράει κάλτσες
Στα μελανιασμένα της όνειρα.
Οι νότες κατρακυλούν
Στο κορμί μου, στο πρόσωπο,
Στα χέρια μου
Δεν προφταίνω τους λυγμούς τους.
Δεν είσαι εκεί αγάπη μου
Να φτιάξεις κάστρα από μενεξέδες
Πολεμίστρες μουσικής
Να απλώνω τα μαλλιά μου
Στα χώματα
Να σέρνονται στα χώματα
Ξαναμμένα φίδια, φίδια.
Δεν είσαι εκεί
Να τυλιχτούν γύρω σου
Να σφίξουν έως θανάτους τις αντιρρήσεις σου
Σαν η αιώνια υπόσχεση
Η αιώνια απειλή
Ο πιο θνητός έρωτας
Στο βασίλειο των ερώτων.

(Πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Βακχικό, τ.32)

ΔΟΚΙΜΕΣ ΜΕΤΡΟΥ

Τότε που η αμετρία χάθηκε
Μετοίκησε το ανυπόληπτο πάθος
Νηνεμείς οι σχέσεις οι στιγμές
Άδειασε η πολιτεία
Απ’ τους ψηλοπόδαρους μουσικούς
Είδα τα δάχτυλά τους να εξαερώνονται
Γέμισαν οι στοές της αγοράς αρχαγγέλους
Με απόχες παγιδεύανε ό,τι έλαθε της Νέας Εποχής
Τις ξεμαλλιασμένες προσευχές μας
Λαχανιάσματα σε στοργικούς στάβλους
Συλλέγανε κρυφά τις ονειρώξεις
Των έγκλειστων δεσποινίδων
Έμεινε ένας κρανίου τόπος
Στολισμένος γιρλάντες ευπρεπισμού
Έμειναν μονολεκτικές απαντήσεις σε τοξικές ερωτήσεις
Περιφερόταν μια μακιγιαρισμένη θλίψη.
Αχυρένιος ο πόνος
Όταν κεντάς με γαντοφορεμένα δάχτυλα κρίνου
Κήπους γυμνούς
Σπίτια απαλλαγμένα από τη ζέστη
Τους είναι άγνωστο το κρύο
Δεν ξέρουν από αίμα και φωτιές.

Αν θέλεις σάρκα
Να κάτσεις στο περβάζι μεσάνυχτα
Να κελαηδήσεις ουρλιαχτά
Να ορμηνέψεις τρελούς
Να γίνεις χώμα διάολε
Πριν κλάψεις για τη μουσική
Πριν νοσταλγήσεις φόβους
Το νου σου
Θέλει κότσια η ακροβασία στο κενό
Έχει αγκάθια η μνήμη των νεκρών πουλιών
Αν θέλεις αυτή την ελευθερία
Γδύσου τους στρατολογημένους σου άθλους
Βγες στο κατώφλι άοπλος
Και καλωσόρισε τους εφιάλτες σου.

Η ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ

Η κάθε μέρα
Όπως κυλάει στο δέρμα σου
κυλάει και στο δικό μου
Απ’ το μεσόφρυδο ξεκινά
Συντηρεί θυμούς και λύπες
Περιγράφει απώλειες και διαψεύσεις
Ρυμοτομεί τον πόνο
Και προχωράει υγρά αυλάκια
Σκαπανείς με συνέπεια
Στις φυλλοβόλες μας ώρες
Αργά σκάβουν τσαλακωμένους ανδριάντες
Μισιακούς θεούς αποκρουστικές αλήθειες
Κατεβαίνουν μοιραία στο λαιμό
Μες στην αυλή τους ταξιδιάρικα
Βαθαίνουν με τα άψυχα χάδια
Συνωμοτούν για ένα ευθύ καρδιογράφημα
Βαπτισμένο κανονικό
Τόσο που γίνεται εμμονικό
Δαιμονικό.

Η κάθε μέρα ανυποχώρητη
Κάνει έφοδο στις όψεις της ομίχλης
Στα τεθλασμένα όνειρα
Στις ασαφείς υποσχέσεις
Μάχεται τις οδύνες και τις ηδονές
Ξεδιάντροπα μας αφοπλίζει
Μας γδέρνει
Απ’ την αλήθεια του κορμιού
Ξελευτερία φωνάζει εκείνο
Ξέπλεκα μαλλιά τυλίγουνε αντένες
Δεν κλείνεις εύκολα το στόμα στην αλήθεια.
Έφοδος όμως
Ο στρατός των επαναλήψεων
Ατσαλάκωτοι κλώνοι στη σειρά
Ρυθμός εμβατήριο
Μισή μερίδα, φοράνε μάσκες
Νομίζεις είναι ομορφιά
Σιγουριά ζεστασιά
Μην το νομίζεις
Έχουνε τσακισμένα πρόσωπα από μέσα
Διαλυμένα περιοχές υγρές
Μάζα αδιαφοροποίητη χωρίς χαρές
Χάρες
Η μόνη σιγουριά
Βαδίζουν μια ακόμη μάχη κερδισμένη
Επ’ ώμου έχουν τη ρουτίνα
Ρυθμικές εκπυρσοκροτήσεις κι έτσι
Φονεύουν το μικρό απροσδόκητο
Την παράνομη θλίψη
Απροστάτευτα στους ναούς μιας μακρινής θύμησης
Μιας ακόμη πιο μακρινής ελπίδας.

Η κάθε μέρα ανυπέρβλητος θεός.

ΚΟΥΚΟΥΒΑΓΙΑ

Μικρή φιλική κουκουβάγια
Με κόμπους ιδρώτα
Στα χοντραγυαλιά
Όταν πετάει πάνω κάτω
Σκουντουφλά στα δέντρα
Και το δάσος βουίζει αρχαία μυστικά.
Το πρωί φοβάται τα θρύψαλα του σκοταδιού
Στο ασπράδι των ματιών της.
Καθαρίζει τη φωλιά της
Με τα αγχωμένα χνότα της
Και μαζεύεται σ’ ένα σοφό ύπνο
Γεμάτο ερωτηματικά.
Φοβάμαι να τη ρωτήσω
Για όσα δεν απορώ.

ΤΙ ΠΑΡΑΞΕΝΟΣ ΕΡΩΤΑΣ…

Παράξενος έρωτας
Απροσδιόριστης υφής
Ντυμένος λέπια
Απλωμένος σε σανίδες
Τελευταίας σωτηρίας
Ελίσσεται ωσαννά
Χορεύοντας
Κατρακυλά κίτρινες μέθες
Φαλτσάροντας
Χαρίζεται σε ου ραγούς
Φωλιάζει σε απόκληρες ανάσες
Παράξενος έρωτας
Μεγάλωσε σε φυλακή
Ξέρει από θυσίες της σάρκας
Τα ταγγισμένα απόβραδα
Πριν σκίσω τα ομορφότερα ποιήματα
Πριν δεθώ καλλίπυγους εφιάλτες
Πριν ερωτευτώ ξανά πλουμιστές απώλειες
Πριν απελάσω τον οίκτο
Θρονιάζεται στα γόνατα της θλίψης
Βουρκώνοντας εξαερώνεται στους μεγάλους ουρανούς
Υπόσχεται ροδαλά, παχουλά μηδέν
Υποκλίνεται δουλικά στους ακύμαντους δρόμους
Άφτερος δοκιμάζει ουράνιες πτήσεις
Παραμιλά, σου λέω, ανύπαρκτες λέξεις
Ονειρεύεται λιωμένες χιονοστιβάδες
Μέχρι τις ρίζες των μαλλιών βυθίζεται
Σε ληγμένα σκοτάδια
Παράξενος έρωτας
Τι παράξενος έρωτας…

ΤΟ ΕΡΓΟ

Θα παρελάσω πρώτη στην πομπή των χελιδονιών
Σε αιώνες άδειους απ’ τα βήματά σου
Ούτε μία μικρή υπόσχεση
Αυτό είναι το έργο απ’ την αρχή
Ένα δωμάτιο με αόρατες αντηχήσεις.

ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΙΣ

Ακόμη κι ο πόνος
Έμαθε να ζωγραφίζει
Τον κομμένο λαιμό του.
Αυτοθαυμάζεται.
Κανακεύει τις ματωμένες του σάρκες.
Υπονομεύει με τα τερτίπια της τέχνης
Τη βασιλεία του.

ΧΩΡΙΣ ΟΥΡΑΝΟ

Όταν ακόμη η μέρα δίνει παράσταση
Τρικλίζοντας με βήμα αστάθειας
Σαν να πατάει από γυαλιά ανάμεσα
Χρώματα που δεν της ταιριάζουν
Ο ουρανός χάνεται
Πριν το χειροκρότημα φεύγει
Σφίγγει τα σύννεφα πάνω του
Τυλίγεται ντρέπεται για τα καμώματά της
Φεύγει κι είναι έρημα
Χωρίς μικρές γωνιές από ανάσες
Σπιτάκια από σύννεφα
Αν όχι αυτός, τότε τι
Μαθαίνω πώς είναι να απλώνω το βλέμμα
Σε λημέρια χωρίς αφεντικά
Όμως ένας ολόκληρος κόσμος
Παρατημένος στην τύχη του σκέφτομαι
Στρέφω το βλέμμα
Ψηλά όμως όχι
Πώς είναι χωρίς αυτό που μάθαμε να είναι
Ένας δεδομένος ουρανός
Κι έπειτα το τρένο φτάνει όπου έπρεπε
Ή ακριβώς εκεί που δεν έπρεπε
Βγαίνω έξω
Ένα καινούριο σύμπαν
Να κάνω τις δουλειές μου έστω και χωρίς
Τυλίγομαι –με τη σειρά μου-
Ένα μπουφάν φουσκωτό από αέρα
Σύννεφα ξεχασμένα
Νιώθω γαλάζια
Ξεκολλάω απ’ τη γη
Με το μπουφάν το φουσκωτό
Πασχίζω
Και πασχίζω
Λίγο ψηλότερα
Ο ουρανός βρίσκεται πάλι όταν τον φτάνεις
Κι έτσι στοιχίζομαι ε τις αέριες μάζες γύρω μου
Τεντώνομαι διπλώνομαι
Κάνω γωνίες αεροναυπηγικής δυναμικής
Το κορμί μου παγώνει
Σε στάσεις ενστικτώδους τελειότητας
Με το μπουφάν το φουσκωτό
Το μαύρο
Κι όπως πασχίζω –είναι ξαφνικό-
Φτερά και πούπουλα
Να κακαρίζει ο τόπος
Και δεν σαλεύω
Ούτε έναν πόντο απ’ τη γη
Ήτανε νόθα τα πουλιά
Φτερά μισά και πούπουλα δαρμένα
Μόνο για μαξιλάρια να γεμίζουν κάνανε
Όχι για να σηκώνουνε κορμιά
Να βεβαιώνουνε τον ουρανό
Και πάλι φτάνοντάς τον.
Και κάπου εκεί
Τα πόδια επανωτίζουνε στη γη
Και το μπουφάν να κελαηδάει τα επί γης μου χρέη
Τα αιτήματα περί ουρανού σε περιπτύξεις με το χώμα
Και κάπου εκεί το παίρνω απόφαση
Όπως μιλάς πρέπει να πετάς
Δεν κλυδωνίζομαι άλλο από την έλλειψη φτερών της προκοπής
Αέρα στο μπουφάν μου
Και τα σύννεφα τι να τα κάνω
Γεμίζω λέξεις τα πνευμόνια μου
Στο τέλος – δεν μπορεί-
Θα αναστηθεί κάτι στη θέση του ουρανού
Που επαρκώς θα τον θυμίζει.

(Πρώτη δημοσίευση στην ιστοσελίδα www.thraca.gr)

ΑΥΤΑ (2008)

ΜΟΝΟ

Κουβαλώ ένα ποτάμι
που δε γέννησε τους στεναγμούς του.
Συντονίζομαι με το λυγμό των ψαριών
μόνο όταν γδύνομαι απ’ τις ισορροπίες μου.

ΤΑΞΙΔΙ
Στα διόδια σηκώνω το βλέμμα.
Μετρώ τις στιγμές που χάθηκαν
προς τιμήν της αγίας αφηρημάδας.
Συντονίζομαι με το μουντό τοπίο.
Συνεχίζω να είμαι μουγγή
και απέναντι στους υπόλοιπους συνεπιβάτες.
Έξαφνα συνειδητοποιώ πως αναπνέουν.

ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΗΣ ΘΛΙΨΗΣ

Στην κόψη της θλίψης
το παρόν θολώνει
από εικονίσματα του χθες
που δεν εξαργύρωσαν ποτέ
τις θεόσταλτες υποσχέσεις τους.

Η φρίκη φτιασιδώνεται
με χαρούμενες κραυγούλες χωρίς ταυτότητα.
Οι λύπες κεντιούνται εντέχνως
με υψηλά νοήματα – αχρείαστα να ‘ναι.

Πολυκύμαντα τα νήματα της ελπίδας
τυλίγονται προσεκτικά
γύρω απ’ το λαιμό των υποψήφιων νεκρών
μέχρι που και η τελευταία ανάσα τους
ταξιδεύει στο δάσος με τις καμένες φτέρες.

ΠΙΚΡΕΣ

Κλεισμένες σφιχτά
στα μικρά βελούδινα κουτάκια της άρνησης,
δεμένες αριστοτεχνικά με τις αναβολές μας,
οι πίκρες που μας αναλογούν
περιμένουν ανυπόμονα τη σειρά τους.
Την ώρα που το τρέμουλο στα δάχτυλά μας
θα καταφέρει να ορθοποδήσει
και θα αφαιρέσει τους περίτεχνους κόμπους.
Τότε θα αρχίσουν να αναπνέουν ανακουφισμένες
μέσα στις ανίσχυρες χούφτες μας
σαν ανυπόμονα τρομακτικά ζωάκια
με τα σαρκοβόρα τους στόματα
να απαιτούν ένα μερίδιο απ’ τη ζωή.
Τη ζωή μας.

ΠΑΛΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ

Το πίσω μέρος της κάννης σημαδεύει το όνειρο,
περιφραγμένο τέλεια στον αυλόγυρο του ματιού.
Απ’ την άλλη, μάταια το βλέμμα στοχεύει εμπρός
στη μετατόπιση του κέντρου του κόσμου.

Να γίνει πώς;
Αφού είναι όλα εδώ τριγύρω;
Λυμένα, δεμένα, μεταξύ τους καλά γνωρίζονται,
το γύρω γύρω όλοι η αγαπημένη τους άσκηση.
Ξεθεώνονται στο βάθος της οικειότητας
– ενόσω φαινομενικά απάνεμες αγκαλιές
ταξιδεύουν το χάος εκ περιτροπής
στο καρναβάλι των επιλογών μας.

Το όνειρο, που είναι για όνειρο φτιαγμένο,
κέντρου του κόσμου δοκιμασμένο
ή μήπως θα ήταν καλύτερα να πω δαμασμένο
το αναμενόμενο να φυτρώνει στις παλάμες μας.

Για όνομα του φόβου!
– Ή θα ’πρεπε να πω στο όνομά του;
Ίσως γι’ αυτό τελικά μισώ τις αυλαίες
που οριοθετούν νέες τάξεις πραγμάτων.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ

Χίμαιρες πλεγμένες με τα δάχτυλά μου
την ώρα που κυνηγώ υπάκουα τσουλούφια
στο μέτωπο του έρωτα.
Χάρτινες φωνές συνοδεύουν
τους καθημερινούς πνιγμούς της χλόης
στα βήματά μας.
Παραδίνομαι. Παραδίνεσαι;
Και ας μείνουν όλα όπως είναι.
Μικρά, συνηθισμένα, ανήλιαγα.
Γνώριμα και απειλητικά.

ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΠΡΙΝ ΑΠ’ ΤΟ ΚΕΝΟ

Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
τακτοποιώ όμορφα τις δουλειές μου.
Πλέκω ψιλοβελονιά τις υποχρεώσεις μου
και τις φορώ μαλακά στο λαιμό των ημερών μου.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
κάθομαι σταυροπόδι επιμελώς ατημέλητα
και θαυμάζω τις δεμένες μου γάμπες.
Μετρώ τα ποτήρια που δεν έσπασα
τους φίλους που δεν έκλαψα στον ώμο τους
τους δρόμους που παρέκαμψα
τις ώρες που δεν έπαιξα με τα παιδιά μου.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
βλέπω όλα τα βραδινά προγράμματα στην τηλεόραση
κι έπειτα βυθίζομαι στον ύπνο
με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία
γύρω απ’ το κρεβάτι μου
να παγιδεύει τα ανήσυχα όνειρα
βουίζοντας τα τελευταία τηλεοπτικά νέα.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
δουλεύω οκτάωρο
διασκεδάζω μια φορά την εβδομάδα
κάνω έρωτα άλλη μία
και βάφω τα νύχια μου κάθε μισή ώρα.
Θέλω να τα βλέπω λαμπερά.
Να καθρεφτίζω τα δόντια μου
στο κόκκινο της φωτιάς τους.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
γνέφω στα παιδιά που ακόμη δε γέννησα
να πλησιάσουν.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
η ζωή μου μικραίνει, μικραίνει, μικραίνει.
Γίνεται μια σταλιά, τοσοδούλα,
και χωρά στη χούφτα μου.
Της ψιθυρίζω νανουρίσματα
–ένα βήμα πριν απ’ το κενό–
για το μέλλον που σιγά σιγά κοιμάται.

ΑΝΑΜΕΣΑ

Στην κοίτη της λύπης μου
ζωγραφίζω τα κύματα στο νερό
με δικά μου χρώματα
– που και που δανείζομαι
αναπάντεχες αντανακλάσεις απ’ το φως.
Έπειτα το βλέμμα μου επιπλέει στο έργο μου.
Αφήνει ρινίσματα αβεβαιότητας
– μα πού πήγαν οι τόσες εντός μου αποχρώσεις;

Στην κοίτη της χαράς μου
τραγουδώ όλα τα φάλτσα που ονειρεύτηκα.
Χωρίς ενδοιασμούς
ξεγυμνώνω τους ήχους απ’ τον προορισμό τους.
Κυλιέμαι ασύχναστα στα ντεσιμπέλ τους.
Μαδώ τα κέφια απ’ τις γιορτές
και τα καταπίνω αμάσητα.

Πράσινοι κλώνοι και γκρίζα κενά
μου θυμίζουν το όριο ανάμεσα.
Ανάμεσα στη λύπη και στη χαρά μου
κοιμάται ένα φοβισμένο παιδί
που δεν τολμώ να ξυπνήσω.

ΑΙΔΟΙΑ ΚΑΙ ΔΑΚΡΥΑ

Αιδοία και δάκρυα
αφήνουν υγρά ίχνη στις ανήσυχες παλάμες
στεγνώνουν όταν το ερέθισμα εκλείψει.
Αποτελούν άλλοθι απουσίας πολύτιμο.

Τη μέρα περισσεύουν
στη νύχτα δε χωρούν.

Κανείς δεν μπορεί πειστικά να αρνηθεί
πως συνιστούν με επιτυχία
συναφείς απομιμήσεις ζωής.

ΑΓΡΙΑ ΝΥΧΤΑ

Η άγρια νύχτα έχει ένα πλεονέκτημα.
Την αφροδίσια καταρροή στον Άδη των σωμάτων.
Η άγρια νύχτα έχει ένα ζητούμενο.
Την επικείμενη συμφιλίωση με το απόλυτο
που ματαιώνεται κάθε φορά στο χείλος.
Η άγρια νύχτα έχει ένα και μόνο πρόσωπο.
Συνοψίζεται
στην ακύρωση των φιλικών αρωμάτων του καφέ
και στο καθρέφτισμα των επιπλέον παλμών
σ’ ένα βαθύ πηγάδι.

ΚΟΥΑΡΤΕΤΟ

Ο αισθησιασμός μιας κοινής γυναίκας
είναι όπως η κατήφεια της σελήνης.
Τριμμένη και τετριμμένη η όψη της αλήθειας.

Γράφουμε γι’ αυτά που λέμε και δεν πιστεύουμε.
Έτσι οι πνιγμοί των λέξεων
μας περιμένουν στα διαστήματα των ουρανών.

Kannst du tanzen?
Can you dance?
Εγώ αψηφώ το θάνατο.

Κυνήγα με και πιάσε με χωρίς τίτλους.
Στην άκρη απ’ τις διδαχές.
Και στην αρμύρα της θάλασσας κάνε με δικιά σου
άμμο και όνειρα και νερά.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΣΗΜΕΡΙΟΥ

Αίθριες είναι κάτι περιπτώσεις
που συνοψίζονται στα μάτια σου
– μάτια του καλοκαιριού ανάγλυφα.
Περιπτώσεις που αφύλαχτες εγκαταλείπουν εαυτόν
εκτεθειμένες θαρρείς σε κάθε διαβάτη
αρκεί να περπατά τα αποπνικτικά μεσημέρια
αναζητώντας νύμφες στα δάση.
Έτσι που να αναγνωρίζει και να κατακτά
ό,τι δεν παραδόθηκε στους νυχτερινούς ιλίγγους.
Μυρμηγκιάζουν το φως
καθώς σφηνώνονται στο πρόσωπο της μέρας.
Γλείφουν τη γλύκα του ήλιου
και την τινάζουν κομματιαστά ανάμεσά μας.
Κάθε αυτόβουλα ολόγυμνο σώμα
θα συναρμοστεί με αυτά τα μεσημεριανά κύματα.
Αν είναι να ηγείται κάποιος,
θα ’θελα τη μουσική
να σαλεύει στις αμυχές της ζέστης.

ΣΤΙΓΜΗ ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ

Διαφορετικά, θα ήμουν πυγολαμπίδα.
Αργότερα, κινούμενη άμμος επικίνδυνη.
Αν ήταν πιο νωρίς θα ήμουν παιδικό νανούρισμα.
Τώρα όμως πλάθονται οι καμπύλες του κορμιού,
οι γραμμές των ματιών,
οι σκιές της νύχτας μου.
Γίνομαι γυναίκα τώρα για σένα.

ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

Φύλαξέ μου μια αξιοπρέπεια
Σαν το αίμα που καίει
Όταν γλιστράς απ’ τους νόμους
Σαν την πληγή που αγαπά
την επαφή της με τον αέρα
Σαν το κραγιόν που θόλωσε
τον καθρέφτη του νου σου
Πυκνώνοντας τον αέρα στο χώρο
Με ένα αντίο.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΜΑΣΤΟΡΑ

Η έμπνευση κρυώνει
σαν πιάτο που περιμένει την όρεξη
Δε χτίζονται γιοφύρια έτσι
Μόνο κατασκηνώνουν στεναγμοί
στα ερείπια-θεμέλια
Κι η γυναίκα του πρωτομάστορα
–το πιο όμορφο τραγούδι
της εποχής των κύκνων–
κλεισμένη σε μια ντουλάπα ροζ
να ξηλώνει ποδόγυρους
να οσμίζεται
να περιμένει.

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

Κοράλλι πράσινο σ’ ένα κομμένο κεφάλι
Στις έννοιες οι λέξεις
πρόστυχες αναδεύουν.
Θα ’θελα από ένα κελάρι
να τις ξετρυπώσω μία μία
να τις συνεφέρω μες στο ποτήρι του κρασιού
Να απλώνονται έπειτα χωρίς σπρώξιμο
– σαν μαλακή ανάσα.

ΤΕΛΙΚΑ

Μάτια αφημένα στους καθρέφτες
μιας άλλης αντίληψης
ξεφλουδίζουν τη ρόδινη σάρκα
των ερωτικών υπαινιγμών
καθώς στάλες του πρωινού καφέ
νοτίζουν την κρυφή ηδονή τους
απρόσωπα.
Τώρα σκύψε στην άρνηση
στα όρια του εγωισμού.
Στην παραίτηση της λειτουργίας της μάθησης
κατατροπώνεις τα εισαγωγικά.
Κι εγώ γελασμένη στο χρόνο
κυνηγώ πεθαμένα οράματα.

Τελικά η ανία
είναι η πιο άσπονδη προσταγή.

ΕΡΧΕΤΑΙ ΚΑΙ ΦΕΥΓΕΙ

Και τότε έρχεται.
Σαν διάφανο αποκρουστικό τέρας
με συντεταγμένες ανθρώπου
κλειδώνει τα όνειρά μου
σ’ ένα ξεκοιλιασμένο συρτάρι
λαδώνει τους σκελετούς στην ντουλάπα μου
διαχέει αόρατο δηλητήριο
και παράφρονες χυμούς θανάτου.
Και τότε φεύγει.

Όταν τελειώνει
μοιάζω σαν τα χυμένα μυαλά ενός αδικοχαμένου ναύτη
σ’ ένα βρομερό μπαρ.

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ

Οι προσδοκίες μου είναι σταχτιές
σαν μολυβένια στρατιωτάκια νυσταγμένα.
Οι σκέψεις μου μαβιές
στρέφουν κατάματα τη θλίψη τους
σ’ έναν σκισμένο ουρανό.
Συντρίμμια που αγκαλιάζονται
κι έτσι πένθιμα ορθοποδούν.

Όσο μεγαλώνω,
τόσο σταχταίνουν οι πρώτες
σκουραίνουν οι δεύτερες.

ΤΟ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΤΑ

Η θύμησή σου είναι μια συνεχής αιτία οσμών.
Οργώνουν και πυροδοτούν ό,τι υπήρξε πριν από σένα.
Εγώ, γαληνεμένη, παρακολουθώ τον ερχομό σου
μέσα μου.
… Είπες τίποτα για ηλιαχτίδες;

ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΥΛΑ (2005)

ΤΕΛΕΙΑ ΠΑΥΛΑ ΚΑΙ ΚΕΝΟ

Μισώ τα νέα με τα πελώρια άδεντρα πρόσωπα.
Μισώ τις νύχτες που τα προετοιμάζουν.
Μισώ τους χτύπους του ρολογιού που τα υποδέχονται.
Τις φυλακισμένες ανάσες που ζέχνουν αδιέξοδο.
Τις κιτρινισμένες παλάμες που ξεφτίζουν παραδοχές.
Ματώνω στο μέρος του δαχτυλιδιού που έλειψε.
Επιβουλεύομαι όλων των ειδών τις υποταγές
που κρέμονται κορδωτά στις ντουλάπες μας.
Τον παγωμένο ενδοιασμό της τρέλας τον καλοκοιτώ.
Με δάχτυλα σβησμένα ψηλαφώ.
Αν κάτι έχει ξεχαστεί στα μωρουδιακά σκεπάσματα.
Το αποτύπωμα μόνο στο χθες.
Όταν το βλέμμα ανοίγει στα όρια της γης και του ουρανού,
ξεναγεί τη σκέψη στα μονοπάτια της κόλασης.
Εκεί καμαρώνουν μια τελεία και μια παύλα.

Υ.Γ.: «Καλώς τον» ξελαρυγγίζονται ανέσπερες οι ωδίνες
των ωδικών πτηνών που κοιλοπονούν μέλη μελωδικά.
Αποκομμένα απ’ τη ζωή μέλη νεκρά.
Σπορά δανεική απ’ το όνειδος του κενού.

ΝΑ

Να μιλήσουμε γι’ αυτά που δεν ξέρουμε
και μας τρομάζουν με ανοίκειες σιωπές
Όχι γι’ αυτά που ξέρουμε
και μας τραγουδούν με πολυκαιρισμένα ρεφρέν.

Να προσπαθήσουμε γι’ αυτά που υποχθόνια γελούν
κάτω από γέφυρες και μέσα από σύννεφα
Όχι για τ’ άλλα
που αλλάζουν πεζοδρόμια κουβεντιαστά
και ψάχνουν για αριθμημένες θέσεις στα όνειρά μας.

Να προσκυνήσουμε τους φοβερούς θεούς των πλανητών
που παιδιά-κοχύλια γεννούν
κι αμέσως έπειτα τις θάλασσες αφαιμάσσουν
Όχι κατοικίδια λιβανωτά
κι αλληλούια που λιμνάζουν σε παλιά νεροπότηρα
που σπάζουν μετά τον θάνατό μας.

Και τέλος
Να χαμογελάσουμε –γιατί όχι;–
Στη χαλύβδινη υπομονή της ανυπαρξίας
Που ξεκινά να έρχεται όταν φεύγουμε
Που βάζει στο τραπέζι μονά ζυγά τα δικά της
Που μαχαιρώνει συλλαβές που ξέφυγαν
απ’ τα ανυπότακτα στόματα των τρελών
και των ημίθεων
Που συμπεραίνει την ωραιότητα της ακινησίας
απ’ την έλλειψη αντιρρήσεων των νεκρών

Που ξημερώνει στο δάσος
Και την επόμενη μέρα περπατάμε
Σε πτώματα στοιχειών και σε απουσίες ξωτικών
Που πλένεται με φως
Και ραγίζει το πρόσωπο της μέρας
Που πλέκει κολιέδες από διαβόλους τριβόλους
Και τα φοράμε κατάστηθα.
Αφού το ξέρουμε πως είναι αλήθεια
Μονάχα από τριζόνια εκπαιδευμένα
Στην ίδια συλλαβή.

Ναι γιατί όχι;
Να χαμογελάσουμε στη χαλύβδινη υπομονή
της ανυπαρξίας
Και όχι στο τρυφερό σκίρτημα της άνοιξης
Που τάζει και ξετάζει
Λέει ξελέει
Γελά και ξεγελά.
Αυτά.
Και σ’ όποιον αρέσουνε τα παραμύθια και διαφωνεί
Ένα μονάχα να συλλογιστεί.
Τόσο ωραία είναι τα παραμύθια της ανυπαρξίας
Που μια φορά τ’ ακούς καλά
Και δεν ξυπνάς ν’ ακούσεις κι άλλο
Γιατί ότι ήταν ξέγινε
Κι ότι δεν έγινε βασίλεψε χωρίς να γίνει.

ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΜΟΥ

Βλέπω τα νύχια μου σπασμένα στις άκρες
Τα δάχτυλα φαγωμένα
Τρίβονται οι αντοχές
Ξεφλουδίζονται αιώνες υπομονής
Η μυρωδιά μιας τελειωμένης τσίχλας
κατοικεί στα έπιπλα.

Τα φαντάσματα συναγωνίζονται
ποιο θα σβήσει πρώτο το φως
ποιο θα φτάσει μαλακά το στόχο.

Στο σκοτάδι όλα είναι θαμπά
και δυσανάγνωστα
Στο σκοτάδι ονειρεύομαι χωρίς φόβους,
κολυμπώ ελεύθερη.

Με αστραφτερά χέρια
δοκιμάζω απλωτές
και χαρίζω σπαρακτικά αγγίγματα
σε μελαψούς πειρατές.

ΑΧΡΟΝΟ

«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» αναστέναξε
μία γενιά και πέθανε.
«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» μουρμούρισε
η επόμενη γενιά και παρέδωσε το πνεύμα.
«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» ευχήθηκε
η γενιά που είχε έρθει η σειρά της
να ανανήψει στους ουρανούς.

Το γέρικο άχρονο σκιουράκι
άλλαζε κρυψώνες στο δάσος
και κρυφογελούσε με τις αλλαγές φρουράς.
Τα παιδιά του δε ζούσαν πια.
Και στο κορμί του αναπαύονταν αιώνες.

ΕΝΟΧΕΣ ΣΚΙΕΣ

Τόση θέληση για τη ζωή τους!
Τόση αγωνία να τους την επιβάλω!
Τόσοι ομόκεντροι φόβοι!

Όταν έρχεται,
η νύχτα με περιμαζεύει στη μήτρα της.
Οι σκιές με βάζουν στη μέση.
Ρωτούν πότε η μια πότε η άλλη.
Δεν περιμένουν απαντήσεις
κι αρχίζουν να με μαλώνουν.
Δε σκύβω το κεφάλι.
Το βλέμμα μου άθραυστο απ’ την παρουσία τους
αντανακλά την ενοχή τους.

ΑΝΤΡΑΣ

Χαμήλωσα το κεφάλι,
καθρέφτισα την αγωνία μου.
Πλάγιασα στο βρεγμένο χώμα
ένα να γίνω με την κοίτη.
Έτριψα τη λάσπη ανάμεσα στα δάχτυλα.
Άφησα τις υποσχέσεις-καραβάκια να ανοιχτούν.
Έπλασα την Εύα, πλάι στον Αδάμ.
Τα ανθρωπάκια δεν έχουν έκφραση.
Ο άντρας δεν ήρθε ακόμη.

«Και μήπως έρχεται ποτέ;»
άκουσα σαν μέσα απ’ όνειρο
την γκρινιάρικη φωνή
του παμπάλαιου θηλυκού
να σπάει σε μικρά αφρισμένα κύματα.

ΕΡΩΤΑΣ

Η πιο απλή πιθανότητα είναι η παρθενογένεση.
Γιατί να χαθώ στους δαιδάλους των συνδυασμών
Να υποκύψω στη γοητεία της αφαίρεσης
Να ταξιδέψω στα ανοιχτά της φαντασίας
Να αφεθώ στο διαμελισμό των μεμονωμένων στιγμών
Είναι οδυνηρό και αδιέξοδο.

Ας πούμε αυτό λοιπόν, ας μείνουμε εκεί.
Γεννήθηκε απ’ το μηδέν,
ζωντάνεψε, μεγάλωσε και έγινε ροδαλός χωρίς αιτία.
Ένας ατίθασος, φτερωτός μικρούλης
που δε ρωτά, δε ρωτά…

ΕΤΣΙ ΚΙ ΑΛΛΙΩΣ

«Μη με ξανακοιτάξεις έτσι»
απαίτησε χωρίς να το εννοεί.
«Δε θα μπορέσω να σε ξανακοιτάξω αλλιώς»
της ψιθύρισε εκείνος.
Έκλεισε την απειλή στο πιο παλιό συρτάρι της.
Πέταξε το κλειδί.
Πέταξε κι αυτή σφιχταγκαλιασμένη
με το ανύπαρκτο μέλλον.

ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΕΤΡΟ

Στο κορμί μου συνωμοτούν σατράπηδες
Στο μυαλό μου ακονίζονται μαχαίρια
Στην ψυχή μου πολεμούν δαίμονες.
Αιμορραγώ αιώνιες αλήθειες
στη λεκάνη του ασυνείδητου.

Ποια νάρκη θα ξετρυπώσει πάλι
το κατσούφικο πρόσωπο της καθημερινότητας
στο θολωμένο οπτικό μου πεδίο;
Προσδοκώ με πάθος
την επιστροφή της γνώριμης απειλής της.
Η αναμονή της επικείμενης καταστροφής
να στριμωχτεί στα όρια αντοχής
του ανθρώπινου μέτρου.

ΟΝΕΙΡΑ

στην Ασπασία-Ραμόνα

Ονειρεύτηκα μια κίτρινη έρημο
Μια σελίδα χωρίς γραμμές
Ονειρεύτηκα ένα στέμμα από χρυσόχαρτο
Ένα άγγιγμα χωρίς μνήμη
Ονειρεύτηκα μία ανάσα χωρίς μέτρο
Τη δομή μιας φτερούγας
Πώς κυλάει το νερό, πού σταματάει και αν.
Απλά πράγματα ονειρεύτηκα, καθημερινά.

ΟΙ ΚΑΙΝΟΥΡΙΕΣ ΕΛΠΙΔΕΣ

Τα κορμιά ήταν κίνηση χωρίς ύλη.
Δε χαιρέτησαν, δεν προσπέρασαν
δε ζήτησαν άδεια.
Βολεύτηκαν ωστόσο.
Οι παλιές ελπίδες,
σαν δειλά κοράκια στο τελείωμά τους,
φώτιζαν αναιμικά προσώρας.
Τα καινούρια στοιχειά δεν ήταν θεριά.
Θέριευαν όμως με το χρόνο
σαν λιτανείες από μιλιούνια ρασοφόρων.

Χρόνια συλλέκτης στεναγμών σε άπλυτες κούπες
είχε ξεμάθει να υποδέχεται
και να ξεναγεί αγνώστους.
Στην τσέπη του ένα παλιό κομπολόι.
Στο στήθος του ένα ρημαγμένο ρολόι.
Στη γλώσσα του ένα κάψιμο
απ’ τους δρόμους που άρχιζαν και τέλειωναν
στο κατακάθι του καφέ του.
Με αυτά έκανε το ορίστε
στους νεοφερμένους.
Δεν άνοιξε διάλογο μαζί τους.
Άλλωστε τι να πει;

Οσμίστηκε όμως τους λόγους τους.
Τους βρήκε ξεχασμένους
σαν το αγιόκλημα στο πατρικό του.
Γκρεμισμένος σαν τα όνειρα
που τον ταξίδευαν παιδί.
Αποφασισμένους όπως τα δάχτυλά του
όταν τσαλάκωναν τη διαβασμένη εφημερίδα.
Παρ’ όλα αυτά, κάτι τον έσπρωχνε
να τους παραδώσει το νυστέρι του φόβου.
Επαγγελματικό, μαζί κοιμόνταν, μαζί ξυπνούσαν
Χρόνια χάραζε την όψη του επιμελώς.
Τα μάτια του ήταν στεγνά
Δεν είχε δάκρυα να παζαρέψει.
Παρέδωσε όμως χωρίς δεύτερη σκέψη
Τα βαφτισμένα χαμόγελα
με τα μισάνοιχτα δόντια,
τα τεντωμένα χείλη,
καρφωμένα στο τελείωμα των ματιών.
«Παράδοση άνευ όρων λοιπόν… Αυτό περιμέναμε»
παραδέχτηκαν οι καινούριες ελπίδες
και αυτοδιορίστηκαν φύλακες-άγγελοί του.

ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ

Στη σιωπή πετροβολώ τις ώρες
που μου ’λειψαν καθώς μεγάλωνα.
Θάλασσα κι ουρανός
καιρός άγριος στην κάψα του
καλοκαίρι δαιμονικό στην όψη.
Στον αφρό των κυμάτων
σπάνε γυάλινες θύμησες.
Στον αχό της άμμου
προσκυνάνε νέες επιθυμίες.
Στο εκτόπισμα των βοτσάλων
παραμονεύεις εσύ ανίκητος
Αεικίνητος
Ρευστός
Αειφόρος
Ερπετός
Αειθαλής
Εσύ
Καινούριος και παλιός
Εσύ
Στη σκιά της μέρας
Στον παφλασμό της νύχτας
Στων άστρων το πήδημα στον απολεσθέντα χρόνο
Εσύ.

ΑΝΕΞΗΓΗΤΑ

Τα τρίμματα του ανεξήγητου
είναι αλήθειες που καταπίνουμε αμάσητες.

Προπάντων στέκονται στο λαιμό της κότας
που μάταια προσπάθησε να σταματήσει τον αλέκτορα
πριν τριτώσει το κακό.

ILLUSIONS

Τεμαχίζονται τα όνειρα
σε περασμένες γεύσεις
και βουτιές στο ανέφικτο.
Το φως μιας κίτρινης λάμπας
επισταμένα τακτοποιεί τις απώλειες
σε επερχόμενες μοναχικές νύχτες.
Οι πήχεις χαμηλώνουν διαρκώς.
Πράσινοι κορμοί σωριασμένοι ολούθε
στοιβάζονται στις γωνίες των ματιών μας
σαν πνιγμένα μωρά.

Να ελπίσεις τι;
Κι όμως.
Στο κατακάθι της νύχτας
Στο πηγάδι του φόβου
Ψάχνω ακόμη στα τυφλά
Την υγρή σκιά της παλάμης σου.

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΛΑΚΙΔΑΣ

Πριν χίλια χρόνια
μια παλλακίδα με ορμήνεψε
να ορκιστώ σε μια ιδέα
με σάρκα και οστά
και στύση ελεγχόμενη
απ’ τις σκιές του κορμιού μου
στον ουρανό του κρεβατιού.

Από τότε κινδυνεύουν οι νύχτες μου εκείνες
που η πλάτη σου ζωγραφίζει εμπρός μου
ακατανόητους χάρτες απουσίας.

ΟΠΑΔΟΙ

Εντέλει κάθε φάμπρικα
απομακρύνει από την πλαδαρότητα
και προσανατολίζει στη ματαιότητα.
Τα εργοστάσια ονείρων ωστόσο
κατασκευάζουν οπαδούς.
Ψηλούς και κοντούς.
Απαισιόδοξους και αιθεροβάμονες.
Απροετοίμαστους και οργανωμένους.
Οπαδούς.

ΤΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΕΜΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ

Μια φυλακή από φράουλες
–δεν τίθεται θέμα–
θα ’ταν ευπρόσδεκτη
για τους εραστές των πρωινών οάσεων.

Για σένα όμως όχι.

Ένα παράπονο από μέλι
–και ποιος θα το αμφισβητούσε;–
θα ανύψωνε το ηθικό
των ορειβατών της διαδρομής του ήλιου.

Το δικό σου όμως όχι.

Εσύ καμωμένος από συνδέσμους χιαστούς
καρφωμένος σε τετράγωνους υπαινιγμούς
εργάτης του διαβήτη και εχθρός των περιθωρίων
χωράς ωστόσο σε μια θάλασσα από χέρια
–τα δικά μου–
διψάς απρόσμενα για μια απεραντοσύνη από δάκρυα
–γλιστρούν απ’ τα μάτια μου–
εφάπτεσαι ακριβώς στις νυχτερινές κοιλότητες
του κορμιού μου
και στρογγυλεύεις.

Έτσι σιγά σιγά στρογγυλεύεις αγαπημένε
και γίνεσαι ο κύκλος
που κλείνει το μέλλον μου.

.

ΠΕΖΟ

ΞΕΡΩ ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΕΙ (2018)

(Αποσπάσματα)

Ο ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ

Αγάπησα δυο φορές. Μπορεί και τρεις τώρα που το σκέφτομαι. Όταν αγαπάω αδειάζω απ’ όλα. Και μένει η αγάπη. Κι έτσι όπως είμαι, άδειο σακί, της λέω καλωσήρθες. Σαν το σπίτι σου της λέω, βολέψου, όπου βρεις χώρο, απλώσου. Και γίνομαι όλη μια υποδοχή για να ταιριάζει το σχήμα της. Καλοβολεύεται και αρχίζει τα δικά της.
Ένα κέντημα στην αρχή που ξεκινάει από τον λαιμό και διασχίζει τον οισοφάγο. Κατρακυλάει σα μεθυσμένο. Κατασκηνώνει μες το στομάχι μου. Εκεί μαζεύονται οι παλιοί πόνοι. Εκεί, πότε κοιμούνται πότε ξυπνούν και άντε μου λένε, δε θυμάσαι, πότε κιόλας ξέχασες; Δεν ξέχασα, δεν ξεχνάω ποτέ. Πώς να ξεχάσω; Ζω με μνήμες δανεικές. Ζω με μνήμες που αψήφησαν το παρόν και το μέλλον μου. Ζω με μνήμες που σχίζουν σε εκατοντάδες μικρά κομματάκια τα ερωτηματικά μου σαν παλιόχαρτα.
Πόσο τον ήθελα! Ήταν μια αγάπη που έκαιγε όπως η άμμος τα αυγουστιάτικα μεσημέρια. Μια αγάπη όλο ρωγμές από τη βεβαιότητα πως ποτέ. Ποτέ, γιατί δεν ήταν ο ήλιος που τον τύφλωνε. Δεν ήταν το νερό που έσταζε στα μάτια του. Ήταν εκείνη απλωμένη πάνω του σαν φωτιά και νερό και χώμα, σαν όλα τα στοιχειά της φύσης μαζί. Εκείνη στα χέρια του που μιλούσαν άλλοτε με τις εποχές. Πάντα με το κορμί της. Κι εγώ κάπου εκεί. Με τη γνώριμη φωλιά στο στομάχι μου. Το κέντημα να με
ταξιδεύει. Ένιωθα πως ο βαθύς πόνος σκάλιζε έργα τέχνης στο κορμί μου. Γινόμουν όμορφη, όλο και πιο όμορφη, δεν το έβλεπε; Πώς δεν το έβλεπε; Οι ώρες κυλούσαν αργά, αποφάσιζαν με περίσκεψη τα χρώματα εκείνο το καλοκαίρι και για μένα ήταν ίδια, όλα ίδια. Τα εκτυφλωτικά πρωινά, τα μεσημέρια που καιγόταν ο τόπος, τα δειλινά, οι μεγάλες, δροσερές νύχτες, όλα ίδια, την ώρα που την έκλεινε στην αγκαλιά του και το γέλιο του ήταν δικό της. Μόνο για κείνη. Ένα γέλιο που δε σου ανήκει είναι ένα γέλιο κακό. Ένα γέλιο που γεμίζει το μυαλό σου τρύπες. Τρύπες που ανοίγονται μπροστά σου. Που θέλουν να σε καταπιούν. Μπορεί την ώρα που κοιμάσαι. Προσπαθούσα να μένω συνέχεια ξύπνια. Να μετράω τον πόνο μου σε λεπτά. Να βουλώνω με σκέψεις τις τρύπες. Όμως και οι σκέψεις γλιστρούσαν με το πιο απαλό αεράκι που ανακάτευε τα μαλλιά του. Γιατί δεν έφυγα; Μάλλον γιατί δεν είχε έρθει η ώρα. Έσκαβα λαγούμι και ακόμη δεν ήταν έτοιμο. Δεν ξέρω πότε, δεν ξέρω πως, δεν ξέρω αν και γιατί. Θυμάμαι μόνο τις τσαλακωμένες λαμαρίνες. Το κρύο στο μέρος της καρδίας. Τα πόδια μου ασάλευτα. Την Όλγα να γελάει σαν τρελή. Θυμάμαι το βλέμμα του κομμένο στα δυο, ένα κομμάτι χρόνου πριν κι ένα μετά, το γέλιο δικό της και το γέλιο κανενός πια και τα χέρια του που δε θα ξαναμιλούσαν με το κορμί της. Θυμάμαι μια λίμνη κόκκινη κάτω από το φεγγάρι. Δε θυμάμαι τίποτα άλλο. Ξέρασα πάνω μου. Τον αγάπησα πρώτη. Ήμουνα η πρώτη που τον αγάπησα.
Κι υστέρα ήρθε ο άλλος σαν άγγελος. Ένα αγόρι γεμάτο μουσικές και γέλιο. Ένα καινούριο αγόρι με το ίδιο όνομα. Γιατί άργησες; τον ρώτησα μα δεν κατάλαβε τίποτα, είμαι σίγουρη, γιατί με κοίταξε με βλέμμα καθαρό, χωρίς απαντήσεις. Δεν πειράζει, δε συγχρονίζονται τα όνειρα σκέφτηκα και συνέχισα να τον αγαπάω με ελπίδα. Γελούσε και πίστευα πως αυτό είναι ένα γέλιο για μένα. Πόσο όμορφο να σου ανήκει ένα γέλιο σκεφτόμουν και χάιδευα τα μαλλιά του. Η μπορεί και όχι. Ίσως μόνο με τη φαντασία μου. Δεν ήταν ακόμη η ώρα, γιατί να βιαστεί κάνεις να αλυσοδέσει το όνειρο; Ας ανθίσει καλύτερα, να ριζώσει και έτσι βουτούσα στο γέλιο του χανόμουν στο γέλιο του και δε φοβόμουν καθόλου! Ήξερα τον δρόμο μα και αν όχι, ήταν ένα δάσος
από έρωτα, που αλλού να χαθώ; Μπορούσα να μείνω εκεί για πάντα. Όμως όχι. Όχι. Για άλλη μια φορά όχι. Τον μάγεψε με τα μακριά μαλλιά της, με τις νωθρές κινήσεις, με το φιλντισένιο βλέμμα της. Τον μάγεψε γιατί μπορεί απλώς να είναι μάγισσα. Είναι μια κανονική μάγισσα.

Απλώνει στη νύχτα τα μαλλιά της
Εξουσιάζει τις ανάσες
Στύβει τη θλίψη
Μένει μια φιδογυριστή γραμμή
Να τραγουδάει σα σειρήνα
Έξω απ’ την πόρτα της
Μπροστά στα πόδια της
Κι εκείνοι της παραδίνονται
Υπάκουα σαν ηττημένος στρατός
Ρίχνουν στα πόδια της τις εξαρτύσεις τους
Της χαρίζουν το γέλιο τους
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες;

Δεν μπορούσα να αποφασίσω εγώ. Δεν ήταν δική μου απόφαση. Η ζωή και ο θάνατος εννοώ. Και φυσικά και ο έρωτάς τους. Γιατί έφτασε ένα λεπτό. Τι λέω, μια στιγμή. Μπήκε στο μπαρ που καθόμασταν, κάθισε στο τραπέζι μας. Συστήθηκε μονή της. Εγώ έτσι κι αλλιώς ούτε που θα το σκεφτόμουν.
Δεν είχα λέξεις, οι λέξεις μου είχαν πετάξει. Είχα μεταμορφωθεί σε έναν απλό θεατή, σε έναν βουβό θεατή μπροστά σε αυτό το θαύμα που εκτυλισσόταν μπροστά μου. Τα γνωστά. Τα μαλλιά της απλωμένα στη νύχτα, το τραγούδι της θλίψης μπροστά στα πόδια της, να τον καλεί μαυλιστικά. Δεν ήθελε πολύ. Την αγάπησε σαν τρελός. Κι εγώ δεν πρόλαβα ποτέ να του χαϊδέψω τα μαλλιά.
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες; , ·
Ένας μανδύας έπεφτε στο μυαλό μου και σκέπαζε το παρόν. Δεν ένιωθα τον πόνο. Έφευγε μαζί με τις ζωντανές στιγμές. Πού ήμουν; Ποια ήμουν; Τι έλεγχα; Πόσο πίστευα σε εκείνο που ερχόταν, συνέβαινε; Κανείς δεν ήταν μαζί μου. Δεν υπήρχαν μάρτυρες. Δεν άφηνα αποτυπώματα. Ήξερα,
δεν ήμουν εγώ. Εγώ ήμουν φευγάτη σε μια μικρή περιοχή θαλπωρής. Ακόμη και ο φόβος έμοιαζε ασήμαντος. Έμοιαζε φίλος. Φτιαγμένος για να με ταξιδέψει σε έναν κόσμο από τραπουλόχαρτα. Έβλεπα τα μάτια τους καρφωμένα γερά με καρφιά στο πάτωμά. Και γελούσα. Ένα γέλιο δικό μου. Ένα γέλιο που μου ανήκε.
Δεν μπορούσα να φύγω από το μυαλό μου. Δεν έφταιγα για το μέλλον. Κανένας δεν μπορεί να ορίσει το μέλλον. Ούτε καν οι μάγισσες.
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες;
Ο τρίτος έρωτας ήταν ο μοιραίος. Ήρθε σα θεία δίκη όταν όλα είχαν τελειώσει. Όταν όλα είχαν φύγει απ’ τα χέρια μου. Και απ’ το μυαλό μου
Όταν όλα είχαν γίνει ένα ποτάμι αίμα στην άσφαλτο. Μέτρησα τα βήματά μου μέχρι να τον συναντήσω. Ήξερα πως τον είχα σκεφτεί 1.863 φορές
μέχρι να φτάσω. Όσες τα βήματά μου. Δεν έφταιξα για τίποτα. Όλοι πήραν αυτό που τους άξιζε.

Οι μάγισσες είναι για την πυρά, τα είπαμε αυτά
Δεν ξέρω ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες.
Ξέρω μόνο πως η Όλγα δεν κατάλαβε ποτέ.

Ο ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ

Η αδερφή μου έχει έναν παράξενο τρόπο να σέρνει τις λέξεις. Λες και θέλει να τις κάνει δικές της. Λες και προσπαθεί να τις πείσει να την ακολουθούν και όταν τελειώνει ο ρόλος τους. Λες και της ανήκουν.
Η αδερφή μου είναι παράλογα έξυπνη. Το μυαλό της δεν έχει μάθει να υποτάσσεται στους νόμους που το ελέγχουν. Τα βάζει συνέχεια με τα όριά του. Με τους δεσμούς που εμείς όλοι μάθαμε να δεχόμαστε. Είναι τόσο πεισματάρα!
Πηγαίναμε Δημοτικό όταν μου είπε πως ήθελε να μάθει ισπανικά. Βαριόταν πολύ να κάνει μαθήματα, ήθελε όμως να διαβάσει τον Δον Κιχώτη από το πρωτότυπο. Όταν την είδα να υπογραμμίζει με κόκκινο μαρκαδόρο τις σελίδες του πρώτου τόμου, όταν την άκουσα να ψιθυρίζει ένα ποτάμι λέξεων σε μια γλώσσα που δεν ήξερα και ούτε και αυτή ήξερε, όταν είδα τις ακατανόητες σημειώσεις της στα περιθώρια του βιβλίου την κοίταξα απλώς μέσα στα μάτια.
«Τα ονειρευόμουν. Για νύχτες.»
Αυτό μου είπε. Τι; Τις λέξεις μάλλον όπως δένονται μεταξύ τους, τους ήχους, τα μυστικά της γλώσσας.
Τρόμαξα. Μου διάβαζε πριν κοιμηθούμε ένα κεφάλαιο στα ισπανικά και εκείνη γελούσε ή δάκρυζε, σταματούσε μόνο για να σημειώσει ή να υπογραμμίσει και εγώ κάτω από τα σκεπάσματα έτρεμα από έναν βαθύ, πρωτόγνωρο φόβο. Έκλεινα σφιχτά τα αυτιά μου με τα χέρια μου. Δεν ήθελα να ακούσω άλλο. Τι με πείραζε; Αφού δεν καταλάβαινα λέξη. Δεν καταλάβαινα τίποτα από αυτό το αλλόκοτο τοπίο που είχε αρχίσει να μας κυκλώνει. Τι με πείραζε; , 7 ,
Ώρες ώρες ένιωθα πως η αδερφή μου ζούσε απλωμένη στον χρόνο σα χταπόδι. Ζητούσε μερίδιο από το παρελθόν, έστριβε τον λαιμό μελλοντικών στιγμών όταν της κάπνιζε. Το παρόν ήταν του χεριού της. Και εγώ, εγώ ένιωθα τα πλοκάμια της να σαλεύουν γύρω μου, να χώνονται στα μαλλιά μου, κάτω απ’ τα ρούχα μου. Ώρες ώρες να τυλίγονται γύρω απ’ τον λαιμό μου..
Την αγαπούσα. Πάντα την αγαπούσα. Ήθελα να τη γνωρίσω, ήθελα να με καταλάβει. Ήμασταν αδερφές σκεφτόμουν και έπειτα όμως έβλεπα πως αυτό δε δημιουργούσε κανένα αυτονόητο.
Η Ντίνα ήταν φτιαγμένη αλλιώς, από μια παράξενη ύλη που φωσφόριζε ξαφνικά μες τη ζωή μας. Κυκλωμένη από αυτή τη φωτεινή αύρα δεν τα Ρ ποτέ με το σκοτάδι. Ταίριαζε με το σκοτάδι. Πόσο ταίριαζε! Ώρες ώρες σκεφτόμουν πως έμοιαζε σαν άλλη εκδοχή του.
Μας σύστηνε σε μια πραγματικότητα που μας απωθούσε αλλά μας ανάγκαζε να μας αφορά. Ήμασταν ελάχιστοι μπροστά της. Κι εγώ και όλοι μας, στεκόμασταν θαμπωμένοι να αναρωτιόμαστε για την πηγή της δύναμης και της ευφυΐας της. Τόσο πολύ έξυπνη! Τόσο περισσότερο έξυπνη από όλους μας! Τρομάζαμε.
«Πόσο όμορφη είσαι!» μου έλεγε εκείνη κάποιες φορές και τα μάτια της έκαιγαν. Δεν μπορεί να ζήλευε. Γιατί; Ήταν πολύ περισσότερο από ωραία. Ήταν εκείνη που ξεχώριζε.
Δεν ξέρω. Καμιά φορά σκεφτόμουν πως μπορεί και να μην της έφτανε αυτό.
Μπορεί και κάτι να μου ξέφευγε.
Εγώ πάλι δεν υπήρχα μόνη μου. Ήμουν φτιαγμένη για να απορροφώ και να αντανακλώ το φως των άλλων. Ήμουν φτιαγμένη για να αγαπώ και μόνο έτσι υπήρχα πραγματικό. Και αγάπησα. Αγάπησα και αγαπήθηκα δυνατά. Η ζωή ήταν καλή μαζί μου σ’ αυτό. Με το σταγονόμετρο όμως. Η αγάπη μου δόθηκε για λίγο, σαν ένα διάλειμμα στο κενό, σαν αντίδωρο πες.
Ένας πλασματικός χρόνος, ένας αχαρτογράφητος τόπος. Κι έπειτα τα χέρια τους η χώρα μου. Τα μάτια τους ο κόσμος μου. Εγώ, που χωρούσα ακριβώς στο εύρος των ματιών τους. Αυτό ήταν όλο. Αυτό ήμουν εγώ. Έτσι μόνο υπήρχα.
Κι ύστερα, η καρδιά μου χωρίς χτύπο μπροστά στα νεκρά κορμιά τους. Γιατί;
Το γιατί όταν το απευθύνεις σε ανίδεους αποδέκτες γίνεται αιχμηρό ψαλίδι που ξαναματώνει την πληγή. Γυρνάει μπούμερανγκ μες τα σπλάχνα σου. Το γιατί είναι μια φενάκη, μια σκατοψευδαίσθηση – τακτοποιήματος της οδύνης, του ακατανόητου της απώλειας. Το γιατί είναι μια μαλακεία που σε ξαναχωρίζει σε κομματάκια πριν και μετά, σε ό, τι υπήρξες και ό, τι δε θα ξαναείσαι ποτέ. Το γιατί μεταμορφώνει τη ζωή σου σε ένα τρελό, αβάσταχτο παζλ που δε θα τελειώσεις ποτέ.
Εγώ όμως απηύθυνα το γιατί στη σοφή αδερφή μου. Γιατί Ντίνα; Γιατί; Και εκεί, μέσα στα βαθιά, ακατανόητα μάτια της, ακριβώς πίσω από το μειδίαμα, σα σχισμή να μπαινοβγαίνει ο πόνος, πίσω από το παλιό της γέλιο, έψαχνα να βρω… Τι; Τι έψαχνα να βρω; Γιατί Ντίνα; Γιατί σε μένα; Γιατί αυτό; Η αναπνοή μου γινόταν βαριά, μια καταδίκη.
Η αδερφή μου ήταν σοφή. Ήταν πάντα η σοφή της οικογένειας. Περισσότερο σοφή απ’ όσο δικαιολογούσαν οι περιστάσεις.
Είχαν και οι τρεις τους το ίδιο όνομα. Ίσως έπρεπε το δω στα μάτια της τη νύχτα με το τροχαίο. Ή όταν της είπα για τον Θανάση. Ίσως έπρεπε να το σκεφτώ από την αρχή.

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

Ο ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ

Λάφυρα του Αυγούστου
https://pgoutas.blogspot.com/

Ενδιαφέρουσα η πέμπτη κατά σειρά ποιητική συλλογή της Ρίας Φελεκίδου (μεταξύ άλλων εξέδωσε δεκατρία παιδικά βιβλία και μία νουβέλα), που τιτλοφορείται Ο ασφαλής ποιητής και τυπώθηκε το 2025 από τις εκδόσεις Κουκκίδα. Ποιήματα για την αλληλουχία των εποχών, την πανανθρώπινη πορεία της γυναίκας στη γη, την ερωτική αγωνία, τις ασύλληπτες μικρές χαρές της ζωής, για τις δενδροφυτεύσεις έρημων ζωών, για παιδιά που έρχονται από μακριά δοκιμάζοντας ν’ αντιγράψουν τη φωνή των πουλιών.

Από τις επιμέρους ποιητικές συστάδες (ενότητες) του βιβλίου ξεχώρισα το ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ (κυρίως για την αίσθηση της μη βεβαιότητας και της μη ποιητικής ασφάλειας, που χαρακτηρίζουν το γράψιμο της ποιήτριας), με πέντε συνολικά ποιήματα, που προσιδιάζουν στη στόχευση με εκείνα του βιβλίου του Στεργιούλα, αλλά και με κάποια ποιήματα του βιβλίου του Νικηφόρου. Αντιγράφω από τη σ. 45 το τελευταίο κομμάτι του ποιήματος «Χανς, ένας ασφαλής ποιητής», που, κατά τα φαινόμενα, χάρισε τον τίτλο και σ’ ολόκληρη τη συλλογή.

———————————————————–

Ο Χανς τίποτα δραστικό δεν αποφασίζει.
Δε συνιστούν ύλη ποιητική οι αποφάσεις.
Μόνο να γράφει και να σβήνει και να αγωνιά.
Η Ποίηση μέγγενη, μαγίστρα και μαυλίστρα
Στο δωμάτιό του τον κρατά περήφανα να ιππεύει
ίππους αόρατους σαν πέφτει η νύχτα
και να μαζεύει ολόγυρά του ωδικά πουλιά
το φως να διαλαλούν που επιστρέφει. Όμως
παραμένει πάντα ζωντανή η σιγουριά του
κι οι στίχοι του βέλη να σημαδεύουνε τους τοίχους

Μ’ απ’ τις ποιητικές βολές του ο κόσμος μένει απείραχτος.

•

Δεν γνωρίζω, τελικά, πόσο… απείραχτος μένει ο κόσμος από τη συγγραφή των τριών παραπάνω ποιητικών βιβλίων, που σας τα συστήνω ανεπιφύλακτα. Η ανάγνωσή τους, όμως, ακόμα κι αν δεν μεταμορφώσει τον περίγυρό μας προς το καλύτερο και το ευγενέστερο, το λιγότερο θα αλλάξει, έστω προσώρας, τον τρόπο σκέψης μας, θα μας ωφελήσει ως οντότητες και ως συνειδήσεις.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΜΠΟΥΡΑΣ

FRACTAL 24/06/2020

Ποιήματα ποιητικής και βαθιάς μεταφυσικής κατ’ ιδίαν

Ρία Φελεκίδου, «Η Ιστορία Ίδια», ποιήματα, εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2019, σελ. 72

Ποιήματα ποιητικής και βαθιάς μεταφυσικής κατ’ ιδίαν. Η ποιητική φωνή θρηνεί τον χαμένο της ουρανό και τα αγάλματα των θεών που δεν είναι πλέον έμψυχα αλλά κενά νοήματος και άνευ ζωντανής λαλιάς. “Απέσβετο λάλον ύδωρ” και ο ποιητής ένα κενό ανάμεσα σε δύο τελείες.
Παρ’ όλα αυτά αντιστέκεται. Απευθύνεται στον μυημένη αναγνώστη, στον επαρκή θεατή του ιδιωτικού ψυχοδράματος, ενόσω το πλατύ κοινό έχει ήδη προ πολλού γυρίσει την πλάτη σε μια τέχνη επιτηδευμένη και κενή περιεχομένου.
Αυτή η υπαρξιακή προοπτική είναι πέρα κι από τη θεοκρατική αντίληψη του ποιητή ως προφήτη, παρ’ όλο που εκστομίζει χρησμούς και καταγράφει αμφίσημες προτάσεις.
Η τεχνική της αντιθετικής εκπλήξεως βρίσκει εδώ την πλέρια εφαρμογή της. Ο αναγνώστης διαρκώς αφυπνίζεται χάρη σε εικόνες μεγάλης ενάργειας και σχήματα απρόβλεπτα.
Ιδιόλεκτος καθημερινής προφορικότητας, στίζεται από λαϊκές, σχεδόν ευθυμογραφικές πινελιές του τύπου “…πιο πολύ πεθαίνεις”, αλλά κάτω από αυτή την ηθελημένη δραματικότητα υποφώσκει μία μανία σχεδόν τελειοθηρική, αφού όλα είναι πλεγμένα χιλιάδες φορές, γυαλισμένα και στιλβωμένα μέχρι εκεί που δεν παίρνει άλλο, εις ανάμνησιν ίσως άλλων εποχών που υπήρχε ακόμα η έγνοια για τη μορφή και δεν βασίλευε το περίφημο “περιεχόμενο” που μας έχει πια κουράσει όλους.
Διασκελισμοί σταυροειδείς, χιάσεις του νοήματος, μουσικές βακχικές, διονυσιακές ενοράσεις, μα πάνω απ’ όλα αυτή η εκλεπτυσμένη αισθητική που δεν επιτρέπει χθόνιες ακρότητες.
Ο Πάρις ως όφις στον Κήπο της Εδέμ δίνει το μήλο του Κάλλους (ή της Γνώσης, ανάλογα) με την ελπίδα πως όλα αυτά θα ξαναπάρουν τον δρόμο τους από την αρχή, ο χωροχρόνος θα αναδιπλωθεί και οι χρονοταξιδιώτες ποιητές θα αναδειχθούν για μιαν ακόμη φορά ως πνευματικοί ταγοί και όχι ως περιθωριακοί παρίες, όσοι ξέφυγαν από τις μισαλλόδοξες πυρές του Μεσαίωνα.
Εδώ θίγεται το ακανθώδες θέμα του ποιητή χωρίς θεατό, της ποίησης χωρίς κυρίαρχη ιδεολογία, του εποικοδομήματος χωρίς θεμέλια, κτισμένου στην άμμο…
Πρώτη φορά το αίτημα αυτό αποκτά μια τόσο έντονη απαιτητικότητα και γίνεται πραγματικά ποθούμενο, ή θρηνούμενο με τρόπο σχεδόν ερωτικό.
Η απουσία δεν αφορά εδώ το πρόσωπο του εραστή, αλλά την ιδέα ενός θεού-αφέντη, κυρίαρχου και κατευναστικού ταυτόχρονα, μιας οντότητας που θα προσέφερε την ιδεολογική ασφάλεια και την αισθητική κανονικότητα εκείνη που θα χρειαζόμασταν ίσως για να μην νιώθουμε ανερμάτιστοι.
Παράξενο το αίτημα αυτό στους σύγχρονους μεταβατικούς, μεταιχμιακούς καιρούς μας, αναδιατυπωμένο με έναν τρόπο σχεδόν θυμοσοφικό, χωρίς ίχνος όμως διδακτικότητας, παρ’ όλο που τα γνωμικά περισσεύουν και ξεχειλίζουν, χαρίζοντας ίσως στον τυπωμένο λόγο μια διάσταση υπερτοπική και διαχρονική.
Η ελληνική γλώσσα σε όλο της το μεγαλείο. Ακόμα και το ρήμα “επανωτίζουν” που το χρησιμοποιούμε σε στρώσεις σπιτικών γλυκών ή σε …τέντες, χρησιμοποιείται εδώ αναβαθμιζόμενο ποιητικά. Αλλά και τα “ζέπελιν” και το “λεοπάρ” υπάρχει, σεμνά και ταπεινά μέσα στην γλωσσική αλληλουχία.
Θαυμάζω την συνθετική ικανότητα αυτής της ποιήτριας που μοιάζει σα να έρχεται από άλλοτε, κάπου βαθιά στην αναδιπλούμενη έλικα του χωροχρόνου και κοιτάζει την εποχή μας με δέος, αλλά και με κάποια απαξίωση, απολύτως θεμιτή και αναλογίσιμη.
Σίγουρα δεν θα μπορούσα να διαβάσω ένα τόσο λεπτεπίλεπτο, καλοδουλεμένο ποιητικό βιβλίο σε μια εποχή προχειρότητας και διαφημιστικού ναρκισσισμού. Από τα λίγα που αξίζουν να αναλυθούν και να μελετηθούν ως πρόταση λογοτεχνική για τις επόμενες δεκαετίες.

.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Επιμέλεια: Δρ. Νικόλαος Β. Παππάς.

elliniki-gnomi 10/2/2015

Κυρία Φελεκίδου, ως συγγραφέας παραμυθιών, θα θέλαμε να μας πείτε τι χρειάζεται για να μπει κανείς στον κόσμο των παραμυθιών; Είναι πράγματι μαγικός ο κόσμος τους;

Λοιπόν… Πώς μπαίνει κανείς στον κόσμο των παραμυθιών… Νομίζω πως χρειάζεται -τουλάχιστον- τη μαγική σκούπα μιας μάγισσας κοιμισμένης τρεις χιλιάδες χρόνια. Ή ίσως ένα φίλτρο καμωμένο από τριαντάφυλλα που μιλούν. Ή στη χειρότερη περίπτωση τα κοκκινόχρυσα παπούτσια της πιο φαντασμένης νεράιδας του Μαγεμένου Δάσους. Και αν τίποτα από αυτά δεν του βρίσκεται πρόχειρο, ας ανοίξει μια μικρή πορτούλα στη λογική και στη σκέψη του. Ας πάρει ένα βιβλίο με παραμύθια, ας ανοίξει τα μάτια της φαντασίας του. Φτάνει αυτό. Τα παραμύθια θα τρυπώσουν μέσα του κι εκείνα ξέρουν καλά τη δουλειά τους. Δεν κάνουν το σκοτάδι φως. Αποκαλύπτουν όμως τα κρυφά, φωτεινά μονοπάτια του σκοταδιού. Κι αν αυτό δεν είναι μαγεία, τότε τι ακριβώς είναι;felekidou

Έχετε δεχθεί κάποιο ερέθισμα από τα παιδιά για να γράψετε κάποιο παραμύθι ή αφορμή στάθηκαν μόνον τα δικά σας παιδικά βιώματα;

Τα παιδιά δεν έχουν αλωθεί και αλλοτριωθεί ισχυρά απ’ την πραγματικότητα. Ακόμη και όταν η πραγματικότητά τους είναι σκληρή, της αντιστέκονται γενναία. Μπαινοβγαίνουν στον κόσμο της φαντασίας, ακολουθούν δικούς τους νόμους, δεν έχουν στεγανά και μιζέριες, ελπίζουν τα πάντα, ονειρεύονται χωρίς όρια. Είναι από μόνα τους πηγή έμπνευσης λοιπόν. Όταν είσαι με παιδιά, όταν ουσιαστικά είσαι εκεί, μαζί τους, παίζεις, κουβεντιάζεις, ακόμη και όταν παρατηρείς, ξαναγίνεσαι λίγο παιδί. Έτσι οι αφορμές έμπνευσης είναι από αυτά, είναι και από το παιδί μέσα σου που ξυπνάει, τεντώνεται και σου κλείνει το μάτι.

Και ακόμη, όταν κάποιος γράφει –και όχι μόνο παραμύθια- ανακαλύπτει διαρκώς και παντού αφορμές, λόγους και θέματα καινούργια. Έμπνευση δεν δίνουν μόνον τα ισχυρά βιώματα αλλά η καθημερινότητα στις πολλαπλές εκδοχές της.

«Το πιο ευτυχισμένο κοριτσάκι του κόσμου», είναι ο τίτλος του τελευταίου σας παραμυθιού. Τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει ένα παιδί τόσο ευτυχισμένο;

Τα παιδιά γίνονται ευτυχισμένα όταν ονειρεύονται. Και ονειρεύονται πολύ. Έτσι και η μικρή Βικτώρια ονειρεύεται πολύ, ονειρεύεται συνέχεια, μόνο που τα όνειρά της είναι πολύ πολύ μπερδεμένα. Υπεύθυνοι κατά κάποιον τρόπο για αυτό το παράξενο μπέρδεμα είναι οι «μεγάλοι» που είναι κοντά της, οι γονείς της. Η Επιτροπή Ονειροδρομών όμως στο σχολείο της αναλαμβάνει δυναμικά την κατάσταση στα χέρια της. Είναι στη μέση και μια παράξενη συμφωνία με βερίκοκα και ντομάτες βέβαια αλλά στο τέλος τα πράγματα παίρνουν τον δρόμο τους. Η Βικτώρια πραγματοποιεί ό, τι ονειρεύτηκε αλλά και ό, τι δεν τόλμησε ποτέ της να ονειρευτεί.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι τα παιδιά δεν είναι ευτυχισμένα μόνο όταν πραγματοποιούν τα όνειρά τους. Μπορεί να τα κάνει ευτυχισμένα απλώς το γεγονός ότι ονειρεύονται. Ή ένα παγωτό χωνάκι ένα ζεστό μεσημέρι του καλοκαιριού, ένα αυτοσχέδιο κουκλοθέατρο με ήρωες… τις κουτάλες της κουζίνας, το να παρατηρούν τις στρατιές των μυρμηγκιών στις διάφορες αποστολές τους. Και αυτό είναι το μαγικό. Δεν έχουν ξεμάθει ακόμη να ανακαλύπτουν και να βιώνουν παντού την ευτυχία.

Υπάρχουν παιδιά που έχουν βιώσει μόνο δυστυχία… Πόσο λυτρωτικό μπορεί είναι γι’ αυτά ένα παραμύθι;

Στην ταινία «Η ζωή είναι ωραία» ο Μπενίνι μεταμφιέζει την τραγική πραγματικότητα του εγκλεισμού σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης σε ένα υπέροχο παιχνίδι στρατηγικής, για χάρη του γιου του. Όταν η πραγματικότητα δεν επιδέχεται όμως μεταμφιέσεις ή ανοιχτότερης απόχρωσης αναγνώσεις, τότε η φυγή, έστω προσωρινή, στον κόσμο των παραμυθιών μπορεί να μη λύνει τα προβλήματα αλλά μαλακώνει την τραχιά τους όψη. Τα παραμύθια μπορούν να γίνουν ένα προσωρινό καταφύγιο, να απελευθερώσουν θαμμένα συναισθήματα, να βοηθήσουν στην εκτόνωση άλλων, να λειτουργήσουν ως θεραπευτικό προπύργιο. Υπάρχουν ψυχολόγοι που υποστηρίζουν τη θεραπευτική λειτουργία των παραμυθιών, τα οποία χρησιμοποιούν στη δραματοθεραπεία αλλά και στην παιγνιοθεραπεία προληπτικά ή θεραπευτικά.

Από τις δικές σας στιγμές ευτυχίας, ποια κρατάτε ακόμα στη μνήμη και δεν θα θέλατε με τίποτα να την αποβάλετε;

Η ευτυχία είναι κατά κανόνα στιγμές απίστευτης πληρότητας, αναπάντεχες συναισθηματικές κορυφώσεις και όχι σημαντικά γεγονότα μεγάλης διάρκειας. Κρύβεται στις στιγμές και επειδή τα παιδιά είναι που την ξετρυπώνουν πιο εύκολα, τη συναντάμε κι εμείς συχνότερα αν το παιδί μέσα μας ξυπνάει και διεκδικεί τα δικαιώματά του συχνά. Είχα την τύχη να έχω μια ευτυχισμένη και ανέμελη παιδική ηλικία και να διαβάσω πολλή παιδική και όχι μόνο λογοτεχνία, στις ηλικίες που το συναίσθημα και η σκέψη λειτουργούν ως σφουγγάρι. Ανακαλώ με μεγάλη νοσταλγία τα ατέλειωτα καλοκαιρινά μεσημέρια, στο παιδικό μου δωμάτιο, όπου με το στόρι μισοκατεβασμένο, ταξίδευα σε αναρίθμητους προορισμούς αγκαλιά με ένα βιβλίο. Και αυτό δεν είναι ένα κοινότοπο σχήμα λόγου. Το βιβλίο σήμαινε για μένα, σε εκείνη την ηλικία, εισιτήριο για άλλους κόσμους. Την ικανότητα αυτή να δραπετεύω, να χάνομαι, πολύ συχνά αναπολώ σήμερα που εξακολουθώ να είμαι αναγνώστρια, δεμένη όμως με την πραγματικότητα της ώρας της ανάγνωσης, ισχυρότερα από όσο θα ’θελα. Και απ’ την ενήλικη ζωή μου, τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με τις ημέρες εκείνες που πρωτοκράτησα στην αγκαλιά μου τα δυο μου παιδιά. Και για να ακριβολογώ, δεν ήταν οι πρώτες μέρες αυτές που δεν θέλω ποτέ να ξεχάσω. Τη δεύτερη μέρα, όταν είχε καταλαγιάσει η αρχική αγωνία και ένταση, άνθιζε μέσα μου μια αλλόκοτη χαρά, ταυτόσημη με την ίδια τη δύναμη της ζωής.

Παράλληλα με τη συγγραφή, ασχολείστε και με την αφήγηση παραμυθιού. Υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, άνθρωποι που μισούν τα παραμύθια; Μπορεί κάποιος αφηγητής να τους κάνει να τα αγαπήσουν;

Πιστεύω πως μπορεί κάποιος να μισεί τα παραμύθια, μόνο αν είναι συνδεδεμένα στην ζωή του με κάποιο εφιαλτικό βίωμα, που πιθανόν δεν έχει ξεπεράσει. Ίσως σ’ αυτήν την ακραία περίπτωση, η λύση να βρίσκεται μόνο στην ψυχανάλυση, που μαζί με όλους τους άλλους κόμπους θα λύσει κι αυτόν της σχέσης του με τα παραμύθια.

Πολύ συχνότερα, μπορεί κάποιοι να αδιαφορούν για τα παραμύθια ή να τα σνομπάρουν. Τότε, πραγματικά, η αφήγηση μπορεί να χαράξει έναν καινούργιο δρόμο προς την καρδιά τους. Μπορεί να τους βοηθήσει να βυθιστούν στη μαγεία των παραμυθιών, να ανακαλύψουν διαστάσεις, λεπτομέρειες, αισθήσεις και λειτουργίες του, που δεν θα μπορούσαν ποτέ να φανταστούν ότι υπάρχουν.

Θα μπορούσαμε να πούμε μια μικρή ιστορία, ένα ποίημα -ιστορία αν θέλετε, για έναν καθημερινό άνθρωπο, που άκουσε έναν αφηγητή να λέει ένα παραμύθι.

«Το κεφάλι χωμένο στους ώμους Το βάρος ακόμη μιας μέρας Κι ακόμη μιας Οι εποχές ξέρω ότι έρχονται Και φεύγουν Ο χρόνος νερό στις ανοιχτές χούφτες Και τότε τον άκουσα Τον άκουσα και πήγα μαζί του Ήτανε μάγισσες και δράκοι Και βασιλόπουλα μαζί του Και βασιλοπούλες Αχ πήγα μαζί του Έξω απ’ τις εποχές Και ο χρόνος πάγωσε Στις σχισμές των δαχτύλων μου Εκεί Στη Χώρα των Παραμυθιών Που Λέγονται».

Εκτός από συγγραφέας παραμυθιών, είστε και ποιήτρια. Μπορεί η Τέχνη, η ποίηση να διαχωριστούν από την ζωή ή είναι συνυφασμένες μαζί της;

Πιστεύω ότι η Τέχνη, η Ποίηση, δεν είναι απλές ασχολίες, τρόποι να περνάμε τον καιρό μας. Είναι στα αλήθεια ο τρόπος μας να υπάρχουμε. Έτσι κι αλλιώς, η ποίηση μας κλείνει το μάτι από παντού. Ο μόνος μίτος για το λαβυρινθώδες βασίλειό της είναι η ανοιχτή ματιά μας στα πράγματα.

«Η ζωή, ο θάνατος κι αναμεσίς η Τέχνη», είπε ο Νίκος Εγγονόπουλος. Είναι ένα ψέμα η Τέχνη, που μας βοηθάει όμως να ανακαλύψουμε την αλήθεια, πλένει την ψυχή απ’ τη σκόνη της καθημερινότητας, είπε ο Picasso. Για την αναγκαιότητα και την ομορφιά της Τέχνης έχουν ειπωθεί πάρα πολλά από εκπροσώπους της και όχι μόνο. Η σχέση με την Τέχνη και την Ποίηση- έτσι κι αλλιώς Τέχνη χωρίς Ποίηση δεν νοείται κατά τον Ντελακρουά- είναι ένα βίωμα που εξελίσσεται, μια προσωπική πορεία, ένας δρόμος που αν δεν περπατήσουμε είτε ως δημιουργοί της Τέχνης είτε ως πιστό κοινό της, οι μόνοι χαμένοι θα είμαστε εμείς.

Αληθεύει ότι απώτερος στόχος του ποιητή είναι να αγγίξει τον νου και τις καρδιές των ανθρώπων;

Ο ποιητής γράφει γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Την ώρα που γράφει κοινωνεί με τα επάλληλα στρώματα του εγώ του. Κι αν αυτό φαίνεται πολύ ψυχαναλυτικό, μιας και παραπέμπει απευθείας στο υποσυνείδητο, αρκεί να θυμηθούμε τα λόγια του Freud: «Όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής ήδη είχε πάει εκεί».

Η επικοινωνία με τους δυνητικούς αναγνώστες του εμπεριέχεται στη διαδικασία της συγγραφής του ποιητή, απλώς δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν γράφουμε για τα συρτάρια μας ούτε όμως στοχευμένα για να αγκαλιάσουν με πάθος οι άλλοι τα πονήματά μας. Η ποίηση είναι κατάθεση ψυχής, είναι τρόπος ζωής. Με την ποίηση δεν εξηγείς με γνώμονα τη λογική και μέσο ατράνταχτα επιχειρήματα και άρα δεν μπορείς να επενδύσεις στην κατανόηση των αποδεκτών της φωνής σου. Μπορείς να ελπίζεις όμως πως αυτή η κατακερματισμένη φωνή σου, που σε κάθε ποίημα γραπώνει μια μικρή αλήθεια του κόσμου και την αποτυπώνει σαν μια ακέραια στιγμή, θα βρει μια χαραμάδα, έναν αόρατο δρόμο, μια αφύλαχτη αίσθηση για την καρδιά των αναγνωστών σου. Κι αυτή η ετεροχρονισμένη συνάντηση είναι πάντοτε ένα μικρό θαύμα, που αληθινά αξίζει τον κόπο!

Σύμφωνα με τον ποιητή Τίτο Πατρίκιο: «Λέμε εμείς κι εννοούμε εγώ / λέμε εσύ κι εννοούμε πάλι εγώ / λέμε αυτός κι εννοούμε πάλι εγώ. / Στην ουσία μόνο με το εγώ / μπορούμε να εννοήσουμε / κάποιον άλλο». Πώς παράγεται η ποίηση; Έχει σ’ αυτήν θέση η σεμνότητα;

Η ποίηση είναι μια προσωπική διαδρομή, μία προσωπική ματιά στην κοινή πραγματικότητα, έξω από απαρέγκλιτες συνθήκες και συμβάσεις. Η μόνη περιχαράκωση που την αφορά είναι αυτή στα όρια της Τέχνης και η ένταξή της ή μη κάθε φορά, σε αυτόν τον προνομιούχο χώρο της Τέχνης, είναι κι αυτή μια αμφιλεγόμενη υπόθεση. Ο δημιουργός, κατά τη γνώμη μου, είναι από τη φύση του ένα πλάσμα εγωιστικό. Ανήκει στην εποχή του και μιλάει πραγματικά στην καρδιά των ανθρώπων όταν είναι οργανικά δεμένος μαζί της. Απ’ τη μια. Γιατί απ’ την άλλη η ποιητική ματιά προϋποθέτει κατά διαστήματα μια «απόσχιση» απ’ τις απαιτήσεις και τη ροή μιας συνήθους καθημερινότητας. Εκεί, στη μικρή πατρίδα του καλλιτεχνικού εγώ του, στο οποίο πρέπει να πιστεύει με πάθος, ο ποιητής παίζει με το φως και τις σκιές του, γεννώντας το απροσδόκητο με τις λέξεις, σαν αληθινός ταχυδακτυλουργός τους.

Λέγεται ότι η γόνιμη στιγμή είναι αυτή που οδηγεί στην αληθινή λογοτεχνία. Μπορεί όμως ένας δημιουργός να έχει συνεχώς έμπνευση;

Είναι πολλοί οι συγγραφείς που το έχουν ήδη πει: Αν ο δημιουργός περιμένει τη μαγική στιγμή για να ξεδιπλώσει στο χαρτί ή τον υπολογιστή του το θαύμα, αν προσεύχεται στη θεά της έμπνευσης να τον επισκεφτεί, θα περιμένει πολύ. Ή θα γράψει ελάχιστα. Στη γραφή, τα θαύματα συντελούνται όταν τα προετοιμάζουμε. Μας βρίσκουν καθισμένους στο γραφείο μας ή τουλάχιστον με κάτι που να μπορεί να αποτυπώσει τις λέξεις ανά χείρας. Είναι πολύ ρομαντικό να ονειρευόμαστε εκείνη την ανεπανάληπτη στιγμή που «κουμπώνουν» απόλυτα οι λέξεις με τις αισθήσεις και τις σκέψεις και μια μικρή έκρηξη γίνεται πρώτα στο μυαλό κι έπειτα στο χαρτί μας. Και μπορεί και κάποτε αυτό να συμβαίνει. Και υπάρχουν λέξεις απρόσκλητες και εικόνες επίμονες που μας πολιορκούν μέχρι να τις καταγράψουμε. Η συγγραφή όμως και του πεζού και του ποιητικού λόγου εκτός από έμπνευση προϋποθέτει και απαιτεί και σκληρή δουλειά. Η έμπνευση επισκέπτεται συχνότερα εκείνους που σαν καλοί οικοδεσπότες, με ένα χαρτί ή μια οθόνη μπροστά τους περιμένουν να την υποδεχτούν.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο γίνεται λόγος για τη δημιουργική γραφή. Υπάρχουν μάλιστα πολλοί που διδάσκουν επί χρήμασι σε αυτούς που θέλουν να γίνουν συγγραφείς. «Φτιάχνεται» τελικά ένας συγγραφέας ή το πηγαίο ταλέντο είναι η κινητήριος δύναμη της γραφής;

Με σημείο εκκίνησης την προηγούμενη απάντησή μου, πρέπει να πω ότι υπάρχουν πράγματα που μπορούν να διδαχτούν με τη δημιουργική γραφή είτε για να γίνουμε καλύτεροι και πιο δημιουργικοί συγγραφείς είτε για να γίνουμε πιο καλοί και δημιουργικοί αναγνώστες. Υπάρχει πάντοτε κάτι έμφυτο, το οποίο όμως μπορεί να μεταλλαχτεί και να εξελιχθεί. Μπορεί κάποιος να αναπτύξει και μια απρόσμενη σχέση με τις λέξεις, που μπορεί να τον οδηγήσει μακρύτερα απ’ όσο ποτέ θα φανταζόταν. Μπορεί να «αλλαξοπιστήσει» στις αρχικές του κλίσεις. Να δοκιμαστεί μέσω της δημιουργικής γραφής σε διαφορετικά είδη λόγου και να επιλέξει μια άλλη κατεύθυνση. Η δημιουργική γραφή είναι ένα ισχυρό εργαλείο για τη βελτίωση και τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης μας με τον γραπτό λόγο και από τη θέση του συγγραφέα και από τη θέση του αναγνώστη.

Σας ευχαριστώ πολύ.

Κι εγώ σας ευχαριστώ πολύ που μου δώσατε την ευκαιρία να σκεφτώ και να μιλήσω για πράγματα που αγαπώ πολύ. Να ’μαστε καλά να ταξιδεύουμε με τα παραμύθια, να δραπετεύουμε με την ποίηση.

Δεν κλείνουμε τα μάτια στην αλήθεια βέβαια, αντιστεκόμαστε σε ό, τι δεν μας αρέσει, δεν σταματάμε να ελπίζουμε και να αγωνιζόμαστε. Αλλά πολλές φορές οι μάχες δίνονται και με τις λέξεις. Και τότε τα παραμύθια ανοίγουν καινούριες αυλαίες στον κόσμο, η ποίηση «είναι το καταφύγιο που φθονούμε…».

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

-Σαν Παλιόψαθα των Εθνών Εκδόσεις Ινφογνώμων, Αθήνα, 2017
-Φκειάνω μίαν Σημαία Εκδόσεις Ινφογνώμων, Αθήνα, 2018
-Δύναμις Εκδόσεις Αθανασίου Αλτιντζή, Θεσσαλονίκη, 2019
-Πενήντα και οκτώ Αλεξίκακα άρθρα Εκδόσεις Ινφογνώμων, Αθήνα, 2021
-Εδώδιμο Ειλητάριο, Δώδεκα Κοντάκια του Αγίου Ρωμανού Εκδόσεις Κυριακίδη, Θεσ/νίκη 2022
-Καθαρά πράγματα Εκδόσεις Αθανασίου Αλτιντζή, Θεσσαλονίκη, 2023
-Ανέκπτωτα Εκδόσεις Ινφογνώμων 2024

.

.

ΑΝΤΙ ΜΥΡΟΥ (2024)

ΕΙΣ ΤΟΝ ΣΤΑΥΡΟΝ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΜΑΣ

Ούτος έστίν ό θυρεός τοϋ θηρευτού τε
καί άλιέως των ψυχών προς σωτηρίαν.
Σημεϊον έν ώ διασκορπίζονται
Θείω φωτί καταφλεγόμεναι πάσαι αί έναντίαι δυνάμεις.
Τύπος πάντων τιμιότερος
ό τής σκυλεύσεως τοϋ θανάτου τόπος.
ΤΩ… των άπολλυμένων μωρία!
Ού καθηλοϋται ή τοϋ Θεοϋ Σοφία καί Δύναμις δι’ ήλων,
ουδέ καθελεϊται ή πανένδοξος Βασιλεία διά ξύλων.
Διά τοϋ Σταυρού συνελήφθη καί συνετρίβη
ύπό τοϋ φιλάνθρωπου Θεανθρώπου ό μισάνθρωπος.
Έν τή ιδία αυτού παγίδι ένέπεσεν ό έκπεσών,
την πονηριάν αύτής ή κακή κεφαλή
άφ’ έαυτής κατάδηλην δεικνύουσα.
Διά τοϋ Σταυρού δν έστησας,
έκών άκων όντως εωσφόρος γέγονας μισόκαλε.

Τών σωζομένων ή χορεία Σταυρόν φιλεΐ
καί στεντόρεια φωνή ομολογεί
τό σημεϊον τής άκρας ταπεινώσεως
καί τής τελείας τοϋ Χριστού άγάπης.
Σταυρός ή σφραγίς τοϋ Παντοκράτορος
εις χρυσόβουλον δωρεάς
μονών αιωνίων.
Ουτος τό λύτρον δι’ου πάντες
δύνανται έξαγορασθήναι.
Δι’ ήλων τό έλεος
τής τρισηλίου Θεότητος
προσηλώθη έν σχήματι καταλλαγής.
Άπαρνήσεως εαυτού
τό ακολούθως άναληφθέν φορτίον·
Σταυρός ό έλαφρύς ζυγός,
οδός Κυρίου.

Βάναυσον τού νόμου κραταίωμα,
έσχατης τιμωρίας έργαλεϊον,
άποτροπαίας εξουσίας έπιβολή
καί τυραννίας φύλαξ,
δι’ άχράντου αίματος πόρρω ήλλοιώθης.
Νϋν ύπάρχεις ιλαρόν
τής χάριτος απαύγασμα,
προτέρας αίγλης άποκατάστασις,
ένδοξου έλευθερώσεως ευκαιρία,
ορατών τε καί αοράτων τυράννων
συντριβή καί άπώλεια.
Ό σπορεύς καί γεωργός
καί τού δένδρου τής ζωής ξυλουργός,
ξύλον νέον
διά τού ίδιου αίματος
άνέστησεν προς άνάστασιν.

Τών άγιων άγιότατον ξύλον
έν ω παρέδωκε αιμα, ύδωρ καί πνεύμα
ό Βασιλεύς τής Δόξης.
Των τιμίων τιμιότατον ξύλον
ο άκαταπαύστως ύμνοΰσιν πάσαι
αί στρατιαί των Αγγέλων.
Των κοσμίων κοσμιότατον ξύλον έν ω αεί νικώμεν.
Θεού βούλευμα έν ω νικάται φύσεως τάξις.
Πρώτου, δευτέρου και τρίτου ουρανού τό έπίκεντρον
τό νέκρωσαν τού ‘Άδου τό κέντρον.
Σταυρέ τού Σωτήρος, τής Άναστάσεως,
τής τού Κυρίου δευτέρας παρουσίας,
τής αιωνίου ζωής
καί τής άνακαινίσεως τής κτίσεως προοίμιον,
φύλαττε πάντας τούς σε προσκυνοΰντας
έν μετανοία καί αλήθεια.

ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΧΡΗΣΤΟΗΘΕΙΑΣ ΕΠΑΙΝΟΣ

ε’

Ευλογημένη εγκράτεια!
Πανοπλία ψυχής άτρωτη.
Πηγή ισχύος αστέρευτη.
Πνεύματος τροφοδοσία.
Υπεραισθησίας μέθοδε.
Κάλλος δυσπερίγραπτο.
Μύρου ανάβλυση.
Ησυχίας μυστικό.
Ηρεμίας μετάγγιση.
Καθαρότητας έκλαμψη.
Τιμή Παναγίας.
Ολκέ χάριτος.
Στολή ψυχής άρρητος.

ς’

Ευλογημένη υπομονή!
Καταφύγιο σωφροσύνης ασφαλές.
Εμπιστοσύνη Θεού έμπρακτη.
Στήλη ήθους.
Καθαρτήρια κάμινος.
Οικοδομή χαρακτήρα.
Εργαστήριο ελπίδας.
Μαρτυρίου στέφανος.
Ευκαιρία σωτηρίας.
Διαρκής προσευχή.
Μακάριο τέλος.
Πρακτική φιλοκαλίας.
Πέρας διαδρομής αγίας.

ζ’

Ευλογημένη δικαιοσύνη!
Τριαδικής ειρήνης μίμηση.
Αγαθοποιίας δύναμη ακατάλυτη.
Θεοτρόπος πυξίδα.
Δυνάμεως φίλτρο.
Νοός ησυχαστήριο.
Ψυχής κατάπλασμα.
Θεοσεβείας απαύγασμα.
Προσευχής παρρησία.
Καρποφορίας λίπασμα.
Ερινύων αμυντήριο.
Εξημέρωση θηρίου.
Χειρ βοήθειας Κυρίου.

η’

Ευλογημένη ανδρεία!
Πασών αρετών υπόσταση.
Προαπαιτούμενο τελικής δικαίωσης.
Ευπραξίας επιμονή.
Ήθους διασφάλιση.
Ελευθερίας φρόνημα.
Επανόρθωσης δύναμη.
Αγαθού προστασία.
Ομολογίας κραυγή.
Θυσίας θυμίαμα.
Καρτερίας φύλακα.
Φλόγα αυταπάρνησης.
Της απώλειας άρνησις.

.

ΑΝΕΚΠΤΩΤΑ (2024)

(Τα άρθρα έχουν δημοσιευτεί στη στήλη «Γνώμες» της ποιοτικής ηλεκτρονικής εφημερίδας pontos- news.gr
από τις 22.10.2019 έως τις 19.9.2023.)

ΟΙ ΠΕΡΙΧΑΡΑΚΩΜΕΝΟΙ 

Όσοι λίγοι πια έχουν απομείνει επιμένοντας με αυταπάρνηση, ανιδιοτέλεια, ποιότητα κι εντιμότητα στα έργα που κάνουν, περιχαρακώνονται. Τους περιχαρακώνουν τα συστήματα, περιχαρακώνονται κι οι ίδιοι από μόνοι τους. Χτίζουν γύρω τους από έναν καστρότοιχο, για να αμύνονται· για να προστατευτούν από τις κοτρόνες που εξακοντίζουν εναντίον τους οι καταπέλτες της φαυλοηλιθιοκρατίας. Χτίζουν αυτοί, αλλά τους χτίζουν ένα ακόμα ντουβάρι απ’ έξω ολόγυρα οι αχόρταγοι, εγωπαθείς εξουσιαστές και τα τσιράκια τους. Έτσι γίνεται σε μερικές πολιορκίες, όταν ο αμυνόμενος παραδόξως αντέχει. Βαστάς εσύ τα τείχη σου, σου χτίζουνε κι οι εχτροί απ’ ολόγυρα ένα δικό τους και γίνεσαι διπλά περίκλειστος. Έτσι οι πολιορκητές νομίζουν πως νικούν, γιατί λογαριάζουνε τα πράγματα με τον κοσμικό, με τον υλιστικό τους τρόπο. Μα σ’ αυτήν την περίπτωση τα μέτρα και τα σταθμά είν’ αλλιώτικα. Η ελευθερία είναι μέσα από τα τείχη τα διπλά κι η σκλαβιά είναι απ’ έξω. Ο κόσμος νομίζει πως οι έγκλειστοι λυσσάνε από τη δίψα. Μα αυτοί πίνουν από πηγή αστέρευτη και ζωοδόχο. Κινώντας για την πηγή όπου πάνε για να πιουν τ’ αθάνατο νερό, ψέλνουν στο δρόμο εκείνο το ανυπέρβλητο του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού: «δεύτε πόμα πίωμεν καινόν, ουκ εκ πέτρας αγόνου τερατουργούμενον, αλλ’ αφθαρσίας πηγήν εκ τάφου ομβρήσαντος Χριστού, εν ω στερεούμεθα».

Οι απ’ έξω οικτίρουν αυτούς τους ελεύθερους πολιορκημένους, γιατί νομίζουνε πως μέσα «τα μάτια η πείνα εμαύρισε» όπως θα το ’γραφε κι ο Σολωμός. Αλλά οι έγκλειστοι έχουνε κάτι μαυροντυμένους αρχιμάγειρες που κάθε πρωί βρίσκουν (ένας Θεός ξέρει πώς) και τους ετοιμάζουν λογιών-λογιών αρτοσκευάσματα. Τ’ απόγευμα πάντα τους ετοιμάζουν υψηλή μαγειρική βασισμένη στα κρεατικά. Κάνουν το σταυρό τους, λοιπόν, οι έγκλειστοι, και καλοτρώνε και δοξάζουν τον Θεό ενθυμούμενοι τον Προφήτη Ηλία, ότι «κόρακες έφερον αυτώ άρτους το πρωί και κρέα το δείλης» (Γ΄ Βασ. 17,6).

Οι έξω λογαριάζονται για ελεύθεροι, αλλά είναι σκλαβωμένοι στα συστήματα. Προσκυνήσανε και φιλήσανε δαχτυλίδια∙ μπήκανε στα κόλπα, αλλά ο δυνάστης τους είναι απάνθρωπος∙ μέσα τους ζουν την κόλαση κι υποφέρουν. Έχουν την ψευδαίσθηση πως επικοινωνούν, αλλά κοινωνία δεν έχουν με κανέναν τελικά. Λυπούνται δήθεν τους έγκλειστους για την απομόνωσή τους, αλλά η δική τους μοναξιά μέσα στις φλυαρίες και τα λόγια τα επιφανειακά και τ’ ανόητα είναι αφόρητη. Μέσα απ’ τα τείχη, όμως, είν’ αλλιώς! Ναι, δεν υπάρχουν πολλοί… Αλλά οι λίγοι και καλοί αρκούν. Μέσα στην ησυχία, μια χούφτα φίλων καρδιακών που επικοινωνούν κι είναι στο ίδιο μήκος κύματος αρκεί. Άλλη πιο πλούσια κοινωνική ζωή απ’ αυτήν υπάρχει;

Και πάλι οι έγκλειστοι νομίζονται για δυστυχείς, καθώς δεν μπορούν να βγουν έξω∙ το κάστρο έχει γίνει γι’ αυτούς σαν το κελί κανενός ερημίτη. Δεν μπορούν να ταξιδέψουν, μήτε να πάνε ταξίδια αναψυχής και τουρισμού. Αλλά οι επιφανειακοί άνθρωποι δεν μπορούν να προσεγγίσουν τη μυστική ελευθερία της κίνησης των απροσκύνητων. Γιατί αυτοί, «είτε εν σώματι ουκ οίδα, είτε εκτός του σώματος ουκ οίδα, ο Θεός οίδεν» (Β΄ Κορ. 12,2) ταξιδεύουν όπου θελήσουν αυτοστιγμεί. Σε θάλασσες και σε βουνά, σε ερήμους και σε κάμπους, σε πολιτείες και σε αξιοθέατα κάθε λογής πετούν ανεμπόδιστοι. Τα βλέπουν όλα, τα εξερευνούν, τα χαίρονται και τα ψηλαφούν χωρίς τις κοινές ταλαιπωρίες των ταξιδιωτών∙ χωρίς ξενοδοχεία και εισιτήρια, χωρίς στρίμωγμα στις ουρές των επισκεπτών, χωρίς αναμονές.

Οι κακεντρεχείς εχθροί και πολιορκητές, βέβαια, και σ’ ένα ακόμα πράγμα εξαντλούν την χαιρεκακία και το φθόνο τους. Επιχαίρουν, γιατί νομίζουν πως πνίγουν κι αποσιωπούν το λόγο των περιχαρακωμένων. Ότι ο κόσμος δεν πρέπει να ακούει τις αντρείες κραυγές της ελευθερίας, τον έμπλεο πνευματικότητας και συγκινητικό λόγο και τους θούριους, μην και ξεσηκωθεί. Αφήνουν να κυκλοφορεί ανεμπόδιστος ένας κάποιος χαμηλής ποιότητας λόγος αντιπολιτευτικός στην τυραννίδα που έχουν εγκαθιδρύσει. Κι αυτό το κάνουν επίτηδες. Πρόκειται για έναν θόρυβο από λόγο στεγνό, ξύλινο, αδύνατο και προβληματικό. Αναμασήματα που αφήνουν τον κόσμο ασυγκίνητο. Κι από την άλλη είναι ο δικός τους λόγος. Εξουσιαστικός, παρελκυστικός, γεμάτος φαιδρές σοφιστείες ανακατεμένες με στείρες αγαπολογίες και προσκλήσεις σε ειρηνικούς δήθεν συμβιβασμούς. Γιομάτος από το δηλητήριο του σχετικισμού, του εφησυχασμού, του υλισμού, του ψευδοφανούς πραγματισμού και του σκοταδιστικού τους διαφωτισμού.

Νομίζουν έτσι πως ο λόγος των εγκλείστων πνίγεται, χάνεται∙ ελπίζουν πως αυτοί έτσι θα πάψουν να τον αρθρώνουν. Πού θα πάει; Κάποια στιγμή θ’ αποκαρδιωθούν, σκέφτονται. Μα οι περιθωριοποιημένοι κι εξόριστοι μέσα στην ίδια τους τη χώρα δεν απογοητεύονται. Ξέρουν πως αυτά τα πράγματα δεν μετριούνται στο πόσοι ακούν, πόσοι διαβάζουν έναν λόγο, αλλά στο πόσοι τον κοινωνούν και δακρύζουν, ανατριχιάζουν, υψηλοφρονούν. Με το ένα δάκρυ ενός ανθρώπου κερδίζεται η περίεργη αυτή αναμέτρηση που για τους έξω είν’ ανταγωνισμός κι επίδειξη, αλλά γι’ αυτούς χρέος και δωρεά από το περίσσευμα της καρδιάς τους.

Οι μαρμαρωμένοι βασιλιάδες μέσα στα πέτρινα διπλοτειχισμένα ζωηφόρα κενοτάφιά τους «έχουν το νου τους στον Άδη και δεν απελπίζονται», σύμφωνα με την οδηγία που έδωσε ο ίδιος ο Κύριος στον Άγιο Σιλουανό των Αθωνίτη. «Εκ του στόματος» αυτών «ρομφαία δίστομος οξεία εκπορευομένη» (Αποκ. 1,16) ξεθηκαρώνει λίγο-λίγο. Και ξέρετε κάτι; Αυτό δεν μπορείτε να το αποτρέψετε!

ΥΠΗΡΧΕ ΚΑΠΟΤΕ ΑΡΧΟΝΤΙΑ

Μέσα από την ποικιλία του ψηφιακού αρχείου της ΕΡΤ μπορεί ν’ αλιεύσει κανείς πολύτιμα μαργαριτάρια. Ένα τέτοιο είναι το επεισόδιο με τίτλο «Μνήμη Φώτη Κόντογλου» από την υπέροχη σειρά εκπομπών ονόματι «Παρασκήνιο». Το αφιέρωμα αυτό στον σπουδαίο ζωγράφο, αγιογράφο και λογοτέχνη μας προβλήθηκε για πρώτη φορά στη δημόσια τηλεόραση τον Απρίλιο του 1982. Αρκετοί της ηλικίας μου και οι μεγαλύτεροί μας θα θυμούνται με νοσταλγία τον πνευματικό πλούτο εκπομπών όπως το «Παρασκήνιο» ή το «Μονόγραμμα». Τα νέα παιδιά, όμως, αμφιβάλω αν έχουν ιδέα. Όσα απ’ αυτά είναι ξύπνια και κρατούν μυαλό καθαρό, ας βουτήξουν σ’ αυτά τα ψηφιακά αρχεία για να βρουν θησαυρούς. Δυστυχώς, πολλά παιδιά δεν τολμούν να βγουν από την παραζάλη τους και να πάνε βαθύτερα, αλλά μένουν να πλατσουρίζουν στα ρηχά και δηλητηριασμένα ή –στην καλύτερη περίπτωση– θολά νερά των σύγχρονων τηλεοπτικών θεαμάτων. Σ’ αυτά τα παιδιά έχω να πω πως καλά θα είναι να το πάρουν απόφαση και ν’ αποδράσουν. Να πάνε κόντρα στο ρεύμα και στις τεχνουργημένες μόδες. Να παραμερίσουν πια το φτηνό, το μέτριο και το ψεύτικο∙ ας σκάψουν μόνα τους να βρουν το αυθεντικό και το βαρύτιμο. Στην εποχή μας, λυπάμαι που το λέω, απαιτείται απ’ τα παιδιά αυτενέργεια και κίνηση προς τον πολύτιμο λόγο. Όσοι νομίζουν πως κάτι τέτοιο είν’ εύκολο, γελιούνται∙ ότι κάθε κίνηση προς την ελευθερία θέλει κόπο, χρόνο, αρετή και τόλμη.

Κινούμενος, όμως, προς αυτή την κατεύθυνση, όποιος νεαρός ή και μεγαλύτερος στην ηλικία παρακολουθήσει την εκπομπή που προτείνω, θα δει τι λένε για τον κυρ-Φώτη η μονάκριβη κόρη του Δέσποινα και ο γαμπρός του Γιάννης Μαρτίνος. Θα δει δυο μεγάλους λογοτέχνες μας, τον Στρατή Δούκα και την Έλλη Αλεξίου, σε μεγάλη πια ηλικία να διηγούνται, να εξιστορούν – Θεέ μου, τι τύχη! Θα δει τι έχουν να πουν ο θρυλικός εκδότης των εκδόσεων «Αστήρ» Αλέξανδρος Παπαδημητρίου, αλλά και ο εμβριθής καθηγητής Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου Αθηνών Νίκος Ζίας. Αξίζει να σταθούμε σ’ αυτά που διηγείται η Έλλη Αλεξίου:

Μια μέρα του 1922, λέει, μπήκε ο Πρωτοπάτσης στο σπίτι κρατώντας ένα βιβλίο. Εννοεί, βέβαια, τον Αντώνη Πρωτοπάτση (Μυτιλήνη, 1897 – Αθήνα, 1947) που έκανε μεγάλη καριέρα ως γελοιογράφος, εικαστικός και λογοτέχνης σε Μυτιλήνη, Παρίσι και Αθήνα. Η συντροφιά που ήταν συναγμένη στο σπίτι ήταν αμιγώς λογοτεχνική. Απαρτιζόταν φυσικά από την Αλεξίου και τον σύζυγό της Βάσο Δασκαλάκη, την αδερφή της Έλλης και σύζυγο του Καζαντζάκη Γαλάτεια, και τον Μάρκο Αυγέρη. Το βιβλίο που κράδαινε στο χέρι του ενθουσιωδώς ο επισκέπτης ήταν το περίφημο Πέδρο Καζάς του Κόντογλου. Το βιβλίο το είχε εκδώσει ο Στρατής Δούκας στο τυπογραφείο του Αιολικού Αστέρα στο Αϊβαλί, το 1920.

Οι ύμνοι του Πρωτοπάτση για το έργο του Κόντογλου κέντρισαν το ενδιαφέρον της παρέας. Κάθισαν και τον άκουσαν να τους το διαβάζει από την αρχή μέχρι το τέλος εκείνο το βράδυ κι έμειναν εντυπωσιασμένοι. Ένιωσαν όλοι πως πρόκειται για ένα βιβλίο-σταθμό στα ελληνική λογοτεχνία. Λυπήθηκαν που ένας τέτοιος καλλιτέχνης βρίσκεται πρόσφυγας στη Μυτιλήνη υποφέροντας στη φτώχεια και την αφάνεια. Πρόλαβε και πέρασε με τη βάρκα του ο κυρ-Φώτης από την πατρίδα του το Αϊβαλί απέναντι στη Λέσβο, για να γλιτώσει από τις θηριωδίες και το μαχαίρι των Τούρκων. Δεν τον γνώριζαν προσωπικά, δεν ήξεραν τίποτε από το ταλέντο του στη ζωγραφική∙ δεν είχαν ιδέα αν ήταν άνθρωπος κοινωνικός ή μονόχνοτος, αν ήταν ευχάριστος ή στριφνός, καλόβολος ή στραβόξυλο. Από ένα κείμενό του αποφάσισαν να τον φέρουν στην Αθήνα και να του βρουν δουλειά στις εκδόσεις του Ελευθερουδάκη. Έτσι κι έγινε. Τον πρώτο καιρό, μάλιστα, τον φιλοξένησε στην Αθήνα το ζεύγος Δασκαλάκη-Αλεξίου παρά την οικονομική τους δυσχέρεια. Δυο δωμάτια είχαν όλα κι όλα, μια κρεβατοκάμαρα και μια τραπεζαρία. Τον έβαλαν να κοιμάται στην τραπεζαρία.

Όλα αυτά έγιναν από ένα κείμενό του που διάβασαν μια βραδιά. «Δηλαδή», λέει επί λέξει η σπουδαία Έλλη Αλεξίου, «η αφορμή του ερχομού του ήταν η αξία του». Από αυτή την αξία του πλούτισαν τα επόμενα χρόνια τα ελληνικά γράμματα κι οι τέχνες. Ωφελούνται, συγκινούνται και διαπαιδαγωγούνται γενιές και γενιές. Θαυμάζουμε τους πίνακες και τις τοιχογραφίες του, ρουφάμε τα κείμενά του, προσκυνάμε τις αγιογραφίες που ιστόρησε το ευλογημένο χέρι του αποδίδοντας την τιμή στο εικονιζόμενο πρόσωπο. Πόσοι, λοιπόν, και πόσο ωφελήθηκαν από την υψηλοφροσύνη και την αρχοντιά αυτής της λογοτεχνικής παρέας και την απόφαση που πήρε εκείνο το βράδυ;

Φιλότιμο, ούτε ίχνος φθόνου. Δύναμη κι ευγένεια ψυχής, πουθενά ανασφάλεια. Μεγαλοψυχία, ούτε δείγμα μικροπρέπειας. Όταν ανιδιοτελώς αναγνωρίζεις, παραδέχεσαι και προβάλλεις την αξία του άλλου, περιβάλλεσαι κι ο ίδιος σου από αίγλη. Κανείς δεν είδε εκείνο το βράδυ τον Κόντογλου ως ανταγωνιστή. Δεν φοβήθηκαν πως θα τους κλέψει τη δόξα, το κοινό, τη θέση, την εξουσία. Κανείς δεν συγκρίθηκε μαζί του. Δεν φούντωσαν τα συμπλέγματα της ψυχής κανενός, και κανένα νοσηρό εγώ δεν τρώθηκε. Τέτοια πνευματικά αναστήματα, τέτοια μαργαριτάρια αναζητήστε λοιπόν παιδιά μου. Στο βυθό όμως να ψάξετε. Γιατί στον αφρό, οπωσδήποτε, δεν θα τα βρείτε…

Ο ΜΑΡΜΑΡΩΜΕΝΟΣ

Αναφέρομαι μερικές φορές στα γραπτά μου στον μαρμαρωμένο βασιλιά. Πιστεύω ότι ο Τριαδικός μας Θεός τον διατηρεί εν ύπνω με θαυματουργικό τρόπο, όπως διατήρησε τα επτά παιδιά κάποτε στην Έφεσο. Ο Μαξιμιλιανός, ο Εξακουστωδιανός, ο Ιάμβλιχος, ο Μαρτινιανός, ο Διονύσιος, ο Αντωνίνος κι ο Κωνσταντίνος κρύφτηκαν μαζί σε μια σπηλιά, για να γλιτώσουν από τα βασανιστήρια και το θάνατο κατά το διωγμό που εξαπέλυσε εναντίον των χριστιανών ο απάνθρωπος Ρωμαίος αυτοκράτορας Δέκιος. Κοιμήθηκαν και ξύπνησαν καμιά διακοσαριά χρόνια μετά, με αυτοκράτορα Κωνσταντινουπολίτη∙ ήταν ο Θεοδόσιος ο δεύτερος, ο επιλεγόμενος και νεότερος ή καλλιγράφος. Κάπως έτσι φαντάζομαι θα έχουν τα πράγματα και στην περίπτωση του μαρμαρωμένου.

Πάντως, όταν αναφέρομαι σ’ αυτόν το θρύλο, το κάνω με ψυχολογία ναυαγού. Νιώθω ότι γράφω ένα μήνυμα που το βάζω σε μπουκάλι, το οποίο αφήνω στη θάλασσα ελπίζοντας πως κάποιος θα το βρει για να το αφήσει δίπλα του, εκεί που κοιμάται. «Ξύπνησες; Έλα αμέσως! Βιάσου, μην αργείς!». Με όλα αυτά που βλέπω γύρω μου και με την όλη παρακμή και το γενικό ξεχαρβάλωμα, μοιάζω με ναυαγός στην απογοήτευση, στην αποκαρδίωση και στην απελπισία τη μαύρη∙ παλεύω με τα κύματα, θαλασσοδέρνομαι. Τον βλέπω σαν τον καπετάνιο του καραβιού που έρχεται να μας σώσει.

Δεν με πειράζει που κάποιοι με οικτίρουν και λένε: «κοίτα να δεις, επιστήμονας πράγμα και πιστεύει στις λαϊκές δοξασίες… Κρίμα…». Γιατί, αν μερικοί καλοπροαίρετοι έρθουν να με ρωτήσουν επί του θέματος, θα μου δώσουν μια καλή ευκαιρία να τους εξηγήσω, όχι βέβαια πράγματα σχετικά με τον μαρμαρωμένο βασιλιά, αλλά το τι θα πει πραγματικά επιστήμη κι έρευνα.

Για τον μαρμαρωμένο τι να τους πω; Δεν τα ψάχνω σχολαστικά τα πράγματα. Πού γράφει τι και τα παρόμοια. Δεν θέλω να ξεψαχνίζω τις προφητείες λέξη προς λέξη και να προσπαθώ να πιθανολογήσω πώς τον λένε, ποιος είναι και το πού μπορεί να είναι η κρύπτη του. Ακόμα περισσότερο το πότε θα ξυπνήσει, κι αν πράγματι πλησιάζει ο καιρός γι’ αυτό. Εμένα μου αρκεί η πίστη πως μια μέρα θα σηκωθεί, για να δοξαστεί ο Τριαδικός μας Θεός. Επίσης, για να επανέλθει ο ελληνισμός στην ευλογημένη αποστολή του που είναι η διάδοση του αυθεντικού μηνύματος της σωτηρίας και της Ανάστασης του Σωτήρα Χριστού. Ότι είναι κρίμα να ξέρεις ποιο είναι το μεγαλύτερο καλό που μπορεί να δει ο άνθρωπος και να μην το μοιράζεσαι με τους άλλους σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου. Η πίστη, λοιπόν, μου αρκεί∙ καταπώς το λέει ο χριστοφόρος και χριστοειδής Απόστολος Παύλος: «Έστι δε πίστις ελπιζομένων υπόστασις, πραγμάτων έλεγχος ου βλεπομένων» (Εβρ. 11,1).

Βέβαια, άλλοι δεν με οικτίρουν απλώς, αλλά με κατηγορούν για εθνικιστή. Αυτοί είναι αδαείς και επιπόλαιοι που δεν μπαίνουν σ’ ένα κάποιο βάθος για να δουν την προαίρεσή μου. Αντιδρούν απλώς στις λέξεις ως ακούσματα, όπως αντιδρούσαν τα σκυλιά του Παβλόφ στο κουδούνι και τους έτρεχαν τα σάλια. Ακούνε «βασιλιάς» και φρουμάζουν, γιατί τους έρχονται στο μυαλό οι βασιλόφρονες και το «ψωμί κι ελιά και Κώτσο βασιλιά»! Ή οι μεγαλοϊδεατισμοί και οι πολέμαρχοι που θα κινήσουν πόλεμο για κατακτήσουν τον κόσμο. Εκεί κάπου μπλοκάρει το μυαλό τους και πάει περίπατο η λογική… Εμένα, ωστόσο, δεν με αφορούν αυτά τα πράγματα.

Αντίθετα, μ’ ενθουσιάζει το γεγονός ότι, κατά το θρύλο, ένας ευλογημένος άνθρωπος του Θεού κι έμπειρος κυβερνήτης θα ξυπνήσει για βάλει τα πράγματα σε μια σειρά, και θα υπηρετήσει τον απλό άνθρωπο και την πατρίδα ταπεινά στο πλαίσιο μιας κανονικής, κατ’ ουσίαν δημοκρατίας. Εθνικισμός είναι να ονειρεύομαι πως θα πάψει να πεθαίνει, να υποφέρει, να βασανίζεται και να εμπαίζεται αναίτια ο κοσμάκης, εξαιτίας της ανεπάρκειας του καθεστώτος της κομματικής φαυλοηλιθιοκρατίας;

Άλλοι πάλι λένε πως οι αναφορές μου στον συγκεκριμένο θρύλο δηλώνουν εθνολογικό συντηρητισμό. Αυτούς, ενώ μπορεί να διαφωνούμε ιδεολογικά, θέλω να τους σφίξω το χέρι! Γιατί δείχνουν πως δεν είναι αγράμματοι, όπως οι άλλοι που μιλούν για εθνικισμούς, αλλά ώριμοι και καλοπροαίρετοι επιστήμονες. Βλέπετε πόσο ωραία κι επιστημονικά το θέτουν; Χαίρεται κανείς να συζητά με τέτοιους ανθρώπους, ακόμα κι αν διαφωνεί. Μου δίνουν έτσι την ευκαιρία να υπενθυμίσω σε όλους πως η συντήρηση και η πρόοδος, ως έννοιες (και όχι ως λέξεις-ήχοι προς εκδήλωση εξαρτημένων αντανακλαστικών), μπορεί να έχουν καλή η κακή σημασία, ανάλογα με την περίπτωση. Για παράδειγμα, η έννοια της συντήρησης είναι θετική στην πρόταση «το τυρί πρέπει να μπει στη συντήρηση, για να μην χαλάσει». Αντίθετα, η έννοια της προόδου αρνητική στην πρόταση «ο καρκίνος εξαπλώνεται προοδευτικά».

Η ελπίδα της θεϊκής επέμβασης με την έγερση του μαρμαρωμένου βασιλιά δεν με κάνει παθητικό ως πολίτη. Ενώ η λογική μου μου λέει πως με τις ευλογίες της πλειοψηφίας των Ελλήνων ψηφοφόρων (κι όχι βέβαια τις δικές μου) την έχουμε κάτσει τη βάρκα για τα καλά, εγώ συνεχίζω να κάνω το καλύτερο που μπορώ. Όχι μόνο γιατί έτσι πρέπει, αλλά κι από φιλότιμο. Φιλότιμα ας περισώσουμε ότι μπορούμε. Για να βρει και κάτι όρθιο στην πατρίδα ο μαρμαρωμένος βασιλιάς, όταν ξυπνήσει.

ΚΟΣΚΙΝΙΣΜΑ 

Τις μέρες αυτές γυρίζει στο μυαλό μου η φράση που είπε ο Κύριος στον Απόστολο Πέτρο κατά τον Μυστικό Δείπνο: «ιδού ο σατανάς εξητήσατο υμάς του σινιάσαι ως τον σίτον» (Λουκ. 22,31). Σινιάζω πάει να πει κοσκινίζω. Το κοσκίνισμα υπονοεί έναν πιο δυνατό πειρασμό, μια πιο δεινή δοκιμασία από τις συνηθισμένες, μ’ αυτές τις νευρικές και βίαιες κινήσεις. Τίναγμα πέρα-δώθε· και πότε-πότε μια κοφτή προς τα πάνω. Αναταράζονται του σιταριού οι σπόροι, αναδεύονται, χοροπηδούν και τρίβονται στο συρμάτινο πλέγμα. Κι αυτός ο ήχος της τριβής…

Φορέσαμε από μια ψεύτικη κορόνα ο καθένας και περνιόμασταν για πριγκηπέσσες και πριγκιπόπουλα. Ήρθε κι ένας ιός της οικογένειας «κορόνα» «του σινιάσαι» ημάς όπως το στάρι.

Κοσκίνισμα. Μου κόβεται η ανάσα σαν το σκέφτομαι… Κόβει την ανάσα αυτό το διαβολόσπερμα. Σαρακοστή, πορεία προς τα Θεία Πάθη, και οι καμπύλες στα διαγράμματα των επιδημιολόγων ανεβαίνουν, για να ζωγραφιστεί στο τέλος κάτι σαν λόφος. Γολγοθάς. Μνήμη θανάτου κι άλλα ζητήματα υπαρξιακά· και φόβος. «Eάν έχητε πίστιν ως κόκκον σινάπεως, ερείτε τω όρει τούτω μετάβηθι εντεύθεν εκεί, και μεταβήσεται, και ουδέν αδυνατήσει υμίν» (Ματθ. 17,20). Έρημοι δρόμοι, δεν κυκλοφορεί τίποτα· τα βουνά στα πέρα μέρη, όμως, κόβουν βόλτες… Ευτυχώς υπάρχουν Άγιοι, πάντα υπάρχουν οι Άγιοι που ’χουν μέσα τους του σιναπιού το σπόρο. Σαν φτάσει η πίστη και γίνει τόση, τότε είναι που την λες κι εμπιστοσύνη στον Θεό.

«Τοιούτος ο ανθρώπινος εγωισμός· δεν ανέχεται να θεωρεί εαυτόν ταπεινούμενον· αποστέργει να παραδεχθή, ότι τα πάντα δεν τίθενται επί της πλάστιγγος της ιδίας τρυτάνης, και ότι τα αυτά σταθμά δεν είναι κατάλληλα προς στάθμισιν των φυσικών και υπερφυσικών πραγμάτων· φρονεί, ότι περί όλων δέδοται αυτώ δογματίζειν και περί όλων αποφαίνεσθαι· εν τω δικαίω αυτού αρνείται την θαυματουργόν της πίστεως δύναμιν, αποφαίνεται δε ως από τρίποδος, ότι τα θαύματα είναι φυσικώς αδύνατα· διότι το θαύμα λαμβάνον χώρα ανατρέπει τους νόμους της φύσεως».1

Φραστ-φραστ! Φραστ-φρουστ! Φεύγουν τα πίτυρα, τα παίρνει ο αέρας. Βγαίνουν στον αέρα κατά πλειοψηφία, κατ’ επιλογήν. Δημοσίως περιδινούνται με δηλώσεις· βλάσφημα λόγια, έπεα πτερόεντα. «Ευθύς δε τούτων ακούσας ο διάβολος ήσθη και χαίρων έφη τοις αυτού· “Ευφράνθην, ω φίλοι. Ότι τοις εμοίς με εστηρίξατε…”».2 Πέφτουν οι μάσκες. Πίτυρα λογιώ-λογιώ, μικρούτσικα, μικρά ή λίγο μεγαλύτερα. Πέρασαν από το πλέγμα, κάπως πέρασαν –πάντως πέρασαν– και τώρα αιωρούνται.

Αλλά υπάρχουν ευτυχώς οι καρποί που μένουν εδραίοι. Καθαρά λόγια κι άφθορα. «Έκδοσις ακριβής της Ορθοδόξου πίστεως» που γράφει κι ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Γι’ αυτούς, δοξάζουμε τον Θεό και λέμε: «Ω μακάριαι γλώσσαι, όσαι την ιεράν εκείνην αφήκαν φωνήν, ην αήρ μεν δεξάμενος ηγιάσθη, άγγελοι δε ακούσαντες επεκρότησαν· διάβολος δε μετά δαιμόνων ετραυματίσθη· Κύριος δε εν ουρανοίς απεγράψατο».3

Ω καρπέ του σίτου κεκαθαρμένε! Μίλησέ μας! Τι ποθείς; «Σιτάρι είμαι του Θεού και θα αλεστώ στα δόντια των θηρίων, για να βρεθώ άρτος καθαρός του Χριστού» (Ιγνατίου Θεοφόρου, Επιστολή προς Ρωμαίους).4 «Στον Θεοφόρο Ιγνάτιο υπάρχει ένα ανθρώπινο άνθισμα. Δεν τον αγγίζει η απελπισία. Ζει εκτός της τραγωδίας του ανθρώπινου γένους. Μια ορμή ακατανίκητη τον συνεπαίρνει, πέρα απ’ ότι μπορεί να προσεγγίσει η διάνοια. Επίκειται η ουράνια λύτρωση. Τα φτερά για να βγούμε απ’ την κοιλάδα αυτή του αίματος, είναι η μνήμη του θανάτου και η απόγνωση που γεννιέται απ’ την απομάκρυνσή μας απ’ τον Θεό».4

«Τα φτερά για να βγούμε…». Να βγούμε στα μπαλκόνια και να τραγουδάμε σάμπως κάνουν οι Ιταλοί. Όχι άσματα του συρμού, αλλά άσματα βουτηγμένα στην ανδρεία της ελληνικής ψυχής και παράδοσης. Άσματα μνήμης θανάτου, προγεύσεις ζωής αιωνίου. «Χτυπώ νεκροί κι ανοίχτε μου, να μπω για να σκουπίσω. Να μπω για να σκουπίσω, τον τόπο τον παντοτινό όπου θα κατοικήσω». Νά ποια είναι ποίηση αθάνατη! Νά ποια είναι αυθεντική θεολογία! Φύγετε απ’ εδώ ρε πίτυρα! Περνάει ο Στράτος ο Παγιουμτζής με τ’ αναστάσιμα μπουζούκια του Βαμβακάρη και του Περιστέρη.

Ναι… και τις μετακινήσεις μας θα περιορίσουμε στο ελάχιστο. Και μέσα θα κλειστούμε. Και τα χέρια μας να τα πλένουμε συνέχεια και να τα έχουμε σαν ξένα κι όχι δικά μας μέχρι που θα τ’ απολυμάνουμε. Και αποστάσεις αναμεταξύ μας ας κρατήσουμε. Τους ευπαθείς ας τους προφυλάξουμε. Και σ’ όσα διατάζει η πολιτεία θα πειθαρχήσουμε. Ανθρωπίνως θα κάνουμε ό,τι μπορούμε, μ’ επιμέλεια κι εξαντλητικά. Αλλά να θυμόμαστε ότι μέχρις ένα σημείο φτάνουν τ’ ανθρώπινα μέτρα κι οι επιστημοσύνες μας. Απ’ εκεί και μετά, την εμπιστοσύνη μας με λόγια κι έργα να την έχουμε στον Θεό, ότι Αυτός μόνο μπορεί να μας σώσει.

«Τoν δε ασθενούντα τη πίστει προσλαμβάνεσθε, μη εις διακρίσεις διαλογισμών» (Ρωμ. 14,1). Αλλά τα «πίτυρα» που μας καλούν δημοσίως για απαρτία στην απιστία, όσο ψηλά κι αν στέκονται ας μην τ’ ακολουθήσουμε. Δεν μας συμφέρει…

ΤΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΗΜΩΝ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ 

Κεφάλαιον 1ο: Δεν βαριέσαι… είπαμε μια κουβέντα παραπάνω

Ικανός αριθμός επιστημόνων, πολιτικών και άλλων συμπατριωτών μας με θέσεις ευθύνης βεβαίωναν πριν από μήνες το πανελλήνιο ότι τα εμβόλια για τον SARS-CoV-2 «είναι αποτελεσματικά και απόλυτα ασφαλή» ή «είναι αποτελεσματικά και εκατό στα εκατό ασφαλή». Η καινοφανής στην ιστορία των βιολογικών-ιατρικών επιστημών τοποθέτηση αυτή, όπως ήταν αναμενόμενο, αποδείχτηκε ήδη με δραματικό τρόπο για αρκετούς συνανθρώπους μας αναληθής.

Η πέρα από αμφιβολία ευθύνη έγκειται στην λέξη «απόλυτα» και σ’ εκείνο το μαγικό 100%. Κάποιοι απ’ αυτούς που εξέφρασαν την εξωφρενική αυτή ανακρίβεια, συνεχίζουν τις δημόσιες τοποθετήσεις τους χωρίς αιδώ∙ μάλιστα, κουνάν και αυστηρά το δάχτυλο σε όσους επιλέγουν να μην εμβολιαστούν.
Αλλά δεν βαριέσαι… Πάνω στον ενθουσιασμό τους είπαν τότε και μια κουβέντα παραπάνω βρε αδερφέ… Μην το κάνουμε θέμα.

Κεφάλαιον 2ο: Δεν δικαιούσαι διά να ομιλείς

Πρόσφατα σε τηλεοπτική του συνέντευξη ο ηγούμενος της Μονής Βατοπεδίου Εφραίμ, αφού τοποθετήθηκε υπέρ του εμβολιασμού και τον συνέστησε, προέτρεψε τους κληρικούς που διαφωνούν να κρατήσουν τη γνώμη τους για τον εαυτό τους και να μην «προπαγανδίζουν» κατά του εμβολιασμού.
Δηλαδή, την ώρα που ο ίδιος ασκεί το συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα της δημόσιας έκφρασης των στοχασμών του, ακριβώς την ίδια ώρα προτρέπει κάποιους αδελφούς του να το αποποιηθούν. Προφανώς, επειδή έχουν αντίθετη άποψη. Για τον ίδιο λόγο θεωρεί ότι αυτοί «προπαγανδίζουν».

Να φανταστώ ότι εκείνος κάνοντας ακριβώς το ίδιο (σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα δημοσιότητας) δεν προπαγανδίζει, αλλά απλώς κοινοποιεί κάποιες πατρικές του συμβουλές.

Κεφάλαιον 3ο: Ποια πολυφωνία;

Η προβολή της άποψης αυτών που είναι υπέρ του εμβολιασμού, σε σχέση με αυτούς που στέκονται κριτικά απέναντί του, είναι απολύτως ετεροβαρής – αυτό το αντιλαμβάνονται και οι πέτρες. Σχηματικά, σε αυτήν την αντιγνωμία εάν οι διαφωνούντες είναι ο Δαβίδ, το όλο σύστημα της κάθε μορφής εξουσίας της χώρας που όχι μόνο προτρέπει διά του λόγου, αλλά και επιβάλει με σκληρά μέτρα τον εμβολιασμό, ισοδυναμεί με δέκα χιλιάδες πάνοπλους Γολιάθ. Και κάπου εκεί εμφανίζεται κι ο ηγούμενος (βλ. κεφάλαιον 2)να πει γλυκά-γλυκά και πατρικά στον Δαβίδ την ώρα που αυτός δέχεται έναν ορυμαγδό από βέλη και ακόντια, πως δεν πρέπει να αμυνθεί πετώντας πετρούλες με το σφεντονάκι του, γιατί δεν είναι σωστό…

Κεφάλαιον 4ο: Ανοίκειες γενικεύσεις

Λυπάμαι που ακούω την άποψη συναδέλφων επιστημόνων, αλλά και πολλών άλλων ακόμα, ότι με την πράξη του συγκεκριμένου εμβολιασμού δηλώνουμε την εμπιστοσύνη μας στην επιστήμη. Αυτή η θεώρηση είναι λανθασμένη και αντιεπιστημονική. Ακόμα χειρότερα: πρόκειται για απαράδεκτη γενίκευση γκουρουϊστικού χαρακτήρα που είναι καταφανώς παράλογη. Η επιστημονική αλήθεια που έχει παγιωθεί μετά από πολύχρονες δοκιμές και μελέτες δεν συμποσούται με μια επιστημονική υπόθεση που βρίσκεται ακόμα σε διαδικασία διερεύνησης.

Κεφάλαιον 5ο: Σχίζω τα πτυχία (και τις επιστημονικές δημοσιεύσεις μου μαζί)

Στην επιστημονική έρευνα συνοπτικά ακολουθούμε την εξής μεθοδολογία: διατύπωση πρωτότυπου επιστημονικού ερωτήματος προς διερεύνηση – κατάλληλος πειραματισμός – καταγραφή αποτελεσμάτων – στατιστική ανάλυση αποτελεσμάτων – απάντηση του ερωτήματος.
Όταν μιλάμε για ένα νέο εμβόλιο (απέναντι σε πρωτοεμφανιζόμενο παθογόνο) που χορηγείται για πρώτη φορά, αυτό ονομάζεται –και είναι κλινική– δοκιμή. Είτε δοκιμάζεται σε δέκα, είτε σε εκατομμύρια, είναι κλινική δοκιμή. Ο αριθμός των υποκειμένων του πειραματισμού δεν υποκαθιστά τον χρόνο της αναμονής, δηλαδή της διάρκειάς του.
Εξ ορισμού, αφού ερευνάς δεν γνωρίζεις τα αποτελέσματα του πειραματισμού σου (εκτός αν είσαι προφήτης).
Η ορθή ερευνητική μεθοδολογία (κι αυτή η ρημάδα η κοινή λογική) επιτάσσει («διά ροπάλου») την πλήρη καταγραφή των παθολογιών που αναπτύχθηκαν στα υποκείμενα μετά τη χορήγηση, για να ακολουθήσει η στατιστική ανάλυση των καταγραφών αυτών. Έτσι θα εντοπιστούν στατιστικώς σημαντικοί συσχετισμοί και –επομένως– θα εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα.
Διάβασα την επώνυμη μαρτυρία ενός άτυχου νέου που εμφάνισε κάποια σοβαρή πάθηση μετά από τον εμβολιασμό του. Γράφει για τους γιατρούς που τον εξέτασαν: «Αυτό που δεν έχουν πει σίγουρα πάντως είναι ότι μπορεί να οφείλεται στο εμβόλιο! Δεν έχει βρεθεί τέτοια παρενέργεια στο εμβόλιο. Το αποκλείουμε, καθώς θα είχαν βρεθεί παρόμοια περιστατικά με το δικό σου, πράγμα που δεν έχει συμβεί έως τώρα».
Με αυτές τις αντιλήψεις… «ενθάδε κείται» και «κηδεύομεν σήμερον» την άλφα-βήτα της βιολογικής-ιατρικής έρευνας. Πρόκειται για ξεκάθαρη μεροληψία (bias) στην καταγραφή αποτελεσμάτων.
Η έκταση της κάκιστης αυτής ερευνητικής πρακτικής στη χώρα μας φαίνεται πως είναι εκτεταμένη. Δεν βγάζει κίτρινες ο διαιτητής και το παιχνίδι γίνηκε κλωτσοπατινάδα.

Κεφάλαιον 6ο: Το κοινό περί δικαίου αίσθημα

Εάν με ενημερώσεις πλήρως για τους πιθανούς κινδύνους ενός εγχειρήματος και με αφήσεις ελεύθερο να το αναλάβω, δεν φέρεις ευθύνη εάν μου συμβεί κάτι. Εάν καταχρώμενος την εξουσία σου μου ασκήσεις πίεση για να πράξω κάτι και υποστώ ζημία, τότε φέρεις ακέραια την ευθύνη. Εάν μάλιστα με παραπληροφορήσεις συστηματικά αποκρύπτοντας μου τους πιθανούς κινδύνους του εγχειρήματος, με προτρέψεις ενεργά και, επιπλέον στο τέλος, με υποχρεώσεις να το αναλάβω, η ευθύνη σου πια είναι αδιαμφισβήτητη. Το σκεπτικό αυτό ανήκει στην πρωτόλεια ανθρώπινη ηθική· στο κοινό περί δικαίου αίσθημα.
Είναι τερατολογίες αυτά που σου γράφω, τίμιε και φιλότιμε αναγνώστη; Μήπως είναι παράλογα; Σκέψου, σκέψου επιτέλους…

ΣΚΥΛΛΑ ΚΑΙ ΧΑΡΥΒΔΗ 

Ο έλεγχος και η ποδηγέτηση του κοπαδιού, μιας αγέλης ή ενός πλήθους τέλος πάντων, επιτυγχάνεται με εκφοβισμούς. Δείτε τον τσομπάνη που σφυρά, φωνασκεί ή χτυπά με τη μαγκούρα του από κανένα ζώο. Δείτε και τα μαντρόσκυλα που γαβγίζουν κι εκφοβίζουν τα ζώα τρέχοντας απ’ εδώ κι από ‘κεί για να τα βάλουν στην επιθυμητή πορεία. Παρακολουθήστε πώς κυνηγούν οι λύκοι και τα λιοντάρια δουλεύοντας ομαδικά με εκφοβισμούς και κατευθύνοντας ένα κοπάδι από εκατοντάδες θηράματα, μέχρι να βρουν την ευκαιρία να ξεμοναχιάσουν μερικά για να τα κατασπαράξουν.

Το καίριο γεγονός του ελέγχου έγκειται στην αδυναμία του ατόμου και τελικά του κοπαδιού να σχεδιάσει στρατηγικά τις κινήσεις του. Αντιδρά άμεσα, σχεδόν αντανακλαστικά σ’ έναν εκφοβισμό παίρνοντας την κατεύθυνση που του επιβάλλεται. Δεν σκέπτεται πού πάει· δεν υπολογίζει δύο ή τρεις ή περισσότερες κινήσεις μπροστά. Κάθε φορά κινείται κατά την ανάγκη ή τον φόβο της στιγμής. Μέχρι που στο τέλος παγιδεύεται και καταλήγει στο μαντρί, στο σφαγείο ή στα σαγόνια του θηρευτή.

Αυτό, όμως, το κάνουν τα ζώα που δεν μπορούν να δουν μπροστά, να διανοηθούν και ν’ αναλύσουν τις πιθανές επιπτώσεις μίας κίνησης ή μίας ενέργειάς τους· αδυνατούν να σχεδιάσουν μεθοδικά την αντίδρασή τους. Την άμυνα και –γιατί όχι– την αντεπίθεσή τους. Με λίγα λόγια, δεν ελέγχουν το φόβο τους που γίνεται πανικός. Ο άνθρωπος, όμως, υποτίθεται ότι δεν είναι έτσι. Εκτός κι αν ξεπέφτει διανοητικά, ηθικά και πνευματικά τελείως και γίνεται καταπώς ψέλνει ο Προφητάκτας Δαυίδ: «Άνθρωπος εν τιμή ων ου συνήκε, παρασυνεβλήθη τοις κτήνεσι τοις ανοήτοις και ωμοιώθη αυτοίς» (Ψαλμ. 48,13).

Ο άνθρωπος κανονικά σκέπτεται τις κινήσεις του. Κρατά μια κάποια ψυχραιμία και προσπαθεί να έχει καθαρό το μυαλό. Ακόμα κι όταν αναγκαστεί μπροστά σ’ έναν μεγάλο κίνδυνο να το βάλει στα πόδια, τρέχει και σκέπτεται· βλέπει γύρω του πού πηγαίνει και σχεδιάζει –έστω αδρά και εσπευσμένα– τις επόμενες κινήσεις του για να σωθεί. Κι αν βρίσκεται ανάμεσα σε δυο κινδύνους, ας πούμε τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, κάθεται ακίνητος στον τόπο του· σε ένα παρόν όπου ακόμα δεν κινδυνεύει και περιμένει. Κάθετ’ ακίνητος σαν τη λεοπάρδαλη ή σαν την τίγρη και περιμένει υπομονετικά την κατάλληλη ευκαιρία για να κάνει την κίνησή του, αν κι όποτε αυτή προκύψει.

Αυτό θέλει να πει το σοφό ρητό που στα λατινικά διατυπώνεται ως εξής: «In dubio abstine». Δηλαδή, όταν έχεις αμφιβολία για το προς τα πού να πας ή τι να κάνεις, καλύτερα κάτσε στ’ αυγά σου και περίμενε λίγο να κάτσει κάτω η σκόνη, μήπως και δεις καλύτερα ή μάθεις κάτι ή προκύψει στο μεταξύ κάτι που θα σε βοηθήσει να πάρεις την απόφαση. Αν το ανάγουμε στο παράδειγμα της Σκύλλας και της Χάρυβδης, ο σοφός σού λέει πως δεν έχει νόημα να πας καρφί πάνω στη Χάρυβδη επειδή τρόμαξες από το βρυχηθμό της Σκύλλας. Αν μάλιστα είσαι και κανένας εγωπαθής την ώρα που σε τρώει η Χάρυβδη φωνάζεις στη Σκύλλα απέναντι: «Ορίστε βρε παλιο-Σκύλλα, δεν τα κατάφερες να με φας!». Εεε… Τότε είσαι για γέλια και για κλάματα.

Το να κρατάει κανείς την ψυχραιμία του και καθαρό μυαλό μπροστά σε δύσκολες κι επικίνδυνες καταστάσεις και ειδικά σε περιπτώσεις «ζωής και θανάτου», που λένε, είναι μεγάλο προτέρημα. Στον πόλεμο, σε φυσικές καταστροφές, αρρώστιες κι ατυχήματα και στις δύσκολες υποθέσεις και στα βάσανα της ζωής η στάση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Ακόμα και το «ο τολμών νικά» εάν δεν εφαρμόζεται με τη δέουσα ψυχραιμία και μεθοδικότητα χάνει την αξία του.

Δεν είναι ν’ απορεί κανείς που το «in dubio abstine» έχει σημαίνουσα βαρύτητα στην ιατρική πράξη και ηθική. Γιατί όταν από βιασύνη, επιπολαιότητα κι έλλειψη ψυχραιμίας με το ενδεχόμενο –και μπροστά στο φόβο– μιας αρρώστιας (Σκύλλας) σπεύδεις να πας σε μια πειραματική προληπτική θεραπεία (Χάρυβδη) που και αναποτελεσματική είναι αλλά και βλαπτική αποδεικνύεται, τότε υπάρχει ευθύνη.

Είναι λεπτό το ζήτημα, αλλά ευκολονόητο· αρκεί να σκεφτεί κανείς απλά και καθαρά. Προπάντων, πρέπει κανείς να μάθει να ξεχωρίζει το γεγονός από το ενδεχόμενο. Το πρώτο είναι ένα αναπόδραστο παρόν, ήγουν μια πραγματικότητα. Το δεύτερο αναφέρεται στο μέλλον ως κάτι που ίσως συμβεί, ίσως όμως και όχι. Το να βιώνεις μέσα σε πανικό ένα μελλοντικό ενδεχόμενο ως γεγονός του παρόντος δεν είναι υγιές. Ο σκοτισμένος νους τότε μπορεί να σε οδηγήσει σε σπασμωδικές κινήσεις· μπορεί να γίνεις εύκολα υποχείριο κάποιων επιτήδειων, μπορεί να πας αφελώς στη Χάρυβδη, και τέλος.

Πάντως, είτε πας από τη Σκύλλα είτε από την Χάρυβδη, έφυγες και καλό παράδεισο… Η αναπόδραστη μοίρα των βροτών. Ωστόσο, υπάρχει μια ποιοτική διαφορά με ηθικές διαστάσεις. Τούτες απασχολούν προφανώς αυτούς π’ άφησες πίσω. Τους δικούς σου ανθρώπους, συγγενείς, φίλους, συμπολίτες, αλλά και το κράτος του οποίου υπήρξες εν ζωή φορολογούμενος πολίτης. Αν σ’ έριξαν τα κύματα πάνω σε κάποια Σκύλλα, εάν η αρρώστια σε βρήκε, τότε… Αυτά δυστυχώς συμβαίνουν· όλοι από κάτι θα φύγουμε.

Εάν, όμως, από το φόβο σου μη και σε φάει η Σκύλλα, πήγες από μόνος σου να συναντήσεις με προγραμματισμένο ραντεβού τη Χάρυβδη, τότε υπάρχει
θέμα…

EΝΕΚΕΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ 

Κάποτε σε τούτον τον τόπο περπατούσες κι εύρισκες κάπου λίγο δίκιο να ξεδιψάσεις. Ξαπόσταινες λίγο και πήγαινες παρακάτω. Μα είναι καιρός τώρα που γέμισαν οι δημοσιές με δαιμονανθρώπους και γίνηκ’ ο τόπος έρημος. Έρημος σου λέω· τέτοια που τώρα καταλαβαίνεις τι θα πει να πεινάς και να διψάς για δικαιοσύνη. Γιατί άλλο να την αγαπάς, άλλο να τη γυρεύεις, άλλο να την εργάζεσαι και να την υπηρετείς· κι άλλο να την πεινάς και να τη διψάς.

Και πας… Κι η γλώσσα σου είναι στεγνή, τα χείλη σου σκασμένα. Κι αυτή η σκόνη… Δεν βλέπω· ανάθεμά τη σκόνη! Ποιος το ψιθύρισε; «Μακάριοι οι πεινωντες και διψωντες την δικαιοσύνην» (Ματθ. 5,6).

Περπατούσα μέσ’ τη σκόνη και ψιθύριζα μακαρισμούς «…και έκλαιγα και έλεγα και λέγω. Διατί έλεγα αυτό και λέγω με κλάματα να μας σώσεις και να είναι η δικιοσύνη σου; με αυτό φραινόμαστε και ζώμεν, ότι τιμωρίζεται γενικώς η αρετή και δοξάζεται η ασέβεια· Διατί περικαλιώμαι; Ότι αυτείνοι χάσαν τη δικιοσύνη σου και την υπόσκεσήν τους και όρκο τους και μας κατήντησαν τέτοιοι οπού φαινόμαστε, και μισαφιραίοι και κατατρεμένοι εις την πατρίδα της γεννήσεώς μας»¹.

Και περπατούσες μέσ’ στη σκόνη κι είπες «διψώ». «Ίνα τελειωθή η γραφή», γι’ αυτό κι εσύ το είπες (Ιω. 19,28). «Οι δε πλήσαντες σπόγγον όξους» (Ιω. 19,28) και χολής και δηλητηρίων και τοξινών φυσικών τε και συνθετικών, σού τον κουνούσαν –τον σπόγγο– πέρα-δώθε μπροστά στο πρόσωπο. Πάσας γοητείας και φαρμακείας μετερχόμενοι υπάρχουν· και γυάλιζε το μάτι τους. Έλεγαν: «Έστω δε ημών η ισχύς νόμος της δικαιοσύνης, το γαρ ασθενές άχρηστον ελέγχεται. ενεδρεύσωμεν δε τον δίκαιον, ότι δύσχρηστος ημίν εστί και εναντιούται τοις έργοις ημών και ονειδίζει ημίν αμαρτήματα νόμου και επιφημίζει ημίν αμαρτήματα παιδείας ημών» (Σοφ. Σολ. 2,11).

Κι απέστρεψες το πρόσωπό σου απ’ αυτήν την αηδία. Αδικίας και ανομίας και αυθαιρεσίας μεστοί εστέ, είπες. Κι άρχισε η δίωξη κι η καταδίωξη. Ο διωγμός, δηλαδή που λένε, κι όλα τα συμπαρομαρτούντα. Αλλά αναρωτήθηκες: «Τότε γιατί λέω μεμνημένοι τοίνυν κλπ.;»², και σήκωσες φωνή μεγάλη: «Γκιντί πουλημένα κριγιάτα της τυραγνίας, οπαδοί της αδικίας κι’ ατιμίας!»³. Ναι, εναντιούμαι τοις έργοις υμών!

Περπατούσα στην έρημο και ψιθύριζα «μακάριοι οι δεδιωγμένοι ένεκεν δικαιοσύνης (Ματθ. 5,10). Κι έκανα ώρα να δω ψυχή. Ώσπου φάνηκε ένας άλλος διψασμένος να ‘ρχεται με βήματα βαριά απ’ απέναντι. Διασταυρωθήκαμε, με κοίταξε με κόκκινα μάτια και μου λέει: «Ποια δικαιοσύνη ρε φίλε;». «Του Θεού του λέω, Του Θεού…». «Ε… τότε ‘ντάξει», μου λέει. «Είπα κι εγώ», μου λέει. Κι όπως έφευγε τον άκουσα που τραγουδούσε έναν ‘μανέ ρεμπέτικο.

Βγάλε κυρά μου το πανί που έχεις μπρος στα μάτια,
με το πανί τυφλώνουνται, όσοι φροντίζουν νόμους.

Βάλτο μπροστά στο στόμα σου, κάλυψε και τη μύτη,
έτσι, μαθές το συνηθάν όσ’ είν’ στους… υπονόμους.

Σε βρόμικα λαγούμια πας και στις στοές τις μαύρες.
Και το σπαθί τι το κρατάς; Άδικα το κραδαίνεις.

Μόνο το ζύγι κράτα το, φάρμακα κι άλλες σκόνες
και τ’ άσπρα των πολιτικών να τα καλοζυγίζεις.

Κι όπως χανόταν η φωνή πίσω μου μέσ’ στη σκόνη… «Έι, φίλε! Πώς σε λένε;», φώναξα. «Δαβίδ», ήρθ’ η απάντηση. «Περίμενε! Μη φεύγεις, άλλο τραγούδι ξέρεις;». Κοντοστάθηκε.

«Τι εγκαυχά εν κακίᾳ, ο δυνατός, ανομίαν όλην την ημέραν;
αδικίαν ελογίσατο η γλώσσα σου· ωσεί ξυρόν ηκονημένον εποίησας δόλον.
ηγάπησας κακίαν υπέρ αγαθωσύνην, αδικίαν υπὲρ του λαλήσαι δικαιοσύνην.
δια τούτο ο Θεός καθέλοι σε εις τέλος» (Ψαλ. 51,3-7).

Και αυτοί που διώκονται ένεκεν δικαιοσύνης σαν δουν τον αισχρό διώκτη τους, τον πάσα ένα ανθρωποδαίμονα, να πέφτει με θόρυβο…

«…θα γελούν που τον θωρούν κι ετούτα θα λογούνται·
Για δες τον, που βοήθεια Θεού δεν πεθυμούσε,
που στον περίσσο πλούτο του ήλπιζε και θαρρούσε,
κι έγινε μέγας και τρανός με ψέματα κι απάτες»⁴.

«Τοις δε Σαρδαναπάλου μνημείοις επιγέγραπται “Ταύτ´ έχω όσς´ έφαγον και εφύβρισα”»⁵.

Όσοι απομείνατε Έλληνες γυρνάτε μεσ’ τη σκόνη ψάχνοντας λίγο δίκιο να ξεδιψάσετε. Μα εγώ γυρνώ σ’ αυτήν εδώ την έρημο –τη λέω της Γεδρωσίας– για να ‘βρω κείνον που έχυσε το λίγο νερό που του πρόσφεραν. Ω παι, την από Γαυγαμήλων, θα του πω. Κι αυτός θα καταλάβει. Με τεντωμένο το σπαθί, απάνω στ’ άλογό του, καλπάζοντας θ’ ακοντιστεί καρφί προς τον Δαρείο. Του όφεος την κεφαλή, χάσιμο χρόνου τ’ άλλα. Ως τότε…

«Υπομονή αποκαμωμένο βλέμμα και θα ’ρθει η ώρα του σεισμού.
Κι ο ουρανός θ’ ανοίξει και για σένα.
Μίαν άνοιξη περιμένοντας
στο σταυροδρόμι.

Και θα ’χουν σταυρούς οι δρόμοι.
Και θα λάμπουν τ’ αδικημένα σας πρόσωπα.
Και πετράδια θα φοράτε τα δάκρυα που χύσατε.
Να ’ναι καλός μονάχα ο δρόμος που διασχίσατε»⁶.

ΑΓΙΑΣΜΕΝΗ ΠΟΙΗΣΗ 

Οι ιερές ακολουθίες της ευλογημένης πίστης μας μάς κερνούν ως νέκταρ αθανασίας τον Θεόπνευστο ποιητικό λόγο. Κατεξοχήν, μάλιστα, οι ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας. Ποιος δεν έχει ακούσει, για ν’ αναφέρουμε ένα παράδειγμα, ότι σήμερα Μεγάλη Τρίτη ψέλνεται το τροπάριο της Κασσιανής; Το τροπάριο αυτό είναι ένα ποίημα για τη μετάνοια που συνέθεσε μία όμορφη και λογιότατη κυρά της Πόλης που έζησε στο πρώτο μισό του 9ου αιώνα μ.Χ. και αγίασε, καθώς έγινε μοναχή και ηγουμένη μοναστηριού.

Ακολουθώντας τον μέγα Πατριάρχη των ποιητών και υμνωδών της Αλήθειας, τον Προφητάνακτα Δαβίδ, είναι πολλοί οι Άγιοι της Ορθοδοξίας μας που με τη φώτιση του Αγίου Πνεύματος έγραψαν ανυπέρβλητα ποιητικά αριστουργήματα. Αλλά μήπως κι ο λόγος του Ευαγγελίου δεν έχει ποιητικότητα; Δεν περιέχουν αποστροφές ουρανομήκους ποίησης τα γραπτά του Αποστόλου και Ευαγγελιστή Ιωάννη και του Αποστόλου Παύλου; Όλα, μα όλα τα κείμενα των Αγίων της Ορθοδοξίας μας περιέχουν μαζί με το σωτηριολογικό τους μήνυμα και ποιητικό λόγο σπάνιας αξίας. Φωτισμένα και διδακτικά τα λόγια του σύγχρονου Αγίου μας του Πορφύριου: «Όποιος θέλει να γίνει χριστιανός, πρέπει πρώτα να γίνει ποιητής».[1]

Όσοι παρακολουθείται την αρθρογραφία μου, είδατε ότι τον τελευταίο καιρό καταπιάστηκα με την απόδοση ύμνων των Αγίων Ρωμανού, Ιωάννη Δαμασκηνού και Κοσμά του ποιητή. Ένιωσα πως η καθ’ υπερβολήν φτηνή, άχαρη, ποταπή, μίζερη, υποκριτική, άθεη, απνεύματη, κακοήθης και -για όλ’ αυτά- επικίνδυνα εγκληματική εποχή μας το απαιτούσε. Παράλληλα, όμως, όπως φαίνεται και σε παλιότερα άρθρα μου με τίτλους: «Η ποίηση είναι παντού»[2] και «Να ημερέψει η γη», εξαιτίας αυτής της αναγκαιότητας, με το ίδιο κίνητρο, ψάχνω να βρω τον υψηλού επιπέδου ποιητικό λόγο και σε μέρη που δεν είναι προφανή.

Σε μια εποχή ψευδαισθήσεων στην οποία κυριαρχεί το δήθεν, το επίπλαστο παντού, συμπεριλαμβανομένης της λογοτεχνίας και της ποίησης, θ’ ανθολογήσω στο σημερινό άρθρο αποσπάσματα υψιπετούς ποιητικού λόγου από τις επιστολές του Αγίου Ιωσήφ του ησυχαστή και σπηλαιώτη (1897-1959). Ο Αγιορείτης Γέροντας υπήρξε μέγας ασκητής και στύλος της Ορθοδοξίας και αγιοκατατάχτηκε το 2020.

Υπάρχουν πολλά εξαιρετικά βιβλία, πρακτικά συνεδρίων και ημερίδων, ομιλίες, ακόμα και ένα ωραίο ντοκιμαντέρ για τον βίο, το πνευματικό έργο και τις διδαχές του Αγίου Ιωσήφ. Σ’ αυτά θα βρει κανείς το μείζον, από θεολογικής απόψεως. Στο άρθρο αυτό, ακροθιγώς αναφέρομαι στο έλασσον, δηλαδή στη λογοτεχνική αξία του ποιητικού λόγου του Αγίου. Κι όμως -αυτή είναι η ομορφιά και η δύναμη της ποίησης- αυτό το έλασσον με έναν τρόπο καρδιακό μιλάει εξίσου δυνατά με το μείζον. Παρά το γεγονός ότι ο Άγιος έγραψε και έμμετρα ποιήματα που διασώθηκαν, εγώ δεν αλιεύω ποιητικά μαργαριτάρια από αυτά, αλλά από υψηλής ποιητικής αξίας αποστροφές του πεζού λόγου των επιστολών του. Ας δούμε, λοιπόν, πέντε μικρά παραδείγματα που διάλεξα. Στο σύντομο σχόλιο που ακολουθεί, προσπαθώ να διασκεδάσω την αμηχανία μου μπροστά στο Αγιοπνευματικό ποιητικό φαινόμενο.

α) «Αχ, αδελφή μου, τα δάκρυά μου ην απερίγραπτα, και τώρα εισέτι δεν μπορώ να τα αναχαιτίσω δια να γράψω· αλλά και το χαρτί σου που γράφω εγέμισα».[3]
Αχ, Άγιε! Πώς «αναχαιτίζει» κανείς τα τέτοιας λογής δάκρυα; Ειδικά εάν είναι «δια να γράψει;» Και το χαρτί της πώς το γεμίζεις με δάκρυα; Και με λόγια αγιασμένα το γεμίζεις, αλλά μην το κάνουμε θέμα. Πώς το ποτίζεις και το χαλάς με δάκρυα το χαρτί; Ναι, όντως φαίνεται αναγκαία η αναχαίτιση.

β) «Ω γλυκειά μας Μανούλα, ω φως της ψυχής μας, ω αγάπη ανόθευτος, ω ζωή της ψυχής μας!» [3]
Ω γλυκύτατε πάτερ! Πώς…; Πώς τα κατάφερες και τα είπες όλα για την Παναγιά μας μέσα σε μια γραμμή; «Αγάπη ανόθευτος», «Ζωή της ψυχής μας». Ο Παράκλητος στα ψιθύρισε στ’ αυτί και τα ‘γραψες· άλλη εξήγηση δεν έχω…

γ) «Όμως, μην λησμονής ότι η ρίζα σου είναι το χώμα. Και αν λάβη το πνεύμα Αυτός όπου σοι το έδωσεν, εσύ πάλιν θα κτίζεσαι στα ντουβάρια».3
Ζωή μου, η ρίζα σου φυτρώνει στο χώμα. Αλλά ζωή μου, η ρίζα σου είναι κι ίδια της χώμα. Και θάνατος σωματικός εστί να γίνω πάλι χώμα· και να με πάρει -να με πάρει λέω- ένας τίμιος ή άτιμος -το ίδιο κάνει- εργάτης, για να χτίσει ένα ντουβάρι. Καλό Παράδεισο παιδιά!

δ) «Θέλων να διαθερμάνω της ψυχής σας την θέρμην…»
Και το καταφέρνεις Άγιε Ιωσήφ. Διαθερμαίνεις της ψυχής μας την θέρμη. Και τω Θεώ Δόξα!

ε) «Έκανε 17 έτη εις την κορυφήν του Προφήτου Ηλία παλεύων με δαίμονας και κεραυνιζόμενος από τους καιρούς, έμεινε άσειστος στύλος υπομονής».
Αν γραφόταν αυτό ως επίγραμμα απάνω στον τάφο (σιγά μην βρεις τάφο!) του Γέροντα Γεράσιμου του ασκητή (σε αυτόν αναφέρεται ο Άγιος Ιωσήφ) θα λέγαμε πως μόνο ένας νέος Πίνδαρος θα μπορούσε να έχει γράψει κάτι τέτοιο…
Τέτοια ανυπέρβλητη αξία έχει ο ευλογημένος και χαριτωμένος θεόπνευστος ποιητικός λόγος των Αγίων της πίστης μας. Δώστε βάση. Πιο εύκολα θα περάσει τότε το Πάθος. Κι η Ανάσταση μετά δεν αργεί!

ΨΗΦΙΣΤΕ ΑΤΙΘΑΣΑ

Το σύστημα του κομματικού φεουδαλισμού που κρατά διαχρονικά δέσμια τη χώρα μας, ανήκει σε έναν ευρύτερο διεθνή αποικιοκρατικό-εξουσιαστικό μηχανισμό. Ανά εποχές και σε συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες το γεγονός αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές.

Ουσιαστικά, ο εκάστοτε πρωθυπουργός της χώρας έχει τη θέση του ιθαγενή έπαρχου-κυβερνήτη της αποικίας και το πολιτικό σύστημα είναι ο ευρύτερος υποστηρικτικός μηχανισμός του. Τα καθήκοντά του δεν περιλαμβάνουν τη λήψη αποφάσεων, αλλά την εφαρμογή αποφάσεων που έχουν ληφθεί εκτός της χώρας από την υπερκείμενη αρχή. Προφανώς οι αποφάσεις δεν λαμβάνονται με γνώμονα τα συμφέροντα της αποικίας, αλλά αυτών που τη διαφεντεύουν. Άλλωστε, από τη φύση τους οι αυτοκρατορίες και οι διάφορες παραλλαγές του αποικιοκρατικού-φεουδαρχικού συστήματος που επιβάλλουν, εκμεταλλεύονται και συχνά ξεζουμίζουν μέχρι εξαθλίωσης τις αποικίες και τους υποτελείς δουλοπάροικούς τους.

Επομένως, το εγχώριο πολιτικό προσωπικό δεν κοπιάζει για την παραγωγή ιδεών, μέτρων, θεσμών και νομοθετημάτων υψηλής και χαμηλής πολιτικής. Αυτά του υπαγορεύονται. Εκεί που ξοδεύει την ενέργειά του, αυτό για το οποίο αμείβεται σχετικώς πλουσιοπάροχα, είναι η υλοποίηση και η εφαρμογή τους. Αυτό είναι πιο δύσκολο από όσο ακούγεται, καθώς θα πρέπει συνεχώς να ικανοποιούνται τρεις συνθήκες:

α) Να συντηρείται η ψευδοφάνεια ενός κατ’ επίφαση δημοκρατικού πολιτεύματος.

β) Να ανταμείβονται οι πολυάριθμοι άτυποι αξιωματούχοι των χαμηλότερων βαθμίδων και οι συνεργάτες του συστήματος μέσα στις κομματικές, κρατικές, κοινωνικές και επαγγελματικές δομές.

γ) Να αποκρύπτονται, να διασκεδάζονται και αν χρειαστεί να καταστέλλονται με πλάγια μέσα οι αντιδράσεις. Να ξεθυμαίνει ο κοινωνικός αναβρασμός. Τελικά, να συλλέγονται τα απαραίτητα εκλογικά ποσοστά που απαιτούνται για τη συνέχιση και επιβίωση του συστήματος.

Στη δυσάρεστη πραγματικότητα που συνοπτικά παρουσιάζω παραπάνω, έχω αναφερθεί στην αρθρογραφία μου τα τελευταία χρόνια με διάφορους εκφραστικούς τρόπους και προσεγγίσεις. Είναι, βέβαια, αρκετοί οι διανοητές παλαιότεροι και σύγχρονοι που την περιγράφουν –είτε στις διάφορες εκφάνσεις της είτε εποπτικά– με τη δική τους οπτική. Από τους σύγχρονούς μας ενδεικτικά αναφέρω ειδικούς στο αντικείμενο επιστήμονες όπως τον πολυγραφότατο ομότιμο καθηγητή Πολιτικής Επιστήμης του Παντείου Πανεπιστημίου Γιώργο Κοντογιώργη, τον ομότιμο καθηγητή της Νομικής του Πανεπιστημίου Αθηνών Γιώργο Κασιμάτη και τον αρκετά νεότερο δραστήριο πολιτικό επιστήμονα Σταύρο Καλεντερίδη.

Δεν ξέρω πόσο εισακούγονται όλα όσα έχουν αναλύσει στο επίπεδο της πολιτικής προσέγγισης του ζητήματος αυτοί, αλλά κι άλλοι αξιόλογοι συμπατριώτες μας στο δημόσιο γραπτό και προφορικό τους λόγο. Αυτό που ξέρω είναι ότι ο κόμπος έχει φτάσει στο χτένι. Αυτό συμβαίνει για τρεις κυρίως λόγους:

α) Το εξουσιαστικό σύστημα κορύφωσε τη φαυλοκρατική συμπεριφορά του. Δίνεται η εντύπωση ότι η προεργασία που έγινε όλα τα προηγούμενα χρόνια, έφτασε στο επιθυμητό σημείο. Πλέον προχωρά απροκάλυπτα και θέτει σε εφαρμογή σχεδιασμούς για την επιβολή ενός σκληρότερου καθεστώτος με σύγχρονα χαρακτηριστικά ολοκληρωτισμού.

β) Οι διεθνείς οργανισμοί, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενεργούν και αποκαλύπτονται πλέον ξεκάθαρα ως εργαλεία ενός υπερεθνικού εξουσιαστικού συστήματος με ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά για την εφαρμογή σύγχρονων εκδοχών αποικιοκρατίας και φεουδαρχίας. Δεν προασπίζονται τη δημοκρατία και τις παραδοσιακές αξίες της.

γ) Ο πλανήτης βρίσκεται σε εμπόλεμη αναταραχή. Ο πόλεμος θα επεκτείνεται και θα κλιμακώνεται με κλασσικά, αλλά και με άλλα σύγχρονα και καινοφανή μέσα και αναμένεται να επηρεάσει δραματικά και την πατρίδα μας.

Τα αποτελέσματα των επόμενων εκλογών θα επηρεάσουν καίρια την ένταση και τον χαρακτήρα των έμπονων δοκιμασιών του ελληνικού λαού, οι οποίες θα κλιμακωθούν το επόμενο διάστημα. Δεν είναι μόνο θέμα αξιοπρέπειας και πατριωτισμού· είναι πια θέμα επιβίωσης η διεκδίκηση της εθνικής μας κυριαρχίας και μιας κρατικής δομής αυθεντικά δημοκρατικής και αφιερωμένης στο ευ ζην του πολίτη. Για να συμβεί αυτό χρειάζεται:

α) Τα χαμηλόβαθμα στελέχη και οι ψηφοφόροι των κομμάτων εξουσίας να συνειδητοποιήσουν ότι, μπροστά στα επικείμενα γεγονότα, τα όποια ανταλλάγματα πήραν θα εξαϋλωθούν και όσα προσδοκούν να πάρουν θα ακυρωθούν. Ως απλοί στρατιώτες του κομματισμού, είναι απολύτως αναλώσιμοι. Ήρθε η ώρα να δουν το συμφέρον τους με τη ματιά του σοφού Περικλή. Όσο βολεμένοι κι αν είναι στα ιδιωτικά τους πράγματα θα καταστραφούν τελείως, αν καταστραφεί η πατρίδα. Αν όμως ξεβολευτούν, ακόμα κι αν είναι σε δύσκολη θέση προσωπικά, έχουν πολλές ελπίδες να σωθούν αν η πατρίδα στέκεται στα πόδια της.

β) Οι ψηφοφόροι που αγαπούν τις παραδοσιακές αρχές του ελληνικού κι Ορθόδοξου πολιτισμού να μην παρασυρθούν και πάλι από κάποιο κόμμα του τύπου «ΛΑΟΣ» ή «ΑΝΕΛ.» που για μια ακόμα φορά ετοιμάζεται να υφαρπάξει τη ψήφο τους, ώστε να την ακυρώσει. Το σύστημα είναι πάντα ένα βήμα μπροστά και έχει ήδη έτοιμη την παγίδα. Όποιος μπορεί να βάλει δυο σκέψεις στη σειρά καταλαβαίνει…

γ) Ο Έλληνας ψηφοφόρος να ενεργήσει απροσδόκητα, ασύμμετρα, απρόβλεπτα. Τα υπερεθνικά κέντρα εξουσίας σχεδιάζουν επιμελώς και μεθοδικά. Έχουν ήδη λάβει τα μέτρα τους απέναντι στις προφανείς κατευθύνσεις της εκλογικής μας αντίδρασης. Η ενίσχυση μικρών κομμάτων με απολύτως μηδενική προϊστορία στο Κοινοβούλιο είναι μονόδρομος. Η αναστάτωση του υπάρχοντος πολιτικού σκηνικού είναι ο μοναδικός δόκιμος και εφικτός στόχος στην παρούσα συγκυρία. Η απροσδόκητη εκλογική συμπεριφορά δεν είναι πολιτική λύση· αλλά θα δημιουργήσει γόνιμες συνθήκες γι’ αυτήν.
Εκτός από αρετή θέλει και τόλμη η ελευθερία.

ΜΟΡΦΗ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑ 

Στις λογοτεχνικές μου αναζητήσεις, τον τελευταίο καιρό, συνεχώς εμφανίζεται μπροστά μου και μ’ απασχολεί γόνιμα το ζήτημα της σχέσης που έχει η μορφή (η τεχνική) με την ουσία (το νόημα) στη λογοτεχνία, αλλά και στην τέχνη γενικότερα. Αφορμή στάθηκε η εμπειρία που αποκόμισα από την προσπάθειά μου να αποδώσω ποιητικά τους ύμνους του Αγίου Ρωμανού του Μελωδού. Στο εισαγωγικό σημείωμα της πρόσφατης έκδοσης αυτού του εγχειρήματος,1 εξηγώ γιατί η μορφή στην οποία κατέληξα («ένας δεκαπεντασύλλαβος με σπασίματα και ύφος που παραπέμπει στη δημοτική, τη λαϊκή μας παράδοση»), προσφέρει στο να ζωντανέψει ποιητικά την απαράμιλλη τέχνη του Αγίου Ρωμανού στη σύγχρονη εκδοχή της γλώσσας μας.

Προσφάτως, χρειάστηκε να ετοιμάσω τη σύντομη τοποθέτησή μου για την παρουσίαση δύο βιβλίων2,3 του φίλου λογοτέχνη Αλέξανδρου Κοσματόπουλου, που θα γίνει μεθαύριο Πέμπτη στις 19:30 στην αυλή της Αγιορείτικης Εστίας (όσοι είστε στη Θεσσαλονίκη, αξίζει τον κόπο να έρθετε).

Το ένα από τα δύο βιβλία που θα παρουσιαστούν δεν είναι καινούργιο. Τιτλοφορείται Ο πιο σύντομος δρόμος, και είναι επανέκδοση (πρωτοδημοσιεύτηκε το 1999).

Καθώς κατατριβόμουν με την παρουσίαση, λοιπόν, συνειδητοποίησα το πόσο εμφανής γίνεται στο συγκεκριμένο έργο μια υποδειγματικά άρρηκτη σχέση μορφής και ουσίας. Δηλαδή, υπάρχει η κατάλληλη επιλογή των στοιχείων εκείνων της συγγραφικής τεχνικής που δένουν απόλυτα και υπηρετούν το όλο νόημα του έργου. Το στοιχείο αυτό που χαρακτηρίζει τη λογοτεχνία στα καλύτερά της, είναι πολύ χαρακτηριστικό και σε ένα ακόμα βιβλίο του Αλέξανδρου, με τίτλο Ο αγρός του αίματος.4

Το πράγμα, όμως, δεν σταμάτησε εκεί· τα θετικά πρότυπα συνέχισαν να εμφανίζονται μπροστά μου. Ο Ισίδωρος Παπαδάμου, καλός φίλος του Αλέξανδρου, είναι φιλόλογος, δεξιοτέχνης του μπουζουκιού και του τζουρά, τραγουδοποιός, αλλά και γνωστός οργανοποιός εγχόρδων. Οι παλιότεροι θα θυμούνται τη φωνή και το μπουζούκι του στο συγκρότημα των Χειμερινών Κολυμβητών, τη δεκαετία του ’80 και του ’90. Ο Ισίδωρος είναι ωραίος και αυθεντικός καλλιτέχνης. Οι στίχοι του περιέχουν στιγμές υψηλής ποιητικής δημιουργίας. Δείτε μία που καταγράφει στο βιβλίο Ο πιο σύντομος δρόμος3 ο Κοσματόπουλος:

Τα βράδια που ζήσαμε τα ονειρικά
μέσα σ’ ιδέες τυλιγμένοι
με μαζεμένα κι απλωμένα τα φτερά
κι ενώ μιλούσαμε απαλά
η καρδιά μας ήτανε σχισμένη.

Αλλά και η μουσική του, ενώ συνδυάζει στοιχεία του παραδοσιακού και του ρεμπέτικου, απομακρύνεται συχνά απ’ αυτά και τα υπερβαίνει ελεύθερα και ιδιόρρυθμα, αλλά πάντοτε αρμονικά. Έτσι, ως σύγχρονη δημιουργία με χαρακτηριστικό προσωπικό ύφος, διαλέγεται γνήσια με την παράδοση και τη συνέχεια της ελληνικής μουσικής ανά τους αιώνες. Αυτό στις μέρες μας σπανίζει. Αλληγορικά μιλώντας: αν ζούσε ο Στράτος Παγιουμτζής, θα έβλεπε πιο πολλά στοιχεία της καλλιτεχνικής του ψυχής μέσα σ’ ένα τραγούδι του Ισίδωρου, παρά σ’ ένα τραγούδι δικό του παιγμένο από μια σύγχρονη λαϊκή ορχήστρα. Πώς γίνεται αυτό; Και πώς γίνεται ν’ ακούς Παπαδάμου και να νιώθεις (όχι ν’ αντιλαμβάνεσαι, να νιώθεις) μια συνάφεια με τη βυζαντινή λαϊκή μουσική, όσο μπορούμε να την γνωρίζουμε από τις προσπάθειες του μεγάλου συνθέτη και μουσικολόγου μας Χριστόδουλου Χάλαρη;

Γίνεται, καθώς το γράφει ο Γιώργος Σεφέρης για ανάλογο ζήτημα που αφορά το λογοτεχνικό ύφος και τη γλώσσα. Μιλάει για την «ατόφια ελληνική φωνή» στα δημοτικά τραγούδια και στα γραπτά του Μακρυγιάννη, θέτοντάς τα ως παραδοσιακό θεμέλιο και λέει: «Αυτή είναι η φύση της γλώσσας μας. Το στοιχείο που μας καθαρίζει και μας οδηγεί, και που, δουλεύοντας την έκφρασή μας, θα πρέπει να μιμηθούμε, όχι εξωτερικά καθώς έγινε κάποτε ως την κατάχρηση, αλλά στην εσωτερική του λειτουργία…».5

Μετά απ’ αυτά τα θετικά πρότυπα, η συγκυρία μού ’φερε και το αρνητικό. Όλα πήγαιναν καλά στον Όρθρο. Σαν ξεκίνησε όμως η Θεία Λειτουργία, αντί για τους ψάλτες ανέλαβε δράση μια χορωδία ανδρών με ύφος κανταδόρικο. Ανακατεύτηκε η ψυχή μου. «Αυτή τη μουσική παράδοση, την ιερή και πανάρχαιη, αγωνίζονται να διασπάσουν, να παραποιήσουν οι διάφοροι ανόσιοι και άμουσοι κανταδόροι, που ακούγονται, δυστυχώς ακόμα να παρεμβάλλουν τις φωνητικές επιδεικτιάσεις τους ανάμεσα στους σεμνούς ύμνους της λειτουργίας…», έγραφε ο Μυριβήλης.6

Ο Κόντογλου έγραψε, βέβαια, τα περισσότερα γι’ αυτούς που θέλουν «να ντύσουν “τα αμάραντα μνημεία” της υμνολογίας, με άλλο μουσικό φόρεμα της εποχής μας, ήγουν με την ανθισμένην αμυγδαλιά, με βαρκαρόλες, και τα παρόμοια».7 «Ποιος Έλληνας μπορεί να πει πως νιώθει κατάνυξη από τα μουσικά αυτά μασκαραλίκια…», γράφει αλλού.8

Πόσο ακαλαίσθητη, παράταιρη και φτηνή μπορεί να γίνει η τέχνη, όταν η μορφή απάδει προς την ουσία… Κρίμα στις Μητροπόλεις που σχετίζονται επισήμως με τέτοια φαινόμενα.

ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ ΜΑΓΙΑΤΙΚΟ 

Σε δυο μέρες θα ξεκινήσει στη Θεσσαλονίκη η 19η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου. Ο αέρας της πόλης –μαζί με τις μαγιάτικες μυρωδιές– άρχισε ήδη να φέρνει κι αυτήν του φρεσκοτυπωμένου βιβλίου. Σ’ αυτό το κλίμα, λέω σήμερα να κάνω το κέφι μου και να ανθολογήσω από τον ποιητικό λόγο δικών μου φίλων και γνωστών. Παίρνω να σας κεράσω, λοιπόν, αποσπάσματα απ’ τα γραπτά τους που μ’ άρεσαν. Όπως μου ‘ρχεται θα σας τα δώσω, σκέτα χωρίς σχόλια. Έτσι, όπως μου ’ρχεται τ’ αντιγράφω· σας τα δίνω γι’ αντίδοτα στα δηλητήρια της εποχής.

Γράφει ο Αλέξανδρος1
Στο ποίημα «Αποχαιρετισμός»:

Ξημέρωμα στα τείχη ακούς θρήνο
πέτρες, κονιορτός στις κατακόμβες
σκάβουν θεμέλια σπιτιών –
οι λέξεις έχουν ιστορία
στιγμή γεννιούνται και υπάρχουν.

Και στο «Περιφορά»:

Τροχιές γραμμένες στις αχτίνες του ήλιου
ο Θεριστής ο Τρυγητής ο Αλωνάρης ανακαλούν
ονόματα
όχι σκέψεις που καθρεφτίζουν καημούς
λόγια ν’ απηχούν σημασίες πραγμάτων.

Παιχνίδι της μέρας η μιλιά του ανθρώπου
η σκέψη στένεψε τον κόσμο.
Άνω σχώμεν τας καρδίας.

Γράφει ο Γιάννης2
Στο ποίημα «Ήλιε»:

Στην άμμο της Κεραμωτής κλαις,
όταν ξημερώνει,
στην άκρη μιας ματιάς κλειστής,
η νύχτα μένει μόνη.

Και στο «Θρησκειοείδωλα»:

Θεέ τρισσέ στο ένα σου και ένα στα τρισσά σου,
έδειξες αυτοπρόσωπα
τα δικαιώματά σου.

Γράφει η Μαρία3
Στο ποίημα «Εν δυνάμει πραγματικότητα»:

Χρόνια γλυπτικής ο άνεμος
κι η θάλασσα
κι ο βράχος
λιγοστεύει φλούδα φλούδα
Έτσι σμιλεύεται ο στίχος.

Και στο «Απολογία»:

Μάρτυς μου τα δάκρυα
ορκιζόταν
λες κι ο πόνος
είναι ζήτημα αλήθειας.

Γράφει ο Κώστας4
Στο Όρος
ο ήλιος
βιάζεται να βγει.

Θέλει κι αυτός να συνεργήσει.

Στην καύση της καρδίας.

και:

Έρχεσαι πάλιν
Άνοιξη
και προκαλείς πάλην.
Ένδοθεν.

κι ακόμα:

Κυκλοφορούν ελεύθερες
λέξεις που έχασαν
το νόημά τους

και δεν βολεύονται
σε καινούργιες γνωριμίες.

Γράφει η Βιβή5
Η Μάνα: Κάθε φορά που, κάτι, μας έβγαζε, καινούριο
από την καθημερινότητά μας, κι ο πιο απλός πυρετός
ίσως, χωνόμουν στην πολυθρόνα της γωνίας. Μάζευα τα
πόδια από κάτω μου. Μια μπάλα γινόμουνα. Να κρυφτώ
ήθελα. Να μη με δει ο Θεός και θυμηθεί ότι υπάρχω
και μου στείλει κι άλλη δοκιμασία.

και:

Ήλθε η Κόρη! Ω! είναι τόσο όμορφη κι αυτή.
Δεν έχει γαλάζια μάτια σαν τ’ αγόρια.
Έχει όμως καρδιά 20 αγοριών.

Γράφει ο Τάσος6
Στο διήγημα «Εικοσικάτι Ιουνίου»:

Κάθε πρωί που ξυπνώ σκίζω το χαρτάκι της προηγούμενης από το ημερολόγιο. Εικοσιπέντε Ιουνίου. Των Φεβρωνίας, Ορεντίου, Γεωργίου και Προκοπίου του Νεομάρτυρος. Εικοσιπέντε Ιουνίου… Κάτι μου θυμίζει, κάτι μου θυμίζει… θα θυμηθώ! Τι είναι σήμερα; Σέρνω τις σαγιονάρες μου προς τον καναπέ. Παίρνω να διαβάσω το βυζαντινό κράτος του Ιωάννη Καραγιαννόπουλου και ρουφάω χρονολογίες και ονόματα αυτοκρατόρων. Αναρωτιέμαι πόσοι και πώς έγιναν αυτοκράτορες μέσα στους αιώνες. Μόνον εγώ δεν κατάφερα να γίνω αυτοκράτορας του εαυτού μου.

και στο «Κουαρτέτο»:

Είναι στιγμές που μια αφελής αισιοδοξία σε κάνει να πιστεύεις ότι το πεπρωμένο κάνει το χατίρι στις επιθυμίες σου!

Γράφει ο Διονύσης7
Στο ποίημα «Ανδρέας Κάλβος»:

Έτσι ήταν, έτσι είναι και έτσι θα είναι: οι ποιητές
θα αμφιβάλλουν για την κάθε τους λέξη και το κάθε τους
βήμα, σίγουροι για τη ματαιότητα των λόγων και των έργων τους,
και οι μισθοδοτούμενοι των τυράννων θα παρακολουθούν
από τη σκιά, σίγουροι ότι προσφέρουν ανεκτίμητες
υπηρεσίες στην ανθρωπότητα.

Και στο «Πήγαινες στη δουλειά»:

Παράξενο που τόσα χρόνια
πάντα στην ίδια αυτή διαδρομή
δεν είχες δει ούτε τα δέντρα ούτε τα βουνά
παράξενο που όλο έτρεχες για να προλάβεις
σαν μια σκηνή από ταινία σε επανάληψη.

Γράφει ο Ισίδωρος
Στο τραγούδι «Σεντουκιασμένοι φλώροι»:8

Κάποιοι ποθούν να κυβερνούν
σε χώρα, σε βαπόρι
μα δεν το ξέρουν που ’ν’ κι αυτοί
σεντουκιασμένοι φλώροι.

και στο «Φαλτσέτες»:9

Ο ύπνος μου δυσκόλεψε και η ζωή φωνάζει,
που ’ναι βρε ψεύτη άνθρωπε το πάθος που κοχλάζει;

Το ’χω ακόμα μέσα μου, ζωή που με μαλώνεις.
Σου ’στρωσα ωραία απλωσταριά, τα ντέρτια σου ν’ απλώνεις.

Τι κι αν με κόβεις με γυαλιά, με σχίζεις με φαλτσέτες,
τις εμορφιές μου θα ζητάς, για να τις πίνεις σκέτες!

Αυτά ήταν τα λουλούδια που ’κοψα, για να σας τα προσφέρω σήμερα. Κατά μια έννοια –έτσι ανθολογώντας– μπορεί να πει κανείς πως… «πιάσαμε τον Μάη» και μ’ έναν άλλον τρόπο.

_____
1. Αλέξανδρος Κοσματόπουλος, Μικρά είσοδος, εκδ. Εξάντας, Αθήνα 1978.
2. Ιωάννης Γ. Κουρεμπελές, Ξενοτόκος, εκδ. Κυριακίδης, Θεσσαλονίκη 2018.
3. Μαρία Λάτσαρη, Εν δυνάμει πραγματικότητα, εκδ. Μανδραγόρας, Αθήνα 2016.
4. Κωνσταντίνος Δ. Σαμοΐλης, Εν αγνοία μου, εκδ. Τύρφη, Θεσσαλονίκη 2023.
5. Βιβή Φαρσαλιώτου, 75 μέρες και 1 βράδυ μαζί, εκδ. Γράφημα, Θεσσαλονίκη 2022.
6. Τάσος Κουδούνης, Η αμηχανία του ασανσέρ και άλλες ιστορίες, εκδ. Το κεντρί, Θεσσαλονίκη 2014.
7. Διονύσης Στεργιούλας, Καθόλου ποιήματα, εκδ. Νησίδες, Θεσσαλονίκη, 2019.
8. Ισίδωρος Παπαδάμου, Άλμπουμ Σεντουκιασμένοι φλώροι, «Σε δισκάδικα δεν μπαίνουν ούτε κέρδη τα μαραίνουν» Records, 2007.
9. Andreas Papadamou (27.4.2023), «”Οι φαλτσέτες” μουσική-στίχοι: Ισίδωρος Παπαδάμου» (Video), YouTube, https://www.youtube.com/watch?v=qDJs9AsHIwI.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Τα άρθρα έχουν δημοσιευτεί στη στήλη «Γνώμες» της ποιοτικής ηλεκτρονικής εφημερίδας pontos- news.gr από τις 22.10.2019 έως τις 19.9.2023.

.

ΚΑΘΑΡΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ (2023)

ΤΙ ΕΓΡΑΦΑ;

Έγραψα ποιήματα
που ’ταν εκεί ολόγυρα,
παντού·
άδικο το ‘βρισκα
π’ άλλος κανείς
δεν κάθονταν να τα
καθαρογράψει.

(2019)

ΤΟΥ ΒΡΑΧΟΥ

Ώδινεν βράχος
κι έτεκεν εκείνο το τραγούδι
που ως κόρη
το ’δαμε να βγαίνει μουσκεμένο
απ’ τη θάλασσα της συγκίνησης.

Έτρεχαν τ’ αλμυρά νερά από πάνω της
κάτω στην άμμο.
Κι ύστερα έκανε λίγο έτσι,
σκύβοντας ελαφρά στα δεξιά κι
έπιασε με τα δυο χέρια
τα μακριά μαλλιά της.

Τα έστυψε -θυμάσαι;- κι έπεσε κι άλλο
νεράκι κάτω.

(2019)

ΑΧΥΡΟ

Κάμποσο απ’ το ξερό χόρτο της λογικής
επιτέλους εμποτίστηκε.

Ως εκ τούτου
άχυρο επίλοιπο,
εις το όνομα της καθίζησης
σε ταΐζω στους κινητήριους ίππους

της κοινά αποδεκτής άνοιξης.

(1991)

ΤΕΚΤΟΝΕΣ ΕΥΠΑΛΑΜΩΝ ΥΜΝΩΝ

Όχι άλλες αισθηματολογίες
και πράγματ’ αλλοπρόσαλλα,
άμετρα και αταίριαστα
προς εντυπωσιασμούς ακαλαίσθητους.

Προς Θεού,
μη γράφετε άλλο έτσι βρε παιδιά!

Και τον λόγο γιατί τον σακατεύετε;
Αφήνοντας κάτι λέξεις σαν αγκωνάρια
απά στο μονοπάτι.

Με βρίσκουν συνέχεια στο καλάμι·
και πονώ.

(2019)

ΠΡΟΤΡΟΠΕΣ

Κάθε π’ ανοίγω το συρτάρι.,
ακούω τις τσιρίδες σας τραγούδια μου.

Την ψυχή μου συνθλίβετε μ’ ανάθεμα.

«Τώρα πια ανδρωθήκαμε, βγάλε μας έξω.
Στείλε μας, δείξε μας, θέλουμε ν’ ακουστούμε».

Αχ! τραγούδια μου…
Πετάξτε μόνα σας, πετάξτε…
Και φωλιάστε στις καρδιές των ανθρώπων.
(Να γινότανε…)

Πού να τρέχω τώρα εγώ να βρω
τους ειδικούς φιλόλογους και τους εκδότες;

(1992)

MOΙ ΕΝΝΕΠΕ, ΜΟΥΣΑ

Όταν στα δώματα
επιτέλους τραβιούνται οι κουρτίνες
οι βαριές,
το συνηθίζει ο ήλιος να στέλνει με τη μούσα
κάτι φλούδες, κάτι ρετάλια κι ένα λευκό χαρτί.

Για να τυλίγει μ’ αυτά ο κοσμάκης τον καλό τον λόγο και
να τον κάνει δώρο.

Κι έτσι να παίρνει αντίδωρο

πότε μια κρύα βρύση,
πότε πουλάκια καλλικέλαδα,
πότε γάτες που ξέρουνε να πιάνουνε τα φίδια στις αυλές.

(1994-2019)

ΕΠΙΚΛΗΣΕΙΣ

Ξεκίνησα τη διαδικασία τυπικά με
επίκληση στη Μούσα.
Έπιασαν φωτιά οι μαύρες κουρτίνες.

Επίκληση πρώτη:
Μέχρι και το κελί μου
διάφανο το κάνατε,
για να μου στερήσετε το δάκρυ.

Επίκληση δεύτερη:
Έχει κι η ατυχία τα όριά της.
Λίγοι όμως τα’ χουν εξερευνήσει.

Επίκληση τρίτη:
Το χαρτί κι ένα δαγκωμένο μολύβι
η απαντοχή μου.

Επίκληση τέταρτη:
Γιατί έτσι!
Βρέχω τα χαρτιά μου με τραγούδια.

Διάψαλμα:
Πολλές φορές
η αγάπη γίνεται γελοία.
Κι είναι το μόνο γελοίο
που συμπαθώ.

(1988-1993)

ΑΝΤΑΠΟΔΟΣΗ

Αχού! Κι ωιμέ…! Ψυχούλες διψασμένες.

Όσο τίποτ’ άλλο θα ‘θελα σφιχτά να σας κρατήσω.
Να σας ευχαριστήσω, για να σας ευχαριστήσω.

Και τις ιδέες πίσω απ’ το λαμπερό σας βλέμμα
να ελευθερώσω.

Γιατί μου φάνηκαν σαν πολύχρωμα πουλιά
που αργοπεθαίναν σε κλουβί
ασημένιο.

Είναι το λιγότερο που μπορώ να κάνω
για ν’ ανταποδώσω.

(1989)

ΜΕΡΑ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ

Έναν Αύγουστο, μια μέρα
ξεχάστηκα.
Απ’ τον πηχτό, ζεστό αέρα
πιάστηκα.
Κι ανέβηκα ψηλά,
αργά και σιωπηλά.

Βρήκα τα δελφίνια μου·
βρήκα και κεντήματα σε βυσσινί βελούδο.
Βρήκα και τους Αγγέλους μου
που μ’ ασημιά μαχαίρια
έκοβαν τα σκοινιά.

(1993)

ΑΦΟΒΑ

Αν ήτανε, αν ήτανε
να φοβηθώ να γράψω,
καλύτερα, καλύτερα
να πέθαινα.

Μόνος μες τη ντροπή και ψόφος!

Ότι είναι γνωστό πως η Παναγία μας
το αδίκως αποκομμένο χέρι
«γραμματέως οξυγράφου»
το προσκολλά τελείως,
τελείως στον τόπο του.

Ξανά λειτουργικό το αποκαθιστά
πλήρως.

Ορθή είν’ η δόξα μας.
Κι αν αυτό δεν το πιστεύομε,
κενό το καύκαλο ημών
και κλούβιο το μυαλό μας
και νερουλό το μεδούλι μας
και η ψυχή μας φτενή
κι αδύνατα τα ποδάρια μας
και τα στήθια μας αχυρένια.

(2019)

.

ΔΥΝΑΜΙΣ (2019)

ΕΝΥΠΝΙΟΝ

Ευ λέγεις, ένα στα εκατό ενύπνια μπορεί ν’ αξίζει.
Μα και στον ξύπνιο το αυτόν.

Η βάτος η καιόμενη και η βροχή η μηδέποτε δαπανώμενη·
μηδέποτε κεκαυμένη η καρδιά που ουδέποτε εκπίπτει.

Η τρισεύγενη κι ο Ακρίτας
κι αυτή που έξω βάλλει τον φόβον.

Ήγουν, τον διώχνει σαν κανένα παλιόσκυλο
από εκείνα που κρατούν το κεφάλι χαμηλά,
χαμάθεν και άνω θρώσκουν τάχατες…

Κι αν δεις στον ύπνο σου μια νύχτα με βροχή
(ή με χωρίς, το ίδιο κάνει)
φωτιά που να μην καίει,
είναι η καρδιά τους που ειρηνεύει μοναχή
κι αγάλλεται ακτίστως.

(Σεπτέμβριος 2015)

ΑΝΕΛΕΗΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ

Ταξίδια ανελέητα και θ’ ανηφορίσω.
Κεράκια στην άμμο.
Όμηρος των κυμάτων.

Στο στασίδι
αμάραντα λουλούδια αναβλύζω,
όταν ποδηλατείς κι οι μπούκλες σου χορεύουν.

Ταξίδια ανελέητα οι ευχές μου,
όταν πέφτουν τ’ αστέρια απ’ τα μάτια σου
κάθε που κοιμάσαι, για να λάμψουν ξανά.
Όμηρος των θαυμάτων.

Παράγω συμμετρία
στολίδια
άνθη λεμονιάς.

Ταξίδια ανελέητα κι
αυτά τα ύφαλα
στεγνά δεν τα ’χει δει κανείς.

Κι ωστόσο εγώ θα ζω πια εδώ.

(Μάιος 1995)

ΣΤΟ ΠΑΡΕΚΚΛΗΣΙ

Ουαί υμίν.
Αρχή και τέλος στα νερά…

Με δυο ανάσες,
έφτιαξε η ποιητική μου διάθεση
τις χαρακιές στην ξύλινη πόρτα.

Κι από την πέτρα άφησα να κρέμεται ένα μειδίαμα·
ένα παγωμένο φύλλο στο προαύλιό σου.
Αχ! Πολυασβεστωμένο παρεκκλήσι
της αφής.

Δυο δυο τα κεράκια για το βροχερό στασίδι της αναμονής.
Δυο δυο τα κεράκια γι’ αυτόν που περιμένει στη βροχή.

Κι όλα τα σύννεφα συνόψισαν μια είσοδο.
Τρίζοντας πέρασαν οι δυο ακτίνες
το σκουριασμένο κάγκελο
που ’τριψα το μέτωπό μου·
μην και γίνει η πληγή μου φανερή και με δαχτυλοδείχνουν.

Όχι, δε ζήτησα πολλά.

Ότι η καρδιά μου πέρασε αυτά που φτιάχνουν τις καρδιές των τεράτων
και δεν επωφελήθηκε.

(Ιανουάριος 1992)

ΜΕΤΡΟΝ

Καρδούλα μου
τω αναγιγνώσκοντι.
Την εικοστή έβδομη ημέρα της εβδομάδας
αναθάρρησα,
ενδεδυμένος τη γλύκα των υδρατμών σου.
Κι όμορφα νιώθοντας,
όμορφος
άσκησα την ελαστικότητα των γοητευτικών μου άκρων.

Κι ήταν σα ν’ ανασήκωνα την πλάκα
που ’χε σκαλιστό ένα όνειρο
πολύ-πολύ καιρό δουλεμένο.
Ταξίδι το ταξίδι, με προσοχή.
Κι έσφυζε ζωή από κάτω.

Κι έσφιξα τη ζωή,
μην και με πάρει από κάτω
έτσι που γεννήθηκα ονειροπόλος.

(Σεπτέμβριος 1991)

ΠΡΟΣΩΠΕΙΟ

Πίσω απ’ το τζάμι κοίταζα τα βρεγμένα και περίμενα.

Πρόσωπα διάφορα.
Απρόσωπα, αδιάφορα.

Πίσω από κρύο τζάμι,
αυλακωμένο.

Ανέκφραστος. Φαινομενικά απαθής.
Κι ας έψαχνα με βλέμμα απεγνωσμένο.

Τα φύλλα που στροβιλίζονται
εχθρεύονται τα οράματά μου.
Αλλά λίγο με νοιάζει.

(Δεκέμβριος 1988)

ΤΑΛΕΝΤΟ

Δεν απολογήθηκε ποτέ για το κενό στις χρονολογίες.
Ανάβοντας ένα σπίρτο, αποκάλυψε ότι βαριόταν.

Γιατί είχε γίνει εύκολο.
Σχεδόν εθιστικό.
Κι αυτό ήταν το μυστικό:
δεν ήταν πια μεθυστικό.

Λοιπόν·
εσείς που είστε ειδικοί,
αλλά κι οι άλλοι οι περισπούδαχτοι,
έτσι να ξεχωρίζετε τους μεγάλους της τέχνης.

Να τους παρακολουθείτε,
καθώς αυτοί βαριούνται να δημιουργούν,
όταν βαριούνται να δημιουργούν.

(Ιούλιος 2000)

Ο ΒΑΣΙΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΣΕΝΤΟΝΙ

Το άρωμα του βασιλικού στο περβάζι
είναι που μαρμαρώνει τις στιγμές.
Και το λευκό σεντόνι που στεγνώνει
καθρεφτίζει τους αγγέλους.
Να σέβεστε το βασιλικό και το σεντόνι

στ’ αλήθεια.

Να χαίρεστε τις ανθισμένες λεμονιές και τα κρυφά τα γέλια.

Αυτά π’ αξίζουν,
πράγματι,
είναι για όλους ίδια.

Ανεξίτηλα.
Απαράλλαχτα αναδύονται
στα κύματα που δίνουν νόημα στον χρόνο.

(1988)

ΣΤΟ ΚΑΦΕΚΟΠΤΕΙΟ

Δουλεμένη ψυχή,
πυρωμένη από αδυσώπητο ήλιο.
Κι αυτή η σκόνη …

Στο παλιό καφεκοπτείο απ’ έξω.
Ξύλο παλιό.
Ιδρώνει η τρομπέτα
σε μπλουζ ρυθμούς.

Το απόγευμα αργά,
αργά στάζει.

Γλυκιά αρχή της νύχτας.
Νόστος.

(Ιούνιος 1991)

ΛΕΣ;

Είναι στίχοι μου
π’ όλοι καταλαβαίνουν.
Τα αισθήματα, όμως, που γεννιούνται απ’ αυτούς
δεν είναι μπορετό να εκφραστούν με πάσα ευκολία.

Γι’ αυτό,
νομίζω πως -ίσως- τελικά
(λέω μπορεί)
να ’μαι ένας ποιητής
μιας κάποιας αξίας.

(Φεβρουάριος 2014)

.

ΕΔΩΔΙΜΟ ΕΙΛΗΤΑΡΙΟ (2022)

Δώδεκα Κοντάκια του Αγίου Ρωμανού

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ

(Απόσπασμα)

…/…

Μέχρι να φτάσουμε εδώ, όμως, εγώ παιδεύτηκα. Με Βασάνισε η απόδοση
των ύμνων του Αγίου. Στην αρχή με Βασάνισε πολύ. Είχα, Βέβαια, την υπέροχη φιλολογική δουλειά αυτού του Βράχου του Ελληνισμού και της Ορθοδοξίας, του Οσίου Κουστέναρου, όπως τον αποκαλώ -και δεν το παίρνω πίσω. Αυτή, όμως, ήταν η Βάση. Ένιωθα πως έπρεπε, όφειλα να πάω παραπέρα. Είδα τις δουλειές άλλων. Καλές· αλλά -ψέματα δεν θα πω- δεν ευχαριστήθηκα ολότελα. Έκανα τις πρώτες μου απόπειρες· δεν ικανοποιήθηκα πλήρως. Δεν ζωντάνευε ο λόγος του Αγίου στα νέα ελληνικά. Οπόταν, μια στιγμή με φώτισε ο Πανάγαθος κι είπα ν’ αφήσω τις εξυπνάδες. Είπα να κοιτάξω τον δρόμο της λαϊκής μας παράδοσης, για να ξεστραβωθώ.
Λέτε πως δεν συνέβαλε ο Άγιος Ρωμανός με τους εκατοντάδες υπέροχους ύμνους του στη διαχρονική πορεία και στην εξέλιξη της λαϊκής μας παράδοσης; Γύρισα, λοιπόν, στην παράδοσή μας κι άφησα τον ρυθμό της -αυτόν που υπάρχει μέσα σε όλους μας- ελεύθερο να με οδηγήσει. Η αρχαία κι η Βυζαντινή μας ποίηση εκφράζονται στη διαχρονική τους εξέλιξη στα τραγούδια του λαού, στα λεγάμενα δημοτικά -γιατί όχι και στα ρεμπέτικα. Αυτή η έκβαση, αυτή η κατάληξη ένιωσα πως θα έπρεπε να γίνει η δική μου αρχή κι οδηγός. Έπιασα το νήμα απ’ εκεί κι αυτό στο οποίο κατέληξα νομίζω πως είναι ένας δεκαπεντασύλλαβος με σπασίματα και ύφος που παραπέμπει στη δημοτική, τη λαϊκή μας παράδοση. Λέω νομίζω, γιατί δεν είμαι φιλόλογος και τα τεχνικά δεν τα γνωρίζω. Πάντως, μου φάνηκε πως μ’ αυτήν την προσέγγιση ο λόγος του Αγίου Ρωμανού ερχόταν και ζωντάνευε!
Εκ των υστέρων διάβασα τα λόγια του Γιώργου Σεφέρη στις «Δοκιμές» κι όλα απόκτησαν νόημα: «Για κοιτάξετε πόσο θαυμάσιο πράγμα είναι να λογαριάζει κανείς πως, από την εποχή που μίλησε ο Όμηρος ως τα σήμερα, μιλούμε, ανασαίνουμε και τραγουδούμε με την ίδια γλώσσα. Κι αυτό δε σταμάτησε ποτέ, είτε σκεφτούμε την Κλυταιμνήστρα που μιλά στον Αγαμέμνονα, είτε την Καινή Διαθήκη, είτε τους ύμνους του Ρωμανού και τον Διγενή Ακρίτα, είτε το Κρητικό Θέατρο και τον Ερωτόκριτο, είτε το δημοτικό τραγούδι. Και όλοι αυτοί, οι μεγάλοι και οι μικροί, που σκέφτηκαν, μίλησαν, μέτρησαν ελληνικά, δεν πρέπει να νομίσετε πως είναι σαν ένας δρόμος, μια σειρά ιστορική, που χάνεται στη νύχτα των περασμένων και βρίσκεται έξω από σας. Πρέπει να σκεφτείτε πως όλα αυτά βρίσκουνται μέσα σας, τώρα, βρίσκουνται μέσα σας όλα μαζί, πως είναι το μεδούλι των κοκάλων σας, και πως θα τα βρείτε αν σκάψετε αρκετά βαθιά τον εαυτό σας. Αλλά για να κάνετε αυτή τη δουλειά, για να επιδοθείτε σ’ αυτή την εσωτερική προσήλωση, θα σας βοηθήσουν οι άνθρωποι του καιρού σας, που με τον καλύτερο τρόπο μπόρεσαν να εκφραστούν στην ελληνική γλώσσα. Γι’ αυτό, καθώς πιστεύω, η σύγχρονή μας λογοτεχνία είναι απαραίτητη για να καταλάβουμε, όχι μόνο την αρχαία λογοτεχνία, αλλά και όλη την ελληνική παράδοση. Πόσες ερμηνείες για τη λιτότητα της αρχαίας τέχνης δεν θα ήταν περιττές λ.χ. αν μπορούσαμε να νιώσουμε καλά την τέχνη ενός δημοτικού τραγουδιού;»
Αυτός ήταν ο δρόμος λοιπόν· αλλά οι παράμετροι που έπρεπε να ικανοποιηθούν ταυτόχρονα ήταν πολλές. Έπρεπε:
α) να υπάρχει ο ποιητικός ρυθμός
β) να διασωθεί ακέραιο το νόημα, το πνεύμα και το συναισθηματικό φορτίο των στίχων
γ) να διασωθεί ακέραια (Θεός φυλάξοι, χωρίς ολισθήματα!) η λεπτή, η πλούσια, η πατερική, η ορθοδοξότατη, η θεόπνευστη θεολογική παιδαγωγία
και διδασκαλία του Αγίου Ρωμανού
δ) να αποδοθεί με κάποιον τρόπο η νοστιμάδα των λογοτεχνικών σχημάτων
-οι αντιθέσεις, τα χαρακτηριστικά «Ρωμανικά» λογοπαίγνια, οι εσωτερικές ομοιοκαταληξίες- και η ζωντάνια των διαλόγων
ε) να διατηρηθεί η ροή του νοήματος και η διασύνδεση του προτελευταίου
στίχου με τον τελευταίο που είναι ο ίδιος σε όλους τους οίκους και λέγεται εφύμνιο.

Η δυσκολία ήταν μεγάλη. Αναγκάστηκα να πάρω αρκετές ελευθερίες και να ζητήσω πολλές φορές άδεια από την κυρα-ποίηση -ευτυχώς που είναι εύκολη και μεγαλόχαρη σ’ αυτό το ζήτημα. Όταν νόμισα, λοιπόν, στο τέλος πως τα κατάφερα κι άρχισα να δημοσιεύω τα πρώτα κοντάκια στο pontos-news, άρχισα να μπαίνω σε σκέψεις, συλλογιζόμενος εκ των υστέρων τα μεγέθη με
τα οποία βάλθηκα ν’ αναμετρηθώ. Ενδεικτικά θ’ αναφέρω δυο-τρία πράγματα μόνο, καθώς το μεγαλείο της ποίησης του Αγίου Ρωμανού έχει πια αναγνωριστεί διεθνώς κι είναι πολλοί οι «υμνωδοί» του Υμνωδού μας στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Για τον Άγιο Ρωμανό δεν ήταν που είπε ο Άγιος Πορφύριος: «ο Ρωμανός ήταν όλος μέσα στη χάρη και ό,τί έγραψε είναι τέλειο»;
Για τον Άγιο Ρωμανό δεν έγραψε ο Οδυσσέας Ελύτης ότι: «Λίγοι, ελάχιστοι, ακόμη και σήμερα, έχουμε συνειδητοποιήσει ότι το χαρτί που του έδωσε κάποια νύχτα η Παναγία να καταβροχθίσει, όπως μας λένε τα συναξάρια, τον έκανε άξιο να μεταμοσχεύσει από τον κορμό του αρχαίου στον κορμό του μεσαιωνικού ελληνισμού έναν ειδικό τρόπο του εκφράζεσθε που έφτασε σώος ως τις μέρες μας. Είναι κάτι τόσο μεγάλο αυτό και -δυστυχώς- σε τόσο μικρό ποσοστό φανερωμένο, που η δυσκολία να το αποδείξεις το αφήνει να πάρει μοιραία το σχήμα της υπερθολής»;4 Και πιο κάτω πάλι γράφει:
«Απ’ αυτήν την άποψη, πιστεύω, το σχέδιο διαγράφεται καθαρά στον ποιητικό ορίζοντα: τρεις κολόνες που συγκρατούν τις καμπύλες των αψίδων σε μιαν από τις προσόψεις του ενιαίου ελληνικού λόγου: Πίνδαρος, Ρωμανός ο Μελωδός, Ανδρέας Κάλβος».
Για το Άγιο Ρωμανό δεν γράφει ο σύγχρονος μεγάλος δάσκαλος του γένους μας π. Ανανίας Κουστένης: «Ο Ρωμανός είναι μια αποκάλυψη. Στο διάβα των αιώνων εμέθυσε πολλούς. Μεγάλος μάστορας του λόγου και άγιος του Θεού. Άνθρωπος αγάπης και ταπείνωσης. Καθώς διαβάζουμε τους Ύμνους του, νοιώθουμε στ’ αλήθεια πως μας πιάνει απ’ το χεράκι και πολύ απαλά και
στοργικά μας πηγαίνει εκεί που θέλει. Κι εμείς χαιρόμαστε κι αφηνόμαστε σ’ εκείνον. Και τρυγάμε αχάλαστες χαρές KL αλλάζει λίγο-λίγο η ζωή μας.»; Η μετάφραση του π. Ανανία είναι ακριβής, εμβριθής και σεμνή. Είναι η μετάφραση ενός φιλόλογου με επιπλέον σπουδές στη Θεολογία και στη Βυζαντινή φιλολογία. Είναι η μετάφραση ενός αληθινού παπά που υπήρξε «παθών και ουχί μαθών τα θεία». Είναι η μετάφραση ενός Οσίου-τελεία. Αποπνέει σεβασμό στο αρχαίο κείμενο και στον Άγω Ρωμανό. Ο σεβασμός και το ταπεινό φρόνημα του π. Ανανία διατρέχει όλο το μεταφραστικό του έργο, αλλά και τον πρόλογό του στο βιβλίο και τα σύντομα σχόλιά του που εμφανίζονται στο τέλος του κάθε κοντακίου.

…/…

ΕΤΕΡΟΝ ΚΟΝΤΑΚΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΟΝ

Όπως η γη η ξεραμένη τους καταρράκτες τ’ ουρανού ν’ ανοίξουν με λαχτάρα περιμένει,
έτσι κι ο Αδάμ που μες στον Άδη σώκλειστος παράμενε, Εσένα ανάμενε
του κόσμου τον Σώστη και Ζωοδότη
κι έλεγε του Άδη: «Τι κορδώνεσαι;
Στάσου μαζί μου, στάσου λίγο, για να δεις μετά από λίγο
την εξουσία σου συντρίμμια σ’ οικτρή κατάσταση και τη δική μου στα ύψη
αποκατάσταση.
Τώρ’ εμένα δυναστεύεις και το γένος μου και μάς κρατάς δεμένους,
σύντομα, όμως, θα μας δεις από σένα λυτρωμένους.
Έρχετ’ ο Χριστός για εμένα κι εσέ σε πιάνει ρίγος.
Το τυραννικό σου πολίτευμα Αυτός 9α καταλύσει
με την Ανάσταση».

.

«Την επηρμένη σου ισχύ την έχει ταπεινώσει τώρα σαν ήρθε ο Χριστός.
Τέλεια ενανθρωπίστηκε· παίρνοντας την μορφή μου Αυτός σε κατατρόπωσε.
Το τίμιο αίμα του έδωσε, για να μ’ εξαγοράσει
κι Αυτός που υπάρχει άφθαρτος απ’ τη φθορά με σώνει.
Παντού γύρω τα μάτια σου όσο και να τα στρέφεις, το ίδιο θέαμα θωρσύν σα
να ‘ναι στοιχειωμένα:
οι τάφοι όλ’ είν’ αδειανοί κι εκεί ανάμεσά τους ένας κακάσχημος γυμνός στέκεται ντροπιασμένος.
Γιά πες μας κλειδοκράτορα -ωχού κατακαημένε!- πού είναι τώρα οι κλειδωνιές, πού έχεις τις αμπάρες;
Ο Ιησούς μου εδώ κατέβηκε, σκόνη σού τα ‘κάνε όλα.
Πού πήγαν Άδη οι νίκες σου; Πώς πάει η δυναστεία;
Τη δύναμή σου θρύψαλα την έκαν’ ο Θεός μας,
με την Ανάσταση».

.

.

ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΝΤΑ ΜΑΡΤΥΡΑΣ

Το παγωμένο το νερό χτυπάει τη σάρκα των βροτών σαν του σπαθιού την κόψη-
κι όμως, κι αυτό δεν μπόρεσε να σας αποθαρρύνει.
Χιτώνες σεις αόρατους είχατε φορεμένους, κείνους που οι φλόγες του Θεού
περίτεχνα υφαίνουν.
Έτσι, με άφοβη καρδιά, Άγιοι μάρτυρές μας,
έτσι παραταχθήκατε έτοιμοι για τη μάχη απέναντι στον παγετό,
στο κοφτερό το κρύο.
Κι όπως καλοδεχόσασταν θείου φωτός ακτίνες που απ’ τα ύψη τ’ ουρανού
πάνω σας κατέβαιναν,
ως νικητές στεφθήκατε της νίκης το στεφάνι.

Τα Πάθη και τα θαύματα και τον εκούσιο θάνατο του Ιησού τα ξέραν· βάση
δώσαν οι μάρτυρες,
φιλότιμα το πήραν κι έσπευσαν σ’ ανταπόδοση· τα Πάθη με παθήματα και
τη θανή
αντάμα με θάνατο μαρτυρικό σκύφτηκαν ν’ αντιδώσουν και τέτοια λόγια έλεγαν:
«Αν έπαθε όσα έπαθε ο ολωσδιόλου αθώος, σκέψου εμείς που είμαστε
με λάθη φορτωμένοι·
για σκέψου, ο Αναμάρτητος να σταυρωθεί το στέργει…
Κι εμείς… που απ’ την κοιλιά της μάνας μας στην αμαρτία ζούμε; Πρόθυμα
στα μαρτύρια τώρα θε να ριχτούμε».
Τέτοια κι άλλα παρόμοια λέγανε και καρδιώναν· κι έτσι, μ’ αξιοπρέπεια
τον τύραννο υποτάξαν.
Βάσανα δεν σας έσκιαξαν, εδραίοι μέχρι τέλους
ως νικητές στεφθήκατε της νίκης το στεφάνι.

.

ΚΟΝΤΑΚΙΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΩΤΟΜΑΡΤΥΡΑ ΣΤΕΦΑΝΟΝ

Από τους σπόρους που έσπειρε ο ουράνιος σπορέας,
πρώτος απ’ όλους είσ’ εσύ στο χώμα φυτεμένος, εσύ ο Πρωτομάρτυρας
ο μυριοπαινεμένος. Για τον Χριστό πρώτος εσύ
ο τρισευλογημένος το αίμα σου το έχυσες πάνω στην έρμη γη μας.
Κι Αυτός… ψηλά εκεί στους ουρανούς, εσένα πρώτ’ απ’ όλους στην κεφαλή
σε έστεψε με στέφανο της νίκης· ότι των του Χριστού αθλητών πρώτος εσύ
υπάρχεις. Στεφανηφόρος στέκεσαι στο νέφος των Αγίων·
στους αθλοφόρους μάρτυρες πρώτος μέσα στους πρώτους.

Κι αυτόν σαν τον συλλάβανε οι που μισούν τα Θεία και τον τραδολογούσανε
στη μαύρη σύναξή τους, λόγια πικρά του λέγανε και τον κατηγορούσαν:
«Για δείτε εδώ τι πιάσαμε σήμερα και κρατάμε! Του Ιησού υποστηρικτή και
χαλαστή του νόμου!
Τον Μωυσή μάς πρόσβαλε, τον νόμο ακυρώνει και παραδέχεται Θεό κείνον
εκεί τον πλάνο».
Κι αμέσως πήρανε φωτιά οι φθονεροί, οι οργίλοι κι ευθύς το αποφάσισαν κι
όλοι μαζί κραυγάζουν: «Αν είναι έτσι»,
είπανε, «αν είναι έτσι», λένε, «θα σε πετροβολήσουμε μέχρις που να πεθάνεις».
Και τότ’ εκείνος του Θεού ο διαλεχτός στρατιώτης με θάρρος αντιγύρισε κι
αυτά είναι που τους είπε: «Προδότες είστε μια ζωή και δολεροί φονιάδες-
ως τώρα δεν αφήσατε προφήτη για προφήτη, ούτ’ ένας τους δεν γλίτωσε απ’
τα δικά σας χέρια-
πού είναι το περίεργο; Σκοτώστε με κι εμένα- έτσι μου το ‘χει να χαθώ, έτσι
το ’χει να πάω
στους αθλοφόρους μάρτυρες πρώτος μέσα στους πρώτους».

.

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Εσύ προφήτη π’ απ’ τα πριν σού δείχνει ο Θεός μας κάποια μεγαλουργήματα
που ‘χει στο σχέδιό Του,
Ηλία που ‘σαι ξακουστός σ’ ολάκερο τον κόσμο, συ που με μια σου επίκληση
τα σύννεφ’ είχες κάνει να μην το ρίχνουν το νερό π’ ανάμεν’ ολ’ η πλάση,
μεσίτευε για χάρη μας στον Άγιο Θεό μας που σαν Αυτόν
φιλάνθρωπος δεν είν’ άλλος κανένας.

.

ΚΡΙΤΙΚΗ

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΣΤΕΡΓΙΟΥΛΑΣ

PERIOU.GR 29/7/2023

Προτεινόμενη στάση ζωής

Οι περισσότεροι ποιητές δημοσιεύουν την πρώτη τους συλλογή σε μικρή ηλικία. Όταν αυτό δεν συμβαίνει και εμφανίζονται αργά στο εκδοτικό προσκήνιο, μπορούμε να υποθέσουμε ότι δεν τους οδήγησε στην επιλογή αυτή ο παρορμητισμός που χαρακτηρίζει την πρώτη νεότητα, αλλά μια βαθύτερη ανάγκη για αυτογνωσία και επικοινωνία. Έτσι, οι δύο πρώτες συλλογές ενός εικοσάχρονου ή εικοσιπεντάχρονου δεν είναι το ίδιο με τις δύο πρώτες συλλογές ενός πενηντάχρονου ή πενηνταπεντάχρονου, που είχε τον χρόνο να σκεφτεί περισσότερο για τη σημασία της ποίησης στη ζωή και για τη σημασία της ποίησης στη ζωή του. Αυτό φαίνεται να ισχύει ακόμη και όταν μια νέα συλλογή περιλαμβάνει και παλαιότερα ή πολύ παλαιότερα ποιήματα, εφόσον η απόφαση για έκθεση στο ευρύ κοινό είναι κάτι διαφορετικό από το να κρατάμε ποιήματα στο συρτάρι μας και εφόσον ένα σύνολο αποτελεί ξεχωριστή, ενιαία δομή και όχι απλώς άθροισμα των επιμέρους τμημάτων του.

Η σχέση του Θ. Π. με την ποίηση ξεκινά κυριολεκτικά από την παιδική του ηλικία, όταν ανακάλυπτε τον Όμηρο και διάβαζε σαν παραμύθι τις περιγραφές της Ιλιάδας. Συνεχίζεται όμως και κατά κάποιον τρόπο ολοκληρώνεται κατά την ηλικιακή του ωριμότητα με τη μελέτη των βυζαντινών υμνογράφων και ιδιαιτέρως του Ρωμανού του Μελωδού, τον οποίο ο Οδυσσέας Ελύτης θεωρούσε μέγιστο ποιητή. Η μεταφορά ύμνων του Ρωμανού στη νεοελληνική κοινή, που επιχείρησε ο Θ. Π., απέφερε ώριμους καρπούς. Ο τρόπος που αποδίδει την ιδιαίτερη αυτή ποίηση είναι φιλολογικά και θεολογικά άρτιος, αλλά και πρωτότυπος, αφού περιλαμβάνει μετρικά στοιχεία του δεκαπεντασύλλαβου και εκφράσεις της καθομιλουμένης. Υπάρχει ακόμη αξιοποίηση γλωσσικών τύπων του παρελθόντος στα πλαίσια της διαχρονίας της ελληνικής γλώσσας.

Επί του προκειμένου, ένα ερώτημα που προκύπτει σε σχέση με τα προηγούμενα είναι εάν και κατά πόσο η ενασχόληση με τη βυζαντινή υμνογραφία έχει συμβάλει στο αισθητικό αποτέλεσμα της πρόσφατης τουλάχιστον ποιητικής παραγωγής του. Αυτό όμως θα το δούμε στην επόμενη, την τρίτη ποιητική συλλογή, που θα περιλαμβάνει ποιήματα των τελευταίων χρόνων. Η δική μου άποψη είναι ότι τα ποιήματά του έρχονται από άλλο δρόμο, από μια αυτόνομη ποιητική φλέβα, που για δεκαετίες παρέμενε αφανής αλλά όχι αδρανής. Από τις χρονολογίες σύνθεσης που παρατίθενται στο τέλος των ποιημάτων, προκύπτει ότι υπάρχει μια αδιάκοπη συνέχεια από το τέλος της δεκαετίας του 1980 μέχρι σήμερα.

Το βλέμμα του ποιητή στις δύο συλλογές εστιάζεται κάθε φορά σε διαφορετικά τοπία, που μπορεί να αφορούν είτε τον εξωτερικό κόσμο είτε να είναι εσωτερικά ή μεταφυσικά. Μπορεί ακόμη να πρόκειται για στιγμές που επιχειρεί να τις εγκλωβίσει στη γραφή ή για προβολές στον περιβάλλοντα χώρο, για προβολές του πνεύματος στην ύλη. Ή και για απλές, καθημερινές σκέψεις. Παρατηρεί τους ανθρώπους και σχολιάζει κοινωνικά φαινόμενα ή ψάχνει για τα λογικά και ηθικά κενά σε κυρίαρχες σήμερα απόψεις. Αφού καταθέσει μέσα σε λίγους στίχους την άλλοτε αναμενόμενη και άλλοτε απρόσμενη άποψή του, ολοκληρώνει το ποίημα χωρίς ιδεολογήματα, χωρίς να επιχειρηματολογεί περαιτέρω και χωρίς να επιθυμεί πάση θυσία να πείσει τον αναγνώστη. Υπάρχει ένα γενικό πλαίσιο απόψεων, πίστης και κοσμοθεωρίας, στο οποίο προσφεύγει και από το οποίο εμπνέεται, αλλά το πλαίσιο αυτό δεν περιορίζει την ελευθερία του στη γραφή και στην έκφραση. Αντιθέτως, τον απελευθερώνει.

Ακόμη και στις λογικές του υπερβάσεις, η κοινή λογική είναι παρούσα. Οπότε τα ποιήματα είναι καταρχήν κατανοητά. Χαρακτηρίζονται από ευθύτητα και αμεσότητα, έννοιες που, όσο και αν τις θεωρούμε εγγενείς στην ανθρώπινη φύση, συνήθως πρέπει κανείς να τις έχει διδαχθεί. Είτε από τη ζωή είτε από ομοτέχνους του.

Διαβάζοντας τα ποιήματα των δύο συλλογών θα παρατηρήσουμε τις διαφορές τους στη μορφή, στο ύφος και στο περιεχόμενο, που δεν οφείλονται μόνο στο ότι γράφτηκαν σε μακρινές μεταξύ τους χρονολογίες. Άλλα θυμίζουν καταγραφές ημερολογίου, άλλα είναι πιο λυρικά, άλλα στοχαστικά, άλλα περιγραφικά και άλλα «εκτός πλαισίου». Ολοκληρώνοντας όμως την ανάγνωσή τους ίσως διαπιστώσουμε ότι μέσα από τη μεγάλη ποικιλομορφία αναδύεται μια ενιαία κοσμοθεωρία και μια προτεινόμενη στάση ζωής.

Η θεματολογία των ποιημάτων του δεν περιστρέφεται γύρω από συγκεκριμένους άξονες. Γράφει για ποικίλα θέματα και συχνά προβληματίζεται για τη λειτουργία της ποίησης, του λόγου, της έκφρασης. Όπως σε ένα κάτοπτρο καθρεφτίζεται ό,τι βρίσκεται απέναντί του, με ανάλογο τρόπο στα ποιήματα των δύο συλλογών καθρεφτίζονται στιγμές της ζωής ή και η ίδια η ζωή. Κάτι άλλο που έχει εδώ τη σημασία του είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις προέχει η ποίηση και ακολουθούν το περιεχόμενο και οι ιδέες. Με αποτέλεσμα τα ποιήματα να παραμένουν ενδιαφέροντα, ακόμη και όταν ο αναγνώστης προβάλει σε αυτά τη διαφορετική του άποψη ή και τη διαφωνία του.

(Κείμενο ομιλίας από την εκδήλωση παρουσίασης των δύο ποιητικών συλλογών στη 19η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης, 6.5.2023)

.

.

.

.

Η ΚΑΜΠΥΛΗ ΤΗΣ ΚΑΜΠΑΝΑΣ (2022)

ΟΠΙΘΟΦΥΛΛΟ

Αγγέλματα ηχούν από το εωθινό τραγούδι των Κολοσσών του Μέμνονα στο Νείλο, το βουητό των κοχυλιών της Άκαμπα, το αηδονοκόρακο της Μπουχάρα, το Κέρας του Διαβόλου της Αμπράς, την «πόλη των Φοινικόδεντρων», την Μπαμ-ιλανί τη φαυλίστρια πόλη της χλιδής και της ακολασίας. Λεγεώνες της Τιμής προβάλλουν από το ναό του Διός στη Ρώμη, τις δώδεκα υπερμεγέθεις καμπάνες της Αγίας Σοφίας στην Κωνσταντινούπολη. Στρατεύματα και πομπές, ορδές από καβαλάρηδες τριποδίζουν από τον Άγιο Αυγουστίνο, από το καμπαναριό του Χοντρού Πέτρου της Κολωνίας, την οργισμένη καμπάνα του Βελιγραδίου, που όταν έπιασε πυρκαγιά το κωδωνοστάσιο έσπασε και δεν ήχησε ποτέ ξανά. Από όλες τις καμπάνες της Ασίας, της Ευρώπης, της Αφρικής, της Αμερικής, από κάθε εποχή, από κάθε τόπο, από κάθε πολιτισμό ξεπηδούν σαν σε καλειδοσκόπιο πανάρχαιες εικόνες, ήχοι ρυθμικοί, παλιές ζωικές δυνάμεις.

Είναι το γνωστό στα παραμύθια κάλεσμα του χρόνου.

(Απόσπασμα σελ. 87-92)

Ήταν Σάββατο το χίλια εννιακόσια σαράντα τέσσερα όταν μια φάλαγγα από επτά γερμανικά αυτοκίνητα με μαυραγορίτες, που όμως δεν ήταν μαυραγορίτες αλλά ναζί καμουφλαρισμένοι, με “ανθρώπους εμπιστοσύνης”, Έλληνες, που τους είχαν “συνεργάτες” στη δούλεψή τους οι Γερμανοί, ακούστηκε να πλησιάζει. Μπα, δεν είναι τίποτα, μαυραγορίτες είναι μην ανησυχείτε, είπε ο κυρ Ζήσης. Η κυρά Ζαφείρα η γειτόνισσα μάζεψε τα ασπρόρουχα μην τα μαυρίσει η σκόνη του δρόμου. Μα δεν ήταν. Ήταν Γερμανοί που έψαχναν αντάρτες του χωριού που κατέβαιναν από τα βουνά, τους έκαναν ζημιές στο στρατό, στον εξοπλισμό, στα πυρομαχικά. Ένας Γερμανός σκοτωμένος ίσον με πενήντα και εκατό αμάχους. Έστησαν οι ναζί ενέδρα στους αντάρτες ώστε όταν θα πλησίαζαν ανυποψίαστοι, να τους σκοτώσουν. Οι πρώτοι που σκότωσαν ήταν πέντε αγρότες στον Καρακόλιθο και δώδεκα αγρότες που δούλευαν στα χωράφια. Μπήκαν στο Δίστομο έπιασαν τα φυλάκια στα υψώματα τριγύρω. Οι κάτοικοι αναστατώθηκαν. Έστειλαν τον παπά και τον πρόεδρο του χωριού να μάθουν τι συμβαίνει. Οι ναζί δεν έδωσαν λογαριασμό. Επέμεναν να ρωτούν αν υπάρχουν αντάρτες στο χωριό. Η οργάνωση είπε, όχι εδώ αντάρτες δεν έχουμε. 0 παππάς και ο πρόεδρος είπαν, κι αν έχουμε αυτοί δεν χτυπάνε. Έφυγαν οι ναζί ήσυχοι, φορτωμένοι με τους ψεύτικους μαυραγορίτες. Αλίμονο όμως, έξω από το χωριό Στείρι τους χτύπησαν αντάρτες, αυτοί που δεν χτυπάνε. Σκότωσαν δυο Γερμανούς. Τον διοικητή που ήταν άσχημα τον έφεραν οι δικοί του πίσω στο Δίστομο. Τον ξάπλωσαν στην πλατεία του χωριού. Πέθανε. Μας κοροϊδέψατε, είπαν οι ναζί, χτυπάνε και εδώ οι αντάρτες. Για εκδίκηση ξεχύθηκαν από τα τρία φυλάκια που υπήρχαν γύρω από το χωριό. Πόρτα πόρτα θέριζαν με τα πολυβόλα όποιον εύρισκαν. Ορμούσαν στα σπίτια, σκότωναν γυναίκες, αποκεφάλιζαν γυναίκες, άνδρες, παιδιά, μωρά, ηλικιωμένους που έπεφταν στα πόδια τους. Εκλιπαρούμε έλεος. Λυπηθείτε μας. Παναγιά σώσε μας. Γιατί μας χτυπάτε; Τι σας κάναμε; φώναζαν οι κάτοικοι. Όμως οι διαταγές ήταν ιερές. Χτυπάτε στο ψαχνό. Δώστε τους ένα γερό μάθημα. Η κάπνα μπλέχτηκε με το αίμα το ανθρώπινο, των γιδιών, των αλόγων τις κραυγές, έγινε ένα πράγμα σκόνης και σιωπής. Οικογένειες στοιβάχτηκαν στο πλακόστρωτο μέχρι πέρα στον πλάτανο. 0 ουρανός σκιάχτηκε. Έγνεψε το απίστευτο. Η καμπάνα του Άι Νικόλα χτύπησε πανικόβλητη νταν νταν… νταν νταν. Χαμός στο Δίστομο, σήμανε. Σφαγή μεγάλη σάλπισε. Κάποιοι πρόλαβαν να τρέξουν προς τη Σφήνα, στην Παναγιά, κρύφτηκαν στον Άγιο Μάμα, άλλοι κλειδαμπαρώθηκαν στα σπίτια τους, στα υπόγεια. 0 δασάρχης με γυναίκα και τρία παιδιά, ο ειρηνοδίκης με τέσσερα σχολιαρόπαιδα και γυναίκα, ο κρεοπώλης, ο μανάβης, ο δάσκαλος… Νεκροί. Αμέτρητοι. Διάσπαρτοι. Κείτονταν πάνω στα κρεβάτια, μπροστά στα πλυσταριά, πίσω από τις αυλόπορτες που έχασκαν ανοικτές, πάνω στα τρύπια ξύλινα δοκάρια, στα σχισμένα υφαντά. Γερμανοί ναζί κλωτσούσαν πόρτες, ξήλωναν παράθυρα, μεντεσέδες, γάζωναν τον αέρα από τις δέκα το πρωί έως τις τέσσερις το απόγευμα. Η Νικολάτα ίσα που πρόλαβε να στάξει λίγο νερό στο στόμα του πατέρα της πριν βγάλει την τελευταία του πνοή στο δρόμο. Τη μάνα της δεν την πρόλαβε καθόλου. Όταν τη βρήκε ανάσκελα στις σκάλες του σπιτιού, ήταν ακόμα ζεστή. Το κορμί της είχε γίνει σαν το τρυπητό της κουζίνας από τις σφαίρες. Με τα μυαλά έξω. Αδειανό σαρκίο. Με τα χέρια τεντωμένα. Τα πόδια κλειστά σαν τον Εσταυρωμένο. Ξέδεσε το λευκό μαντήλι το κεντημένο με χρυσή κλωστή από το λαιμό της σκοτωμένης, το έκρυψε στον
κόρφο της. Ένα μικρότερο κορίτσι από τη γειτονιά με βαμμένα ρούχα από κόκκινο κρασί και μαλλιά από φρέσκο αίμα της τραβούσε το χέρι. Ήθελε να κατέβει μαζί της στο κατώι του σπιτιού του, εκεί που είχε κρυφτεί η οικογένεια. 0 πατέρας της την είχε χώσει στο βαρέλι με το κρασί. Φοβόταν να αντικρύσει μέσα στη σκοτεινιά τη μάνα, τον πατέρα, τα δυο αδέρφια της με
βλήμα στο κεφάλι. Πόνεσε τη μικρή η Νικολάτα. Κατέβηκε πρώτη. Τους σκέπασε το πρόσωπο με τσουβάλια, μια κουρελού, που βρήκε πεταμένα εκεί γύρω. Έφυγε τρέχοντας. Έπεσε πάνω σε έναν Αυστριακό στρατιώτη. Με τραχιά κίνηση την άρπαξε από τα ρούχα, την πέταξε πίσω από την ξύλινη πόρτα ενός σπιτιού. Κάτω, πέσε κάτω, ούρλιαξε. Γάζωσε με το οπλοπολυβόλο το εσωτερικό, αλλά δεν στόχεψε εκείνη, μόνο το ταβάνι του σπιτιού. Βρόντησε με δύναμη την πόρτα πίσω του. Τον άκουσε να φωνάζει «Gut» σε κάποιον απέναντι. Είδε μέσα από τη χαραμάδα έναν Γερμανό να σημαδεύει με μπογιά στον τοίχο του σπιτιού απέναντι ένα X. Για να ξέρει ο επόμενος ότι σ’ αυτό το σπίτι όλα είχαν τακτοποιηθεί. Οι μπότες του ήταν κατακόκκινες από το αίμα. Άκουσε ήχο βούρτσας. Το μαύρο της μπογιάς έσταζε στις χαραμάδες της δικής της πόρτας. Κατάλαβε ότι ο Αυστριακός που την πέταξε πίσω σημάδευε την πόρτα τους με X. Όλα είχαν τακτοποιηθεί Οι μπότες αυτού του ανθρώπου ήταν καθαρές. Άκουσε λυγμό στο δωμάτιο. Πετάχτηκε πίσω. Αντίκρισε τη γιαγιά Ασημίνα, τυλιγμένη με μια μαντήλα, κουλουριασμένη στα πλακάκια δίπλα στο τζάκι. Τα μαλλιά της είχαν γίνει κάτασπρα από τους σοβάδες που έπεσαν στο κεφάλι της από τα βόλια του Αυστριακού. Η γιαγιά σήκωσε τα σκονισμένα φουστάνια της με χέρια που έτρεμαν. Τράβηξε από κάτω τον εγγονό της και τη μικρή κόρη της γειτόνισσας. Τα μικρά ήταν σώα.
Έτρεμαν από τρόμο. Άνοιξαν το στόμα να κλάψουν, μα η γιαγιά τούς έκλεισε το στόμα με τις παλάμες. 218 νεκροί ο απολογισμός. Έκλαψε η Γιαννούλα πολύ. Είκοσι άτομα της οικογένειάς της έπλεαν μέσα κι έξω από τα κρασοβάρελα. Λύγισε ο Βασίλης. Έχασε τα λογικά του όταν κατέβηκε την τρίτη μέρα από τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος και αντίκρισε δεκαοκτώ της
οικογένειας του τρύπιους από σφαίρες. Ήρθαν άλλοι άνθρωποι ξένοι στο χωριό. Φώναζαν με ένα τεράστιο χωνί. «Είμαστε του Ερυθρού Σταυρού. Όσοι θέλετε να μας δώσετε τα παιδιά σας μπορούμε να τα πάρουμε».
Αντιλάλησαν οι λόφοι από την είδηση. Στόμα με στόμα τη μετέφεραν σ’ αυτούς που ήταν ακόμα κρυμμένοι στους λόγγους και στα βουνά. Κάποιοι τα παρέδωσαν, άλλα πήγαν από μόνα τους. Δεν είχε μείνει κανένας δικός τους να τους δώσει χέρι με χέρι.
Πήρε το δρόμο για το Ξεροβούνι. Έπεσε σε ενέδρα Γερμανών. Έψαχναν αντιστασιακούς που είχαν βρει καταφύγιο στο βουνό. Κρύφτηκε ανάμεσα σε πουρνάρια, γκόρτσια, σκίνα, σε έδαφος σκληρό και χέρσο, σκόνταψε πάνω σε μια μάνα που κρατούσε αγκαλιά το γιό της, μάζευε με βιασύνη τα σκόρπια μυαλά του πεθαμένου, τα έβαζε πίσω στη θέση τους. Άκουγε μοιρολόγια, λυγμούς, κλάματα, βουητό από οχήματα που έσερναν κανόνια, αντάρα από φάλαγγες που απομακρύνονταν. Το Δίστομο καιγόταν. 0 καπνός έκρυβε τον ουρανό. Την ευωδιά του μελόψωμου την αντικατέστησε μπόχα και δυσωδία. Το βλέμμα της έπεσε πάνω σ’ ένα κορμί πεσμένο μπρούμυτα πάνω στη ράχη. Αναγνώρισε τον γερό λαιμό του αδερφού της, τις φαρδιές πλάτες, τα μπράτσα τα γυμνασμένα από την αγροτική δουλειά με το κεφάλι στη θέση του. Ευτυχώς, δεν χρειάζεται να το ψάχνω, μουρμούρισε. Τον γύρισε ανάσκελα. Του σκέπασε το μωλωπισμένο πρόσωπο με τη λευκή ποδιά της. Τα δόντια του ήταν σφιχτά κλεισμένα σαν να ήθελε να σφαλίσει τη φλόγα της οργής μέσα του. Μάλλον επέστρεφε στο χωριό να τους βοηθήσει. Τον άφησε εκεί. Συνέχισε πανικόβλητη να ψάχνει τον αγαπημένο της. Σκαρφάλωνε στα τέσσερα, αναποδογύριζε πτώματα. Τουλάχιστον να μην του έχουν κόψει το κεφάλι, έλεγε και ξανάλεγε. Αυτό δεν θα το αντέξω. Έχω τόσο πολλούς να θάψω σήμερα… Με ποια σειρά να τους θάψω; Να βάλω πρώτα τον πατέρα, μετά τη μάνα, δίπλα τον αδερφό κι ύστερα τον αγαπημένο ή να
βάλω πρώτα τον πατέρα μετά τον αδερφό, ύστερα τη μάνα και μετά τον αγαπημένο. Για ένα είναι βέβαιη. 0 αγαπημένος θα είναι στο τέλος της σειράς.

.

ΜΟΡΙΑ ΠΑΜΜΗΤΩΡ ΓΗ (2021)

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

Στο ιστορικό μυθιστόρημα Μόρια, Παμμήτωρ γη, ο αναγνώστης θα αφήσει την καρδιά του να ανακαλύψει την αλήθεια και το ψέμα του καιρού. Μέσα από γεγονότα άλλοτε αστεία και άλλοτε δραματικά, θα γνωρίσει παραμυθάδες και γνωστικούς με άποψη και θέση ζωής, θα αγκαλιάσει καλά κρυμμένα συναισθήματα, λόγια που ανασταίνουν και πληγώνουν, θα γευτεί μυρωδιές και αρώματα της Μεσογείου και της Ανατολής. Στα 2.500 χρόνια ιστορίας της Λέσβου, θα γνωρίσει τη δημιουργία και τον πολιτισμό, θα γευτεί τις φυλετικές και κοινωνικές διακρίσεις, θα θυμηθεί όλες εκείνες τις στιγμές που λοιδορήθηκε και πάσχισε να βρει δικαίωση, θα μοιραστεί ζωές και χαρές που ταξιδεύουν με καραβάκια χάρτινα σε πλάνητες που φτιάχνει, ψάχνοντας την απάντηση στο ερώτημαː «Τελικά, τι είναι πιο δύσκολο, να μισήσεις ή να εμπιστευθείς;»

(Απόσπασμα σελ. 83-89)

Πάνω στον πάγκο του σπιτιού μας, υπήρχαν σκόρπιοι χάρακες, τρίγωνα, ημικύκλια, ένα κουτί με διάφορα μολύβια, πολύχρωμα ξύσματα, γόμες, μαρκαδόροι, οι μακέτες δυο σπιτιών, μιας γέφυρας, της Παλμύρας -της
«Νύμφης της Ερήμου»- με άμμο γύρω της, ο Παρθενώνας και το Αιγυπτιακό μουσείο του Κάιρου, ήταν απλωμένα στο πάτωμα. Πηδούσαμε πάνω από το μουσείο για να μετακινηθούμε. Κάτω υπήρχαν μισοτελειωμένα σχέδια, ξύλινες παλέτες, μακετόχαρτα, ριζόχαρτα, φελιζόλ, κόλλες, πριονίδια, σιμιγδάλι. Αναρωτιόμουν πώς γίνεται διαφορετικοί άνθρωποι, σε διαφορετικά μέρη της γης να λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο!
Αν ήξερα καλύτερα ελληνικά θα του έλεγα ότι αισθανόμουν σαν χελιδόνι του σπιτιού, ξένος του ιερού, εραστής της γης και ποταμός της θάλασσας. Του έδειξα μια φωτογραφία -με χρώματα της γης- στερεωμένη σε ένα σκουριασμένο καρφί, σε μια τρύπα ανάμεσα στις πέτρες του τοίχου. Μου είπε ότι είναι «κάνθαρος» ένα δοχείο που το χρησιμοποιούσαν για να πίνουν κρασί τον 6ο αιώνα π.Χ. Μου έδειξε την επιγραφή «ΕΥΜΑΧΟΣ» χαραγμένη πάνω. Με περηφάνια είπε ότι είχαν βρεθεί πολλά κειμήλια των προγόνων του στη Λέσβο, από την αρχαϊκή εποχή. Κοίταξε τον πατέρα του, που συνέχιζε
σκυμμένος τη δουλειά, και είπε:
«Ο πατέρας είναι άσσος στο ράβδισμα των ελιών. Ε, πατέρα!» ρώτησε χωρίς να περιμένει απάντηση. «Τον βοηθάω κι εγώ καμιά φορά. Ε, έτσι δεν είναι;» ξαναρώτησε για επιβεβαίωση. Δεν πρόλαβα να δω το πρόσωπο του πατέρα του γιατί ακούστηκε μια φωνή: «Πλύνετε όλοι τα χέρια σας κι ανεβείτε επάνω για φαΐ. Έχω στρώσει τραπέζι. Δεν κάνει να κρυώσει το φαγητό», είπε η μάνα του και χάθηκε βιαστική.
«Άντε, ελάτε πάμε. Μεσημέριασε», είπε ο πατέρας. Έπλυνε σε μια γούρνα τα χέρια του, τα σκούπισε καλά και ακούμπησε το αριστερό χέρι πάνω στον ώμο μου. Το χέρι του ήταν ζεστό, απαλό, όπως το χέρι του πατέρα μου όταν με αγκάλιαζε από τους ώμους. Είχα πολύ καιρό να νιώσω αυτό το άγγιγμα! «Δεν πεινάω έφαγα. Θα φύγω… με περιμένουν», είπα. Μόνο το στομάχι μου ήξερε πόσο άδειο ήταν! Το στομάχι δεν γεμίζει με μοναξιά. Πόσο καιρό είχα να γευτώ μυρωδάτη ζεστή συντροφιά! «Έλα… κι αν δεν θέλεις να φας, θα μας κάνεις παρέα. Άντε, θα σας αφήσω να πιείτε και μια γουλιά κρασί σήμερα, για το καλωσόρισες» είπε ο πατέρας του.
Η τραπεζαρία ήταν γεμάτη βιβλία, αγαλματάκια, πήλινα διακοσμητικά, παπύρους με ζωγραφιές, πίνακες με εικόνες από τη φύση της Λέσβου. Το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο -που ήταν σχεδόν απέναντι από το σπίτι- σε μια
μεγάλη ξύλινη κορνίζα, στόλιζε τον μεγάλο τοίχο. Δίπλα στο Υδραγωγείο υπήρχε μια άλλη χρυσή, σκαλιστή με τη φωτογραφία της Σαπφούς. Είχε πλούσια μαλλιά, ψηλά σε κότσο, κρατούσε μια λύρα και φορούσε ένα αέρινο
λευκό ύφασμα τυλιγμένο γύρω από τους ώμους, δεμένο με μια αστραφτερή πόρπη στο πλάι. Τραγουδούσε τον έρωτα 2.600 χρόνια πριν, ταράζονταν οι καρδιές όταν την άκουγαν, έκανε τη σιωπή να παγώνει. Ο Κωνσταντίνος γύρισε από την κουζίνα με μια πιατέλα στα χέρια και την ακούμπησε πάνω στο ξύλινο τραπέζι, που είχε όψη και γεύση Αιγαίου, στρωμένο με ένα κάτασπρο, κοφτό τραπεζομάντηλο, πέντε πιάτα δαντελωτά με μπλε και κίτρινα χρώματα, ευωδιαστό ψωμί στα κάρβουνα μέσα σε μια πήλινη γαβάθα, μεγάλα διαφανή ποτήρια και μια κανάτα με κρυστάλλινο, δροσερό νερό. Στην πιατέλα άχνιζε ρύζι με κουκουνάρι, σταφίδες και ντομάτα, ενώ δίπλα είχε φρέσκα καλαμάρια, γεμιστά με μπόλικα μυρωδικά που μοσχομύριζαν θάλασσα. Μου έκανε νόημα να καθίσω σε μια σκαλιστή, ξύλινη καρέκλα. Το δράμα που ζούσα μετατοπίστηκε από το τραπέζι μέσα μου, ένιωσα τύψεις, για τη μάνα και την Αίσα, για το τυποποιημένο άνοστο φαγητό στον πλαστικό δίσκο που θα έτρωγαν στο ΚΥΤ. Δεν έπρεπε να μείνω άλλο! Τι γύρευα εγώ εδώ, σε ξένο σπίτι; Εγώ είμαι περαστικός από τη Λέσβο. Θα φύγω. Θα πάμε στο Βερολίνο… Κάθισα όμως! Ήταν αδύνατον να φύγω. Η πεζή αλήθεια των αισθήσεων υπερτερούσε της συνείδησής μου. Μόλις είχα γευτεί την πρώτη μπουκιά, όταν άνοιξε η πόρτα. Μια κοπέλα μπήκε μέσα. Γιατί αναπηδούσαν τα πιάτα; Γιατί κουδούνιζαν τα ποτήρια; Η μπουκιά που μόλις είχα βάλει στο στόμα μου, σταμάτησε στον λαιμό μου. Διέσχισε βιαστική την τραπεζαρία και όρμησε στον πατέρα του Κωνσταντίνου, του έδωσε ένα σφυριχτό φιλί και χύθηκε σε μια καρέκλα. Ήταν ψηλή με μακριά, κυματιστά, σκουρόχρωμα μαλλιά, στερεωμένα ψηλά σε αλογοουρά, δεμένα με ένα κόκκινο μαντήλι, ενώ μερικές τούφες είχαν ξεφύγει από το δέσιμο και έπεφταν ανέμελα στους ώμους της. Είχε λευκή επιδερμίδα, δροσερό πρόσωπο και μάτια φωτεινά, στο χρώμα του ουρανού, βλέμμα έντονο και διαπεραστικό. Το στόμα μου χάσκει ανοικτό ή έφυγε το σαγόνι μου από τη θέση του; αναρωτήθηκα. Ντράπηκα για τις φαντασιώσεις μου και έμπηξα τα νύχια στην παλάμη για να συνειδητοποιήσω την επάρκεια. Μεγαλύτερη από τον Κωνσταντίνο, φορούσε στενό τζιν, μπότες με ένα ανάλαφρο και άσπρο μπλουζάκι που άφηνε τη νιότη της να διακρίνεται και το μυαλό μου να ταξιδεύει! Τον καρπό του χεριού της στόλιζε ένα βραχιολάκι, με κόκκινη και άσπρη κλωστή, πλεγμένο κόμπο, κόμπο με ένα κουμπάκι, στην άκρη.
«Καλώς την!» παραπονέθηκε η μάνα. Στράφηκε στον άντρα της, αλλά εκείνος δεν είπε τίποτα. «Όλη μέρα έξω με τον Λάκτα… Δεν βοηθάει καθόλου! Όλη την ώρα στη γύρα». Μετά από δευτερόλεπτα σιωπής που φάνηκαν αιώνας, εκείνος είπε. «Τι να κάνουμε τώρα… είναι αργά για να την δώσουμε πίσω. Εσύ κι εγώ την κάναμε… θα τη λουστούμε… Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να την πουλήσουμε σε κανένα παζάρι, μπας και βγάλουμε τα έξοδά της…» Εκείνη πετάχτηκε από την καρέκλα, και χωρίς να πει τίποτα, τύλιξε τα χέρια της γύρω από τον λαιμό του. Η αγκαλιά τους ήταν πολύχρωμη σαν τα
χρώματα που γεννά ο κόκκινος ήλιος στο ηλιοβασίλεμα, η ζεστασιά της έφτανε μέχρι εμένα, το φιλί τους σαν το γλυκό λεμόνι που έκανε η μάνα μου.
«Πώς κι άφησες τον “Λάκτα” σου και μας καταδέχτηκες; Να σου γνωρίσω τον καινούργιο μου φίλο, τον Ραζάν… Ραζάν, η αδελφή μου, η Εριφύλη. Η μοναδική ασχολία της αδελφής μου είναι το άλογό της, ο Λάκτα… Δεν προσπαθώ ποτέ να συγκριθώ μαζί του. Το ξέρω ότι θα βγω χαμένος. Ξημεροβραδιάζεται στον Ιππικό Σύλλογο», είπε ο Κωνσταντίνος. Αντάλλαξαν ματιές σαν να κοίταζαν τον εαυτό τους στον καθρέφτη. Σαν δυο αδέλφια, που ξέρουν να μαλώνουν και να τα βρίσκουν γιατί έχουν πειραματιστεί πολλές φορές στο παρελθόν. «Ζηλεύεις;» τον ρώτησε πειραχτικά και γύρισε σ’ εμένα.
«Γεια σου… Ραζάν, είπαμε;»
«Ναι… Ραζάν».
«Και από πού είσαι Ραζάν;» με ρώτησε.
«Από τη Συρία… Από το Χαλέπι».
«Έχεις συγγενείς;»
«Ναι έχω τη μάνα, την Αΐσα… και τον πατέρα».
«Πότε ήρθατε;»
«Πριν εξήντα εννέα μέρες».
«Και περιμένετε τα χαρτιά σας ε; Πού θα πάτε;»
«Θα πάμε στο Βερολίνο».
«0 πατέρας σου τι δουλειά κάνει;» ρώτησε όλο περιέργεια.
«Τώρα δεν κάνει καμιά δουλειά… χάθηκε στη θάλασσα».
«Πνίγηκε; δηλαδή… δεν έχεις πατέρα;» ρώτησε με καρφωμένα τα τεράστια μάτια της επάνω μου. Για λίγο δεν μίλησε κανένας. «Δεν σε λογαριάζει κανένας αν δεν γίνεις ατσάλι ή πουλί σε παραμύθι τελικά», είπα αυθόρμητα. Οργή πλημμύρισε τα σωθικά μου. Τα ποτήρια σκιάχτηκαν, πάγωσαν με την ανάγκη να σιωπήσουν, κρύος αέρας πέρασε μέσα από την κλειστή πόρτα.
«Εριφύλη, έλα να με βοηθήσεις στην κουζίνα» πετάχτηκε η κυρία Μαριγώ, που είχε το ίδιο όνομα με τη μητέρα μου, στα ελληνικά. «Φεύγεις τρέχοντας», είπε ο Κωνσταντίνος. Η Εριφύλη μούγκρισε όπως ακριβώς και η Αΐσα σ’ εμένα! Τελικά, όλα τα αδέλφια ίδια είναι. Την ίδια γλώσσα βγάζουν παντού στη γη! Χτυπήματα στην εξώπορτα, φωνές, τραγούδια παιδιών έσωσαν την κατάσταση. Η μητέρα του Κωνσταντίνου, η κυρία Μαριγώ, πήγε ν’ ανοίξει.

«…ήρθε η χελιδόνα…
ήρθε και άλλη μεληδόνα…
κάθισε και λάλησε…
και γλυκά κελάηδησε:
Μάρτη, Μάρτη μου καλέ…
και Φλεβάρη φοβερέ…
κι αν φλεβίσεις κι αν τσικνίσεις…
καλοκαίρι θα μυρίσεις…
κι αν χιονίσεις και αν κακίσεις…
πάλι Άνοιξη θ’ ανθίσεις!»

Ήταν ένα τσούρμο παιδιά. Στο ένα χέρι, στερεωμένο πάνω σε ένα ραβδί, κουνούσαν ένα ξύλινο ομοίωμα χελιδονιού με κουδουνάκια και πολύχρωμες φούντες γύρω από το λαιμό του, στο άλλο χέρι κρατούσαν ένα καλάθι με φύλλα κισσού.
«1η του Μάρτη σήμερα», είπε ο πατέρας του Κωνσταντίνου, ο κύριος Σοφοκλής. «Γιορτάζουμε το τέλος του χειμώνα… έρχονται τα χελιδόνια και η άνοιξη. Εριφύλη, να θυμηθείς, στο τέλος του μήνα, να βγάλεις τον “μάρτη” από το χέρι σου· να φτιάξουν τα χελιδόνια φωλιά». Ακόυσα την κυρία Μαριγώ να λέει στα παιδιά: «Δεν σας δίνω τίποτα… τίποτα»! Εκείνα άρχισαν να την
κοροϊδεύουν και να την απειλούν!
«Μην τα πειράζεις τα παιδιά!» φώναξε ο κύριος Σοφοκλής, «φίλεψέ τα!» Ο Κωνσταντίνος έφερε στις χούφτες του άβραστα αυγά και ξηρά σύκα, τα έβαλε στο καλάθι των παιδιών. Εκείνα ευχαρίστησαν και έφυγαν βιαστικά. Κλείνοντας την πόρτα η κυρία Μαριγώ είπε ότι θα περάσουν από όλα τα σπίτια του χωριού για τα «Χελιδονίσματα». Θα δώσουν τα αυγά στο δάσκαλο ή
θα τα πουλήσουν, για να κάνουν πράγματα που χρειάζονται στο σχολειό τους. Έβαλα στο στόμα τη δεύτερη μπουκιά. Το καλαμάρι το έκοβαν όλοι με το μαχαίρι, το έτρωγαν αργά! Εγώ… γιατί ήθελα να βουτήξω στο πιάτο, να το αρπάξω με τα χέρια, να στουμπώσω από γεύσεις, οσμές, εικόνες, ρύζι■ βάλσαμο στον λαιμό μου. Αντί για αυτό, μάσησα τη δεύτερη μπουκιά, να
μην τελειώσει η αίσθηση αυτή! Ξαφνικά συνειδητοποίησα ότι έτρωγα κάτι που ζούσε στη θάλασσα, κάτι που μπορεί να μιλούσε με τον πατέρα μου, να χάιδευε τα μαλλιά του, να κοίταζε τα ανοικτά παγωμένα μάτια του όταν του ζητούσε βοήθεια και εκείνο να έμενε άπραγο! Έσπρωξα το πιάτο μακριά. Σίγουρα δεν τον βοήθησε το καλαμάρι, ειδάλλως “εκείνος” θα ήταν εδώ μαζί μας! Πετάχτηκα επάνω τρομοκρατημένος. «Φεύγω… Συγνώμη… Άργησα… με περιμένει η μάνα» είπα και έτρεξα στην εξώπορτα σαν σίφουνας. Όχι μόνο δεν πεινούσα άλλο πια, αλλά ήθελα να βγάλω και ό,τι υπήρχε μέσα μου. Κανένας δεν πρόλαβε να πει κουβέντα, καθώς κουτρουβαλούσα τις σκάλες έφτασα στην αυλόπορτα του δρόμου, άκουσα τον Κωνσταντίνο να φωνάζει: «Ραζάν…να ξανάρθεις». Ήμουν ήδη αρκετά μακριά. Μόλις έστριψα στη γωνία, έβαλα όλα μου τα δάχτυλα βαθιά στο στόμα. Ξέρασα ό,τι είχα και δεν είχα στο στομάχι μου. Κομματάκια από το καλαμάρι εκσφενδονίστηκαν πάνω στο χώμα, χώθηκαν ανάμεσα στις πέτρες και στα χόρτα. Έστρεψα το βλέμμα μακριά προς τη θάλασσα, δαίμονες άνοιξαν την πόρτα της, φούσκωσαν τα νερά της, μαύρισαν τα σύννεφα, ζωγράφιζαν ένα τεράστιο Α στον ουρανό, σκούπισα τα δάκρυα που πλημμύρισαν τα μάτια μου, θάμπωσε το βλέμμα μου, λύγισε η ψυχή μου. Από τη μια μέρα στην άλλη ο πατέρας μου ήταν αγνοούμενος,
παραχωμένος κάπου στα μουλωχτά, άγνωστο σε ποιο βάθος, μήκος και πλάτος ακριβώς. Η φωνή του είχε σιγήσει… Αν και το θέμα ήταν να σταματήσει να μου λείπει του φώναξα! «Μπαμπά;» Δεν απάντησε…

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

Η ΚΑΜΠΥΛΗ ΤΗΣ ΚΑΜΠΑΝΑΣ

ΚΩΣΤΑΣ ΧΑΤΖΗΑΝΤΩΝΙΟΥ

FRACTAL 20/12/2022

Μια περιήγηση στην Ιστορία του κόσμου

Όλοι εν τέλει τελούμε υπό την σκέπη αυτής της καμπάνας, σε όποιο σημείο της καμπύλης και αν ζήσαμε, για όλους θα χτυπήσει με τον ίδιο ήχο ακόμη κι αν απαγορεύσουμε κάθε κρούση της. Κ.Χατζηαντωνίου.

Έχει λεχθεί πως αν θέλει κανείς να δει την βαθύτερη όψη της κοινωνίας μιας εποχής και να φτάσει σε αξιόπιστα συμπεράσματα για την εικόνα και την πορεία της, είναι απαραίτητο να εξετάσει την λογοτεχνία της. Και θα ήταν, θα πρόσθετα, ακόμη πιο διαφωτιστική αυτή η εξέταση, αν επικέντρωνε κανείς όχι στα προβεβλημένα έργα ή ονόματα των ακραίων της εκφάνσεων, των υψηλότερων ή των ταπεινότερων, αλλά σε βιβλία που διαπερνώντας είδη και τεχνικές, βάζουν ως στόχο να μιλήσουν για τον κόσμο μας ως ένα όλον και όχι απλώς να αφηγηθούν άρτια μια ιστορία.

Στο βιβλίο της Νίκης Γκίζη, κάτω από το εύρημα της καμπύλης μιας καμπάνας, απλώνεται ολόκληρη η Ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού αλλά και οι προϊστορικές του ρίζες. Φιλόδοξος ο σκοπός και παρακινδυνευμένος ο τρόπος μα ενδιαφέρων και πρωτότυπος αφού η λογοτεχνία του καιρού μας δείχνει να έχει παραιτηθεί από τη φιλοδοξία για το όλον, που υπερβαίνει τη διάκριση τέχνης και ζωής, με αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται συχνά σε μια συντεχνιακή αντίληψη που αρχίζει και τελειώνει με τη μορφή.

Εδώ, με αδιαφορία για τη μορφή, όλα υπηρετούν το αίσθημα μιας περιήγησης στην ιστορία του κόσμου, με σταθμούς οι οποίοι φανερώνουν τις προθέσεις της συγγραφέως. Κεντρικά πρόσωπα σε αυτή την περιήγηση ο Ισπανός διευθυντής του μουσείου του Πράδο Μιγκέλ Γκαλιάνο και μια ελληνογερμανίδα βιολόγος, η Καλουσώ. Ο Μιγκέλ, μοναχικός, ανέστιος και ιδιότροπος άνθρωπος, δεν είναι ένας τυπικός τεχνοκρίτης. Στοχάζεται, αισθάνεται, ζει μια άλλη ζωή μέσα στις συλλογές του Πράδο, που είναι ο ιδεώδης κόσμος του, συνομιλεί με αρχέτυπα και συγχρόνως αναζητά με πάθος αυτό που υπάρχει πέρα από την αντικειμενική περιγραφή.

Ένας ήρωας που δυσφορεί με τις άστοχες κουβέντες, τα ανώφελα πάθη, τους άβαθους ενθουσιασμούς. Που έχει στα χέρια ένα ανομοιογενές υλικό από αλήθειες και θεωρεί ασύλληπτες ηδονές τις κραυγαλέες σιωπές. Εγκλωβισμένος για χρόνια στην ανάμνηση της Καλουσώς που έφυγε, νιώθει το μεταφυσικό σύγκρυο της ύπαρξης που το φέγγος της τέχνης δεν μπορεί να θερμάνει. Γνωρίζει τις ζωτικές αλήθειες που οι μεγαλύτεροι καλλιτέχνες και σχολές τέχνης πιστεύουν ότι είναι καθήκον τους να μεταδώσουν, όμως αυτό δεν αρκεί να τον συγκρατήσει από τον μετεωρισμό στο κενό.

Όπως ο ήρωάς της, έτσι και η συγγραφέας, πιστεύω πως νιώθει ότι η τέχνη δεν είναι ένα ζήτημα γεύσης, αλλά εμπεριέχει τον όλο άνθρωπο. Είτε δημιουργούμε είτε προσλαμβάνουμε ένα έργο τέχνης, το φέρουμε με όλο μας το συναίσθημα, τη διάνοια, τα ήθη, τη μνήμη, με κάθε τι που μέσα σε μια έκλαμψη σε μια ορισμένη στιγμή κι από ένα μόνο σημείο, μπορεί να φωτίσει τον κόσμο. Έτσι, μπορεί να μιλά για τον Ρέμπραντ ή τον Μουνκ, για τον Ρενουάρ ή τον Πικάσο αλλά ξέρει ότι όλα εν τέλει τελούν υπό μία ιδεατή καμπάνα. Μια καμπάνα που σκεπάζει αμέτρητες κουβέντες και ιστορίες καθημερινού πόνου των ανθρώπων και της οποίας τον ήχο, η συγγραφέας δοκιμάζει –και το επιτυγχάνει– να μεταφέρει στον αναγνώστη. Ο ήχος αυτός διασχίζει τον χρόνο, πλέει πάνω από εποχές και χώρες και ντύνει πλήθος εικόνων και χαρακτήρων, από τους πιο μεταξωτούς ως τους πιο σκοτεινούς ενώ η καμπύλη της δεν έχει, φευ, το χρώμα του ουράνιου τόξου αλλά του πολυκαιρισμένου αίματος: γένεση και φθορά, χαρές και οδύνες, πανηγύρι και ζόφος.

Με την επιστράτευση της μαθηματικής έννοιας της καμπύλης της καμπάνας, που παριστά την κανονική κατανομή μεταβλητών και η οποία προσομοιάζει με το κωδωνοειδές σχήμα μιας καμπάνας (αφού οι άνθρωποι με τις συνήθεις ιδιότητες, συνωστίζονται κάτω από το κέντρο της – ο μέσος όρος των ανθρώπων με τη συνηθισμένη ζωή), παρακολουθούμε την κατανομή των σφαλμάτων και των παραβάσεων αλλά και του μεγαλείου που συγκροτεί την ανθρώπινη ιστορία. Αν στο κέντρο που ανυψώνεται, οι χαρακτήρες γίνονται μια συμπαγής μάζα που υφίσταται την εξουσία και δεν ξεχωρίζει, στις άκρες δεν υπάρχουν μόνο τα έργα της ανομίας αλλά και οι δημιουργοί υψηλών έργων. Όχι απαραίτητα φημισμένων. Υψηλό έργο είναι κι ο έντιμος βίος του απλού ανθρώπου.

Υπό την έννοια αυτή η καμπύλη της καμπάνας αποδεικνύεται κλειδί αυτού του βιβλίου. Μέσα από τα αγγέλματά της, άλλοτε οδυνηρά, πνιγμένα στη σκόνη και το αίμα, με ατομικά σφάλματα και κοινωνικές θεωρίες που οδηγούν σε ιστορικά εγκλήματα, και άλλοτε λυτρωτικά, σαν δροσερές ιδέες που οδηγούν τους ανθρώπους στα υψηλά, η καμπάνα άλλοτε δίνει ρυθμό στον κόσμο κι άλλοτε σώζει την πολύτροπη μουσική του. Οι νότες της είναι η μελοποίηση του κόσμου πέρα από χρόνο και χώρο. Η υπενθύμιση πως όλοι εν τέλει τελούμε υπό την σκέπη αυτής της καμπάνας, σε όποιο σημείο της καμπύλης και αν ζήσαμε και πως για όλους θα χτυπήσει με τον ίδιο ήχο ακόμη κι αν απαγορεύσουμε κάθε κρούση της.

Θα ήταν ίσως πολύ θεωρητικά όλα αυτά αν δεν υπήρχε στο βιβλίο της Γκίζη μια εναργής περιγραφή γεγονότων που ξεκινά από την προϊστορία, από την αρχαία Βαβυλώνα και την αρχαία Αίγυπτο, για να φτάσει μέσω της Ρώμης και του Βυζαντίου στον σύγχρονο κόσμο, με ένα κομβικό μύθο του βιβλίου να εντοπίζεται στον τόπο καταγωγής της μητέρας της Καλουσώς, στο μαρτυρικό Δίστομο, και από εκεί στη μεταπολεμική Γερμανία αλλά και στην αποικιοκρατούμενη Αφρική, στη Ναμίμπια συγκεκριμένα, όπου μια υπαρξιακή κλήση οδηγεί την κόρη της.

Θα ήταν ίσως πολύ θεωρητικά όλα αυτά αν δεν υπήρχε στο βιβλίο της Γκίζη μια εναργής περιγραφή γεγονότων που ξεκινά από την προϊστορία, από την αρχαία Βαβυλώνα και την αρχαία Αίγυπτο, για να φτάσει μέσω της Ρώμης και του Βυζαντίου στον σύγχρονο κόσμο, με ένα κομβικό μύθο του βιβλίου να εντοπίζεται στον τόπο καταγωγής της μητέρας της Καλουσώς, στο μαρτυρικό Δίστομο, και από εκεί στη μεταπολεμική Γερμανία αλλά και στην αποικιοκρατούμενη Αφρική, στη Ναμίμπια συγκεκριμένα, όπου μια υπαρξιακή κλήση οδηγεί την κόρη της. Μέσα από το ιστορικό παλίμψηστο που επικαλύπτει τα προηγούμενα στρώματα, με εξπρεσιονιστικές πινελιές που σωματοποιούν τον κόσμο, η συγγραφέας καταφέρνει, τα σώματα, φορείς άλλοτε φωτός και άλλοτε σκότους, να αποκτούν μια προοπτική πέρα από τη διάσταση αρχαίου- νέου και να υπηρετούν την ιδέα της που, αν την ερμηνεύω σωστά, θεωρεί όπως όλα, όσο παλιά ή καινούργια κι αν είναι, συνιστούν ένα αιώνιο τώρα, ένα διαρκές παρόν που μας καλεί να πάρουμε θέση.

Έτσι, αρχέγονες ιστορίες, αλήθειες και ψέματα, κακοφορμισμένα τραύματα και παραμύθια ιαματικά, γλυκές παραβολές και προϊστορικά λασπόνερα, πλέκονται με τη σύγχρονη πραγματικότητα που διαμόρφωσε ένα νέο τύπο ανθρώπου, πέρα από τον οικονομικό άνθρωπο που υποτάσσει τα πάντα στο κέρδος, έναν τύπο που δεν γνωρίζει όριο ή άλλη υπέρβαση στη ζωή παρά μόνο την αέναη διασκέδαση. Πρόκειται για τον άνθρωπο μιας σύνθεσης κατανάλωσης και διασκέδασης, που συνενώνει τον Homo Economicus με τον Homo Festivus.

Η ανάγνωση, όταν είναι συστηματική, είναι τέχνη που διαφέρει μόνο ανεπαίσθητα από την τέχνη της γραφής.

Η ανάγνωση, όταν είναι συστηματική, είναι τέχνη που διαφέρει μόνο ανεπαίσθητα από την τέχνη της γραφής. Δεν έχει νόημα να μιμηθούμε συνεπώς το αμάρτημα πολλών κριτικών που καταντούν λογοκριτές και δεν διαβάζουν πλέον αλλά σαρώνουν, βάζουν ετικέτες, ταξινομούν και σχεδόν πάντα βασίζονται σε επί τροχάδην αναγνώσεις, ή, το χειρότερο, υμνούν τη δημοσιογραφική γλώσσα και την έλλειψη λογοτεχνικότητας που συχνά σερβίρεται μάλιστα ως μοντέρνο ύφος.

Στο βιβλίο της Γκίζη μπορούμε να θαυμάσουμε πώς αναπτύσσεται στις σελίδες του ένα συγκρότημα ήχων και ονείρων που τείνουν προς μια ομορφιά πρωτογενή, ειδικά όταν αφθονούν οι λέξεις που συγκροτούν με την πυκνότητα και τη βαρύτητά τους μιαν εντυπωσιακή χορογραφία για το πανηγύρι της ζωής, όπως αυτό απλώνεται κάτω από την καμπύλη της καμπάνας.

Στο βιβλίο της Γκίζη μπορούμε να θαυμάσουμε πώς αναπτύσσεται στις σελίδες του ένα συγκρότημα ήχων και ονείρων που τείνουν προς μια ομορφιά πρωτογενή, ειδικά όταν αφθονούν οι λέξεις που συγκροτούν με την πυκνότητα και τη βαρύτητά τους μιαν εντυπωσιακή χορογραφία για το πανηγύρι της ζωής, όπως αυτό απλώνεται κάτω από την καμπύλη της καμπάνας. Αυτό που ο ήρωάς της, ο αισθητικός άνθρωπος, δεν μπορεί να χαρεί όμως, καθώς ασφυκτιά στο μικρό του θησαυροφυλάκιο, το ζηλευτό μουσείο που βρέθηκε αλλά που δεν μπορεί να του χαρίσει τη λύτρωση αφού ούτε την ανιστορική ινδική ψυχή, που υπόσχεται λήθη των πάντων, διαθέτει, ούτε την αιγυπτιακή που εστιάζει μόνο στο παρελθόν και το μέλλον, παραβλέπει το παρόν και τείνει στο άπειρο μέσα από την πέτρα και τη μούμια.

Είναι ενδιαφέρον να σταθεί κανείς σε αυτόν τον αισθητικό άνθρωπο, που έχει μιαν ατυχία και μια τύχη. Ζει στον μεταμοντέρνο κόσμο που είναι ο κόσμος του ιστορικού χειμώνα, όπου ο κοσμοπολιτισμός, ο ωφελιμισμός και ο σκεπτικισμός κυριαρχούν κι η τέχνη, επιτηδευμένη και κενή, καταντά καλλιτεχνική βιομηχανία ενώ μια χωρίς Θεό ηθικολογία θέλει να επιβάλλει νέα δεσμά. Αν αυτή είναι η ατυχία του Μιγκέλ, η Καλουσώ είναι η τύχη του. Η δυνατότητα δηλαδή να υπάρχει πάντοτε η ελπίδα της ερωτικής λύτρωσης ως οδός διαφυγής. Αρκεί να βρει τη δύναμη να φτάσει ως τον κόσμο της Καλουσώς, όπου όλα είναι ρευστά, όσο κι αν μοιάζουν πιο στέρεα στην ουμανιστική της αντίληψη, αφού κι αυτή έχει τους δικούς της δαίμονες. Η αποκάλυψη του πραγματικού παρελθόντος του πατέρα της και η αντίσταση στα διάφορα μικρά Ράιχ του κόσμου μας, ραγίζουν βεβαιότητες και θέτουν εκ νέου ερωτήματα. Καθώς ψηλαφίζει και καταγράφει εικόνες, απόψεις και συναισθήματα, δεν ξέρω αν η Καλουσώ μαντεύει έστω θαμπά το μυστήριο της αιώνιας αντιδικίας ανθρώπου και κόσμου, της επιτακτικής ανάγκης να υπερβούμε τον χρόνο. Το βέβαιο είναι ότι αντιλαμβάνεται πως δεν μπορεί επ’ άπειρον να απλουστεύει για να λυτρωθεί με ιδέες και σχήματα, είτε επιστημονικά είτε καλλιτεχνικά.

Το ύφος του βιβλίου, βέβαια, μέσα από το οποίο εξελίσσεται η παρακολούθηση αυτών των δύο κεντρικών χαρακτήρων, με ένα συνεχές στοχασμών και αισθημάτων, δυσκολεύει ίσως τον αναγνώστη αλλά χαρίζει κάτι σημαντικό. Την αίσθηση του ενιαίου όλου του κόσμου και της γραφής που δεν χωρίζεται. Έτσι, οι διαρκείς μεταπτώσεις, από το παρελθόν στο παρόν, από το πρώτο στο τρίτο πρόσωπο αφήγησης και οι κάπως ασύνδετες προς το σύνολο παρεκβάσεις, χωρίς κεφάλαια, δηλαδή χωρίς στεγανά, έχουν ως αποτέλεσμα τα πλευρά της ιστορίας, καθώς ταξιδεύει, να τα χτυπάει η θάλασσα. Αυτό όμως έχει συγχρόνως ως αποτέλεσμα, ο λεκτικός (ψυχικός και εκφραστικός) αυτοματισμός, να γίνεται αιχμηρός, εσωτερικός, με τα πράγματα να στεγάζονται σε κάτι υπερπραγματικό, πέρα από κάθε στατικό περίγραμμα.

Αυτή η μετάσταση της μορφής από το αισθητό στο υπεραισθητό, η διαρκής αφύπνιση μέσα σε όνειρο, η υποβολή των λέξεων, ο συγκρητισμός των πιο ανόμοιων στοιχείων, θα μπορούσαν να διαβαστούν ως μια άλογη σύνθεση με κίνητρο την αναζήτηση μιας νέας γραφής που η ενότητά της είναι ακριβώς η διάλυση, το ρήγμα μεταξύ έμπνευσης και νόησης.

Θα ήταν ενδιαφέρουσα μια σχετική συζήτηση που δεν είναι όμως του παρόντος. Ο κριτικός νους, και αναφέρομαι σε κάθε ανάγνωση και όχι στην επαγγελματική κριτική, είναι χρήσιμο να βγαίνει από τα σύνορα του χρόνου και της αισθητικής, για να αντικρίζει οπλισμένος με ιστορική αίσθηση τα καλλιτεχνικά και λογοτεχνικά φανερώματα. Μέσα από την πολυμορφία του γραπτού λόγου να συλλαμβάνει τα αιώνια στοιχεία αλλά και τα επίκαιρα ή τα ασυνήθιστα. Το λυρικό ύφος, για παράδειγμα, το οποίο πηγάζει από την πολύτιμη διάχυση της εσωτερικής ύπαρξης και που θα γίνει με τη βοήθεια της τεχνικής έκφραση, δεν αφορά μόνο την ποίηση, όπως πολλοί νομίζουν. Αφορά και την πεζογραφία. Κι αν το αρχέγονο λυρικό κύτταρο είναι ο πόνος του ανθρώπου που έχει τη δίψα της δημόσιας έκφρασης (σε αυτό μόνο διαφέρει από τον κοινό άνθρωπο ο δημιουργός), η πρόσκληση του αναγνώστη από τη συγγραφέα να πέσει στη θάλασσα της ιστορίας, να στραφεί οραματικά στο παρελθόν, να ταξιδέψει όπου φυσά ο άνεμος της σύμπτωσης, οδηγεί σε κάτι που συναντάμε στις πιο μοντέρνες τεχνικές: ο αναγνώστης γίνεται συνδημιουργός του βιβλίου.

Τι είναι τελικά η καμπύλη της καμπάνας; Μια ιστορία με επινοήσεις και επιλογές έμπνευσης που χωρίς την τεχνική της πλοκής ή δραματικές συγκρούσεις χαρακτήρων, που πάντα κινούν το ενδιαφέρον, καταφέρνουν να υπηρετούν μιαν ιδέα η οποία πάλλεται και ηχεί άλλοτε πένθιμα και άλλοτε εορταστικά; Ένας κύκλος που από την προϊστορία θα οδηγήσει τον άνθρωπο πάλι στην προϊστορία αφού ο πολιτισμός της μορφής καταρρέει; Ή μήπως η διασωστική καταγραφή ενός πόθου που γέννησε το ιδεώδες της απολλώνιας ενιαίας ύπαρξης όταν η διονυσιακή ευθυμία των αισθήσεων αποδείχθηκε αδύναμη να δώσει σχήμα στο ασύλληπτο;

Σκέπτομαι πως η διάλυση της μορφής είναι μια παρορμητική άμυνα του ασυνείδητου, που νοσταλγεί το άπειρο μα δεν αντέχει πια ιεραρχίες, που αναζητεί πορτραίτα μα βρίσκει τη σαφήνεια των γραμμών ανυπόφορη. Η φύση δίνει ενότητα και σημασία στις εντυπώσεις και τις αισθήσεις, η Γκίζη το ξέρει και οι σελίδες της προϊστορίας, εν προκειμένω, δεν είναι τυχαίο πως είναι αριστοτεχνικά γραμμένες. Όταν περνάμε στην Ιστορία όμως, που δεν είναι φύση αλλά πνεύμα, πέρα από τη λογική του χώρου, υπάρχει η λογική του χρόνου και της εξέλιξης. Η οργανική αναγκαιότητα του τετελεσμένου και όχι των γεγονότων ή των προθέσεων.

Η απόσταση από τα γεγονότα και τα βιβλία, αγαπητοί φίλοι, έχει την πρώτιστη σημασία. Από μακριά ένα τραίνο το βλέπουμε να κινείται αργά. Κάποιος που είναι πολύ κοντά βλέπει την ταχύτητα, τα χαρακτηριστικά του. Όταν περάσει, μπορούμε να το παρακολουθούμε πώς χάνεται. Αυτή η οπτική αβεβαιότητα αφορά κατ’ εξοχήν τα βιβλία. Γράφοντας για να δώσει σχήμα ενιαίο στη γνώση και τη φαντασία, η Γκίζη δίνει στην πρώτη ύλη της γραφής, στις λέξεις, πνευματική προοπτική. Από τη συζήτησή της με όλα τα πνεύματα της λύπης του ανθρώπου, πέρα από τόπο και χρόνο, βλέπουμε να σχηματίζεται μια Χορωδία των Νεκρών, που δεν προσδοκά πια μια αφήγηση αλλά μια μεταμόρφωση. Μια χορωδία που ακούει με προσοχή τα λόγια μας και προσμένει τον ήχο μιας καμπάνας για να αρχίσει πάλι το τραγούδι της που δεν θα γνωρίζει πια από καμπύλες αλλά θα μας συνέχει όλους στην προοπτική της αιωνιότητας. Προοιωνίζοντας αυτό το τραγούδι ίσως, ο Μιγκέλ βγαίνει από τον ερμητικά κλειστό κόσμο του, όπου έχει μάθει να ζει στην άπνοια και ταξιδεύει στο Βερολίνο προς αναζήτηση της Καλουσώς, σε ένα τέλος που είναι ανοιχτό σε κάθε εξέλιξη. Κι είναι αυτή η έξοδος από τον κλειστό κόσμο της αισθητικής στον κόσμο της έκστασης κάτι που δικαιώνει αυτό το τόσο ιδιαίτερο βιβλίο.

.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΤΡΑΧΑΝΑΣ

FRACTAL 10/5/2023

Διπλό ταξίδι

Μια καμπάνα ρυθμίζει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, τις ζωές μας, κι ας μην κατανοούμε πάντα τον τρόπο και τη μεθοδολογία. Η καμπάνα γίνεται η αφορμή για ένα διπλό ταξίδι στις πιο μύχιες, τις πιο καλά κρυμμένες εσωτερικές πλευρές των δύο ηρώων αλλά ταυτόχρονα και σε μια ιστορική αναδρομή στα πιο σαθρά μονοπάτια της ανθρώπινης παρουσίας στον πλανήτη.

«Αχ, βρε Άννα… ο κόσμος άλλαξε πια. Κάνει θόρυβο. Τώρα η γέφυρα έχει έναν νερόμυλο στη βόρεια και έναν στη νότια πλευρά. Πάω εκεί τα βράδια, κάθομαι δίπλα στα ρυάκια κι ακούω το νερό να κελαρύζει… Και το νερό Άννα… Το νερό είναι διάφανο και καθαρό. Μυρίζει σαν μωρό όταν γεννιέται. Έχει αψίδες η γέφυρα. Και τειχισμένα κτήρια επάνω της. Είναι δεμένη γερά με βαριά λιθάρια και πέτρες. Καμιά φωτιά δεν μπορεί να την κάνει στάχτη. Κανένας σίφουνας να την καταστρέψει ξανά. Δεν χρειάζεται να την κάψουμε για να βρούμε στέγη. Έχουμε μια γέφυρα γερή κι είναι αμαρτία να κάνουμε κάτι τέτοιο. Αυτή από μόνη της μας φροντίζει. Είναι η δική μας γέφυρα. Η γέφυρά μας. Μπορείς κι εσύ να έρθεις μια μέρα στη γέφυρα. Κανένας δεν θα σε διώξει».

Από όλες τις καμπάνες της Ασίας, της Ευρώπης, της Αφρικής, της Αμερικής, από κάθε εποχή, από κάθε τόπο, από κάθε πολιτισμό ξεπηδούν σαν σε καλειδοσκόπιο πανάρχαιες εικόνες, ήχοι ρυθμικοί, παλιές ζωικές δυνάμεις. Είναι το γνωστό στα παραμύθια κάλεσμα του χρόνου…

Ο Μιγκέλ Γκαλιάνο είναι διευθυντής του μουσείο Πράδο της Μαδρίτης.

Η Καλουσώ Γκλεν (Γερμανίδα από πατέρα, Ελληνίδα από μάνα) είναι βιολόγος και εργάζεται στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Βερολίνου και ασχολείται με τη μοριακή βιολογία και γενετική. Ερευνά κρανία και οστά, που τις δίνουν πληροφορίες για το παρελθόν και που βοηθούν στο παρόν. Φτιάχνουνε φάρμακα για ασθένειες που κάποτε η επιστήμη δεν μπορούσε να δώσει λύσεις.

Η Καλουσώ πηγαίνει στη Ναμίμπια κουβαλώντας μαζί της τριακόσια κρανία. Επιστρέφει τόσα λίγα κρανία, από χιλιάδες κρανία που μεταφέρθηκαν για έρευνα, στα εργαστήρια της Γερμανίας, αποτέλεσμα της άγνωστης γενοκτονίας των Χερέρο και των Νάμα από το Δεύτερο Ράιχ.

Εκεί στη Ναμίμπια η Καλουσώ θα συναντήσει την Άννεκε. Είναι η Άννεκε που δημιουργεί το μέλλον της μικρής ανάπηρης Θάντι…

Η Άννεκε θα συμβουλέψει την Καλουσώ Γκλεν: «Δεν υπάρχει τίποτα πιο ιερό από το κορμάκι ενός παιδιού που υποφέρει. Δεν υπάρχει τίποτα πιο ιερό από να κάνεις ένα παραδομένο παιδί να χαμογελάσει. Αν κάποιος ενδιαφερθεί… κάτι στον κόσμο θα αλλάξει. Πρέπει κάποιος να αποφασίσει τι πρέπει να κρατήσει και τι πρέπει να αφήσει πίσω του. Μακάρι οι έρευνές σου να λειτουργήσουν σαν ξυπνητήρι. Δεν έχει νόημα Καλουσώ να ζεσταίνεσαι μόνο από το χνώτο της επιστήμης σου. Μπορείς Καλουσώ; Μπορείς να γίνεις κάτι περισσότερο από φίλη μια ανάπηρης;»

Ο Μιγκέλ είχε ερωτική σχέση πέντε χρόνια με την Καλουσώ. Δεν την εμπόδισε όταν έφυγε. Δεν φώναξε, δεν εκλιπαρούσε να γυρίσει, να ζητήσει συγνώμη, να κλάψει ζωηρά, να ξεριζώσει τα μαλλιά του. Καμία ελληνική τραγωδία δεν διαδραματίστηκε στον χωρισμό τους. Κανένας οδυρμός, θρήνος, δάκρυ δεν έπεσε. Η Καλουσώ έφυγε μακριά του με την άγρια λαχτάρα να τον σβήσει από τη μνήμη της. Επέστρεψε στην πατρίδα της, τη Γερμανία.

Ο Μιγκέλ τον έρωτα τον έχει ξεχάσει. Πουθενά δεν μπορεί να τον θυμηθεί παρά μόνο στο πρόσωπο της Καλουσώ. Βρίσκεται πάντα ψυχή και σώμα κοντά της. Έχει κοντά δεκαπέντε χρόνια να τη δει. Δεκαπέντε χρόνια είναι πολύς καιρός. Την πεθύμησε.

Ο Μιγκέλ έχει γίνει εργασιομανής και πότης. Τώρα είναι ένας μοναχικός άνθρωπος. Ένας μοναχικός λύκος. Συνομιλεί με τον εαυτό του. Δεν κάνει σχέσεις. Ούτε καν προσωπικές. Δουλεύει στο μουσείο δεκαοκτώ ώρες. Έχει σαν τον Δον Κιχώτη μόνο ένα σκοπό να σώσει την Δουλτσινέα Καλουσώ που δεν τον θέλει, που τον αποδιώχνει από κοντά της.

Ο Μιγκέλ βρίσκεται σε παραισθητική διαύγεια, βλέπει άλογες πράξεις και ακούει λόγια περίσσια, άσκεφτα. Σχήματα, μορφές, ιδέες, συναισθήματα, αναμνήσεις σέρνουν αθόρυβα βήματα πάνω από ζωγράφους, γλύπτες και χαράκτες.

Ο Μιγκέλ ακούει αρχέγονες ιστορίες,στοιβάζει πράξεις και λόγια ανθρώπων που του μεταφέρουν μηνύματα για τη ζωή, για τον θάνατο. Αφουγκράζεται αλήθειες και ψέματα, παραμύθια ιαματικά για θεραπευμένες πληγές για κακοφορμισμένα τραύματα που μπολιάζουν τις ψυχές. Βλέπει εικόνες που προσπαθούν να χωρέσουν στα μάτια.

Ο Μιγκέλ στον ερμητικά κλειστό δικό του κόσμο έχει να μάθει να ζει στην άπνοια. Ζει μια ζωή που δεν του ανήκει. Ισόβια πικρή η γεύση της, γεμάτη αντιφάσεις, κίνηση και εσωτερικούς προβληματισμούς. Μια ζωή που πενθεί καρτερικά την ισόβια μοναξιά της. Γραπώνεται από τις δικές του αδικίες που πρέπει να μανταρέψει. Του πήρε χρόνια να μάθει πόσο στενά είναι τα όρια του χρόνου και του κόσμου. Ότι η ομορφιά είναι η ύψιστη αρχή τάξης και στην τέχνη και στη ζωή. Ότι τα πάθη αγοράζουν τους ανθρώπους. Ότι πάντα υπάρχει τρόπος να επαναδιαπραγματευθεί κανείς τις αξίες του. Η γνώση αυτή ήρθε σαν έκλαμψη, ξαφνικά, από τους προγόνους του, από τις κραυγές του μικρού Φαρούκ, την ευγνωμοσύνη του Ιντέφ, την επιβολή του βασιλιά Ουνίς, το μέγεθος της δύναμης του Αρχιερέα της Βαβυλώνας που έκανε τον βασιλιά Χαμουραμπί να προσκυνά τα μελλούμενα, την υποδούλωση της Νέαϊρα στην κυρά της, της Ουλπίας που ανεχόταν να της ξύνουν με το νύχι τη ρόγα από το στήθος της, της Ναννώ στο πεπρωμένο, τη μετάνοια του αυτοκράτορα Βασίλειου μπροστά στο νεκρό παιδί του ,τα γιατροσόφια της μάγισσας Γουίκα, την Άννα που έζησε τον έρωτά της πέρα από κάθε αντιξοότητα. Ο καθένας με τα χαρακτηριστικά του στήνουν τα κεραμίδια της στέγης που καλύπτουν το ένα το άλλο και όλα μαζί φτιάχνουν τη μία και μοναδική στέγη που προστατεύει το κεφάλι του. Αδιάκοπα είναι τα κύματα των προγόνων που έρχονται από το παρελθόν, τα πονήματά τους που του τρέφουν το μυαλό στο ατέλειωτο ταξίδι της ύπαρξης. Τα μάτια του κοιτάνε πίσω αλλά και μπροστά. Απορεί γιατί είναι άνθρωπος. Ζει μέσα στην κοινωνία, έχει ακόμα αξίες και συνείδηση, έχει καλά κρυμμένα αισθήματα, κλαίει κρυφά, μετανιώνει για απερίσκεπτες πράξεις, πονάει γιατί η Καλουσώ δεν ήταν στην Αθήνα. Νιώθει λύτρωση που μπορεί ακόμα να πονάει. Αν δεν πονούσε, θα θρηνούσε τον εαυτό του. Αν δεν έκλαιγε δεν θα ήταν άνθρωπος. Αν δεν ήταν έτσι, θα ήταν πληρωμένο χέρι, στυγνός εκτελεστής, απάνθρωπος και όχι άνθρωπος. Δεν θέλει να ζει σαν αριθμός. Δεν θα αφήσει τους αριθμούς να τρυπώσουν στο μυαλό του, στο συνειδητό του, στη φαντασία του γιατί θα πολλαπλασιαστούν, θα γίνουν όγκος, θα υπονομεύσουν το μυαλό του, θα διαλύσουν το ηθικό του, θα χάσει τον εαυτό του. Όσο κι αν προσπάθησε να τους περιορίσει τελικά τους παραχώρησε την πρώτη θέση στη ζωή του. Η επανάστασή του είναι σιωπηλή, σχεδόν αόρατη, αλλά πραγματική. Μπορεί να τους δαμάσει. Το σπέρμα του είναι η δύναμή του. Η ελευθερία τους είναι ο πολιτισμός του…

Ο Μιγκέλ θέλει να βρει την Καλουσώ. Του έχει γίνει έμμονη ιδέα. Κάθε μέρα του λείπει περισσότερο. Δίνει υποσχέσεις στον εαυτό του ότι ποτέ δεν είναι αργά, ότι θα ψάξει να τη βρει και κάθε μέρα βρίσκει μια δικαιολογία και το αναβάλλει. Οι μέρες γίνονται αβάσταχτα βαριές. Γκρεμίζουν τις αντοχές του. Νοερά βήματα τον οδηγούν στο πεπρωμένο του…

.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΝΙΚΑΣ

culturepoint.gr 30/1/2023

Μια καμπάνα ρυθμίζει, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο τις ζωές μας, κι ας μην κατανοούμε πάντα τον τρόπο και τη μεθοδολογία. Δεν είναι ότι ο ήχος μιας καμπάνας έρχεται να σημάνει την αρχή και το τέλος, την απόλυτη ευτυχία και την απόλυτη δυστυχία. Είναι κυρίως ότι η καμπάνα λειτουργεί καθοριστικά στο πλαίσιο του κοινωνικού γίγνεσθαι και με την στατιστική, γκαουσιανή μορφή της.

Αποτυπώνει τη διασπορά μιας σειράς παραγόντων, από βιολογικούς έως οικονομικούς, θέτοντας όρους και όρια στις ατομικές επιλογές και τις συλλογικές διαδικασίες.

Στο νέο μυθιστόρημα της Νίκης Γκίζη “Η καμπύλη της καμπάνας” από τις εκδόσεις Γκοβόστη, η καμπάνα, και στις δυο της εκδοχές, γίνεται η αφορμή για ένα διπλό ταξίδι στις πιο μύχιες, τις πιο καλά κρυμμένες εσωτερικές πλευρές των ηρώων αλλά ταυτόχρονα και σε μια ιστορική αναδρομή στα πιο σαθρά μονοπάτια της ανθρώπινης παρουσίας στον πλανήτη.

Ο Μιγκέλ, ένας δύστροπος, μοναχικός άνθρωπος που προτιμά να χάνεται στον ιδεατό κόσμο της τελειότητας της τέχνης και να αναζητεί εκεί την πιο ολοκληρωμένη ικανοποίηση, από το να μάχεται καθημερινά για τις εφήμερες απολαύσεις που χάνουν την αξία τους μόλις κλείσουν τον μικρό κύκλο της επιρροής τους. Η Καλουσώ, ψάχνει στα απτά “απολιθώματα” του “πολιτισμού” μας, το “σκελετό” των ανομολόγητων σφαλμάτων των ισχυρών, αυτών που “κάθονται” στην κορυφή της καμπάνας και επιβάλλουν τον δικό τους ρυθμό.

Το παρελθόν συναντά το παρόν και αγωνιά για το μέλλον. Από τα προϊστορικά επιτεύγματα, τους μεγάλους πολιτισμούς της αρχαιότητας και το Βυζάντιο έως την κατοχική Ελλάδα και την αποiκιοκρατούμενη Αφρική, αποκαλύπτεται το μεγαλείο και τα ντροπιαστικά πεπραγμένα για τα οποία είμαστε ικανοί.

Χαρτογραφεί τον πόνο που μπορεί να τρέχει σαν σλάλομ στην καμπάνα της γνώσης και της άγνοιας, της αγάπης και του μίσους.

Η Νίκη Γκίζη καταθέτει ένα μετα-μυθιστόρημα, με πρωτότυπη μορφή, ποιητικό λόγο, ιστορική εξερεύνηση και κοινωνικό προβληματισμό. Η σύγχρονη λογοτεχνία, πριν καταντήσει τυποποιημένη αναπαραγωγή ενός κοινώς αποδεκτού μέσου όρου, που μέμφεται την τέχνη και την τεχνική που δεν μπορεί να συλλάβει, οφείλει να σταθεί με προσοχή πάνω σε τέτοιες προσπάθειες και να τους δώσει το χρόνο που χρειάζονται για να αποκτήσουν τη δυναμική που τους αρμόζει.

.

ΜΟΡΙΑ ΠΑΜΜΗΤΩΡ ΓΗ

ΛΟΥΚΑΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

συγγραφέας, μέλος ΦΟΘ

Το βιβλίο «Μόρια Παμμήτωρ γη», εκδόσεις Γκοβόστη της Νίκης Γκίζη, πήρε το Α΄ Βραβείο από την Εθνική Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών, στην προκήρυξη του Πανελλήνιου διαγωνισμού του Πολιτιστικού Σωματείου Culture 4all. Ο σκοπός του διαγωνισμού ήταν η ανάδειξη της Ιστορίας της Μόριας τα τελευταία 2500 χρόνια.
Η Νίκη Γκίζη, σε ένα πόνημα γεμάτο ευαισθησία και ενσυναίσθηση καταγράφει, εξετάζει και επιχειρεί να ερμηνεύσει το προσφυγικό ζήτημα στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Ερευνά την πραγματική, διοικητική και νομική κατάσταση στην Ελλάδα σχετικά με τις προσφυγικές ροές. Εξετάζει τους λόγους που διαμορφώνουν τον τρόπο που αντιμετωπίζει ο άνθρωπος το προσφυγικό ζήτημα εν μέσω της οικονομικής κρίσης. Σκιαγραφεί τις δομικές ανεπάρκειες που υπάρχουν στη διαχείριση του προσφυγικού στην Ελλάδα και στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μας προτρέπει με τον τρόπο της σε μια πιο ανθρώπινη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης, αλλά και την ανάγκη συνύπαρξης και διευκόλυνσης ενός ασφαλούς διαδρόμου για όλους αυτούς τους ανθρώπους από τις χώρες προέλευσης στις χώρες προορισμού.
Με τη συνεργασία εργαζόμενων από το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης, τη Frontex, διάφορες ΜΚΟ, τη EUROPOL, την OXFAM, την EASO, το ΚΕΕΛΠΝΟ, εθελοντών, τοπικών αρχών, του απλού κόσμου, προσφύγων και μεταναστών, ήρεμα χωρίς εντυπωσιακές κορώνες, η συγγραφέας επιτυγχάνει να μεταφέρει στον αναγνώστη τα διαχρονικά προβλήματα της προσφυγιάς μέσα από μια μαρτυρία συναισθημάτων και σκέψεων. Βγαίνει στον κόσμο, εκτίθεται και μαρτυρά όσα άκουσε και έζησε στο νησί.
Αφού προηγήθηκε μια ενδελεχής έρευνα σε ιστορικά, λαογραφικά, τοπιογραφικά, μουσειακά στοιχεία, σε διατριβές, συγγράμματα, μύθους, παραμύθια, ποίηση, ζωγραφική της Μυτιλήνης, ακολούθησε μια επιτόπια έρευνα στο χωριό Μόρια και συζητήσεις στα καφενεία με τους ντόπιους. Την ακολουθούμε σε ένα οδοιπορικό σε ένα νησί που απλώνεται ολόκληρη η Ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού αλλά και οι συμπεριφορές του ανθρώπου.
Έτσι κατορθώνει στο βιβλίο της «Μόρια παμμήτωρ γη» να μας ταξιδέψει στη Μυτιλήνη, ένα νησί φορτωμένο με 2.500 χρόνια ιστορίας, και το χωριό Μόρια για το οποίο ακούστηκαν δεικτικοί απαξιωτικοί προσδιορισμοί με σχόλια όπως …νεκροταφείο ψυχών … …νεκροταφείο της ανθρώπινης εξαθλίωσης, …του πόνου…, …ένα νέο Γκουαντάναμο (Guadanamo)… κλπ. Η Μόρια, είναι «ο βολικός βάρβαρος της Ευρώπης», εκεί όπου η Ευρώπη καλύπτει τις αβελτηρίες, τους φόβους, τον εγωκεντρισμό και την ασυνειδησία απέναντι στους πρόσφυγες. Για τον Ραζάν, η γη της Μόριας από γη μετάβασης, έγινε γη όμοια με τον τόπο του.
Κανένας δεν μπορεί να ορθώσει φράγματα στη γη, να κλείσει τις πόρτες του κόσμου. Οι άνθρωποι είναι σαν το τρεχούμενο νερό – αν το εμποδίσεις σε ένα μέρος, βρίσκει άλλο δρόμο να περάσει. Έτσι λειτουργεί ο νόμος της φύσης. Όταν ένας άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει σε έναν τόπο, μετακινείται σε έναν άλλο.
Το ανθρώπινο δίκαιο δεν αναγνωρίζει σύνορα.
Οι άνθρωποι θα πρέπει να έχουν ελευθερία επιλογής για τον τόπο που θέλουν να ζήσουν. Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν να ζουν ανεξέλεγκτα όπου θέλουν. Ο σεβασμός στον νέο τόπο εγκατάστασης, στα νέα ήθη, έθιμα και παραδόσεις είναι αυτονόητος. Η ευθύνη και από τις δυο
πλευρές η ίδια.
Μια παρέα εφήβων ο Ραζάν, η Αίσα, ο Κωνσταντίνος, η Εριφύλη, η Μυρσίνη, ο “μουτζούρης” και άλλοι, δένονται με ισχυρούς δεσμούς φιλίας, έρωτα, χαρές, απογοητεύσεις και ανατροπές. Παίζουν μπάλα κάτω από το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο της Μόριας, ανακαλύπτουν τη Σαπφώ, τον Λόγγο, τον Ελύτη.
Η Νίκη Γκίζη γραπώνει τους κατοίκους από το σβέρκο, όπως τους ναυαγούς, τους αποδίδει τη χαμένη ανθρώπινη υπόσταση τους. Η ιστορία δεν είναι πάντα ένδοξη, μερικές φορές σκοντάφτει και πέφτει. Ιδιαίτερα ο ελληνικός λαός έχει φτάσει, λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας, πολλές φορές στο τάνιμα. Και επειδή κάθε λίγο και λιγάκι τανιόμαστε για διάφορους λόγους είναι καλό να γνωρίζουμε την ιστορία μας για να διεκδικούμε δικαιωματικά σεβασμό και εμπιστοσύνη.

Χρησιμοποιεί όπως λέει: «λάθρα», τον λογοτεχνικό λόγο για να αποτυπώσει τον αντίκτυπο των γεγονότων της ιστορίας στην κοινωνία της Μόριας. Παρατηρεί τον άνθρωπο που κουβαλάει στην πλάτη ασχήμιες και ξινισμένες συμπεριφορές. Εξιστορεί τα γεγονότα, όχι με το δικό της βλέμμα, αλλά με το βλέμμα του άλλου. Αφήνει τις λέξεις να μας ταξιδεύουν, μας παραπέμπει σε έννοιες βαθιές, όπως ο άνθρωπος και η ιστορία του, η ελευθερία, η αξιοπρέπεια, η αυτοδιάθεση, η δύναμη της ψυχής. Μας εξοικειώνει με τον όρο «μετανάστευση» που παραμένει ένας από τους βασικούς μηχανισμούς της ανθρώπινης προόδου. Γιατί ο φόβος για τον «βάρβαρο» ζει και σήμερα, το ίδιο όπως παλιά.
Μαζί με το βιβλίο ταξιδεύουμε μέσα από ξηρά και θάλασσα για να φτάσουμε στη εν δυνάμει νέα πατρίδα μέσα από εξαντλητικές κι επικίνδυνες διαδρομές.

Το μήνυμα που μας μεταφέρει η Νίκη Γκίζη μέσα από το βιβλίο «Μόρια παμμήτωρ γη» είναι να επανεξετάσουμε την κοσμοθεώρησή μας, το μέλλον μας ως κοινωνία. Να κατανοήσουμε ότι ο σεβασμός στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι το ελάχιστο δείγμα τιμής στον πρόσφυγα, σε αυτό το καινούργιο είδος ανθρώπου “που κλείνεται στα στρατόπεδα συγκέντρωσης από τους εχθρούς του και στα στρατόπεδα εγκλεισμού από τους φίλους του” όπως λέει η Χάνα Άρεντ.

.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΙΤΤΑΚΗ

ΚΥΠΡΟΣ ΛΕΜΕΣΟΣ 25/5/22

Νίκη Γκίζη, φίλτατη φίλη
Με τη συνέργεια των κοινωνικών δικτύων που κρύβουν και ευχάριστες εκπλήξεις, γνώρισα το βιβλίο σου, και μέσα από αυτό την σπάνια ποιότητα ενός ανθρώπου και συγγραφέα. Δεν πρόλαβα να το αγοράσω η ίδια, μου το χάρισε ένας αγαπημένος φίλος που γνωρίζει καλά τη διαχρονική λατρεία μου για τα βιβλία. Έγραψα τότε στο Facebook, σε ανύποπτο χρόνο, πριν καν σε γνωρίσω και πριν καν διαβάσω το βιβλίο… Η κοινοποίησή μου αποδείχθηκε εκ των υστέρων προφητική.
«Βιβλία λατρεία διαχρονική !!!
«Μόρια, Παμμήτωρ Γη»…Τα νεοαποκτηθέν
Όσοι κρατάμε ακόμα στα χέρια μας βιβλία, φαινόμαστε σε πολλούς αλλοπρόσαλλοι, αφελείς, ρομαντικοί και στη χειρότερη περίπτωση αργόσχολοι (αυτό μου το εξέφρασε πρόσφατα ένα πολύ κοντινό μου πρόσωπο…γι’ αυτό και ήταν περισσότερο απογοητευτικό…
Σε καιρούς που η επιγραμματική και πρόχειρη γραφή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καλά κρατεί, το πόνημα ενός συγγραφέα είναι εκ προοιμίου αξιέπαινο. Πριν καν ανοίξεις το βιβλίο, θαυμάζεις και επαινείς! Η λέξη πόνημα ετυμολογικά εμπερικλείει τη λέξη πόνος. Το συγγραφικό έργο προϋποθέτει κόπο και πόνο. Niki Gkizi, είστε αξιοθαύμαστη και αξιέπαινη!
Και όποιος δεν αντιλαμβάνεται ότι το ταξίδεμα με ένα βιβλίο είναι μαγεία, ας συνεχίσει να αναλώνεται στην υπερέκθεση στα ανώφελα ερεθίσματα που ανελέητα μας κατακλύζουν.
Ένα βιβλίο είναι μια πρόκληση- πρόσκληση για να υποβάλουμε τον εαυτό μας στο επίπονο έργο της κατάργησης της άγνοιας και της κατάκτησης της αυτογνωσίας. Ή έστω της αντιπαραβολής της δικής μας ζωής με άλλες, άλλων ανθρώπων, άλλων εποχών, άλλων δυσκολιών, άλλων πραγματικοτήτων, άλλων συναισθημάτων, άλλων σχέσεων.
Στο τετ α τετ με ένα βιβλίο, συντελείται μια ιερή διαδικασία για όποιον διαθέτει τα αισθητήρια. Διαδικασία προβληματισμού, συλλογισμού, κριτικής, αυτοκριτικής, καθρεφτισμού του εαυτού μας και τοποθέτησής του στα πράγματα του κόσμου. Το μεγαλείο είναι η επανατοποθέτηση. Που είναι η αδιάσειστη μαρτυρία της αλλαγής.
Ευχαριστώ και ευγνωμονώ τον αγαπημένο φίλο που μου χάρισε αυτό το βιβλίο και μου έδωσε τόση χαρά! Ευχαριστώ όλους τους φίλους που ενισχύουν την αγάπη για τα βιβλία!!! Πολύτιμες οι φιλίες που κατανοούν, επιβραβεύουν και συντηρούν την εμμονική μας φιλαναγνωσία!
Τώρα πια, ευγνωμονώ και τη συγγραφέα του βιβλίου για το πολύτιμο έργο της και περιποιεί τιμή για μένα να αναφέρομαι σε αυτήν και το βιβλίο της.

Όντως…στο τετ α τετ με το βιβλίο Μόρια Παμμήτωρ Γη, συντελέστηκε μια ιερή διαδικασία. Προβληματισμού, συλλογισμού, αντιπαραβολής της δικής μου ζωής με άλλων ανθρώπων. Στην προκειμένη περίπτωση οι άλλοι άνθρωποι ήταν οι πρόσφυγες μετανάστες από τη μια και οι ντόπιοι κάτοικοι της Μόριας από την άλλη. Καλλιεργήθηκε η ενσυναίσθηση για τις δικές τους δυσκολίες, για άλλες πραγματικότητες. Για την κατάργηση της άγνοιας. Και της επανατοποθέτησης στα πράγματα του συγκεκριμένου κόσμου αυτού.

Από παιδί, βίωσα την τραγωδία του να ζω σε μια μοιρασμένη πατρίδα με αδιέξοδα σε συρματοπλέγματα που παραπέμπουν στην κατεχόμενη πατρίδα που δε γνώρισα ποτέ. Μεγάλωσα με μνήμες ανθρώπων με ραγισμένα πρόσωπα από τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής. Νεκροί, αγνοούμενοι, πρόσφυγες. Μια τραγωδία που ξεθώριασε σιγά-σιγά, αλλά δε θα σβηστεί ποτέ.
Ως δασκάλα, ήρθα για πρώτη φορά αντιμέτωπη πρόσωπο με πρόσωπο με τις συνέπειες και τη σκληρότητα ενός άλλου πολέμου και των μεταναστευτικών ροών που προκαλεί, όταν υποδέχθηκα κι εγώ στην τάξη μου πριν 4 χρόνια, ένα κορίτσι 8 χρόνων από τη Συρία. Τη Σοφία. Που επικοινωνούσε μόνο με τα εκφραστικά της μάτια όλα τα ανείπωτα που δεν μπορούσε να εκφράσει με τον άγνωστο γλωσσικό κώδικα της χώρας που τώρα τη φιλοξενούσε. Στα μάτια αυτού του κοριτσιού αναμετρήθηκα για πρώτη φορά με τις ενοχές μου για τη ξενοφοβία που υπόβοσκε στην ψυχή μου. Που επέτρεπα να συντηρείται από τα αρνητικά σχόλια που άκουα και διάβαζα κατά καιρούς για τα προβλήματα που δημιουργούν οι μετανάστες στις βολεμένες ζωές και συνειδήσεις μας. Η Σοφία από τη Συρία ήταν η αφύπνιση. Η μεγάλη πρόκληση για μένα. Για να αποκτήσω θέαση και άποψη αυτή τη φορά από την αντίπερα όχθη. Ως δασκάλα που έχει χρέος να προσφέρει αμερόληπτα το καλύτερο που μπορεί για όλους τους μαθητές της, αναγκάστηκα να ανακαλύψω την ιστορία της, ξεκινώντας μια πιο ενδελεχή μελέτη για την ιστορία γενικά των μεταναστών. Ήθελα να καταλάβω. Να ξεφύγω από τη βολική επιλογή της αποστασιοποίησης.
Το βιβλίο «Μόρια», ήταν για μένα η πρόσκληση. Η απάντηση σε αυτή την αναζήτηση. Η συνοδοιπορία με τους ήρωες του βιβλίου, έφερε τη μεγάλη αποκάλυψη. Παρθένων συναισθημάτων που γεννήθηκαν από τη διαφορετική οπτική που προσφέρει. Απαλά και τρυφερά, αβίαστα και γλαφυρά, μέσα από τα μάτια και τις καρδιές των ηρώων, κατάφερε να ισορροπήσει μέσα μου τα πώς και τα γιατί της άγνοιας και της ξενοφοβίας. Αλλά και να επιβεβαιώσει με ένα γλυκό τρόπο την περηφάνια για έναν ελληνικό τόπο και τους ανθρώπους του που κουβαλούν τη λεβεντιά και την ανθρωπιά ως λάβαρο. Άφησε στη ψυχή μου το κατακάθι της ελπίδας. Για τη δυνατότητα συνύπαρξης με το διαφορετικό, για τη λυτρωτική δύναμη του μοιράσματος.
Η ιστορία του Ραζάν, της Αΐσα και της Μαριάμ, ήταν η συνέχεια της ανείπωτης ιστορίας της μαθήτριάς μου Σοφίας. Και της ιστορίας που κουβαλά κάθε ψυχή ενός πρόσφυγα μετανάστη. Η συνέχεια της μύησής μου στην ανθρώπινη διάσταση της τραγωδίας των προσφύγων. Από όποιο μέρος της γης. Υπενθύμιση ότι η προσφυγιά είναι μια πληγή που δεν αφορά μόνο στη δική μου πατρίδα και το παρελθόν της.

Απόσπασμα από το βιβλίο, σελ. 18:
«Φλεβάρης, η νύχτα είναι βουβή αλλά και φλύαρη, ξάστερη και σκοτεινή, με τσουρουφλίζει και με παγώνει. Δεν ξέρω ποιο κρύο είναι πιο δυνατό, αυτό που είναι έξω από το isobox ή αυτό που είναι μέσα στη ψυχή μου; » μονολογεί ο Ραζάν.
Διαβάζοντας το απόσπασμα αυτό, απάντησα αυθόρμητα, με ένταση: Ραζάν, το κρύο της ψυχής είναι το χειρότερο. Για όλους μας. Σε ευχαριστώ που με τη συμπόρευση μαζί σου μέσα στο υπέροχο αυτό βιβλίο, Παμμήτωρ Γη, έμαθα να ταυτίζομαι με τις χαρές και τις δυστυχίες ενός ανθρώπου, χωρίς να είναι απαραίτητη η επίδειξη της ταυτότητάς του. Ξαφνικά στα βιώματά μου, το προσφυγικό αντίσκηνο στην Κύπρο του 1974, αντικαταστάθηκε με το isobox στο ΚΥΤ εκεί στη Μόρια. Η εξοικείωση με την κάθε ανθρώπινη ψυχή και τη διαφορετικότητά της και η αποδοχή της κοινής μοίρας στον κόσμο. Έχεις δίκαιο. (απόσπασμα από το βιβλίο σελ. 220): «Όταν έχεις έναν αγνοούμενο που δεν του έχεις δώσει το τελευταίο φιλί, η γήινη ιδιότητά του δεν μεταφέρεται στη μνήμη, δεν βοηθάει ο χρόνος την ψυχή σου να μερώσει, γιατί δεν τον έχεις κατευοδώσει στην νέα του κατοικία. Δεν είναι εύκολο να συνεχίσεις χωρίς να ξέρεις τον τόπο που βρίσκεται, δεν είναι εύκολο να λησμονήσεις τον άδικο χαμό. Σωματοποιείς το βουβό μαράζι. Γι’ αυτό ελπίζεις, περιμένεις, ψάχνεις, ακούς το μάνταλο της πόρτα να ανοίγει, ακούς βήματα, κάποιον να σε φωνάζει μέσα στη νύχτα. Έχεις πόνο που πρέπει να σβήσεις, αλλά δε σβήνει…». Συγγνώμη Ραζάν, έχασα για λίγο την αίσθηση του χώρου και του χρόνου. Και όταν διάβαζα αυτά τα συγκλονιστικά και συγκινητικά που περιγράφεις, για μια στιγμή δεν έκλαιγα για τους αγνοούμενους πρόσφυγες στη θάλασσα της Λέσβου μόνο, αλλά έκλαψα και για τους αγνοούμενους της πολύπαθης Κύπρου. Παρόμοιος, κοινός ο πόνος.
Όταν η ψυχή ζεσταθεί από τη ζέση της ενσυναίσθησης που καλλιεργεί ένα βιβλίο για οποιοδήποτε κοινωνικό πρόβλημα, τοπικό ή παγκόσμιο, κοντινό ή μακρινό, πρόσφατο ή παλιό, τότε γίνεται πρόσφορο έδαφος για να αποκτήσει η παγκοσμιοποίηση της αγάπης έναν φορέα. Κάθε αναγνώστης και ένας φορέας για την ευαισθητοποίηση και τη θετική αλλαγή για ολόκληρο τον κόσμο. Λιθαράκι-λιθαράκι, βήμα-βήμα, λέξη-λέξη, έτσι επιτελούνται αθόρυβα και θαυματουργικά οι μεγάλες αλλαγές στις ψυχές των ανθρώπων και κατ’ επέκταση στις ζωές τους.
Νίκη Γκίζη, σε ευχαριστούμε. Με το βιβλίο σου προσθέτεις στην γκάμα των καλώς πεπραγμένων για την αλλαγή για έναν καλύτερο κόσμο, ευκταίως δίκαιο και αγαθό. Φιλόξενο και παρήγορο για κάθε ανθρώπινη ύπαρξη. Σμιλεύεις τις ψυχές των αναγνωστών και σίγουρα πέτυχες αυτό που είπε κάποτε ο Σαράντος Καργάκος για το καλό βιβλίο. Πως είναι το σκαπτικό εργαλείο της ψυχής.

.

ΛΟΥΚΙΑΝΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

ΛΕΜΕΣΟΣ ΚΥΠΡΟΣ 25/6/22

«Μόρια Παμμήτωρ γη», Λεμεσός

Το κάλεσμα για τη συγγραφή του βιβλίου “ Μόρια Παμμήτωρ γη” η Νίκη Γκίζη το δέχτηκε από την προκήρυξη του Πανελλήνιου διαγωνισμού του Πολιτιστικού Σωματείου Culture 4all. Ο διαγωνισμός αφορούσε την ανάδειξη της Ιστορίας της Λέσβου τα τελευταία 2500 χρόνια με σκοπό την αποκατάσταση της ιστορίας του. Αποτέλεσμα αυτού του διαγωνισμού ήταν το βιβλίο να πάρει το Α΄ Βραβείο από την Εθνική Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών.
Και καθώς η γνώση είναι δύναμη, και η Λογοτεχνία είναι ένας τρόπος μνήμης μα και μάθησης που ξεφεύγει από τη στείρα μελέτη της Ιστορίας. Η Γκίζη άρπαξε την ευκαιρία και χρησιμοποιήσε το λογοτεχνικό λόγο για να μας βάλει στην καρδιά του ζητήματος. Στο βιβλίο της αναδεικνύει τη σπουδαιότητα του νησιού και αποτυπώνει τον αντίκτυπο των γεγονότων της ιστορίας στην κοινωνία. Με τον τρόπο της, στήνει ένα υπαρξιακό μυθιστόρημα και μας βοηθά να δούμε κατάματα τον άνθρωπο που κουβαλάει αγόγγυστα στην πλάτη γεγονότα που τον πληγώνουν, ενώ ταυτόχρονα σε μορφή μυθιστορήματος αναδεικνύει την ιστορία της Ανατολίας. Λειτουργεί όσο πιο αμερόληπτα μπορεί να γράφει ένα συγγραφέας. Όχι με το δικό της βλέμμα, αλλά με το βλέμμα της ιστορίας.

Η Λέσβος είναι ένα νησί φορτωμένο με 2.500 χρόνια ιστορίας. Όταν παρουσιάστηκε το μεταναστευτικό πρόβλημα, το χωριό Μόρια δέθηκε με το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης. Ένα από τα πιο προβεβλημένα κέντρα υποδοχής και ταυτοποίησης στην Ευρώπη. Δέχτηκε απαξιωτικούς και προσβλητικούς χαρακτηρισμούς από τον ξένο τύπο. Αποκάλεσαν τη Μόρια, νεκροταφείο ψυχών, τόπο ανθρώπινης εξαθλίωσης, τόπο του πόνου…, ένα νέο Γκουαντάναμο κλπ. 3.500 πρόσφυγες ήταν η χωριτικότητα του Κέντρου Υποδοχής. Αντί για αυτό δέχτηκε 23.000 πρόσφυγες και μετανάστες. Η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο των αρχών. Όσοι απερίσκεπτα έκριναν συμπεριφορές και αντοχές των νησιωτών μέσα από φωτογραφίες στα μέσα ενημέρωσης, που έδειχναν το κορμάκι ενός μωρού πάνω στην άμμο, αυτοί οι άνθρωποι βρίσκονταν χιλιόμετρα μακριά. Δεν γνώριζαν καλά την πραγματικότητα.
Η ισορροπία της συνέπειας και του λόγου χάθηκε, γιατί υπήρχε μια πολύ ειδοποιός διαφορά. Είναι τελείως διαφορετικό να κρίνεις κάποιον από μια φωτογραφία και άλλο πράγμα να ζεις την πραγματικότητα. Οι νησιώτες της Λέσβου έβαζαν σε κίνδυνο τη ζωή τους, βουτούσαν στη θάλασσα, πάλευαν με τα κύματα, τραβούσαν τις μάνες, έπαιρναν αγκαλιά τα μωρά, τα έβγαζαν στη στεριά, τους έδιναν το φιλί της ζωής.
Πράγματι, τα νερά του βορειανατολικού Αιγαίου δεν είναι πάντοτε το ίδιο όμορφα. Κάποιες φορές γίνονται υγροί τόποι πόνου και ταφής, σαν τις θάλασσες στις τραγωδίες του Αισχύλου. Η Μόρια, ένα χωριό στα ανατολικά της Λέσβου, στους πρόποδες του λόφου του Αγίου Δημητρίου, δεν είναι μόνο ένας τόπος οικείος για τους παραθεριστές. Μετουσιώνεται σε παράθυρο με θέα την ελπίδα για ανθρώπους που δυστυχούν. Για τους ξεριζωμένους ανθρώπους, αυτή η γη του πλανήτη είναι άγνωστη. Αν-οίκεια. Και το δίπολο «οικείο-ανοίκειο» αναδιπλώνεται σε όλες τις σελίδες του βιβλίου, μέσα από ένα πλήθος ιλαροτραγικών καταστάσεων.

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε:
«Στο ιστορικό μυθιστόρημα Μόρια Παμμήτωρ γη, ο αναγνώστης θα αφήσει την καρδιά του να ανακαλύψει την αλήθεια και το ψέμα του καιρού… μέχρι… ή να εμπιστευθείς;». Εδώ θα διαβάσεις όλη την παράγραφο.
Και πράγματι, η Νίκη μας βοηθά να καταλήξουμε στα δικά μας συμπεράσματα που μπορεί να είναι και διαφορετικά. Μας βοηθά να δούμε κατάματα τον άνθρωπο που κουβαλάει αγόγγυστα στην πλάτη γεγονότα που τον πληγώνουν, αλλά πρέπει να ζήσει μαζί τους. Χρησιμοποιεί τον λογοτεχνικό λόγο για να αποτυπώσει τον αντίκτυπο των γεγονότων της ιστορίας στην κοινωνία του νησιού. Λειτουργεί όσο πιο αμερόληπτα μπορεί να γράφει ένα συγγραφέας. Όχι με το δικό της βλέμμα αλλά με το βλέμμα της ιστορίας.

Η Νίκη Γκίζη έκανε μια μεγάλη έρευνα σε ιστορικά, λαογραφικά, τοπιογραφικά, μουσειακά στοιχεία, σε διατριβές, συγγράμματα, μύθους, παραμύθια, ποίηση, ζωγραφική για την ιστορία του νησιού. Λειτουργεί όσο πιο αμερόληπτα μπορεί να γράφει μία συγγραφέας. Όχι με το δικό της βλέμμα, αλλά με το βλέμμα της ιστορίας. Μίλησε με τους νησιώτες. Μίλησε και με τους πρόσφυγες και μετανάστες. Έμεινε στο νησί, το γνώρισε, το περπάτησε. Μίλησε με τους εργαζόμενους στο ΚΥΤ (Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης), τη Frontex, με πολλές ΜΚΟ, τη EUROPOL, την OXFAM, την EASO, το ΚΕΕΛΠΝΟ. Πήρε συνεντεύξεις από εθελοντές, από τις τοπικές αρχές, τον απλό κόσμο, τους πρόσφυγες και τους μετανάστες.

Στο βιβλίο της «Μόρια Παμμήτωρ Γη» γραπώνει τους κατοίκους από το σβέρκο, όπως τους ναυαγούς. Αποδίδει τη χαμένη ανθρώπινη τους υπόσταση. Η ιστορία δεν είναι πάντα ένδοξη. Μερικές φορές σκοντάφτει και πέφτει. Ιδιαίτερα ο ελληνικός και ο κυπριακός λαός έχουν φτάσει, λόγω της γεωγραφικής τους θέσης, πολλές φορές στο τάνιμα. Από το παρελθόν μέχρι σήμερα ακόμη. Κάθε λίγο και λιγάκι τανιόμαστε για διάφορους λόγους. Γνωρίζουμε ότι η ιστορία διαστρεβλώνεται. Η Νίκη Γκίζη υψώνει τη φωνή της μέσα από τη γραφή, εναντιώνεται στα επιπόλαια συμπεράσματα, διεκδικεί ανθρώπινα, δικαιωματικά τον σεβασμό των νησιωτών και την εμπιστοσύνη στην ιστορία και τη συμπεριφορά τους. Μας μεταφέρει σε όμοιες καταστάσεις στο πιο πρόσφατο παρελθόν και στο σήμερα, στην τραγωδία του απάνθρωπου παραλογισμού να συνεχίζεται σε ένα άγνωστο μέλλον. Ναι, μπορεί η κατάσταση να ξέφυγε, μπορεί να έγιναν λάθη, αλλά η ανθρωπιά δεν έλλειψε. Κάποιοι νησιώτες αντέδρασαν, κάποιοι άλλοι τους υποδέχτηκαν, κάποιοι απλά συμβιβάστηκαν. Για κανέναν δεν είναι εύκολο να ξεριζώνεται από το σπίτι του, την πατρίδα του ή να δέχεται άλλους ανθρώπους που δεν γνωρίζει.

Εμείς εδώ στην Κύπρο ζούμε εδώ και ……… χρόνια τη διχοτόμηση του νησιού μας. Πες ότι θέλεις αν θέλεις για την Κύπρο και τη διχοτόμηση, την ιστορία που μεταφέρετε στα παιδιά που δεν πρέπει να ξεχάσουν.

Οι ήρωες του βιβλίου, είναι άνθρωποι καθημερινοί και προσιτοί. Αποζητούν το σταθερό μέσα στο χάος. Το θέμα του μυθιστορήματος περιστρέφεται γύρω από μια παρέα εφήβων. Ο Ραζάν, η Αίσα, ο Κωνσταντίνος, η Εριφύλη, η Μυρσίνη, ο “μουτζούρης” και άλλοι ‒με τις ιδιαιτερότητες τους ο καθένας‒ πρόσωπα, άλλα αληθινά και άλλα φανταστικά για τις ανάγκες της διήγησης, δένονται με ισχυρούς δεσμούς φιλίας, γεύονται τον εφηβικό έρωτα, χαρές, απογοητεύσεις και ανατροπές στις επιλογές τους. Ανακαλύπτουν τη Σαπφώ, τον Λόγγο, τον Ελύτη και άλλους. Για τον Ραζάν η γη της Μόριας από γη μετάβασης, έγινε γη όμοια με τον τόπο του.
Κάποιοι πρόσφυγες ενσωματώθηκαν σταδιακά στην κοινωνική και οικονομική ζωή του νησιού, άλλοι έφυγαν ή επαναπατρίστηκαν. Ο ξεριζωμός ξεπερνά τα χρονικά και γεωγραφικά όρια του τόπου και του χρόνου.

Εδώ διάβασε την παράγραφο σελ.45 Ε!…. κυρά αρχόντισσα!… μέχρι σελ. 46 …και συνάμα δυναμικούς που τραγουδούν τη ζωή”.

Στο κοσμοείδωλο της παράδοσης η συγκρότηση και η διατήρηση της ταυτότητας του ανθρώπου εμπεριείχε πάντα την έννοια του αυτονοήτου. Σε αντίθεση το κοσμοείδωλο του σήμερα, το οικείο, το γνώριμο, το φίλιο, δεν εκλαμβάνεται οπωσδήποτε ως θεμελιακό στοιχείο, γιατί συνεχώς μεταβάλλεται, ανατροφοδοτείται. Ο άνθρωπος περιορίζεται σε πολιτισμικά μοτίβα, ηθικοποιεί καταστάσεις και φαινόμενα, αντιδρά στη διαφορετικότητα. Νιώθει ασφάλεια να ζει σε μια νεο-παραδοσιακή κοινωνία που του εγγυάται την πρόοδο του «εμείς». Με άλλα λόγια, η διαπολιτισμική επαφή τον κατευθύνει σε μια συνεχή μάχη, που δεν έχει ως αντίπαλο τον «άλλον», αλλά τον ίδιο του τον εαυτό. Το κάτοπτρο όλων εκείνων που έμαθε, ασπάστηκε, αγάπησε κάποτε. Οι μετακινήσεις των πληθυσμών υπήρξαν από την εποχή που ο άνθρωπος πάτησε στα πόδια του και πάντα θα υπάρχουν. Η γη όμως αγκαλιάζει το διαφορετικό για αιώνες.

Στο βιβλίο Μόρια Παμμήτωρ γη ο αναγνώστης θα περιπλανηθεί από το υδραγωγείο του Αδριανού μέχρι το μεταβυζαντινό ναό του Αγίου Βασιλείου σε μια ιστορική διαδρομή όλο μεταίχμια, μεταβολές, αφηγήματα και κριτικές. Η ελιά εμφανίζεται ως διαχρονικό σύμβολο που ενώνει διαφορετικούς πολιτισμούς και ανθρώπους. Η ελιά εμφανίζεται και ως σύμβολο ευμάρειας, δύναμης, προστασίας, ευστροφίας, ειρήνης, γαλήνης, ελπίδας, σωτηρίας, ευλογίας. Άπειρα «θέλω», «μπορώ» και «πρέπει» διασταυρώνονται από την Ανατολή μέχρι το Αιγαίο. Με τον ίδιο τρόπο που κάποτε η αμοιβαιότητα μεταφράζονταν σε πολύτιμους λίθους, μέταλλα, χρώματα και αρώματα.

Το πόνημα «Μόρια Παμμήτωρ γη», της Νίκης Γκίζη στρώνει το έδαφος της συνύπαρξης των ανθρώπων με μια αφήγηση που εστιάζει στη συνύπαρξη. Είναι γεμάτο πολυεπίπεδα σύμβολα που σαν βεντάλιες αγγίζουν ένα πλήθος λαών-φυλών που αναπτύχθηκαν σε πολιτισμικά λίκνα. Μας οδηγεί κλιμακωτά στην κατάκτηση της γνώσης, ή για να το πούμε διαφορετικά, μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα όσα θα θέλαμε να αποφύγουμε. Η ομορφιά της ανθρώπινης ψυχής είναι το όπλο της.

.

ΧΡΥΣΑ ΚΑΡΑΒΑΣΙΛΗ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ «ΜΟΡΙΑ ΠΑΜΜΗΤΩΡ ΓΗ» ΝΙΚΗΣ ΓΚΙΖΗ 19.12.22 ΑΘΗΝΑ

Ο Φραντς Κάφκα είχε πει ότι φαντάζεται τον παράδεισο σαν μία βιβλιοθήκη, οπότε αισθάνομαι σήμερα πολλή τυχερή που ξεπερνώ πολλαπλά αυτή την προϋπόθεση, καθώς είμαι σε έναν ζεστό χώρο, ανάμεσα σε βιβλία και συντροφιά με όλους εσάς που ήρθατε για να τιμήσουμε την αγαπημένη μας φίλη Νίκη Γκίζη.
Μνημονεύοντας πάλι τον τσέχο συγγραφέα, είχε γράψει ότι τα βιβλία τα οποία έχουμε ανάγκη είναι εκείνα που πέφτουν σαν τσεκούρι στην παγωμένη θάλασσα της ψυχής μας. Η Νίκη Γκίζη κάνει ακριβώς αυτό, μιλά για πράγματα που εθελοτυφλούμε, που δεν θέλουμε να παραδεχτούμε. Η Μόρια δεν είναι μία απλή αφήγηση μιας ιστορίας προσφύγων. Η συγγραφέας, δίνοντας ενιαίο σχήμα στη γνώση και στη φαντασία, μας ξεναγεί σε έναν τόπο ευλογημένο, σε έναν τόπο καταφύγιο, μαθημένο να κανακεύει τους ξένους λαούς που πατούσαν τα χώματά του ανά τους αιώνες. Μας συστήνει τους ανθρώπους του, τις συνήθειες, τις παραδόσεις τους, αλλά και το ήθος και τις αξίες τους, στοιχεία τα οποία διαφαίνονται μέσα από την αλληλεπίδρασή τους με τους χιλιάδες πρόσφυγες που υποδέχονται, χωρίς τη θέλησή τους και τη στιγμή που η Ευρώπη τους κουνά το δάχτυλο.
Στη μυθοπλασία της Νίκης Γκίζη, η επιστράτευση της οικογένειας του Ραζάν που καταφθάνει στο νησί, το παρελθόν που κουβαλά αυτή η οικογένεια Σύριων με όλο του το φορτίο, το οποίο προσκρούεται στην αδιέξοδη καθημερινότητα του ΚΥΤ και αργότερα στις δυσκολίες προσαρμογής τους στον νέο τόπο, όλα αυτά, συνιστούν μία πρόσκληση του αναγνώστη από τη συγγραφέα. Η Νίκη Γκίζη θίγει το προσφυγικό – το οποίο συνήθως προβάλλεται με χαρακτηριστικά εγκληματικής απειλής ή κινδύνου εθνικής αλλοίωσης, ως άλλο. Ως ένα ζήτημα διαρκές παρών που μας καλεί να πάρουμε θέση.
Θα εστιάσω στον κεντρικό ήρωα και στην πρόθεση της Γκίζη να μιλήσει για το «όλον» μέσα από το υποκείμενο, την ιδιωτική σφαίρα του πρόσφυγα και πιο συγκεκριμένα από την οπτική ενός εφήβου. Ενός αγοριού 15 ετών που λόγω εφηβείας έχει ούτως ή άλλως να διαχειριστεί ραγδαίες βιοσωματικές αλλαγές και εξελίξεις στην ψυχοσύνθεσή του, στις νοητικές του ικανότητες, στη σεξουαλικότητά του και λόγω συνθηκών καλείται να ανταποκριθεί στη διακύβευση της ζωής του, της ταυτότητάς του, της επιβίωσής του στη νέα πατρίδα. Όλα αυτά, θα ήταν μόνο θεωρητικά εάν η συγγραφέας δεν είχε σμιλεύσει τον ήρωά της με τέτοιο τρόπο, ώστε να επικεντρωθεί στο βάθος της ψυχής του και να ανασύρει τους προβληματισμούς του μέσα από συμπεριφορές.
Ο ήρωας βρίσκεται σε ένα περιβάλλον διπολικό. Η Λέσβος από αγαπημένος προορισμός του πατέρα του μετουσιώνεται στον τάφο του (καθώς είναι αγνοούμενος στα νερά της Μεσογείου όπως και χιλιάδες άλλοι ορμώμενοι εξ΄ ανατολής.) Από την άλλη, τούτο το νησί γίνεται το σκαλοπάτι για την ελπίδα, ο ενδιάμεσος σταθμός για τη Γη της Επαγγελίας, την Ευρώπη.
Ο Ραζάν βρίσκεται σε ένα συνεχές καθεστώς αμφιθυμίας. Η ενοχή διαδέχεται την καθαρότητα και το αίσθημα δικαίου και αντίστροφα. Η αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης από διακρατική σε τοπική κλίμακα αντιστρέφει την ιδιότητά του από πρόσφυγα σε εισβολέα. Ο ίδιος συνδέει τη διαφυγή του με την παράνομη είσοδό του στη χώρα, με αποτέλεσμα να γίνεται διστακτικός στο ντόπιο κάλεσμα του Κωνσταντίνου. Την ίδια ώρα όμως, η ψυχή σπαρταρά να γευτεί αυτό που της αρμόζει, τον έρωτα, τη φιλία, το γέλιο, το νοιάξιμο.
Ο Ραζάν είναι ένας έφηβος που δυσφορεί και αναπνέει. Η αποχώρησή του από την πατρίδα και η μη ομαλή εγκατάστασή του, παλεύοντας πια για τα βασικά αγαθά, τον κάνουν να χάσει το χώρο του επάνω στη γη, να νιώθει ότι ανήκει σε ένα χωρικό κενό, όπου ο χρόνος έχει σταματήσει. Η αναπόφευκτη τριβή του όμως με τα πρότυπα ζωής του τόπου, η συνειδητοποίηση από τον ίδιο ότι υπάρχουν κοινές πολιτιστικές αξίες ανάμεσα στην παλιά και νέα πατρίδα, ότι οι άνθρωποι της Μόριας πονούν και αγαπούν με τον ίδιο τρόπο με τους δικούς του στο Χαλέπι, όλα αυτά σηματοδοτούν την σταδιακή απορρόφησή του από τη νέα κοινωνία. Το πώς ξεδιπλώνεται αυτή η αλλαγή, σύμφωνα με την Γκίζη θα σας το δείξω διαβάζοντας ένα απόσπασμα. (Σελ. 105, «Την πρώτη μέρα καθόμουν στα σκαλιά και άκουγα. […] Άνοιγα το μάνταλο και έτρεχα έξω.»)
Δεν είναι εύκολο να αποδεχτείς τον εαυτό σου ως άλλο, να μην τον κρίνεις, να νιώθεις ότι κουβαλάς εσύ στην πλάτη σου τη λύση ενός παγκόσμιου προβλήματος, να απορρίψεις ή να παντρέψεις τα πολιτισμικά σου εφόδια στην ανάγκη σου να ενταχθείς και να επιλέξεις τελικά το θεμιτό μονοπάτι για να ζήσεις. Πόσο μάλλον όταν είσαι έφηβος…
Η συγγραφέας φύτεψε εύλογα διλλήματα στον ήρωά της, φώτισε τον ψυχισμό του, του έδωσε τα μάτια της αλήθειας και πόδια δυνατά να πατήσει στη γη και να στεριώσει στη Μόρια από επιλογή.
Ο Ραζάν στη γραφή της Γκίζη από θύμα ξεριζωμού γίνεται φάρος στη συνείδησή μας για κάθε στιγμή που έχουμε λυγίσει σε ανούσιες δυσκολίες της καθημερινότητας.
Η πένα της, λυτρωτική, στάζει ανά τακτά διαστήματα αποστάγματα ζωής, αισιοδοξίας, λειτουργεί ως φάρμακο στην ανατροφοδότηση της στυγνής πραγματικότητας.
Οι άνθρωποι ενώνονται στα δύσκολα και το μεγαλείο αυτής της ένωσης πολλές φορές έγκειται στην θέληση που αντλούν οι φαινομενικά αδύναμοι.
Από προσωπική εμπειρία θα μιλήσω. Λόγω της επαγγελματικής μου ιδιότητας, έχοντας έρθει σε επαφή με αυτούς τους πονεμένους ανθρώπους έστω και από την αντίθετη πλευρά, η δύναμή τους είναι αστείρευτη. Με αφορμή αν θυμάστε τα επεισόδια στον Έβρο τον Φλεβάρη του 2020 με την υποκινούμενη εισροή προσφύγων από την Τουρκία, χρησιμοποιώντας τους ως ασύμμετρη απειλή, ήθελα να αναδείξω την ομορφιά που μπορεί να κουβαλά μέσα του ένας άνθρωπος που έχει χάσει τα πάντα, με ένα ποίημα.
Μία σκηνή που εκτυλίσσεται στο συρματόπλεγμα του Έβρου στα ελληνοτουρκικά σύνορα, ανάμεσα σε ένα στρατιώτη από τη μία πλευρά του φράχτη και σε ένα κορίτσι που κρατά στα χέρια του μία κούκλα, από την άλλη. Τόσο κοντά και τόσο μακριά… Θα κλείσω με αυτό.

Διπλή Ομηρία

Δυο ζωές κουβαλάς.
Μία, βουρκωμένη στα μάτια σου
στάζουν ηλιοβασιλέματα της Ανατολής.
Η άλλη, ψεύτικη ασφυκτιεί στον κόρφο σου,
ζαλίζεται από το τρέμουλο της αγκάλης σου σαν τη νανουρίζεις.

Δυο ψυχές κουβαλώ.
Μια του θεριού, του Λάδωνα,
που κάνει πνίχτη το ποτάμι
και ναρκοπέδιο στρώνει στον δρόμο της ελπίδας.
Η άλλη, του παιδιού, του τρελού,
παίρνει σφυρί, τον κόσμο να σπάσει,
μονοπάτια γόνιμα να φτιάξει,
να παραδώσει σε αγγέλους γη δυνατή.

Εγώ κι εσύ απέναντι.
Ένοικοι στην ίδια οριογραμμή.
Είναι οι λίγες στιγμές μας βόλτα
σε τόπους ήσυχους κι ανέγγιχτους από πολέμου χέρι.
Γλώσσα κοινή το βλέμμα, να με καρφώνουν τα γιατί σου.
Αφήνεις την στοργή σου,
στο ένα μπράτσο.
Φουσκώνει η τσέπη, κάτι ψάχνεις.
Χωράει η παλάμη σου κλειστή στο σύρμα.
Την ανοίγεις, ψωμί μου φανερώνεις και μου γνέφεις :
Θες;

.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΟΡΦΑΝΙΔΗΣ

υ.δ. ΑΠΘ-ΠΕ 02, ΠΕ 34

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Τ. 23 ΣΕΠΤ. 2022

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε: «…ο αναγνώστης θα αφήσει την καρδιά του να ανακαλύψει την αλήθεια και το ψέμα του καιρού…». Και πράγματι, το ανά χείρας πόνημα, γεμάτο πολυεπίπεδα σύμβολα, που
σαν βεντάλιες αγγίζουν ένα πλήθος λαών-φυλών που αναπτύχθηκαν σε άλλοτε πολιτισμικά λίκνα, μας οδηγεί κλιμακωτά στην κατάκτηση της γνώσης, ή για να το πούμε διαφορετικά, μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα όσα θα θέλαμε να αποφύγουμε. Τα ύδατα του βορειανατολικού Αιγαίου δεν είναι
πάντοτε το ίδιο όμορφα. Κάποιες φορές γίνονται υγροί τόποι πόνου και ταφής, σαν τις θάλασσες στις τραγωδίες του Αισχύλου (βλ. Αγαμέμνων). Η Μόρια, χωριό στην ανατολική της Λέσβου, στους πρόποδες του λόφου τού Αγίου Δημητρίου, τόπος οικείος για τόσους Έλληνες παραθεριστές, μετουσιώνεται σε παράθυρο με θέα την ελπίδα για άλλους τόσους – εξ Ανατολών ορμώμενους- πρόσφυγες, ήτοι σε ένα εκ των πιο προβεβλημένων κέντρων
υποδοχής και ταυτοποίησης. Για αυτούς, όμως, αυτή η γη είναι άγνωστη,
αν-οικεία. Και το δίπολο «οικείο-ανοικείο» αναδιπλώνεται σε όλες τις σελίδες του βιβλίου, μέσα από ένα πλήθος ιλαροτραγικών καταστάσεων.
Οι ήρωες του βιβλίου, άνθρωποι καθημερινοί και προσιτοί, αποζητούν το σταθερό μέσα στο χάος. Άλλωστε, είναι γεγονός ότι τα σταθερά πρότυπα αναπαράγουν την έννοια της «οικειότητας»- μείζονος σημασίας εύρημα για ισχυρούς και μη. Σύμφωνα με τον μετα-μεταμοντερνιστη κοινωνιολογο
Zygmunt Bauman (π.χ. “Can We Live Together, Equality and Difference. Feature Review”, New Political Economy, 6(3) (2001), pp. 427-429), στο κοσμοείδωλο της παράδοσης, η συγκρότηση και η τήρηση της ταυτότητας εμπερίεχε την έννοια του αυτονοήτου, εν αντιθέσει με το κοσμοείδωλο του
σήμερα, όπου το οικείο δεν εκλαμβάνεται οπωσδήποτε ως θεμελιακό στοιχείο, εφόσον αυτό συνεχώς μεταβάλλεται, ανατροφοδοτείται, και ως εκ τούτου δεν φέρει εύκολα μια σταθερή – και- κονστρουκτιβιστή σε επίπεδο
συλλογικής ταυτότητας μορφή· μια μορφή πλησίον τού «αρχετυπικού» με την εκτύλιξη των ενδο-κοινωνικών ζυμώσεων. Ο άνθρωπος φαλκιδεύεται σε αμφισημικά πολιτισμικά μοτίβα, (ανα)ηθικοποιεί καταστάσεις και φαινόμενα (συνήθως υπό την επιρροή της θρησκείας), επιζητώντας από φόβο για το
πολιτισμικό αύριο τη δημιουργία μίας νεο-παραδοσιακής κοινωνίας που θα του εγγυάται διαχρονικά ένα είδος ασφαλείας και προόδου του «εμείς». Με άλλα λόγια, η επαφή με την ορμή τού διαπολιτισμικού δύναται να κατευθύνει τον άνθρωπο σε μια αέναη μάχη, που δεν έχει ως αντίπαλό τον «άλλον», καθώς αντίπαλος, του ανθρώπου εν προκειμένω, είναι ό ίδιος του εαυτός, το κάτοπτρο όλων εκείνων που έμαθε, ασπάστηκε, (ψευδο)αγάπησε κάποτε.
Και τί είναι οι άνθρωποι; Αγρίμια που δεν μπορούν να ζήσουν μονιασμένοι σε μία γη, που για χρόνια το διαφορετικό αγκαλιάζει; Από το υδραγωγείο τού Αδριανού μέχρι το μεταβυζαντινό ναό τού Αγίου Βασιλείου, μια ιστορική διαδρομή όλο μεταίχμια, μεταβολές, μετα-αφηγήματα και μετα-κριτικές. Ουκ ολίγα σύμβολα ενώνουν πολιτισμούς και ανθρώπους, λ.χ. η ελιά: σύμβολο της ευμάρειας (από το δώρο της θεάς Αθηνάς και τα εφάμιλλα με τις καλύτερες χουρμαδιές ελαιόδεντρα του Κορανίου), δύναμης-προστασίας (από το ρόπαλο του Ηρακλή), ευστροφίας (από το ξύλο με το οποίο ο Οδυσσέας τύφλωσε τον Κύκλωπα Πολύφημο), ειρήνης-γαλήνης-ελπίδας (από το περιστέρι στην κιβωτό του Νώε στην Παλαιά Διαθήκη), της σωτηρίας-ευλογίας (από την πάντοτε αναμμένη με λάδι ελιάς λυχνία προς τον Αλλάχ)… Ουκ ολίγα «θέλω», «μπορώ» και «πρέπει» διασταυρώνονται πλέον απροσδόκητα, αν και κάποτε συναντιόντουσαν υπό άλλες συνθήκες, τότε που από τη Συρία μέχρι το Αιγαίο κυριαρχούσε η αμοιβαιότητα μεταφρασμένη σε πολύτιμους λίθους, μέταλλα, χρώματα και αρώματα.

.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΤΖΕΝΗ ΜΑΝΑΚΗ

FRACTAL 12/1/2022

–Κυρία Γκίζη, μιλήστε μας για το νέο βιβλίο σας, “ Μόρια Παμμήτωρ γη”.

Έναυσμα της συγγραφής του υπήρξε η προκήρυξη του Πανελλήνιου διαγωνισμού, εκ μέρους του Πολιτιστικού Σωματείου Culture 4all, για την ανάδειξη της Ιστορίας της Μόριας τα τελευταία 2500 χρόνια, ή είχατε υπόψη σας να ασχοληθείτε με το θέμα λόγω γενικότερης ευαισθητοποίησής σας στο ζήτημα της μετανάστευσης και τα ανθρώπινα δράματα που προκαλεί;

Παρεμπιπτόντως, θερμά συγχαρητήρια για το πρώτο βραβείο με το οποίο σας τίμησε η Εθνική Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών.

Η εκπαιδευτική μου ιδιότητα μου έδωσε τη δυνατότητα να διδάξω και να διδαχθώ από μαθητές 10 έως 60 χρόνων. Το κυριότερο μάθημα που πήρα από τη διαδρομή μου πλάι τους είναι ότι, οι άνθρωποι έχουν και ρόλο και άποψη αρκεί κάποιος να τους παραθέσει τα γεγονότα με ρεαλισμό και αξιοπιστία. Όταν οξύνθηκε το μεταναστευτικό πρόβλημα και άρχισα να διαβάζω τις προσβλητικές αναφορές του ξένου τύπου για το μικρό αυτό νησί, τη Μυτιλήνη, που είναι φορτωμένο με 2.500 χρόνια ιστορίας και του χωριού Μόρια, ένιωσα ότι χάθηκε η ισορροπία της γνώμης γιατί υπήρχε μια πολύ ειδοποιός διαφορά. Οι Μυτιληνιοί βουτούσαν στη θάλασσα, αγκάλιαζαν με τα μπράτσα τους ζωντανούς και πνιγμένους, τους έσερναν έξω με κίνδυνο τη ζωή τους, ενώ κάποιοι άλλοι χιλιόμετρα μακριά έβγαζαν συμπεράσματα, έκριναν συμπεριφορές και αντοχές από φωτογραφίες που έβλεπαν στο διαδίκτυο.

Όταν είδα κατά τύχη τον Πανελλήνιο Διαγωνισμό του Πολιτιστικού Σωματείου Culture4all άρπαξα σαν ναυαγός την ευκαιρία να συνομιλήσω με τους αναγνώστες με απλά λόγια, σαν παραμύθι μήπως και να ανακαλύψουμε μαζί την ιστορική αλήθεια. Η ενδελεχής έρευνα για τους πρόσφυγες σε συνδυασμό με την ιστορία της Μυτιλήνης έδωσε στο βιβλίο το Πρώτο Βραβείο από την Εθνική Εταιρία Ελλήνων Λογοτεχνών.

–Στην αφήγησή σας έχετε ενσωματώσει πέρα από τα ιστορικά στοιχεία που αφορούν τη Μόρια και ολόκληρη τη Λέσβο, πάμπολλα μυθολογικά, πολιτιστικά, κοινωνικά, ψυχολογικά- σε σχέση με τους ήρωές σας -στοιχεία. Επίσης πολλά τοπιογραφικά και λαογραφικά στοιχεία, έτσι που φαίνεται σαν να έχετε περάσει ένα μέρος της ζωής σας στον τόπο. Συμβαίνει αυτό, ή είναι όλα αποτέλεσμα ενδελεχούς έρευνας;

Αν και θα ήθελα να έχω περάσει περισσότερο χρόνο στο νησί, γιατί είναι πραγματικά υπέροχο, το έχω επισκεφτεί δυο φορές μόνο. Φίλους απέκτησα από την πρώτη μου ακόμα επίσκεψη σαν τουρίστρια, αλλά στην δεύτερη για την επί τόπου έρευνα του βιβλίου υπήρξαν εργαζόμενοι στη Frontex, σε ΜΚΟ, στο ΚΥΤ, πρόσφυγες, μετανάστες και κάτοικοι που μου έδωσαν πληροφορίες για το εξωτερικό και εσωτερικό δράμα των προσφύγων, των μεταναστών και των κατοίκων του νησιού. Τους χρωστώ τεράστια ευγνωμοσύνη γιατί μόνο με τη συγγραφική μου έρευνα σε ιστορικά, λαογραφικά, τοπιογραφικά, μουσειακά στοιχεία, σε διατριβές, συγγράμματα, μύθους, παραμύθια, ποίηση, ζωγραφική, επίπονη αλλά ταυτόχρονα και ευχάριστη διαδικασία για εμένα, δεν θα μπορούσα να αποτυπώσω τη συμβίωση ετερόκλητων ανθρώπων.

-Ήρωές σας είναι τα πρόσωπα μιας αστικής οικογένειας μεταναστών από το Χαλέπι της Συρίας. Πρωταγωνιστής ο δεκαπεντάχρονος γιος Ραζάν που είναι και αφηγητής του μεγαλύτερου μέρους του βιβλίου. Τι επέδρασε και δεν πραγματοποίησε τελικά τον αρχικό στόχο του να πάει στο Βερολίνο;

Ο Ραζάν είναι υπαρκτό πρόσωπο, όπως και άλλα πρόσωπα και ένα μεγάλο μέρος της ιστορίας του βιβλίου. Δεν έφυγε τελικά για το Βερολίνο −τη γη της Επαγγελίας όπως νόμιζε− γιατί συνειδητοποίησε ότι το χορτάρι του γείτονα μπορεί μας φαίνεται πιο πράσινο, αλλά δεν είναι. Η γη της Μόριας από γη μετάβασης, έγινε γη όμοια με τον τόπο του. Δεν ήταν ο έρωτας που τον κράτησε, αλλά γιατί αναγνώρισε παρόμοια χαρακτηριστικά με του τόπου του, ίδιες αγωνίες, λαχτάρες, συμπεριφορές, ανθρώπους που όμως φορούσαν διαφορετικό βραχιόλι στο χέρι.

Αποφάσισε να μείνει όταν ο διπλανός, που στην παρούσα περίπτωση είναι ο Μοριανός, έγινε η αιτία της χαράς του.

-Ποια ήταν η πρόθεσή σας για τη χρήση, στην αφήγησή σας, του μεταφυσικού στοιχείου, των ονείρων, και του μαγικού ρεαλισμού;

Ο κόσμος δεν μαθαίνει ιστορία από συγγράμματα, πραγματείες και ιστορικά βιβλία, μαθαίνει από ό,τι αγγίζει, οσμίζεται, ονειρεύεται, ταυτίζεται. Διαθέτουμε δυο πολύ ισχυρά στοιχεία σαν χώρα. Τη γλώσσα και τη θάλασσα. Η γλώσσα γιατί διαβάζεται γραπτά εδώ και 4.000 χρόνια και η θάλασσα γιατί σε πάει παντού. Αυτά τα δυο στοιχεία σε συνδυασμό με τον μαγικό ρεαλισμό με βοήθησαν να κατεβάσω την ιστορία από το σκονισμένο ράφι της βιβλιοθήκης και να την βάλω δίπλα στο μαξιλάρι μου. Καθώς τα ενύπνια ταΐζονται μόνο από τη φαντασία, στη μυθιστοριοποιημένη γραφή που δίνουν στα γεγονότα οι λογοτέχνες, το μεταφυσικό στοιχείο, τα όνειρα και ο μαγικός ρεαλισμός συνυπάρχουν.

-Είναι ορατό ότι έχετε μια ιδιαίτερη ευαισθησία γύρω από τα συναφή κοινωνικά ζητήματα. Υπάρχει κάποια σκηνή του έργου που σας προκάλεσε δυσκολία στη γραφή της ή στο συναισθηματικό σας κομμάτι;

Λύγισα από πολλές σκηνές όταν βρέθηκα στο νησί. Αμφισβήτησα την αμεροληψία μου, ιδιαίτερα όταν προσπάθησα να γραπώσω από το σβέρκο, όπως τους ναυαγούς, την ανθρώπινη υπόσταση των κατοίκων, των προσφύγων και των μεταναστών για να τη φέρω στην επιφάνεια. Σκέφτηκα ότι η ιστορία δεν είναι γραμμική στην πορεία της, δεν είναι πάντα ένδοξη, μερικές φορές σκοντάφτει και πέφτει. Ιδιαίτερα ο ελληνικός λαός έχει φτάσει, λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας, πολλές φορές στο τάνιμα. Και επειδή κάθε λίγο και λιγάκι τανιόμαστε για διάφορους λόγους πήρα θάρρος και συνέχισα γιατί είναι καλό να γνωρίζουμε την ιστορία μας για να διεκδικούμε δικαιωματικά σεβασμό και εμπιστοσύνη.

-Τι ήταν η θάλασσα για τον Ραζάν και τη μητέρα του; Πως αντιμετώπισαν την απώλειά τους;

Η θάλασσα ήταν το μέσον που θα τους οδηγούσε στην ερωτική σύνδεση με τη ζωή, τη λαχτάρα του πανηγυριού, της αισιοδοξίας, τη γλυκιά τρέλα που έχασαν, τη χαρά της επανένωσης με το ανθρώπινο στοιχείο που τους στέρησε ο πόλεμος. Αντιμετώπισαν την απώλεια τους με στωικότητα και αισιοδοξία για το μέλλον μόνο όταν είδαν κατάματα την πραγματικότητα, όταν πάτησαν γερά στη γη. Μέχρι τότε ο ψυχισμός τους ήταν ελλειμματικός, επιζητούσαν το όνειρο και την ελπίδα χωρίς να βλέπουν το σύνολο, αλλά τη μονάδα του εαυτού τους.

–Είχαμε δει εικόνες ιδιαίτερης φροντίδας των κατοίκων του νησιού για τους ανθρώπους των πρώτων μεταναστευτικών κυμάτων. Ισχύει ακόμη αυτή η διάθεση μεγάλου μέρους των ανθρώπων για όσους μένουν στο νησί ή η συνήθεια των τραγικών γεγονότων τους έχει σκληρύνει; Υπάρχει διάθεση ουσιαστικής ενσωμάτωσης;

Το Κέντρο υποδοχής και Ταυτοποίησης είχε τη δυνατότητα να φιλοξενήσει 3.500 πρόσφυγες. Όσο η κατάσταση ήταν ελεγχόμενη δεν υπήρχαν προβλήματα. Λιμενικό, Αστυνομία, δημόσιες υπηρεσίες, τοπικές αρχές, καταλύματα, γιατροί, νοσηλευτικό προσωπικό, διατροφή, στέγαση, εκπαίδευση συνεργάζονταν με αρμονία και αποτελεσματικότητα. Από τη στιγμή όμως που οι βάρκες άρχισαν να ξεβράζονται στις ακτές του νησιού σωρηδόν και ανεξέλεγκτα σε τόσο μικρό διάστημα και οι πρόσφυγες ξεπέρασαν τις 20.000 ανθρώπους η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο.

Οι κάτοικοι πέρασαν από διάφορα στάδια. Από τη συμπαράσταση, την απλή συμπάθεια μέχρι την αγανάκτηση και την αντίδραση διαδραματίστηκαν πολλά γεγονότα που τους κλόνισαν. Αυτό το σκοπό όμως έχει το βιβλίο να αναδείξει τα καλά και τα άσχημα της ανθρώπινης υπόστασης παραθέτοντας τα γεγονότα σε μυθιστοριοποιημένη μορφή.

-Τι είδους έρευνα σας ελκύει να κάνετε, εννοώ στο διαδίκτυο, σε βιβλιοθήκες σε ιστορικά αρχεία ή σε εφημερίδες, ή σε όλα αν χρειαστεί, εννοώ και επιτόπια έρευνα και πόσο χρόνο είστε διατεθειμένη να ξοδέψετε προκειμένου να γράψετε ένα βιβλίο ;

Η έρευνα μου για να είναι έγκυρη και αξιόπιστη συμπεριλαμβάνει όλα όσα προαναφέρατε, αλλά ομολογώ ότι χωρίς την επιτόπια έρευνα, όταν αναφέρομαι σε έναν τόπο, αισθάνομαι ατελής. Ο χρόνος της έρευνας εξαρτάται από το αντικείμενο της. Στο βιβλίο της Μόριας αφιέρωσα δυο χρόνια για να ολοκληρώσω την ενδελεχή έρευνα της ιστορίας του νησιού με πολύ διάβασμα και διαμονή στη Μόρια. Αυτό που χάρηκα πάντως είναι ότι έκανα πολλές φίλες και φίλους στο νησί, ήπιαμε αρκετό κρασί και ούζο της παραγωγής τους καθώς τα λέγαμε.

-Ανάμεσα στους ήρωές σας υπάρχουν συγκεκριμένοι πραγματικοί άνθρωποι πάνω στους οποίους στηρίξατε τον μύθο σας;

Απόλυτα, επεξεργαζόμουν ακόμα τον τρόπο που θα έγραφα, μέχρι που ένα πρωί κατεβαίνοντας με τα πόδια τον δρόμο από το ΚΥΤ προς την Παναγιούδα είδα μια μικρή όμορφη κοπέλα με μαντήλα στο κεφάλι να καταβρέχει με έναν πίδακα νερού δυο μικρά καταϊδρωμένα παιδιά που χοροπηδούσαν γύρω της, προφανώς για να τα δροσίσει από τη ζέστη. Βιάστηκα να τους προλάβω και έμαθα ότι ήταν ο Ραζάν, η Αίσα και η μητέρα τους Μαριάμ που πήγαιναν να κάνουν μπάνιο στη θάλασσα. Η Μαριάμ μου είπε ότι δεν μπορούσε να μπει στο νερό αν δεν συνόδευε αγόρι.

Επειδή όμως η απόσταση ήταν μεγάλη και τα παιδιά της ζεσταίνονταν είχε ανοίξει μια τρύπα στον πάτο του μπουκαλιού και τα δρόσιζε. Η εικόνα μιας μικρομάνας που προσπαθούσε να διασκεδάσει τη σκληρή καθημερινότητα των παιδιών της με επηρέασε πολύ.

–Στο βιβλίο σας οι περισσότεροι χαρακτήρες είναι αυτό που λέμε καλοί άνθρωποι. Υπάρχουν κάποιες ηθικές αρχές που σας ελκύουν ή το αντίθετο, προκειμένου να δημιουργήσετε έναν ήρωα;

Η ηθική με την έννοια της συνέπειας και της ατομικής ευθύνης έχει μεγάλη σημασία για εμένα. Για να βελτιώσουμε τη δυαδικότητα και τα δίπολα καλός-κακός, ανώτερος-κατώτερος που είναι ο κυρίαρχος τρόπος αντίληψης και θέασης των ανθρώπων του μέσου όρου αυτών που απαρτίζουν την κοινωνία πρέπει να δουλέψουμε την αγαπητική σχέση μεταξύ μας. Το άτομο γεννιέται και μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον με κανονιστικές συμπεριφορές και αξίες που του δίνει κίνητρα και στόχους να χτίσει το εγώ του. Από τη στιγμή που τα ενστερνίζεται, υιοθετεί ασυνείδητα τις ιδέες και τα κίνητρα της πραγματικότητας και αποκτά μια συγκεκριμένη ταυτότητα. Όταν όμως αυτό το περιβάλλον είναι κακοποιητικό και θίγονται οι αξίες, η προσωπικότητα, η ασφάλεια, η ιδιοκτησία του τότε προχωρά σε «αντίποινα» που τον οδηγούν σε κοινωνικό αποκλεισμό. Τα «αντίποινα» άλλοτε δημιουργούν δράματα και άλλοτε ήρωες. Από αυτή την άποψη θα επιχειρούσα με ευχαρίστηση να περιγράψω έναν «αποκλεισμένο» ήρωα που γεννά «αντίποινα»

-Ποιες είναι οι ιστορικές περίοδοι που σας ενδιαφέρουν περισσότερα ή σε ποια κοινωνικά ζητήματα δίνετε προτεραιότητα, ώστε να αποτελέσουν τον καμβά κάποιου επόμενου βιβλίου σας;

Στόχος μου είναι χρησιμοποιήσω έστω και λάθρα τον λογοτεχνικό λόγο για να αποτυπώσω τον αντίκτυπο των γεγονότων της ιστορίας στην κοινωνία. Να δω τον άνθρωπο εδώ και τώρα, τον άνθρωπο που κουβαλάει στην πλάτη ασχήμιες και ξινισμένες συμπεριφορές. Να πω συνοπτικά τα γεγονότα, όχι με το δικό μου βλέμμα αλλά με το δικό του. Το λογοτεχνικό μυθιστόρημα μπορεί να γίνει πηγή γνώσης, να ερμηνεύσει ατομικές και ομαδικές συμπεριφορές της εκάστοτε εποχής.

Μέσα από το λογοτεχνικό λόγο μπορούμε να αναγνωρίσουμε συνθήκες ζωής, φαινόμενα, πρόσωπα, γεγονότα, θέληση, επιλογή, συναίνεση των ανθρώπων σε αξίες, αρχές και κανόνες. Αν τα αναγνωρίσουμε, θα μπορέσουμε να εξηγήσουμε και το «Γιατί».

–Θεωρείτε τη γραφή μία ευγενή πνευματική ενασχόληση ή μία εσωτερική ανάγκη να εκφράσετε την κοσμοθεωρία σας γύρω από τη ζωή, ή ακόμη και μία τρόπον τινά “εξομολογητική” παρηγοριά;

Το ζητούμενο της δικής μου γραφής είναι μια περιδιάβαση σε θέματα που κινητοποιούν δημιουργικά κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο, όποιο κι αν είναι το μετερίζι του, ώστε να σχηματίσει μια σφαιρική άποψη για τα πράγματα, να συνομιλήσει ευκολότερα με τον εσωτερικό εαυτό του. Δεν έχω τις οριστικές απαντήσεις για το πώς να ζει κανείς, ειδάλλως θα τις είχα εφαρμόσει πρώτα για τον εαυτό μου, ούτε με ενδιαφέρει το ιστορικό γεγονός σαν ημερομηνία και επέτειος. Νοιάζομαι για ό,τι επηρεάζει την κοινωνία, τον άνθρωπο, την καρδιά των συναισθημάτων, τις ιδέες, την πορεία, τη συμπεριφορά του. Εξομολογητικά θα σας πω ότι εγώ προσωπικά την ιστορία τη χρειάζομαι γιατί με κάνει «μικρότερη» και αυτό το θεωρώ υγεία.

-Μπορείτε να αναφέρετε μια εμπειρία σας μέσα από την οποία διαπιστώσατε τη δύναμη της γλώσσας;

Σας ευχαριστώ που μου δίνετε την ευκαιρία να σας μεταφέρω αυτή την εμπειρία. Μεγάλωσα σε ένα χωριό όπου ο παππούς μου ήταν δάσκαλος σε ένα μονοθέσιο σχολείο για τριανταπέντε συναπτά χρόνια. Τον θυμάμαι να λέει «Όλοι οι εργαζόμενοι δίνουν στη δουλειά τους ό,τι έχουν ο δάσκαλος δίνει στα παιδιά ό,τι ”είναι”, όπως επίσης έλεγε να μην ξεχνάτε να λέτε «Ευχαριστώ». Τα ρήματα «έχω», «είναι» και «ευχαριστώ» με τη δύναμη που έχουν, πάντα μου δημιουργούσαν μια αβεβαιότητα που καμιά φορά λογίζομαι ότι είναι και η πηγή της λογοτεχνικής γραφής μου.

–Πείτε μας μια πιθανά πραγματοποιήσιμη ευχή για την Ελληνική Λογοτεχνία.

Να παραμένει πάντα σε εγρήγορση.

.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΜΑΡΙΑ ΤΣΑΚΙΡΗ

Vivlio-Life.gr 8/4/2022

Πίσω από το βιβλίο της Νίκης Γκίζη κρύβεται ένας διαγωνισμός που στάθηκε αφορμή, ωστόσο, να βρεθεί στο όμορφο νησί της Μυτιλήνης και να ζήσει από κοντά τον τρόπο λειτουργίας του Κέντρου Υποδοχής και Αποκατάστασης της Μόριας. Άνθρωποι που αναζήτησαν την ελπίδα ταξιδεύοντας μακριά από την πατρίδα τους βρέθηκαν στον δρόμο της και μίλησαν μαζί της. Όσα της είπαν και κατέγραψε είναι σίγουρο πως θα φανούν γνώριμα στον αναγνώστη όταν συνειδητοποιήσει τη βαθιά συγγένεια που τον συνδέει με τους ήρωες. Από τη συνομιλία μας για το Vivlio-life έντονη έμεινε στο μυαλό μου η τελευταία της πρόταση: «Σκεφτόμουν πόσο πλουσιότερος μπορεί να γίνει κάποιος όταν ανακαλύψει κοινά σημεία με τον πολιτισμό του “Άλλου” αφού έτσι τα έφερε ο καιρός και σκόνταψε η ιστορία. Το μοίρασμα σε κάνει πλουσιότερο στη ζωή. Το αγκύλωμα σε εμμονές σε κάνει φτωχότερο.»

Η έμπνευση πίσω από το μυθιστόρημά σας, βρίσκεται σ’ έναν Πανελλήνιο διαγωνισμό. Μιλήστε μας για τη στιγμή που μια προκήρυξη έγινε συγγραφική πρό(σ)κληση.

Η συγγραφή του βιβλίου «Μόρια Παμμήτωρ γη» ήταν για εμένα πρόκληση και όχι πρόσκληση. Όταν είδα τον Πανελλήνιο διαγωνισμό που προκήρυξαν το Πολιτιστικό Σωματείο «Culture4AlΙ-Πολιτισμός για Όλους» και η «Εθνική Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών» ξεκίνησα να γράφω χωρίς δεύτερη σκέψη. Η ανάγκη του διαγωνισμού γεννήθηκε λόγω της όλο και περισσότερο διογκούμενης ταύτισης του χωριού Μόρια με απαξιωτικά σχόλια του ξένου τύπου για την εγκατάσταση, τον τρόπο λειτουργίας του Κέντρου Υποδοχής και Αποκατάστασης (Hot Spot)) στην περιοχή της Μόριας, τις συνθήκες διαβίωσης, της συμπεριφοράς των κατοίκων, των αρχών της Μυτιλήνης και των προσφύγων. Οι διοργανωτές θεώρησαν ότι ένα λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να αποδώσει απλά και κατανοητά την ανθρώπινη διάσταση αυτής της δύσκολης στιγμής του τόπου και των ανθρώπων μια και ο όγκος, η συχνότητα και η ελλιπής γνώση έκαναν τη συναισθηματική φόρτιση δυσβάσταχτη για τους Μοριανούς να τη διαχειριστούν. Κάθε δυσκολία στη ζωή μας είναι μια επανασύνδεση με την πραγματικότητα και τότε οι άνθρωποι έχουμε μια λαμπρή ευκαιρία να αναθεωρήσουμε τα πιστεύω και τις αξίες μας, να επανεξετάσουμε τί πρέπει να κρατήσουμε και τί πρέπει να προσπεράσουμε, πού κάναμε λάθος και πού όχι. Ένας πόλεμος, μια λάθος συμπεριφορά, μια αδικία, μια αλήθεια, ένα ψέμα, είναι ευκαιρίες για να θυμηθούμε για τί πράγμα παλεύουμε στη ζωή. Ξεχνιέται ο άνθρωπος καμιά φορά στην καθημερινότητα και πρέπει να σταματήσει, να δει τον εαυτό του στον καθρέφτη, να τον αξιολογήσει για να μπορέσει να συνεχίσει, να πάει παραπέρα. Έτσι εγώ πήρα το ερέθισμα του νου και της καρδιάς και το βιβλίο πήρε το Α΄ Βραβείο.

Με ποια συναισθήματα είπατε “ναι” σ’ αυτό το κάλεσμα και ποια ήταν τα συναισθήματά σας καθώς τοποθετούσατε τους ήρωές σας στις σελίδες σας;

Ήρθα στη θέση αυτών των ανθρώπων της Μυτιλήνης και της Μόριας και αναρωτήθηκα τί έπρεπε να κάνουν αυτοί οι άνθρωποι όταν διάβαζαν τα υβριστικά σχόλια στον έντυπο και ηλεκτρονικό τύπο για το νησί τους. Να υποκριθούν ότι δεν ξέρουν τίποτα; Να αποκηρύξουν τον τόπο τους; Να τον αρνηθούν; Να σιωπήσουν από ντροπή; Να βουβαθούν; Να κάνουν τί; Και μέχρι πότε; Έζησα στιγμές τραγικές και μαγικές δίπλα στους ντόπιους, στους πρόσφυγες και μετανάστες όταν μου διηγούνταν το χρονικό της ζωή τους. Είναι μια εμπειρία και ανάμνηση πολύτιμη και παντοτινή για εμένα αυτή η συμβίωσή μου με όλους. Τους χρωστώ ευγνωμοσύνη γιατί με καλοδέχτηκαν, συνεργάστηκαν, άνοιξαν την καρδιά τους, μου έδειξαν εμπιστοσύνη, μου εκμυστηρεύτηκαν δυσκολίες και μυστικά της ζωής τους που ούτε τα φανταζόμουν.

Ας γνωρίσουμε, λοιπόν, τους βασικούς πρωταγωνιστές του μυθιστορήματός σας. Τον Ραζάν, την Αίσα και τη Μαριάμ. Είναι αληθινά πρόσωπα που εντάξατε στην ιστορία σας;

Ο Ραζάν, η Αίσα και η Μαριάμ είναι όντως υπαρκτά πρόσωπα. Τους συνάντησα ένα πρωί περίπου στις δέκα όταν έφευγα από το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης και κατέβαινα με τα πόδια προς το παραθαλάσσιο χωριό, την Παναγιούδα. Μπροστά μου προχωρούσε μια μικροκαμωμένη κοπέλα με μαντήλα στο κεφάλι και δυο παιδιά. Έμεινα σε απόσταση και τους παρατηρούσα. Τα παιδιά δυσανασχετούσαν με τη ζέστη, λύγιζαν τα κορμιά τους, σπρώχνονταν, κοντοστέκονταν κάτω από τα φυλλώματα των ελιών στην άκρη του δρόμου. Κάποια στιγμή η γυναίκα σήκωσε ένα μεγάλο πλαστικό μπουκάλι με νερό και με τον πάτο του μπουκαλιού άρχισε να καταβρέχει με πίδακα νερού τα δυο μικρά καταϊδρωμένα παιδιά προφανώς για να τα δροσίσει από τη ζέστη. Όπως όλα τα παιδιά από τη δυσφορία πέρασαν αυτόματα στη χαρά, άρχισαν να γελούν, να κυνηγιόνται, να χοροπηδούν. Βιάστηκα να τους προλάβω και έμαθα ότι ήταν ο Ραζάν, η Αίσα και η μητέρα τους Μαριάμ που πήγαιναν για μπάνιο στη θάλασσα. Η Μαριάμ δεν επιτρέπονταν να μπει στο νερό αν δεν συνόδευε αγόρι, αλλά το κυριότερο που μου είπε ήταν ότι όταν έμπαινε στη θάλασσα αισθάνονταν το χάδι του άντρα της. Επειδή όμως η ζέστη και η απόσταση ήταν μεγάλη και τα παιδιά της γκρίνιαζαν είχε ανοίξει μια τρύπα στον πάτο του μπουκαλιού για να τα δροσίζει στη διαδρομή. Η εικόνα αυτής της μικρομάνας που θα μπορούσε να είναι οποιαδήποτε μάνα στον πλανήτη που ομορφαίνει τον κόσμο των παιδιών της, οποιασδήποτε γυναίκας που αναζητά το χάδι του αγαπημένου της με επηρέασε πολύ.

Ποιες από τις συνήθειές τους έφεραν από την πατρίδα τους οι ήρωές σας, τις οποίες δεν είχαν πρόθεση να αλλάξουν;

Όλα όσα έφεραν οι ήρωες του βιβλίου από την πατρίδα τους θα φανούν στον αναγνώστη του βιβλίου γνώριμα όταν συνειδητοποιήσει τη βαθιά συγγένεια που τον συνδέει με τους ήρωες. Οι συνήθειες, οι συνταγές, οι νοοτροπίες, οι εικόνες είναι κοινοί παρανομαστές του ανθρώπου όμως εκφράζονται με διαφορετικό τρόπο. Δεν έχει σημασία αν οι Σύροι βάζουν κάρδαμο στην τυρόπιττα και οι Έλληνες όχι. Όταν η βόμβα γκρεμίζει τη σκεπή της εκκλησίας δεν έχει σημασία αν μέσα διαμελίστηκαν Έλληνες, Σύροι ή οι χωρικοί της Γκέρνικα. Όταν ο ορθόδοξος ανάβει το κερί δεν έχει σημασία που ο καθολικός ανάβει το ρεσώ. Και οι δυο στον ένα Θεό προσεύχονται. Για να αλλάξει κάποιος τις συνήθειες του πρέπει να τις πλάσει σαν ζυμάρι, να γίνουν μαλακές, να τους δώσει άλλο σχήμα. Δεν είναι εύκολο. Γι αυτό άλλωστε κάποιοι ήρωες έμειναν στη Λέσβο και άλλοι όχι. Η Αΐσα για παράδειγμα που κράτησε σκληρές και άκαμπτες τις συνήθειές της δεν άντεξε να μείνει στη Μόρια γιατί η προσαρμογή της είχε μια χρονοκαθυστέρηση που τη γέμιζε άγχος. Αντίθετα ο Ραζάν κατάφερε να ξεφύγει από τις μνήμες της πατρίδας του, τις έκανε εύπλαστες, τις δούλεψε και συνειδητοποίησε ότι το μήνυμα ήταν το κάλεσμα της ζωής και όχι ο τόπος.

Εριφύλη. Μαζί με τον αδερφό της Κωνσταντίνο είναι οι δυο Έλληνες που θα συναντήσουμε στην πλοκή. Μιλήστε μας γι αυτούς τους δυο χαρακτήρες.

Είναι δυο συνηθισμένα νησιωτάκια που ήρθαν αντιμέτωπα με καθολικές αλήθειες και το αίσθημα ευθύνης από μικρή ηλικία. Ότι μέχρι χθες τους φαίνονταν αδιανόητο σήμερα είναι λογικό αφού πρέπει αναγκαστικά να συμβιώσουν με Σύρους, Ιρακινούς, Αφγανούς, κ. ά. Στο πρόσωπό τους αντανακλούν οι προβληματισμοί, η δυσφορία, ο κλονισμός, η διαμαρτυρία, η άρνηση, η αποδοχή, η συμπαράσταση, το παράπονο όλων των Μυτιληνιών. Γεύτηκαν αντιφατικά συναισθήματα συμπόνιας και αποστροφής και τα γεύονται ακόμα μέχρι και σήμερα. Φανταστείτε να έχεις στα πόδια σου ένα παιδάκι μια γυναίκα, έναν άντρα με ένα μωρό στην αγκαλιά να βουλιάζουν στη θάλασσα και εσύ να τον ρωτάς γιατί ήρθες ή να μένεις αμέτοχος. Φανταστείτε όμως και να έχεις πέντε ελιές τριακοσίων χρόνων κληρονομιά του παππού του παππού σου, μοναδικό εισόδημα να σπουδάσεις τα παιδιά σου και να τις βρίσκεις κάρβουνα δίπλα στις σκηνές. Ένας χαλασμός άλλαξε τον ειρηνικό και ασφαλή κόσμο του νησιού, αυτόν που τους υποσχέθηκαν οι γονείς τους και έγινε μερικώς ανύπαρκτος. Η αντανάκλαση της προσφυγιάς όμως ήταν εκεί και θα τους κυνηγούσε σε όλη τους τη ζωή και αυτοί έπρεπε να πορευτούν με τη συνείδηση τους. Γι’ αυτό και το ερώτημα που πρέπει να απαντήσει ο αναγνώστης είναι «Τελικά, τί είναι πιο δύσκολο, να μισήσεις ή να εμπιστευθείς;»

Έρωτας. Δεν κοιτά χρώμα, θρησκεία, ηλικία. Είναι ένα κεφάλαιο σημαντικό στην ιστορία σας. Πόσο μπορεί να κάνει αυτό το υπέροχο συναίσθημα μια ταλαιπωρημένη ψυχή να ελπίζει σε μια καλύτερη ζωή;

Ο έρωτας είναι ένα παιχνίδι λάθους και μάθους, πάθους και μίσους, διαφορών και ομοιοτήτων. Είναι μια γλυκιά πρό(σ)κληση της ζωής να μάθεις τα όριά σου, να ψάξεις τη σκέψη του άλλου, να εκνευριστείς, να συγχωρήσεις, να συνταιριάξεις, να διαφωνήσεις με κάποιον που δεν είναι η αδερφή, η μάνα, ο πατέρας, ο θείος σου. Είναι κάποιος άγνωστος και εσύ ίσως ταλαιπωρημένος -πάντως άοπλος- μπροστά του πρέπει να γίνεις καλύτερος άνθρωπος, να ισοπεδώσεις το χρόνο, να χτίσεις γέφυρες για να φτιάξεις ένα ερωτικό καταφύγιο που να έχει φτερά, να κοιτάζει ψηλά αλλά να πατάει γερά στη γη.

Έχετε πει πως σκοπός σας είναι να εξιστορήσετε τα γεγονότα, όχι με το δικό σας βλέμμα αλλά με το βλέμμα των ηρώων σας. Τι θα βρούμε ψάχνοντας βαθιά μέσα στο βλέμμα τους;

Στο βιβλίο δεν έχω άποψη, ούτε νουθετώ κανέναν, απλά περιγράφω. Ο σκοπός είναι ο αναγνώστης να δει στο βλέμμα των ηρώων τη μεγάλη εικόνα, το κάλεσμα της ζωής ώστε να νιώσει μικρότερος. Δεν είναι κακό νομίζω. Ίσα ίσα που ο άνθρωπος το χρειάζεται όσο ποτέ άλλοτε στις μέρες μας, γιατί υπάρχει ο κίνδυνος να πάρει τον εαυτό του στα σοβαρά και να πιστέψει ότι ανήκει στον «Κόσμο των Λίγων» και έχει το αλάνθαστο. Δεν είναι εύκολο. Γι αυτό άλλωστε κάποιοι από τους ήρωες άλλαξαν στην πορεία και άλλοι όχι. Η Αΐσα για παράδειγμα δεν άντεξε να μείνει στη Μόρια γιατί η προσαρμογή της στη Μόρια είχε μια χρονοκαθυστέρηση που τη γέμισε άγχος, οι μνήμες της παρέμενα σκληρές και άκαμπτες, πράγμα που την εμπόδισε να προσαρμοστεί στη ζωή του χωριού. Αντίθετα ο Ραζάν κατάφερε να κάνει τις μνήμες της πατρίδας του εύπλαστες, τις δούλεψε και συνειδητοποίησε ότι το μήνυμα της ζωής ήταν το κάλεσμα και όχι ο τόπος. Ο αναγνώστης του βιβλίου θα πλάσει το δικό του ζυμάρι για να βρει το δικό του κάλεσμα της ζωής, όποιο κι αν είναι αυτό.

Ποια ήταν η σχέση σας με το όμορφο Ελληνικό νησί πριν ασχοληθείτε μαζί του, κατά τη διάρκεια της συγγραφής και σήμερα που η «Μόρια Παμμήτωρ γη» βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία;

Η πρώτη μου επίσκεψη, σαν τουρίστρια, ήταν μια όμορφη ανάμνηση από νόστιμες ελιές, όμορφα αρχοντικά, κουφάρια διαφορετικών πολιτισμών άλλα ανακαινισμένα, άλλα ρημαγμένα, πεζοπορία, ακτές, υπέροχους κολοκυθοανθούς, γκιουζελμέδες, ούζο και καλή παρεούλα με τους Μυτιληνιούς.
Στη δεύτερη επίσκεψη αφού πήρα άδεια από τις αρχές για τις ανάγκες της συγγραφής, με εντυπωσίασε το καλωσόρισμα, η προθυμία να μου δώσουν κάθε πληροφορία οι εργαζόμενοι στο Κέντρο, οι λιμενοφύλακες, οι διασώστες, οι ξένοι ανταποκριτές, οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, η πολιτοφυλακή, οι αρχές του νησιού, οι εθελοντές ντόπιοι και ξένοι που άφησαν τις οικογένειες και τις δουλειές τους και ήρθαν στη Λέσβο για να βοηθήσουν.
Σήμερα που το βιβλίο βρίσκεται στα βιβλιοπωλεία αισθάνομαι σαν να έχω καταθέσει την ψυχή μου σε δημόσια θέα είναι η αλήθεια. Η εμπιστοσύνη όμως που του δείχνουν οι αναγνώστες ενισχύει την πίστη μου ότι άξιζε αυτό το μοίρασμα μαζί τους και μου δίνει δύναμη για τη συγγραφή της επόμενης δουλειάς μου.

«Στο μυθιστόρημά σας ο αναγνώστης «θα αφήσει την καρδιά του να ανακαλύψει την αλήθεια και το ψέμα του καιρού», γράφετε. Αναλύστε αυτήν την πρόταση.

Ήταν από εκείνες τις φορές που αλήθειες και ψέματα έκαναν τα μάτια μου να τρέχουν δάκρυα. Σκεφτόμουν πόσο πλουσιότερος μπορεί να γίνει κάποιος όταν ανακαλύψει κοινά σημεία με τον πολιτισμό του “Άλλου” αφού έτσι τα έφερε ο καιρός και σκόνταψε η ιστορία. Το μοίρασμα σε κάνει πλουσιότερο στη ζωή. Το αγκύλωμα σε εμμονές σε κάνει φτωχότερο. Το ομόγλωσσο, το ομοαίματον και το ομόθρησκον είναι καλό που ενώνουν τους ανθρώπους, αλλά έχει νόημα σε μια κοινωνία, όπως η σημερινή, που τα σύνορα αλλάζουν ανά πάσα στιγμή, να περιχαρακωνόμαστε πίσω από αγκαθωτά σύρματα και υψωμένους φράχτες;

Η έρευνά σας για τη Μυτιλήνη και τη Μόρια ήταν ενδελεχής όπως λέτε. Από πού ξεκίνησε αυτό το ταξίδι αναζήτησης και πού αλλά και πώς το ολοκληρώσατε;

Το ταξίδι ξεκίνησε με προσωπική μελέτη έργων του Ελύτη, του Βενέζη, του Λόγγου, της Σαπφούς, του Θεόφιλου, συνεχίστηκε με έρευνα σε αρχαιολογικά τεκμήρια, ιστορικά δεδομένα, συγγράμματα και διατριβές που αναφέρονται στο ιστορικό, πολιτιστικό και κοινωνικό γίγνεσθαι, έρευνα στη λογοτεχνία, τη φιλολογική παράδοση, τη λαογραφία και όχι μόνο. Ολοκληρώθηκε με την επιτόπια έρευνα και με πολλές επισκέψεις από τα ξημερώματα στον καταυλισμό, γιατί εκείνη την ώρα ήταν βολικό να μου μιλήσουν οι εργαζόμενοι και τέλος στη Μόρια με συζητήσεις στα καφενεία, επισκέψεις σε σπίτια και στις εκκλησίες και περπάτημα στη εξοχή για να ακούσω τους ήχους της γης και τη μυρωδιά της θάλασσας.

2.500 χρόνια ιστορίας μετράει η Λέσβος. Ποια ήταν τα πιο σημαντικά γεγονότα που συμπεριλάβατε στο βιβλίο σας;

Όλη η ιστορία του νησιού είναι σημαντική. Η ιστορία της Λέσβου είναι τόσο βαριά και μεγάλη που δεν μπορώ να πω ότι ένα ιστορικό γεγονός είναι πιο σημαντικό από το άλλο. Ξεκινάει από την αρχαιότητα τότε που η Μεσόγειος ήταν ξηρά και η μετακίνηση από τη Λέσβο στην Ανατολία γίνονταν με τα πόδια. Συνεχίζει με τους Σαρακηνούς καταπατητές, Ρωμαίους, Βενετούς, Καταλανούς πειρατές, Γενοβέζους, Βυζαντινούς, Οθωμανούς και Έλληνες. Αλλά ποιός απ’ όλους μας θυμάται ότι ο Χαϊρεντίν πασάς ο γνωστός Μπαρμπαρόσα, που σημαίνει κοκκινογένης, αρχιναύαρχος του οθωμανικού στόλου και κουρσάρος των ακτών της Μπαρμπαριάς της σημερινής Αλγερίας είχε γεννηθεί στον Παλαιόκηπο Γέρας της Λέσβου. Ή ότι όταν ο Μωάμεθ έφτασε κάτω από τα τείχη της Μυτιλήνης με ισχυρό στόλο και πολυάριθμο στρατό για αποβίβαση έστειλε τελεσίγραφο στον διοικητή Νικολό Γκαττιλούζιο Β’ να παραδώσει το νησί, εκείνος το απέρριψε και ο κανονιοβολισμός της Λέσβου διήρκησε εικοσιεπτά ολόκληρες ημέρες. Ή ότι ο Αυτοκράτορας Αδριανός, είναι σχεδόν βέβαιο ότι έχτισε το Υδραγωγείο της Μόριας, το μοναδικό όρθιο μνημείο της ρωμαϊκής περιόδου που έχουμε από τον 2ο αιώνα μ.Χ., για να μεταφέρει 127.000 κυβικά μέτρα νερού από τον Όλυμπο στη Μυτιλήνη.
Ίσως κυριότερο ιστορικό γεγονός θεωρώ ότι πολλοί ξεριζωμένοι Έλληνες βρήκαν καταφύγιο σε πόλεις της Συρίας, στη Δαμασκό, τη Χομς και το Χαλέπι με την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών μετά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο, τη Μικρασιατική καταστροφή και τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Πανικόβλητοι, στην προσπάθεια τους να σωθούν, μόνοι ή με τις οικογένειες τους, έδεναν βαρέλια με σχοινιά, τα έκαναν πλεούμενα, θαλασσοδέρνονταν με τα κύματα, τους ανέμους έπεφταν στη θάλασσα της Λέσβου και ξεβράζονταν στις απέναντι όχθες της Ανατολής.

«…θα γευτεί τις φυλετικές και κοινωνικές διακρίσεις, θα θυμηθεί όλες εκείνες τις στιγμές που λοιδορήθηκε και πάσχισε να βρει δικαίωση» γράφετε για το νησί μας. Τι κρύβεται πίσω από τις λέξεις “διακρίσεις” και “δικαίωση”;

Η -λόγω και έργω- κατανόηση της διαφορετικότητας του άλλου. Ο σεβασμός στον άνθρωπο. Είτε είναι μελαμψός, λευκός, κίτρινος στην επιδερμίδα, θέλει να προσεύχεται στο Εγώ ή στο μη–Εγώ, στην Ύπαρξη ή στη μη–Ύπαρξη ενός προσώπου, ενός Θεού, γονατισμένος, όρθιος, με τα μάτια στο ουρανό, στη γη, στο τοτέμ, με λιτανεία, χωρίς λιτανεία, μιλάει αλαμπουρνέζικα ή ελληνικά. Είναι προσωπική υπόθεση πώς χτίζει ο καθένας μέσα του τις λέξεις “διάκριση” και “δικαίωση”, αλλά είναι σίγουρο ότι συνιστούν το βασικό θεμέλιο της δημοκρατίας. Ο κόσμος έχει γίνει ένα χωριό, δεν έχουμε περιθώρια λοιδορίας, ρατσισμού, ύβρεως ή διαφορετικότητας. Η δικαίωση έρχεται μόνο όταν αναγνωρίσουμε ότι η αλήθεια η δική μας είναι ίδια με την “άλλη” αλήθεια του άλλου.

.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΒΒΙΝΙΔΗΣ

PHILENEWS 2/3/2022

Για το ιστορικό μυθιστόρημα βιβλίο «Μόρια, Παμμήτωρ γη» η Νίκη Γκίζη έλαβε το Α’ Βραβείο σε πανελλήνιο διαγωνισμό που διοργάνωσαν το Πολιτιστικό Σωματείο Culture 4All και η Εθνική Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών. Μέσα από γεγονότα άλλοτε αστεία κι άλλοτε δραματικά, το βιβλίο ταξιδεύει τον αναγνώστη στα 2500 χρόνια ιστορίας της Λέσβου, για να γνωρίσει τη δημιουργία και τον πολιτισμό, να θυμηθεί όλες τις στιγμές που λοιδορήθηκε και πάσχισε να βρει δικαίωση.

– Τι έστρεψε το ενδιαφέρον σας στο συγκεκριμένο θέμα;

Η ενασχόλησή μου με την ιστορία και την κοινωνιολογία για πολλά χρόνια και το ενδιαφέρον για τις ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, ασύνειδα μ’ έστρεψε στη Λέσβο, τους πρόσφυγες και τους μετανάστες. Με τις τελευταίες ταχύτατες εξελίξεις της εισροής τόσων ανθρώπων στον ελληνικό χώρο και ιδιαίτερα στα ακριτικά νησιά, το ζήτημα έγινε νέο πεδίο αντιπαράθεσης ενός μανιχαϊστικού διπόλου: «εμείς» κι οι «άλλοι». Οι άνθρωποι έχουμε την τάση να βάζουμε εύκολα θετικό και αρνητικό πρόσημο για τις αντιλήψεις. Συνήθως αυτό που μας ξενίζει, όταν κάποιος απρόσκλητος εισβάλλει στη χώρα, είναι ο φόβος της διαφορετικότητας, της εθνικής απειλής, του ξεβολέματος. Αυτόματα, ο «Άλλος» γίνεται μαύρο πρόβατο γιατί ταυτίζεται με τον εισβολέα που θα μας επιβάλλει τις «κακές συνέπειες» της πολυπολιτισμικότητας.

– Τι επιδιώκει να προσφέρει το βιβλίο πάνω στη συζήτηση για το μεταναστευτικό;

Την αποτύπωση του φαινομένου στις πραγματικές του διαστάσεις, χωρίς μισαλλόδοξες και ξενοφοβικές κραυγές. Είναι μια προσπάθεια ν’ αναδείξει απλά, σαν παραμύθι, την ανθρώπινη διάσταση των προσφύγων και των κατοίκων που μιλάνε ανθρώπινα. Αφού λοιπόν μιλάμε όλοι ανθρώπινα, μπορούμε να καθίσουμε γύρω από ένα τραπέζι και με τη συζήτηση να βρούμε τη λύση στην πίεση του μεταναστευτικού ζητήματος. Καλοπροαίρετα, συντονισμένα, με λογική, μακριά από ακραίες ξενοφοβικές κραυγές, αφορισμούς και ιδεοληψίες.

– Τι σας τρομάζει περισσότερο σε σχέση με όσα συμβαίνουν σήμερα στη Μόρια;

Το μόνο που με τρομάζει είναι η αδιαφορία, η έλλειψη ενσυναίσθησης, ο αποκλεισμός, η σκληράδα του ανθρώπου που γεννιέται μαλακός σαν ζυμάρι και μέχρι να πεθάνει γίνεται άκαμπτος, σκληρός σαν πέτρα.

– Μπορεί ν’ αλλάξει η επικρατούσα εικόνα για περιοχές υποδοχής, όπως η Λέσβος;

Μπορεί κάλλιστα, όταν υπάρχει η σωστή πληροφόρηση. Η Μυτιλήνη είναι ένα νησί που κουβαλά πάνω του 2500 χρόνια ιστορίας. Η έρευνά μου σε ιστορικά, λαογραφικά, τοπιογραφικά, μουσειακά στοιχεία, σε διατριβές, συγγράμματα, μύθους, παραμύθια, ποίηση, ζωγραφική, σε συνδυασμό με τη βοήθεια των εργαζομένων στο ΚΥΤ, στη Frontex, σε ΜΚΟ, στη EUROPOL, στην OXFAM, στην EASO, στο ΚΕΕΛΠΝΟ, καθώς επίσης οι εθελοντές, οι τοπικές αρχές, ο απλός κόσμος, οι πρόσφυγες κι οι μετανάστες με βοήθησαν ν’ αναδείξω τον πολιτισμό, την κοινωνία, τα αρχαιολογικά τεκμήρια, τη φιλολογική παράδοση, τη λαογραφία, τα ήθη, τα έθιμα, τον Θεόφιλο, τον Ελύτη, τη Σαπφώ κι όχι μόνο, μέσα από τη λογοτεχνία.

– Ποιες σκέψεις σας προκαλεί η ταύτιση της Μόριας με την έννοια του κολαστηρίου;

Ένα χωριό που δάνεισε το όνομα του στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης και οι Μοριανοί είναι άδικο να λοιδορούνται με υποτιμητικούς χαρακτηρισμούς στα ξένα μέσα ενημέρωσης. Όταν διάβασα τέτοια σχόλια στον ευρωπαϊκό τύπο θεώρησα χρέος μου να μιλήσω. Κι ο καλύτερος τρόπος να ακουστεί η ιστορία του μεταναστευτικού προβλήματος καθαρά, σταθερά και με σαφήνεια, ήταν μέσα από τη μυθιστοριοποιημένη αφήγηση λεπτών προσωπικών καταστάσεων των ηρώων, που όσο κι αν αρχικά φαντάζουν ατομικές, τελικά επηρεάζουν κάθε ανθρώπινη ύπαρξη.

– Είναι η έκφραση συμπόνιας βασικός στόχος της λογοτεχνίας;

Σ’ ένα ρεαλιστικό μυθιστόρημα που αναπαριστά μια πιστή ανάπλαση του εξωτερικού κόσμου, σε συγκεκριμένη εποχή, η έκφραση συμπόνιας δεν είναι μια μονοσήμαντη λεκτική κατασκευή. Αποτυπώνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να αποκαλύπτει την ιδεολογία, τις πρακτικές, την κοινωνική αλληλεγγύη μιας κοινωνίας. Σε μια εποχή άνυδρου ορθολογισμού και αμφισβήτησης βασικών αξιών της ζωής μας, σκοπό έχει να κάνει τον αναγνώστη ν’ αποφύγει την εμμονική αναπαραγωγή αρνητικών στερεοτύπων με στόχο την διαμόρφωση κοινωνικών στάσεων, ή ακόμα και να βγει από τον βάλτο. Να του κινητοποιήσει τα ανθρώπινα ένστικτα μέσα από τη μνήμη, τη γνώση του συλλογικού εαυτού για ένα καλύτερο μέλλον.

– Ποια πτυχή της αφήγησης σας δυσκόλεψε περισσότερο τεχνικά και συναισθηματικά;

Δυο φορές επισκέφτηκα τη Μυτιλήνη. Η πρώτη ήταν ταξίδι εξερεύνησης, τη δεύτερη λύγισα. Λύγισα γιατί ο Μοριανός που σήκωσε φράχτες γύρω από το σπίτι του είχε πλέον όνομα και πρόσωπο, είχαμε πιει κρασί και ούζο μαζί. Τον έλεγαν Γιώργο, Νίκο, Εριφύλη. Δεν ήταν κάποιος απρόσωπος «δικός μου» που θα έκρινα τη συμπεριφορά, την υπομονή, τις αντοχές και τα νόμιμα δικαιώματά του. Το ίδιο ένιωσα όμως και με τους πρόσφυγες. Πέρασα κοντά είκοσι μέρες μαζί τους μέσα κι έξω από τον καταυλισμό. Δεν ήταν ο λαθραίος «ξένος» που έκαψε τις ελιές, έκλεψε τις κότες, τα κατσίκια, τα μαρούλια. Ήταν ο Ραζάν με το χαριτωμένο τσουλούφι στο πλάι που συνόδευε τη μαμά του στη θάλασσα αν και δεν του άρεσε το μπάνιο. Η Αΐσα που ονειρευόταν να πετάξει με αεροπλάνο να συναντήσει τον μπαμπά της στον ουρανό. Ο Μουράτ, που κάθε βράδυ ένας ηλικιωμένος τον περίμενε στο πολυτελέστατο αυτοκίνητο έξω από τον καταυλισμό κι εκείνος έτρεχε να τον βρει γιατί θα γυρνούσε τα ξημερώματα με δέκα ευρώ στην τσέπη. Είχε πέντε αδέρφια και μια μάνα στη σκηνή και το Βερολίνο είναι πολύ μακριά.

– Τι απασχολεί κυρίως τη σκέψη σας και επιδιώκετε να το περάσετε μέσα από τη συγγραφή;

Αυτό που με απασχολεί είναι η μεγάλη εικόνα που κάνει τον άνθρωπο μικρό. Αυτό είναι υγεία, τουλάχιστον για εμένα. Λειτουργώ σαν συνωμότης. Χρησιμοποιώ λαθραία τον λογοτεχνικό λόγο. Ξεκλειδώνω τη διαδικασία της συνδιαλλαγής του εσωτερικού και του εξωτερικού κόσμου μου.

.

Στην ανθολόγηση του ποιητικού έργου του Βασίλη Ιωαννίδη πολύτιμο βοήθημα είναι η Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία της Ειρήνης Κουκοβίνου «Ανιχνεύοντας την ποίηση του Βασίλη Ιωαννίδη», μια συμβολή στη μελέτη του έργου του (δημοσιευμένου και ανέκδοτου).. Σ’ αυτή τη ξεχωριστή μελέτη του έργου του Β.Ι. εκτός από τη πλήρη ανάλυση του έργου του και της ποιητικής γενιάς του 70 που ανήκει ο ποιητής, υπάρχει όλο το ποιητικό του έργο: Οι δυο δημοσιευμένες ποιητικές συλλογές ΦΕΓΓΑΡΙ ΣΤΟ ΒΥΘΟ και ΜΙΚΡΑ ΕΡΩΤΙΚΑ και τέσσερεις αδημοσίευτες οι: ΡΩΓΜΕΣ, ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΘΟΡΙΟ, ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΣΤΟ ΜΝΗΜΑ, ΘΥΡΑ ΕΞΟΔΟΥ.
Ευχαριστώ την Ειρήνη Κουκοβίνου που μου επέτρεψε την αναδημοσίευση όλων των ποιημάτων και κειμένων από τη διπλωματική της εργασία.

.

ΜΙΚΡΑ ΕΡΩΤΙΚΑ (1998)

.

.

Στη μυγδαλιά
θ’ ανέβω
να σε φτάσω∙
έρωτα,
πιο ψηλά
απ’ τον ήλιο

*

Κάτω απ’ το παραθύρι σου
θα ’ρθω κι απόψε
από το φως σου
φως να κλέψω
και να πιω
να ζεσταθώ

*

Πού να σε κρύψω
μη χαθείς,
απ’ τη βροχή
μη λιώσεις

*

Κισσό
πλέκω τα χέρια μου
γύρω
απ’ το μέτωπό σου

*

Σπέρμα σιωπής
στον κόλπο∙
μέσα μου βλασταίνω
εντός μου ανθίζεις

*

Θέλω το αίμα σου
να υπάρξω
θες την ψυχή μου
για να ζήσεις

*

Μια μια
τις λέξεις
της σιωπής σου
πίνω

*

Με λησμονάς
με κόβεις
με χωρίζεις
και πάλι
ξαναρχίζω
απ’ την αρχή

*

Πώς να σε συντηρήσω;
φλόγα που άναψε
φωτιά που καίει
σιγανή,
σπίρτο μικρό,
κερί που λιώνει
μοναχό
γρήγορα
ελπίζω να καώ

*

Το βάραθρο να γίνει φως
πλατύσκαλο
στον κόρφο σου
να περπατήσω

*

Ανοίγουνε
τα φύλλα της καρδιάς σου
και με πνίγουν

*

Σα ναυαγός,
στο σκοτεινό σου βλέμμα
πέφτω

*

Μ’ αγγίζουν τρυφερά
τα δάκτυλα
του ήλιου,
σκίρτημα σάρκας
σιωπηλό

*

Έρως διάφανος
με διαπερνά
απ’ άκρη σ’ άκρη

*

Με στροβιλίζουνε
τα χέρια του αέρα∙
της καρυδιάς
τα φύλλα πέφτουν.
Μες στη σιωπή
το πορφυρό σκοτάδι
λάμπει

*

Νύχτα,
σε κλείνω μέσα μου
μου διαφεύγεις

*

Έρως απόρθητος
και πώς να ξεδιψάσεις;

*

Σταγόνες
πρωινής δροσιάς
τα χείλη σου,
θάμα
που όλο ψηλώνει

*

Διάφανο το κορμί σου
κρυστάλλινο το φιλί
πιο δροσερό
κι απ’ της πηγής
το ύδωρ

*

Η μέρα
ντύθηκε το βλέμμα σου
και τρέχει

*

Έστρωσε η μέρα
ένα φιλί
να περπατήσεις,
έστρωσε ο ήλιος
την χαρά
για να χαρείς,
κι ο δρόμος
απ’ τα βάθη του
στα χείλη σου
να λάμψει

*

Πώς να μιλήσει
η σιωπή
Λόγο δεν έχει∙
μόνο τα μάτια σου
μιλούν
και ας σωπαίνουν∙
μόνο τα χείλη σου
επιμένουν
τραγουδούν

*

Είσαι καθρέφτης,
φως πέρα απ’ τα μάτια,
όπως τα άστρα
ο καθρέφτης τ’ ουρανού

*

Όλες οι λέξεις
γίναν άστρα
και σε ψάχνουν

*

Μέσα στον ύπνο σου
ελπίζεις
ξανανθίζεις

*

Πικρά τα στήθη σου
σαν πικραμύγδαλο
στα χείλη

*

Όπως σιωπή
μετά την καταιγίδα
η πίκρα
στα μαλλιά σου

*

Μικρά τα μάτια σου
κι ο έρωτας μεγάλος∙
τόση σιωπή
μαζεύτηκε,
όμως
δε λέει να βρέξει

*

Ποιο γιασεμί
φυτρώνει
μες στα μάτια σου-
σε μεγαλώνει
η μοναξιά
πλάι στα στήθη,
σε ντύνει απαλά
η μέσα η φωνή σου

*

Συλλογισμένη
κάθεσαι στον ύπνο σου∙
σαν αγκαλιά το χέρι σου,
σταματημένο
στον αέρα

*

Ο μακρινός σου
στεναγμός
καημός που ρίζωσε
στον κήπο

*

Χέρια
που αγωνίζονται
να σε κρατήσουν,
άστρο λευκό
σε μαύρο ουρανό

*

Σβήνεις στη σιωπή
όπως σβήνεις
το τσιγάρο στο χέρι
η αγάπη
καπνίζει ακόμη

*

Λαιμός
λεπτός μίσχος
ανυψούμενη
δίνη δακτύλων

*

Κορμί πλαγιασμένο
στον κάμπο,
περιδινούμενο άστρο

*

Θωπεία
εναγκαλισμός
μέθη,
σιωπηρή
των σωμάτων
ανάλαφρη μέθεξη

*

Στήθη σ’ αναμονή
ανοιχτά στον άνεμο
όλη μέρα

*

Τρύγος το χέρι
γλυκός καρπός
από τα στήθη

*

Μέσα στον κήπο
κόρη γυμνή
στην ρίζα λεμονιάς

*

Φράχτης ο πόθος,
γυμνό κορμί
παραδομένο σε ύπνο∙
μέσα στα σκέλη
αναμμένο κερί

*

Φιλημένη σάρκα
αστράπτουσα
εις ένωσιν μίαν

*

Καλλίγραμμο σύμπλεγμα
ευωδία σωμάτων
πέραν των ορίων

*

Ώσμωση σωμάτων,
μύρο,
κλίνη της ψυχής
αέρας μόνος

*

Χυμός το φιλί
στητός μαστός
καρπός επί τραπέζης

*

Παρθένος άμωμος
θηλάζουσα
την κοίτη του νερού,
πηγή
αιδοίου δροσερού
τη νύχτα

*

Ύπτιος δισταγμός
πάνω στα βράχια-
σώμα
που καίει ακόμα,
μόνο στη σιωπή

*

Κρυμμένα πρόσωπα
πιθάρια ραγισμένα
ρινίσματα χαράς
αστραφτερά
σαν τα χρυσά φλουριά
μες στην καρδιά

*

Λευκός αστράγαλος
βυθισμένος
σε κρυστάλλινο ύδωρ

*

Πλαγιαστό φεγγάρι
φέτα σιωπής στο στήθος
άδειο μαξιλάρι

*

Φεγγάρι στο μπαλκόνι
κι ας είναι η νύχτα μόνη
δίχως ουρανό

*

Πανσέληνος
κι η μοναξιά
άστρο λαμπρό
καταμεσής στον ουρανό

*

Άστραψε ο ουρανός
γλυκό φιλί
στα χείλη φως

*

Ημιτελή τοπία
μες στη νύχτα
όλο φως∙
σαν ικεσία
το μισό κορμί,
να αιωρείται μόνο

*

Έστω δυο λέξεις
κάποιες σταγόνες
μια ψιλή βροχή
από τον στεναγμό
των άστρων

*

Ανθίζει ο πόνος
δροσερά αστέρια
ανθίζει ο έρως
τριαντάφυλλα
στο στήθος

*

Λειψό φεγγάρι
αγκαζέ
με τ’ άστρα

*

Σειρήνα σιωπηλή
πλοίου που φεύγει
μες στη νύχτα

*

Έναστρη νύχτα
αντίδωρο,
της πικραμένης
μέρας

*

Πώς ξεθυμαίνει
κάποτε ο ουρανός
και πλημμυρίζει
η νύχτα λόγια;

*

Φθινόπωρο
όλα μαραίνονται
κι ο έρωτας
ανθίζει

*

Αγκαλιά
με το γυμνό κορμί
ήρθε και ξάπλωσε
ο στίχος

*

Πλεκτή σιωπή
ατέλειωτη
με νήμα αγάπης

*

Όπως τραγούδι
αηδονιού,
του έρωτα ο πόνος

*

Μικροί οι ώμοι
ασήκωτο
του έρωτα το βάρος

*

Πολύτιμο ορυκτό
ο έρωτας,
μέταλλο αστραφτερό
η αγάπη

*

Σπίτι, του έρωτα
ο στίχος
πριν γίνει σκόνη,
μακρινός του φθινοπώρου
ήχος

*

Πηγή φωτός η σιωπή

*

Λυγερός ανθός
καρπός δακρύων

*

Ευωδιά εντός σιγής
ώριμος πόθος

*

Λίμνη μοναξιάς
στα μάτια∙
Εναγκαλισμός

*

Σιωπηλός έρως
άσβηστη φλόγα

*

Από σιωπή
σε σιωπή
κλίμακα πόθου

*

Μέσα φωνή
άλλη φωνή
κλειστό φως
άκτιστο
εντειχισμένο
στη σιωπή

*

Φλογέρα σιωπής
άηχες λέξεις βροντερές
να κρατηθούν
μέσα σε ρόδο ανθηρό
ελπίζουν

*

Κραυγή ρόδου
ανέσπερο σέλας
ρίγος σιωπής
ανατέλλων βυθός
γλυκύτατου πόνου
σήμαντρον
φως

*

Υδρία στρογγυλή
ρεμβάζουσα
πλήρης πόθων∙
κάνιστρο λυγερό,
λιβάδι
κρεμασμένο
στον λαιμό

*

Βήματα από μετάξι
στο αχυρένιο στρώμα
τ’ ουρανού-
χαμόγελο που φέγγει
μακρινό

*

Σαν απαλό
βελούδινο
χνούδι σιωπής,
επιστροφή,
φιλί
πάνω στο στήθος

.

ΦΕΓΓΑΡΙΑ ΣΤΟ ΒΥΘΟ (1995)

Ειναι κατι αναρθρες κραυγες
κατι οιμωγες
έρημων δεντρων μες στη νυχτα

Πλεκονται τα κορμια
και τα φιλια
σφιχτά
σαν κεντημενα αστρα

Ομως ο ανεμος φυσά
μας βρισκει αδυναμους
και μας πετά πανω στα βραχια.

*

Οταν η νυχτα φτανει
σ’ αποχαιρετω
Ερχεται η μοναξια
με παιρνει απ’ το χερι
και κατεβαινουμε παρεα στο βυθο

Απλωνω την καρδια μου
διχως ταιρι
με το μαχαιρι
κοβω τον καημο στα δυό
και σε κερνω

*

Στο ενα σου χερι
ειναι τ’ αστρα
και στ’ αλλο το φεγγαρι
μα ο ηλιος δεν είναι κανενος

*

Ω, τι γαληνη!
Εσβησε και το τελευταιο αστρο

Μ’ ένα λεπιδι στην καρδιά
περηφανα
φευγει κι αυτη η μερα

Μες στο σκοταδι
ναυαγοι θα ξεχυθουμε
τη σηψη της ζωης
με παθος να γευτουμε.

*

Η μοναξια είναι ένα θηριο
που τριγυρνά στην ερημο
μερα και νυχτα

Εχει βαθια τις ριζες της στη γη
Τρεφεται με τη θάλασσα και τ’ αστρα
Γαντζωνεται πάνω στον ερωτα
και τον ρημαζει

Τρωει τις σαρκες του
και τον αφηνει μόνο
να ξεψυχα
και να πεθαινει στο σκοταδι

*

Η λυπη εχει εννια ματια
και δυο κερατα
εχει ενα στομα ερειπωμενο
διχως δοντια

Ο ερωτας ειναι μικρος
τον καταπινει ολοκληρο,
αμασητο τον θαβει στην κοιλια της

Η λυπη εχει ενα βλεφαρο σα συννεφο
σκεπαζει τον ηλιο και τον πνιγει
ανεβαινει σαν αεροστατο
ψηλα στον ουρανο
σαν τη βροχη πεφτει στη γη
και πλημμυριζει τις καρδιες

Για σπιτι εχει τον ανεμο
τον συνοδευει σε ολες τις νεροποντες
και τα ταξιδια

Η λυπη ειναι ενα μικρο παιδι
μ’ ένα μεγαλο προσωπο
που αντικριζει εκπληκτο
τον αδειο οριζοντα

*

Θα τον μαδησει τον ερωτα

η νυχτα
Τιναζεται το κορμι
απο ηδονη και πονο

Μπηγω βαθια στη σαρκα σου
τα δοντια
με τα σημαδια τους σε συγκρατω
σφραγιδα ανεξιτηλη σου βαζω

Μα εσυ γλιστρας συνεχεια,
Αφανιζεσαι
καπνος γινεσαι
ψηλα στον ουρανο ανεβαινεις
και μου φευγεις

Πιο περα απο το μαυρο
η καρδια σου
που εμεινε να πεθαινει διχως αιμα
να σπαρταρα σα ψαρι στον αερα
με την ουρα κομμενη
διχως λεπια
χωρις τα βραγχια
ν’ αναπνεει στο μολυσμενο ουρανο

Πιο περα απ’ τη φωνη σου
το σκοταδι να γλειφει τις πληγες
να τις ματωνει

Ερποντας ν’ ανεβαινει το βουνο
ερποντας να το καιει

Πιο περα από τα ματια σου
ο γκρεμος
τους σκοτωμενους υπνους να φυλαει

μ’ ένα πικρο χαμογελο
αγεφυρωτο
που δεν τελειωνει

*

Φεγγαρι κρυο απ’ τη σιωπη
φεγγαρι πρασινο τυλιγμενο με βρυα
φωτισε μου τον υπνο

Φεγγαρι με τα σιδερενια δοντια
λυγισε μου τα δαχτυλα

Φεγγαρι με το φαγωμενο στομα
φεγγαρι με τα ματωμενα χερια
φεγγαρι με τα βουρκωμενα χειλη
φωτισε μου τον υπνο

ριξε φωτοβολιδες στην ερημο

φωτισε μου τη νυχτα
φωτισε μου τα ονειρα
σκεπασε μου τις πληγες
κι αφησε μου την ανοιξη
να καλπασει πεθαινοντας

*

Ηλιε μην κλαις
Όλα τα δάκρυά σου φυλαξε τα
στην ερημο που πας
το γδαρσιμο του ανεμου να απαλυνεις

Ηλιε μην κλαις
κανεις δε θα σε κλαψει

Σπειρε τα χερια σου στη λασπη
να υψωθουν
και την καρδια σου πεταξε την στα σκυλια
να την κατασπαραξουν

Απ’ τα συντριμμια σου θα ξαναγεννηθεις
κι από το αιμα σου
η γη θα ξεδιψασει
Ηλιε μην κλαις
κανεις δε θα σε κλαψει

*

Σκαλωνει η μερα πάνω στον ανεμο
σκαλωνει η νυχτα πάνω στα βουνα

Ρεουν τα δακρυα της βροχης
και τα φιλια του ανεμου
φευγουν ματωμενα

Παγοβουνα φραζουνε το δρομο
στεκουν μετεωρα και τραγουδουν
μ’ ένα φεγγαρι κοκκινο στο στομα
πετρωμενο.

*

Ανθιζει καποτε ο κηπος
μαραμενα λουλουδια

Οι ριζες γυρευουν λιγο φως
να ξεδιψασουν
και τα κομμενα μελη από πηλο
τριβονται ολοενα

Απλωνουν σα λεκες στον ουρανο
και κρυβουν τα φεγγαρια

Σαν τα κουρελια
κρεμονται οι μερες
και η θαλασσα γεμιζει μπαζα
απ’ τα συντριμμια
που ξεβραζουν τ’ αστρα

*

Σε συντηρει η σταχτη
που ακομα καιει

Καποια δοκαρια
που αργουν να πεσουν
στο σπιτι που από καιρο
εχει ρημαξει

Σε συντηρουν
καποια θλιμμενα φωτα
που αστραφτουν μονα τους
μετα την καταιγιδα

Λαμπουν οι δρομοι τοτε
σα φεγγαρια μες στη νυχτα
κλεινουν τα ματια τους
και σκαρφαλωνουν στο σκοταδι

Σε συντηρει
η λυσσα της σιωπης

τα αγαλματα που πεφτουν
μαλακά σαν τη βροχη
το γελιο που πετρωσε
μες στην ελπιδα

Σε συντηρει η πεινα σου
να ξαναδείς
τα αστρα να πεθαινουν

*

Να δεις
θα σε τυφλωσει ο ηλιος
με το πολύ το φως

Θα’ ρθει η νυχτα
και θα ‘ναι ο ουρανος αδειος
γεματος ναρκες

Χωρις ονομα
θα ταξιδευουν τ’ αστρα
στις εκβολες του ποταμου
που δε γυρναει πισω

Ο,τι σε αγγιξε
θα ξεγλιστρησει
και θα το παρει ο ανεμος
σα γυρη

Δε θα’ναι πια τα χερια σου
πηγες ονειρου

Απομακρα τα χειλη σου
θα φευγουν
θα βυθιστουν
θα τα καλυψει η σταχτη

*

Βρεχει συνεχεια πίκρα
Μια σιγανη φωτια
σου καιει τα ματια και τα χερια

Ο,τι αγαπησαμε πεθαινει
μενει η σταχτη να ζεσταινει
τις καρδιες μας

Ο μπλε ουρανος μάς ξεγελά
Γίνεται κοκκινος μολις βραδιάζει

Μες στην ομοχλη
γλιστρουν και χανονται τα αστρα
Τρυπες στα χερια και στο σωμα
τρεχει ο καιρος
τα δαχτυλα μας δεν τον συγκρατουν
το σχημα του κορμιου σου
χανεται στην αμμο

Σκορπιες εικονες
μαδουν τη μνημη και το χρονο
τις παιρνει ο ανεμος
και φευγει λυπημενος

Βρεχει συνεχεια πίκρα
Μια σιγανη φωτια
Σου καιει τα ματια και τα χερια

Εξω λιακαδα
και μεσα σου
πικρο, γλυκο σκοταδι.

*

Μια μερα ξαφνικα θα φυγεις
σαν πλοιο που σαλπαρει σιωπηλα
πάνω στις στεγες

Πίσω θ’ αφησεις
τα χερια σου να περιμενουν
τον ηλιο κρυμμενο
να τριγυρνα και να ονειρευεται
μονάχος

Μα θα γυρισεις
μιση φεγγαρι
και μιση ψαρι

θα΄χεις τα ματια σου ανοιχτα
γεματα φυλλα

Θα μπεις μεσα στις φλεβες μου
και θα φυτεψες
τ’ αστρα που χάθηκαν

τον μπλε ουρανο
και τα πηγαδια που μας κλεψαν

*

Καποτε ο ηλιος
σου καιει τα ματια και τα χερια
σου τρωει
το σωμα και τον υπνο
σ’ αφηνει να γαβγιζεις μόνο
μες στο κηπο
να δαγκωνεις τ’ αστρα και τη σιωπη

Καποτε ο ηλιος
σε πληγωνει τρυφερα
μ’ ένα φιλι στα χειλη αστραπη

Σου αφηνει
πικρά σημαδια στα δαχτυλα,
σαν το φυλλο
πεφτει ανεπαισθητα στη γη

Θα λιωσουν τα λογια
μεσα στα μαλλια σου

Θα φυγει ο ανεμος
χωρις να σε ρωτησει
μαζι του παιρνοντας
το σχημα του κορμιου σου

Ερημοι δρομοι
θα βγούν να σε καλωσορίσουν
θα’ χεις το στομα σου κλειστο
γεματο πευκα

Με ριζες κοκκινες απ’ το αιμα
τον γκριζο οριζοντα θα σημαδευεις
Καποτε ο ηλιος θ’ ανατειλει μαυρος
θα μεινει μόνο το κρανιο σου
να χαιρετα
μ’ ένα φεγγαρι λαφυρο στο πετο

*

Ανοιγεις ξαφνικα τα ματια σου
και βλεπεις έναν κοσμο αλλοκοτο
έναν κοσμο ωραιο
κι εσυ λειπεις

Παντα ελειπες
Ηταν ο ηλιος που εκρυβε τα ματια σου
Τωρα στη θεση τους
χιλιαδες άλλα ματια
αλλά εσυ λειπεις

Ποιος θα σε φερει πισω
να κλαψεις παρεα με τη βροχη
τον ερχομο την Ανοιξης;

Εκει που βρισκεσαι
δεν φτανει η φωνη σου
Τα αγαλματα ξεχνουν
δεν υποφερουν

Λυγιζεις σαν τοξο στη μοναξια
ανοιγεις τρυπες στο σωμα σου
να μπαινονγαινει ο ανεμος

Το ομοιωμα του καιρου
στριφογυρναει γυρω απ’ το κορμι σου

Σαν την αμμο η ζωη σου
και σαν τα βοτσαλα

Να μετρας τις μερες που περασαν
να μετρας τις μερες που θα ’ρθουν
και ο βυθος να σε κερδιζει συνεχεια.

*

Τα μαραμενα ανθη να δεις
και τη δροσια του φθινοπώρου
να κρατησεις

Φυγε πριν είναι αργα

Μαυρα πουλια θα’ρθουν και θα σε πνιξουν
να μην κακοφορμισει η ανοιξη
να μην πυορροησουνε τα χιονια

Φυγε πριν είναι αργα

Να μη γεμιζει το σωμα σου πληγες
την τρικυμια ν’ αποφυγεις
τον καταποντισμο των αστρων
Φεγγαρια κοκκινα να μην κατέβουν
στο μπαλκονι σου
κι αραχνες να μην τυλιξουν τα ονειρα σου

Φυγε πριν είναι αργα

Εδώ κυκλώνες κυκλωπες στρατοπεδευουν
σαρωνουν τα βραχια και τ’ αγαλματα
και στις σπηλιες μουγκριζει η μοναξια

Φυγε πριν είναι αργα

Με το χαμογελο να τεμνει τον οριζοντα
με ανθισμενη την καρδια

Φυγε πριν είναι αργα.

*

Στεκουν εκει καταμεσης στην καμαρη

Και περιμενουν
Άλλος ππουλι εχει γινει
άλλος ψαρι
άλλος φυτο
ή εξαισιο λουλουδι

Τα ποδια τους στη γη γερα εχουν ριζωσει
αγαλματα που μες στο χρονο ταξιδευουν

Στεκουν εκει στην καμαρη
και περιμενουν
καθρεφτες διαθλουν
τα ονειρα και τον ηλιο
ραγιζουν τη σιωπη
κι αφηνουν να φανει η νυχτα

Σβηνουν τα προσωπα τους
γινονται ένα
που ταξιδευει μόνο του μες στο σκοταδι

Στεκουν εκει στην καμαρη
και περιμενουν
απλωνουν τα χερια στο φεγγαρι
μα η μοναξια φυσαει σα μελτεμι
το παιρνει και το σπαει πάνω στα βραχια

*

Αλλοι καιροι θα’ ρθούν
θα’ ναι βαριες οι πετρες
πάνω στους ωμουν
Μες στα πηγάδια
θα κλαινε ομορφες κοπελες
θα’ ναι γυμνα τα δεντρα
Η θαλασσα δε θα’ χει τελειωμο

Λειψα τα μελη μας
Λειψος ο οριζοντας
Λειψα και τα φιλια μας

Ολο κατι θα φευγει
σαν το νερο θα ξεγλιστρα
και θα ματωνει

Κομμενα χερια
σωματα ακεφαλα
και στη γωνια στο τζακι
ζεστή η θράκα από τις μνημες

Θα’ ρθουν αλλοι καιροι
πυρπολημενα ονειρα
βαρκες στα βραχια εγκαταλειμμενες
με ματια διχως βλεμμα
ναυαγια της σιωπης

Ο,τι μας κερασε,
ο καιρος θα λισμονησει,
Ο,τι μας χαρισε η ζωη
θα μας το παρει
Η αφη του ερωτα
θα φυγει από τα χερια μας
πανοπλο το φθινιπωρο
θα μας στεγασει

Θα’ ρθουν αλλοι καιροι
Τα ματια σου δε θα’ ναι τα δικα μου
τα ματια μου δε θα’ ναι τα δικα σου
ενας μεσοτοιχος
θα μας χωριζει ξενους
ενας καρεφτης θα μας δειχνει μόνους

Θα ‘ρθουν αλλοι καιροι
Η γη θα μας τραβηξει
στο βυθο της
και θα πετρωσουνε τα χειλη μας
τα παλαι αγαπημενα

Ουτε η ηχω της ανοιξης
θα φτανει στο κελι μας

*

Πως να σταθει ο ανεμος πάνω στα φυλλα
χωρις να τα πληγωσει;

Κρυωνει η Ανοιξη πλάι στα δεντρα
σφαδαζει το κορμι της
διψά για λιγο ουρανο

Σε κάθε αυλη τρεμουν τα χειλη σου
σκαρφαλωνουν στις δτεγες
να κυνηγησουν τον ηλιο που χανεται

Αντανακλασεις της σιωπης στα τζαμια
ουτε ενα θρόισμα στα βλέφαρα
ουτε ενας κτυπος στην καρδιά

Ερχεται το φεγγατι διχως φως
μ’ ένα βαρυ φορτιο μοναξιας
να γειρει σαν παιδι που αποκαμε

Σε κάθε προσωπο ο ατμος απ’ τη φωνη σου
που εξατμιζεται·
μια σιγανη βροχη τα δακτυλα σου
που συλλαβιζουν αναρθρα τον πονο

Πλωτοι οι ποθοι
γευονται τη χαρα του ανεφικτου·
κατω από γεφυρες κομμενες
τα πριονιδια του καιρου
και της αγαπης

Θα σταθεις στη γωνια να περιμενεις
να χαμηλωσουν τ’ αστρα
να κατέβει ο ουρανος ισαμε το μπόι σου
για να τον πιασεις

Οι παγωμενοι δρομοι
συντηρουν την πίκρα

Τη φευγαλεα στιγμη ποιος να συλλαβει
σε ποιο ενυδρειο να την κλεισει
μη χαθει
αυτή που γυρεψε έναν οριζοντα πλατυ
λιγο πιο πάνω απ’ τις βουνοκορφες του ονείρου

Εχεις τις ριζες σου καμενες
ενας αερας δυνατος σε κυβερνά

Τα χερια που σ’ αγκαλιασαν
στεκουν ακινητα σαν κουτσουρα
πελεκημενα απ’ την οδυνη

Ξεθωριασαν τα ματια σου
εγκαταλειπουνε τα σπιτια τους
τους κυριευει η οργη
της πληγωμενης Ανοιξης
του τρυφερου φιλιου
που αγνοηθηκε

Θα φυγουν όλα
Τα σπιτια θα χωθουνε μες στη γη,
χωρις παραπονο θα λυγισουν
τα καλοκαιρια
μ’ έναν ηλιο στυφο, κρεμασμενο
σαν κλωναρι ελιας
πανω στα χειλη

Να ξεδιψασεις δεν μπορεις
Μικρά τα χερια σου.
Μεσα απ’ τα ματια μου
περνας και χανεσαι
Αδυνατο να σταματησεις
Συνεχεια ταξιδευεις
Σκορπιζεις τη σταχτη πισω σου
μ’ έναν καημο αλλων καιρων

Μπερδευονται οι εικονες
τα προσωπα μας χανονται
μες στο νερο διαλυονται αθορυβα

Δεν εχεις χερια να βαδισεις

Σιγα σιγα απογυμνωνεσαι απ’ το σωμα σου
Εκει που ησουν δεν υπαρχεις
Εκει που θα’ σαι δεν εισαι τωρα
Ο,τι υπηρξαμε σκορπιζει
Μονο η βροχη σε διαπερνα
αφηνει λιγο απ’ τη δροσια της μοναξιας
κι επειρα χανεται
μεσα στη νυχτα διχως ιχνη

Άλλες εικονες θα’ ρθούν και θα μας δεσουν
σ’ ένα αμφιβολο παρον γεματο παθος
Το σφριγος της αγαπης
θα μας συνεπαρει
θ’ αφησει τα σημαδια του
σα φως μεσα στην ερημο
πλάι στα κοκκαλα που αποσυντιθενται

Θα’ ναι τα ματια σου εκει
μεσα στη λασπη και θα βυθιζονται
θα απομακρυνονται ολοενα
Όμως θα’ ναι εκει
και θα φωτιζουνε αδιάκοπα σα φαρος

Πως να σταθει ο ανεμος πάνω στα φυλλα
χωρις να τα ματωσει;

*

Τα παιδια σερνουν
με αορατους σπαγγους
τα ονειρα της νυχτας
Ενας χαρταετος περνά
και χανεται μες στην ομιχλη

Μενεις να κοιτας απορημενος
με ματια οξειδωμενα
κι εν νεκρο ψαρι
στη θεση της καρδιας
τ’ αστρα κομητες
και το χαμενο οριζοντα

Το φεγγαρι με μια κουβερτα
τυλιγει τις πληγες του
και παει να κοιμηθει
πισω απ’ τις βουνοκορφες

*

Παλι στη μοναξια θα ακουμπησεις
παλι εκει τον πονο σου θα πεις
παλι εκει τα δακρυα σου θ’ αποθεσεις

Η πιο πιστη σου ερωμενη είναι αυτή
αυτή που κατοικει στους αδειους τοιχους
που ξερει να γελα με το φθινοπωρο
ν’ απλωνει τρυφερα το χερι σρο χειμωνα
αυτή που εχει στα ματια της
ένα βαθυ ουρανο
και μια μεγαλη θαλασσα
γεματη δεντρα

*

Κάθε νυχτα
βγαινουν τα ψαρια στη στερια

Αφηνουν το βυθο και ανεβαινουν
αναζητωντας έναν άλλο ουρανο

στην προκυμαια τιναζουν το κορμι τους
να διωξουνε τη σκονη και τα φυκια

φωναζουν τα πουλιά
και περπατουν στην παραλια
πιασμενα χερι χερι
απ’ τα φτερα και την ουρα

συνομιλουν στη γλωσσα των ανθρωπων
που κοιμουνται
μ’ ένα φεγγαρι μεγαλο
σαν τη θαλασσα
που τους φωτιζει αδιακοπα το δρομο
κάθε νυχτα οι κηποι γεμιζουνε λουλουδια
τα δεντρα ζουνε τη δικη του Ανοιξη
που ξεψυχά και χανεται τη μερα

.

ΑΔΗΜΟΣΙΕΥΤΕΣ ΣΥΛΛΟΓΕΣ

1. ΡΩΓΜΕΣ

Ένας ήλιος
ανάπηρος
όλο ουλές`
τυλίγομαι
τον μαύρο
ουρανό

*

Τρύπησε το ντεπόζιτο
και στάζει η ψυχή μου

*

Στην ερημιά
ρίχνω τον κουβά
κι αντλώ
απ΄ την ψυχή μου

*

Κομπολογάκι
δάκρυα
για να μετρώ
τον πόνο

*

Ένα σύννεφο
ήρθε και κάθισε
πάνω μου
και βρέχει

*

Φλόγα λεπτή
η ψυχή σου`
βελόνα
που τρυπά
τη νύχτα

*

Σωσίβιο το φιλί σου
μικρή παράταση
ζωής
στον επικείμενο
πνιγμό

*

Το τελευταίο σου
φιλί
ταρίχευσα
για πάντα

*

Τρέμουν τα χείλη`
ούτε μια λέξη
πριν τη μεγάλη
νεροποντή

*

Άστραψαν τα μάτια
έπεσε ο κεραυνός
ορφάνεψε απόψε
μια καρδιά

*

Με μαρτυρούν
τα χέρια σου
που λείπουν`
μες στον αέρα
τα σημάδια
που αφήνουν

*

Είναι
το πρόσωπό σου
φεγγάρια
τρύπια
φαγωμένα,
που με κοιτάζουν
τρυφερά

*

Οβάλ το σχήμα
των ματιών σου`
ένα γαλάζιο κρύο
όλο ρωγμές`
δέντρο γυμνό
σε γκρεμισμένο
σπίτι
*

Περιπολίες μοναξιάς
τις νύχτες
στο κορμί σου

*

Λείπεις
στη θέση σου
ένα ξεριζωμένο
δέντρο

*
Ούτε στον ύπνο
η σιωπή
δεν με χορταίνει

*

Ξέμεινε από καύσιμα
ο έρωτας
ούτε ένα δώρο
στην καρδιά του χειμώνα

*

Από τη μέσα πόρτα
του καιρού
ξανανοίγει ένα παράθυρο`
μια χαραμάδα
βρόχινη σιωπή
δέντρο πολύκλωνο
σε λυπημένο κήπο

*

Κάποτε
τα κομμένα χέρια
θα φυτρώσουν στη μάντρα
και οι φλέβες
θα φυτρώσουν αγιόκλημα
στο μακρύ τους ταξίδι

*

Συλλαβίζεις
το νόημα
του άδειου ρούχου
στη λυσσασμένη
νύχτα

*

Πλημμυρίζει
η νύχτα`
ανεβαίνουν
τα νερά
στο στήθος
σε σκεπάζουν

*

Σύννεφα αναβλύζουν
τα μάτια σου
και σκοτεινιάζεις`
βροχή κρυστάλλινη
τυλίγει το κορμί σου
ο δρόμος χάνεται
στην παγωνιά

*

Έρχονται πάλι οι νύχτες
εκεί να χωθείς,
να χαθείς,
μ΄ ένα φεγγάρι αόρατο,
ζεστό,
να φωτίζει υποδόρια
τον κόρφο σου

*

Βέβηλα μάτια σε κοιτάζουν
βυθίζεσαι
χωρίς σκάφανδρο
ακέραιος βυθίζεσαι.
Μ΄ ένα χαμόγελο ζωής
λανθάνον,
σε κρύπτη μυστική
ενταφιάζεσαι

*

Αποσύρεσαι
ξερός κορμός
ανέστιος,
χωρίς ρίζες,
χωρίς κλαδιά
αποσύρεσαι

*

Ολοένα φεύγεις,
απομακρύνεσαι`
χάνεται η φωνή σου,
λυγίζει το βλέμμα σου.
Σιγά-σιγά
μες σε πηγάδι απύθμενο βουλιάζεις

*

Σαρώνει
η νύχτα`
εκλιπαρείς
για λίγο
φως

*

Αδειάζουν
οι μέρες`
μάταια
τις σκεπάζεις
με το σώμα σου

*

Κλειστοί οι δρόμοι
ανοίγεις τρύπες
στο σώμα σου
και φεύγεις

*

Φεύγεις
μ΄ όλα τα μυστικά
φυλαγμένα στο στήθος

*

Μόνο σημάδι
η σκιά
που αφήνεις
πίσω σου

*

Ούτε ένα ίχνος
δεν άφησες`
σα ξαφνική
μπόρα
πέρασες
χάθηκες

*

Βομβαρδισμένες οι ψυχές
αιχμάλωτες,
σε διαρκή ομηρία`
ανάβεις ένα κερί,
προσεύχεσαι`
χωρίς άλλες απώλειες
να περάσει
κι αυτή η μέρα

*

Όταν βρέχει
τα πρόσωπά μας διαλύονται
όπως τα άστρα
στο φανέρωμα της μέρας.
Έξω απ΄ το σπίτι,
όλα τα αινίγματα
ωριμάζουν σιωπηλά
μες στον πικρό καρπό τους

*

Τα λόγια αυτά είναι τα τελευταία.
Ανάμεσά μας ένα σύννεφο
που μεγαλώνει`
η πεδιάδα των δισταγμών,
η δοκιμασία της ερήμου.
Πίσω απ΄ τον καθρέφτη
το μυστικό είδωλο,
το ανείδωτο πρόσωπο`
ένα κρυφό φως
που διαφεύγει

*

Ποια υποψία
ακυβέρνητου νερού
στη λίμνη;
Πρόσωπα
διπλωμένα στα δύο
μες στο νερό`
χέρια απροσπέλαστα
στην πρωινή ομίχλη

*

Ραγισμένα λόγια,
άχρηστες χειρονομίες,
σακατεμένες`
όταν η καρδιά
μεταναστεύει
καλύτερη η σιωπή

*

Πυκνό πέφτει το χιόνι`
χειμώνας`
τοπίο λευκό.
Χειρονομίες και λόγια
που αστόχησαν
και ταξιδεύουν
ασυντρόφευτα
στο χάος

*

Όλο και πληθαίνουν
τα λόγια`
όλο και λιγοστεύουν
οι πράξεις

*

Μικραίνουν τα όνειρα
για να χωρέσουν
στις κλειστές καρδιές

*

Άνυδρα
τα λόγια σου
χωρίς τον ήλιο
μέσα τους`
προορισμένα
στον χαμό

*

Ούτε μια λέξη
δεν κατάφεραν να πουν`
γρήγορα κύλησε
η ζωή

*

Ό,τι δεν είπαν
ό,τι δεν έκαναν
τον βασανίζει`
ναυάγια ζωής
που ξέμειναν για πάντα
στον βυθό

*

Μαραίνεται το φυτό
στο κατώφλι`
όπως μαραίνεται
το κορμί
στο έρημο σπίτι

*

Απλώνει σα λεκές
η μοναξιά`
ένα μικρό αιμάτωμα
που με τα χρόνια
μεγαλώνει

*

Δεν έχει νόημα
η μεταμέλεια`
όταν πληγεί
ο πυρήνας
χάνεται η ζωή
δεν επανέρχεται

*

Όταν κοπούν
τα χέρια,
τα δάχτυλα
ταξιδεύουν μόνα,
άδειες βάρκες
ναυαγισμένες

*

Ούτε μπρος
ούτε πίσω`
παντού
εγκαταλειμμένες μάντρες
με άχρηστα υλικά

*

Αποδημία
του μαύρου
σπασμένα φτερά
αγγέλων
εξόριστα βράχια
στον ουρανό

*

Μεσίστιο
το κορμί
μέσα στο σκάφος
τρύπιο
σκοτεινό

*
Μες στον ωκεανό,
άστρο
σχεδία
η ψυχή,
που ταξιδεύει
μόνη

*

Πίσω απ΄ τον τοίχο
δέντρα νεκρά
υψώνουν τα χέρια τους
στον ουρανό

*

Μες σε πηγάδι
φωνή έγκλειστη
από καιρό

*

Η γη αφιλόξενη
κι ο ουρανός
μια ουτοπία

*

Είδωλο
ραγισμένο καθρέφτη
η ζωή
λιγνό φως
που υποκύπτει

*

Αλλάζουν όλα
περιοδεύων θίασος
η ζωή,
σα σκηνικό θεάτρου

*

Ζωή σαβανωμένη
στην πυρά,
στάχτη
που την σκορπίζει
ο άνεμος

*

Ζευγάρι ταιριαστό
ο θάνατος και η ζωή
εκείνη του χαρίζει
την δροσιά της
αυτός το αιώνιο φιλί

*

Αιμάτινο βρέχει σκοτάδι
κλείνει η αυλαία,
ξεθωριάζει η εικόνα του κόσμου

*

Πόσο πολύ
ματώνει η σιωπή
πόσο πολύ
σωπαίνουνε οι λέξεις

*

Πληγώνει το φως
ολοένα και λιγοστεύει
Στήνουν παγίδες
τα χαλάσματα`
χορταίνει η νύχτα
κόκκινες κραυγές

*

Στραγγίζει η λύπη
κατακαθίζει
στο βυθό

*

Πέρα από τη λύπη
ένα βλέμμα τεφρό
ντυμένο στην ορφάνια

*

Όστρακο κλειστό
η οδύνη`
απροσπέλαστη

*

Σαν το κερί
που σιγοκαίει
ο πόνος

*

Κραυγή
από κόκκινα φύλλα`
ασυλλάβιστος πόνος
στα χείλη

*

Ολόκληρος
μια κραυγή
που εκρήγνυται
στα σκοτεινά

*

Ένας λυγμός
που περιφέρεται
άσκοπα
μες στο σκοτάδι
ασυντρόφευτος

*

Μαύρη οθόνη
η μνήμη`
κραυγές πνιγμένων
που καλούν
σε βοήθεια
κι έπειτα
μια νεκρική σιγή
σαν χιονισμένη πεδιάδα

*

Σα ρόδα
σκάζουν τα μάτια
κι από μέσα αναδύονται
πουλιά,
φτερά και ερείπια`
ένα φεγγάρι κόκκινο,
χωρίς σημαία,
πέρασμα σκοτεινό
στο ασάλευτο κύμα

*

Ήρθαν μέρες περίεργες
λουσμένες απ΄ έξω
κι από μέσα τεφρές`
σώματα ακέφαλα
πεταμένα στους δρόμους,
αγωνία κι ατσάλι,
και στα χέρια
ένα βιολί λυπημένο,
εξόριστο
κρεμασμένο ανάποδα,
μακριά απ΄ τη θήκη
να κρατάει το ίσο

*

Φυσάει ο αγέρας ασταμάτητα`
κτυπούν οι πόρτες τα παράθυρα.
Ναυαγισμένοι δρόμοι.
Μένουν μετέωρα τα φύλλα,
εκστατικά, αδέητα,
μέσα στης τρικυμίας τη γαλήνη

*

Καθώς πέφτει η βροχή
επίμονα πάνω στα χρόνια
όλο και πιο πολύ
φαίνεται η εκδορά στο πρόσωπο,
λογαριασμοί μετέωροι
που λησμονήθηκαν,
κάτι σκασίματα
στην όψη του κορμιού,
ένα χαμόγελο γεμάτο ουλές,
σαν το τραγούδι της βροχής
στις λαμαρίνες

*

Σταγόνες από υδράργυρο`
φωνές
που θρυμματίζονται
σιωπηλά
τη νύχτα
Βήματα
μακρινής πομπής
πέρα
απ΄ το θαμπό τζάμι

*

Η πέτρινη πόρτα
ανοίγει
προβάλλει
το κερί
με τον σπασμένο
ήχο

*

Το χέρι
κρεμασμένο
απ΄ το ταβάνι
σαν λάμπα
που ολοένα σβήνει

*

Ο βαρκάρης
ψαρεύει
κόκκινα ψάρια
στα μαύρα νερά

*

Νόμισμα αργυρό
φεγγάρι
Καβάλα στο βουνό

*

Όλη νύχτα
πυρκαγιά
και βροχή
από άστρα

*

Μικρές ρωγμές
στην πέτρινη νύχτα
θραύσματα σελήνης
από γρανίτη

*

Ένα λιγνό φωνήεν
ασυντρόφευτο
σαν άστρο
καρφωμένο στην πλαγιά

*

Χάλκινα φεγγάρια
πέφτουν τη νύχτα
σα βροχή
πάνω στα δέντρα

*

Αγρυπνία
μεγαλώνει το γρασίδι
στις ράγες.
Χέρια λυχνάρια
φυτρώνουν στις γλάστρες
τις νύχτες.
Περίκλειστο φως
χώμα και ρίζες
σ΄ ένα κορμί φεγγαρίσιο
βαμμένο ιώδιο

*

Μες στις σιδηροτροχιές
πέφτουν τα άστρα
μαλακά
σαν χιόνι
κομμάτια εξόριστου
ουρανού,
καρποί ολόφωτοι,
ευδόκιμοι
στην στίλβουσα γαλήνη

*

Έρχεται η Άνοιξη
και τα κορίτσια
γίνονται αμυγδαλιές
που σκαρφαλώνουν
στις στέγες
Αν γυρίσεις να κοιτάξεις
θα δεις το σπίτι
να πλέει στη θάλασσα
μ΄ όλα τα φώτα σβηστά
Ένας καπνός εξόριστος
στις καμινάδες
κι η μυρωδιά του φθινοπώρου.
Εμείς θα έχουμε φύγει από καιρό

*

Όρθιοι οι νεκροί
αμίλητοι
σαν κυπαρίσια
ασάλευτα,
σφηνωμένα
στο χώμα

*

Αγκαλιά
με το φεγγάρι
πομπτή ατελείωτη
νεκρών

*

Χιλιάδες οι νεκροί,
σαν πυροφάνια
σε πύρινο
κλοιό

*

Δεν έχει τόπο
η λύπη
να καθίσει.
Απ΄ τις ρωγμές
εισβάλλουν οι νεκροί
με τα θλιμμένα
μάτια

*

Ολομόναχοι οι νεκροί
στα οδοφράγματα
υπερασπίζονται
τη μνήμη τους

*
Πού πήγαν οι νεκροί;
πού χάθηκαν;
ούτε μια συλλαβή
δεν έμεινε`
αύτανδρους
τους κατάπιε
η ιστορία

*
Όσοι αγωνίστηκαν
αποδημήσανε νωρίς`
αυτοί που επέζησαν
κυκλοφορούν τις νύχτες
σαν νεκροί

*

Για μια ιδέα
αθέατη
στους άλλους
αγωνίστηκε
ολόκληρη ζωή

*

Ζει στο περιθώριο
χωρίς
να ξεθωριάζει

*

Για το ελάχιστο ο αγώνας,
για κείνο το λιγοστό φως
πάνω στο μνήμα`
για ένα μικρό κλωνάρι
ανθισμένους στίχους
στον ξερό βράχο

*

Από μία λάθος νότα
από έναν ήχο παράταιρο
χαλάει η ζωή,
όπως η μουσική
όπως το ποίημα

*

Σα ναρκοπέδιο το ποίημα μοιάζει`
η κάθε λέξη και μια νάρκη,
βάζοντας στοίχημα
με τη ζωή ή τον θάνατο

*

Ακουμπάς στο ποίημα
όπως στο στήθος
αγαπημένου νεκρού

*

Δεν έχω άλλο όπλο
πάρεξ το στίχο,
που ζητάει να βρει
πέρασμα προς τον ήλιο.
Έτσι που φυλακίστηκε
το φως
αργεί να δραπετεύσει

*

Χωρίς άγκυρες
ταξιδεύουν οι λέξεις

*

Η όξινη βροχή
οξείδωσε τους στίχους,
τρύπησε την καρδιά
και στάζει
μες στις φλέβες

*

Μπάζει νερά
το ποίημα,
σα σκάφος που βουλιάζει`
ούτε μια λέξη ζωντανή
να μπαλώσει την τρύπα,
να εμποδίσεις για λίγο
την επερχόμενη σήψη

*

Άστεγη
έμεινε η ποίηση
και περιφέρεται
στους δρόμους
ζητιανεύοντας

*

Ναυάγιο η ποίηση
κι ο ποιητής
ο ναυαγός

*

Διαμελισμένα
κορμιά
οι λέξεις`
κομματιασμένες,
βουβές,
πεθνοφορούσες

*

Λέξεις εφήμερες
που μάχονται
με τα άγρια
κύματα

2. ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΘΟΡΙΟ

Κλαδιά
φορτωμένα ελιές
ο κόσμος σου`
ελαφρά τον τινάζεις
και γεμίζουν τα χέρια
καρπούς

*

Ρίζωσα
στα στήθη σου
πλουτίζω
απ’ το χυμό σου

*

Σαν τριαντάφυλλα
τα μάτια σου,
αιμάτινα`
όλο φωτιές

*

Κεριά που ανάβουνε
τα μάτια σου
τη νύχτα

*

Τα δυο σου μάτια
φάροι
που φωτίζουν
το σκοτάδι

*

Ο ήλιος εγκαταστάθηκε
στα μάτια σου
και με ζεσταίνει

*

Βάλσαμο
η εικόνα σου
καθώς διαβαίνεις

*

Είσαι ο καθρέφτης
που μέσα του
αναδύεται
το πρόσωπό μου

*

Μέσα στην έρημο
η ανάσα σου
με συντροφεύει

*

Τι απαλό το χέρι σου
σαν γάζα
μου γιατρεύει
τις πληγές

*

Όπου κι αν πάω
έρχεσαι πίσω μου`
σκιά μου έχεις γίνει,
θερμό πανωφόρι
στις κρύες μέρες
του χειμώνα

*

Ένα λεπτό χέρι
μίσχος,
ευωδιαστό χαμόγελο
βροχή από άστρα,
θωπεία τρυφερή`
δίπλα μου εσύ,
μορφή ασάλευτη
καρτερική`
μαζί σου η κάθοδός μου
μυρωδικά γεμάτη

*

Την ώρα που κοιμάσαι
φιλώ τον ύπνο σου,
τα χείλη,
την ψυχή.
Αθόρυβα
πλάι σου
από το διπλανό δωμάτιο.
Βελούδινα δάκτυλα
η αγάπη μου
στο μέτωπό σου`
σαν φάντασμα αέρινο,
ακοίμητος άγγελος,
σε αγκαλιάζω

*

Με πολιορκεί
το βλέμμα σου,
με κυριεύει.
Σκόνη γίνομαι,
καπνός,
που σκορπίζει
στον άνεμο

*

Άστρα τα χέρια σου,
αμφορείς,
φρουροί ακοίμητοι`
κυπαρίσσια
ασάλευτα,
που αγκαλιάζουν
το ετοιμόρροπο
σπίτι

*

Ήλιος πορφυρός
ανατέλλεις
μέσα μου`
απρόσμενη βροχή
σε εγκαταλειμμένο
κήπο

*

Πλάι σου μαθαίνω
το σκοτεινό νόημα
του έρωτα,
το τραγούδι της ζωής
στη μαύρη λίμνη
του θανάτου

*

Άγγελος είσαι,
μικρός,
χειροποίητος,
καθημερινός`
πηγάδι δροσερό
στην έρημο,
προσκέφαλο
γαλήνης`
άστρο περίλαμπρο
τη νύχτα,
που φωτίζει

*

Μου χαρίζεις δροσιά
σου χαρίζω πόνο`
όλο και μεγαλώνει
το χρέος
αδύνατο
να σε εξοφλήσω.
Η τόση πρόσφορα σου
με σκοτώνει

*

Οι ανεπίδοτες επιστολές
προσάναμμα στη μοναξιά,
για να ζεστάνω τον χειμώνα
το κορμί μου

*

Η τόση τρυφερότητα
μοιάζει με μαχαιριά,
σαν την κραυγή
ετοιμοθάνατου
στη σιωπή της νύχτας

*

Μακριά και λεπτά
είναι του έρωτα
τα χέρια,
ασημένιες κλωστές
που υφαίνουν
την πίκρα`
χέρια επικίνδυνα,
ανάλαφρα,
κατάλληλα
για τρυφερότητα
και για πνιγμό

*

Ύμνος στον έρωτα
τα λόγια αυτά και τίποτε άλλο`
τώρα που τρεμοπαίζει
η ζωή,
αδύναμη,
σαν κεριού
τη φλόγα,
έτοιμη να σβήσει

*
Όρθια πλάι
στο δέντρο
ανασαίνει`
θαρρείς φωτίζεται
ο κόσμος όλος

*

Κάθεται απέναντι
και τον κοιτάζει`
επίμονα τον κοιτάζει`
κλαδάκι αδύναμο,
λεπτό`
αίφνης μεταμορφώνεται
σε πλάτανο,
τον προστατεύει

*

Αντίδοτο
στη μοναξιά
ο έρωτας`
αντίδοτο
στο πικρό
χέρι
του θανάτου

*

Αντέχει ακόμα
ο έρωτας`
γυμνός
μες στον σκληρό του
δίσκο
απρόσκοπτα ανθίζει

*

Από την κοπριά
του θανάτου
ανθίζει ο έρωτας

*
Έρως ανάλαφρος
λιγνός,
σαν ρίγος λεύκας

*

Ζευγάρια
που υπερίπτανται`
στρόβιλος
ερωτευμένων δέντρων
Στο γυμνό κλαδί
στενάζει
τ΄ αηδόνι

*

Αντί για λέξη
ένα τοπίο ματωμένο
που συνέχεια
αιμορραγεί

*

Είναι κάποια χρώματα
που δεν τα βλέπεις,
που δεν τα είδες
ποτέ`
που τα ονειρεύεσαι
μέρες και νύχτες,
που ζούνε μέσα σου
χωρίς
να το γνωρίζεις
σαν τη ζωή που φεύγει δίπλα μας

*

Μ΄ ένα σύννεφο
ντυμένο στα μοβ
ξυπνά ο ουρανός
άσκεποι ήχοι,
οκτάβες της βροχής
στα μουσκεμένα δέντρα
στα μονοπάτια
του κορμιού
φτερά και φύλλα
βλεφαρίζουν

*

Μετάγγιση ζωής
το μαύρο αίμα μου
αν σου ταιριάζει
πάρε τα χείλη μου
να τα έχεις φυλαχτό,
πάρε τα μάτια μου
για να σε συντροφεύουν,
πάρε την καρδιά μου
και βάλε την
μες την καρδιά σου
για ν΄ ανθίσει

*

Να μου μιλάς συνέχεια,
έστω
με λόγια άηχα
να μου μιλάς`
με βλέμμα έναστρο
να με κοιτάζεις,
όταν ανάβουνε
τα πρώτα φώτα
όταν αρχίζει
να πέφτει το σκοτάδι

*

Από το χέρι σου
θα πιω
τις τελευταίες σταγόνες
του ήλιου,
λίγο πριν κιτρινίσουνε
και πέσουνε τα φύλλα το φθινόπωρο,
λίγο πριν έρθει
η παγωνιά,
η τελευταία
χειμωνιάτικη εισβολή,
την ύστατη αποδημία
αναγγέλλοντας

*

Τώρα που φεύγω
δεν σ΄ αποχαιρετώ
αφήνω τη σκιά μου
μέσα στα όνειρα σου
να ριζώσει`
στο κάθε βήμα σου
αθόρυβα
να κατοικήσει
συνοδός

*

Κόψε μου το χέρι,
να περιφράξω
τη μοναξιά σου,
με δάκρυα
να στολίσω
την πίκρα σου
μέσα στην έρημο
που απλώνεται
μπροστά σου
σταυρός ολόρθος
θα υψώνεται
ο έρωτας,
ακατανίκητος

*

Αθόρυβα,
διακριτικά,
σέρνεις τον πόνο σου.
Μέσα
σε θερμοκοιτίδα
την συντηρείς,
τον περιθάλπεις

*

Συνηθίζεις
τον θάνατο
σιγά-σιγά.
Σε συντροφεύει
αθόρυβα
τις νύχτες
σαν τη βροχή
του φθινοπώρου
στα πεσμένα
φύλλα,
σα μουσική
σιωπηλή
μέσα στις φλέβες

*

Ανάλαφρος φεύγω
χωρίς αποσκευές,
από το βάρος
του κορμιού
που ερημώνει

*

Προπάντων
όχι πίκρα,
για το σύντομο
αυτό
και μακρινό
ταξίδι

*

Όχι θρήνοι,
όχι οδυρμοί,
όχι κοιλάδα
στεναγμών`
τραγούδι σιωπηλό,
λευκή γαλήνη,
πεδιάδα ατελείωτη
με άσπιλο
χιόνι

*

Έστω αυτό το άγγιγμα
να μείνει
αχνό αποτύπωμα
περιπλανώμενου φιλιού
πάνω στο μέτωπό σου

*

Μόνο γι΄ αυτό
το ελάχιστο,
το μέγιστο,
να με θυμούνται`
για τη σιωπή
που έγινε έρωτας
και πράξη`
για το ανάλαφρο
περπάτημα,
μες στην οδύνη,
για την ευπρέπεια
της ποίησης
που δεν πληγώνει

*

Μέσα στο μνήμα
οι νεόνυμφοι
σφιχτά αγκαλιασμένοι
την ευτυχία
απολαμβάνουν

*

Μέσα στο μνήμα εδώ,
τα τρυφερά τα μάτια σου
σαν σκέφτομαι,
αναρριγεί θαρρείς
μια δόση ευτυχίας,
βάλσαμο και παρηγοριά,
ανάχωμα,
στη γρήγορη αποσύνθεση

*

Εδώ που βρίσκομαι
να κατοικήσεις
δε μπορείς`
είναι η άλλη όχθη
του καημού
με τα κόκκινα άνθη
και το τρύπιο φεγγάρι.
Με νόημα μόνο
σου μιλώ,
με τον ψίθυρο του αέρα.
Σύννεφο η αγάπη μου`
περνάει τις νύχτες
απέναντι,
πικρή ασημένια
βροχή
ραντίζει τον ύπνο σου.
Μείνε εκεί
εδώ που βρίσκομαι
ο τόπος αδιάβατος,
να κατοικήσεις
δεν μπορείς

*

Τι ηδυπαθές
τι σκοτεινό
και παρατεταμένο
το φιλί τους στο λεωφορείο`
σαν επιτάφιος θρήνος,
αποχαιρετισμός
στην άνοιξη που φεύγει,
καθώς ανοίγει η πόρτα
και το κορίτσι
στρίβει στη στροφή
και χάνεται για πάντα

*

Μαζί πορεύονται στη μοναξιά,
μαζί σφυρηλατούν
τα χρόνια που περνούν,
μαζί τα απογεύματα
στην παραλία κατεβαίνουν`
τα τσακισμένα βήματά τους
σέρνουν στο πλακόστρωτο,
στην ίδια πάντα
νικηφόρα αναμέτρηση.
Πλέκουν τα δάκτυλα
αντιστέκονται`
η τρυφερή αφή
τους συντροφεύει,
καθώς σβήνει
διαλύεται μες στο σκοτάδι.
Σαν έρωτας αειθαλής
το βάδισμά τους,
φέγγει στα χαλάσματα
την ώρα που επιστρέφουν

*

Τα πάντα ρει
και ο έρωτας μένει

3. ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΣΤΟ ΜΝΗΜΑ

Ο ένας άνθρωπος
τρώει τον άλλον,
θέλει πολλούς
για να χορτάσει·
ανάγκη έχει
μεγάλη·
αν παραλείψει
μία μέρα
από ασιτία
κινδυνεύει
να πεθάνει

*

Όταν γελάω κλαις,
όταν κλαίω γελάς,
σε κάθε ευτυχία μου
στενάζεις,
κι όταν βουλιάζω
θριαμβεύεις.
Φίλος μου είσαι ανεκτίμητος,
παντού το διαλαλείς·
με βούλα και υπογραφή
το αποδεικνύεις

*

Γλυκόλογα μη λες·
άσε τα καλοπιάσματα
και μη χαμηλοβλέπεις.
Προπάντων
μη με αγκαλιάζεις·
το ξέρω μέσα σου
πως είσαι έτοιμος
για να με θάψεις

*

Όχι μισάνθρωπος·
μισός άνθρωπος,
από τα βόλια
των ανθρώπων

*

Η απόφαση
ήταν ομόφωνη
νεκρών και ζωντανών.
Στο μνήμα
η δεξίωση να γίνει·
να μην αδικηθεί
κανείς·
όλοι μαζί να συμμετέχουν

*

Ακονίζουν τα μαχαίρια·
μπροστά ο μπουφές·
είναι όλοι έτοιμοι
σε θέση μάχης·
ποιος πρώτος
θα προλάβει,
ποιος θα χορτάσει
πιο πολύ
ποιος πρώτος
στο κόκκαλο
θα φτάσει

*

Κήδευε τη ζωή του
κάθε μέρα·
όταν ήρθε ο θάνατος
δεν είχε τίποτε
για να κηδέψει

*

Τέσσερις
τον κουβαλούσαν
με δυσκολία·
αν και ελαφρύς
είχε πολύ
βαρύνει
η ζωή του

*

Ανοίχτηκε
λάκκος ευρύχωρος,
ωραίος,
ακριβός·
μοναδική τιμή,
εξαίρετη,
για να χωρέσει
μια ζωή στο περιθώριο

*

Και μη μου πεις
πως δεν σε ενημέρωσα,
πως δε σε πληροφόρησα
επαρκώς·
όλα στο χώμα επιστρέφουν,
εκεί τελειώνει το ταξίδι.
Από τον τάφο σου μιλώ,
μήνυμα- επιβεβαίωση
Σου στέλνω·
δυο λέξεις μόνο
προτού προλάβει και με λιώσει
η αποσύνθεση

*

Τίποτε δεν συγκράτησε
η πόλη·
χείμαρρος ορμητικός
παρέσυρε τα πάντα.
Μόνος και ξένος
έμεινε
στο ίδιο του το σπίτι

*

Ράβε, ξήλωνε·
παντού μπαλώματα,
παντού σκουπίδια·
γεμάτη τρύπες
και λακούβες
η ζωή μας,
σαν τα οδοστρώματα
στην πόλη,
που στενάζουν

*

Πορεία μες στην καταχνιά·
σοβάδες που όλο πέφτουν,
προσόψεις γκρίζες,
σκυθρωπές,
δρόμοι αδιέξοδοι,
φαρμάκι
που κυρίευσε το αίμα

*

Γκρίζο,
μουντό
και ρημαγμένο
πρόσωπο
που φθίνει·
όπως τα διαλυμένα
πεζοδρόμια
που καθημερινά
διαβαίνεις

*

Γέμισε
άστεγους
και αδέσποτα
η πόλη·
ο δήμαρχος
και ο νομάρχης
εγκαινιάζουν
τα καινούρια
έργα

*

Γεμάτο
αδέσποτα σκυλιά
το νεκροταφείο·
κοιμούνται ήσυχα
παρέα με τους πεθαμένους.
Εκεί,
κανείς δεν τα πειράζει

*

Από μνημόσυνο
σε μνημόσυνο
κι από κηδεία
σε κηδεία
κόλλυβα τρώει
ο άστεγος,
ο πεινασμένος·
με νύχια
και με δόντια
κόντρα
Στον θάνατο
αντιστέκεται

*

Ένα- ένα
τα άστρα
πέφτουν.
212
Μένει
ο άδειος
ουρανός

*

Ορφανός
ουρανός
βυθισμένος
στο χώμα

*

Ικρίωμα ο ουρανός,
ποτάμι αίμα ο πόνος,
όνειρα
ζώα σε σφαγή

*

Σάπιο φορτίο·
κωπηλατείς
στον τρύπιο
ουρανό

*

Ήλιος μαύρος·
σταματημένη τροχιά·
ούτε ανατολή
ούτε δύση

*

Όλες τις μέρες συννεφιά·
ράγισε ο ουρανός
και βρέχει ασταμάτητα
Όλες τις μέρες συννεφιά

*

Ψιθυριστή
βροχή
επίμονη,
άδειοι δρόμοι·
σκόρπιες
φωνές
στις κλειδωμένες
πόρτες

*

Συνωμοτούν
τα φώτα
στους λόφους·
ανάβουν
σπίθες
στις ψυχές,
τις πυρπολούν

*

Αναμμένο κερί,
λυγμός
του ανέμου·
περιφορά νεκρού
ψηλά
στα κυπαρίσσια

*

Τη νύχτα
τα δέντρα
λύνουν
τα χέρια τους
και ταξιδεύουν

*

Κλαδιά γυμνά,
χέρια ασάλευτα
στο πέτρινο
στήθος

*

Οδοιπορούνε
τα πουλιά
χωρίς φτερά

*

Πετούν τα πουλιά
κρώζουν
μεταναστεύουν
στο σκοτάδι

*

Φτερούγισμα πουλιών
πριν πέσουν κάτω,
κτυπημένα
από ένα βόλι
ή μια ανεπούλωτη πληγή

*

Κραυγή
μετέωρη,
αθέατη,
που όλο
βυθίζεται
στα σκοτεινά

*

Σφίγγει ο κλοιός·
τανάλια
που συνθλίβει

*

Το λιγοστό φως
ανήμπορο
ματώνει·
ανεβαίνει
στον φράχτη
σκαλώνει
και πεθαίνει

*

Ένα σημείο,
μια τελεία η ζωή·
βήμα ανύπαρκτο,
από το τίποτε
στο τίποτε

*

Σχισμένη σημαία
η αγάπη·
τις νύχτες
ανεμίζει πλησίστια
στο γκρεμισμένο
μπαλκόνι

*

Σαν την αθέατη
πλευρά
του φεγγαριού
είναι το πρόσωπο
που δεν διαβάζεται·
ερμητικά κλειστό·
ούτε επιφάνεια
ούτε βυθός,
άγονο και ξερό

*

Ο σακατεμένος
έχει τρυφερή καρδιά
που την προσφέρει
έδεσμα
στους πεινασμένους

*

Εγκαταστάθηκε μόνιμα,
ρίζωσε·
το τέλος πρόδηλο.
Φουσκώνει η σιωπή
στις φλέβες·
νύχτα τεφρή,
σφραγισμένη πόρτα·
το φεγγάρι κατρακυλά
στους λασπωμένους δρόμους

*

Με τα γυμνά κλαδιά
το δέντρο
σου κτυπά το τζάμι·
φωνή απελπισμένη
που γυρεύει
λίγη συντροφιά

*

Δεν ωφελούν οι συναντήσεις
τις νύχτες στον κήπο,
καθισμένοι πλάι- πλάι.
εσύ στον ίσκιο σου μιλάς
κι εγώ με τα πουλιά.
Κόκκινα και μαύρα
με το χάραμα
τα χέρια

*

Πώς να σου εξηγήσω
έτσι όπως κοιτάζεις
μ’ ένα βλέμμα τεφρό
νυχτωμένοι καιρού;

*

Αν σου απλώσω το χέρι
θα κοπεί απ’ τον μίσχο
και το σπίτι θα γεμίσει
ραγισμένους ίσκιους

*

Πώς χώρεσε λοιπόν
απ’ την αυλόπορτα
ως την εξώπορτα
του σπιτιού
ολόκληρη η ζωή;

*

Ολοένα
πέφτουν τα φύλλα·
επιστρέφουν
στο χώμα·
λίπασμα καρπερό
για τις επόμενες σοδειές

*

Πριν να αρχίσουμε
να μιλάμε,
να μάθουμε πρώτα
την αλφαβήτα της ζωής,
με πράξεις
να στεριώνουμε
τα βήματά μας

*

Ψαύεις το πρόσωπό σου·
σκιές και είδωλα·
αέρας και μόνο αέρας·
επιστροφή πουθενά

*

Σε ταξιδεύει
ένας πυρπολημένος πόνος
δίχως δάχτυλα,
ένα σάπιο κορμί
γδαρμένα όνειρα

*

Βρέχει αδιάκοπα
πίκρα·
ούτε ένα άνοιγμα
στον ουρανό·
μολύβι η ψυχή σου
και βουλιάζει

*

Μόνος και άστεγος
πορεύεται
μες στη ζωή.
Καμία ταμπέλα
δεν μπορεί
να τον στεγάσει.
Τις διαπερνά
η φθορά,
το κρύο
τις σφραγίζει

*

Μες στα σκουπίδια
τα περιφρονημένα
ψάχνεις·
αλιευτής
κρυμμένων θυσαυρών,
ρακοσυλλέκτης
ομορφιάς αθέατης

*

Κι οι τελευταίοι εναπομείναντες
ξεθώριασαν
κουράστηκαν να κουβαλούν
τόσο φορτίο.
Άλλος αέρας πικρός
φυσά στις μέρες μας.
Άλλαξε τοπίο
νέο ντεκόρ χρειάζεται,
μεταμοντέρνα εποχή,
μεταμοντέρνα αισθήματα

*

Εξόριστος
και γύρω- γύρω
τείχη·
αυτά που σου έβαλαν
κι αυτά που επέλεξες.
Απρόσιτος ο κήπος σου,
γεμάτος
σπάνια πουλιά·
ένα άσπρο σύννεφο
περνά,
ρίχνει ψιλή βροχή
και σε ποτίζει

*

Άνισος ο αγώνας,
το τέλος γνωστό·
ευθυτενής
κι ωραίος,
εντός σου οι ρωγμές·
μάταια επιμένεις

*

Ήρθε ο καιρός
μόνος,
γυμνός,
πάνω στα αναμμένα
κάρβουνα
να περπατήσεις

*

Καθηλωμένος μένεις,
ενώ όλα γύρω
μοιάζουν
να κινούνται ασταμάτητα
χωρίς σκοπό

*

Άδειες σελίδες
άγραφες,
που τις σκεπάζει
αιώνια,
ο πάγος και το χιόνι

*

Εξόριστες λέξεις·
μες στο βυθό
θαμμένες
όλες οι κραυγές

*

Μαύρες οι λέξεις,
κάρβουνο αναμμένο
στην πληγή

*

Ολοένα
πικρίζουν
οι λέξεις
και σαπίζουν

*

Όπως σε κλειστό
κελί,
χωρίς φως,
μέσα στο ποίημα
κατοικείς

*

Τι να την κάνεις
την ποίηση
όταν με τη ζωή σου
καθημερινά
την θανατώνεις;

*

Ένας μύθος
και η ποίηση·
καταφύγιο
για λίγους
άλλοθι
για τους πολλούς

*

Έναν στίχο ανάπηρο
κεράκι που ανάβω,
μνήμης θυμίαμα
στους λυγερούς
κι ανώνυμους νεκρούς μας

*

Μαρτύριο η ζωή,
αγέλη λύκων
οι άνθρωποι
και η ποίηση
ένα μικρό παυσίπονο

*

Εδώ κι η ποίηση
σ’ εγκαταλείπει·
φοράει το καπέλο της
και φεύγει,
λιποτακτεί κι αυτή
στις δύσκολες στιγμές.
Λίγο αέρα θέλει
ν’ αναπνεύσει,
μια μεγαλύτερη
ευρυχωρία·
έχει και η ποίηση
ανάγκη
τις βολές της·
δεν την αντέχει τόση ερημιά

*

Κάθε πρωί
μ’ ένα φιλί
ο θάνατος
μας χαιρετά
και φεύγει

*

Εφημερεύει απόψε
ο θάνατος·
υπερωρίες κάνει·
να ξαναπάρει πίσω
τα χαμένα

*

Με τρία πόδια
τρέχει ο θάνατος,
για να προλάβει

*

Φιλικός
είναι ο θάνατος,
πιο φιλικός
απ’ τη ζωή·
τουλάχιστον
αυτός δεν ψεύδεται

*

Είναι και ο θάνατος
μια ευκαιρία,
το τελευταίο οχυρό·
έστω την ύστατη
στιγμή,
ό,τι δεν έπραξες
να διορθώσεις,
ό,τι απόμεινε
να περισώσεις

*

Κάποτε τελειώνει
ο καθημερινός
θάνατος.
Έρχεται
ο Μέγας θάνατος
μαυροντυμένος
και βάζει
την επίσημη
και οριστική
σφραγίδα

*

Σουρώνεις,
μαζεύεις,
στεγνώνεις.
Μια μάζα άμορφη,
ένα κουβάρι·
παραμορφώσεις
άπειρες.
Κοιτάζεις το πρόσωπό σου
στον καθρέφτη·
μια μύγα ακέφαλη
σου γνέφει·
μια μικροσκοπική κηλίδα
μελανή
που εκμηδενίζεται
στο χάος

*

Σταδιακή υποχώρηση·
τρίζουν
οι πόρτες στο πάτωμα.
Σκασίματα,
σοβάδες που ξεφτίζουν,
σπασμένα τζάμια·
στόμα που χάσκει
αδειανό
σαν έρημο παράθυρο.
Μέρα τη μέρα
σαρώνουν οι απώλειες·
καινούριες θέσεις,
καινούρια οχυρώματα·
ούτε λόγος για τη μεγάλη μάχη.
Μια μικρή μόνο παράταση
να κρατηθεί
για λίγο στη ζωή
το σκοροφαγωμένο δέντρο

*

Περίσσεψε
ξεχείλισε ο πόνος.
Όλο και πιο βαθιά
τον κρύβεις·
αθέατος,
απρόσιτος να είναι,
αμόλυντος·
κανείς να μην ακούσει
τις κραυγές,
βέβηλα μάτια
να μην δουν τις συστροφές
που κάνει το κορμί,
την παρατεταμένη σύσπαση
στο πρόσωπο.
Μόνο δική σου,
αποκλειστικά δική σου
είναι η δοκιμασία αυτή
η προσφερόμενη
κι ανέλπιστη οδύνη

*

Δάκρυα πολλά πρέπει να χύσουμε,
ως τον παροξυσμό του πόνου
να αφεθούμε,
πολύ η ψυχή μας να ματώσει,
μέρες πολλές τον ύπνο μας να χάσουμε,
πάνω στα μνήματα να κοιμηθούμε,
μήπως τα καταφέρουμε
να επανορθώσουμε.
μήπως και καταφέρουμε
η γη να ξανανθίσει

*

Πως θα περάσουμε απέναντι;
Τώρα που χάσαμε
όλους τους νεκρούς μας,
τώρα που κόπηκαν
τα νήματα μαζί τους,
ποιος θα βρεθεί να μας φωτίσει;
Ποιος θα βρεθεί
τις γέφυρες να στήσει πάλι;
Μαζί με τους νεκρούς
χάθηκε κι ο πορθμέας·
όλα τα πλοία άφαντα,
ούτε μια βάρκα
ούτε μια σχεδία,
ούτε ένα μονόξυλο
για να περάσεις απέναντι

*

Όλα έχουν κριθεί
από καιρό,
από χρονολογία άγνωστη.
Το μαύρο εγκαταστάθηκε
μες στη ζωή μας,
ανώφελο να το αρνείσαι.
Το ρόδι έσπασε,
ο καθρέφτης ράγισε,
το μήλο σάπισε,
φωτιές καίνε παντού,
αποκαΐδια και συντρίμμια,
οσμή από καμένη σάρκα·
σκούρο πηγμένο αίμα
τα λάφυρα των ημερών.
Καμένη γη συλλέγεις,
καμένες μνήμες,
απανθρακωμένα αισθήματα,
ρακοσυλλέκτης έρημων ψυχών.
Όλα έχουν κριθεί από καιρό,
από χρονολογία άγνωστη.

*

Μαύρο
κι άλλο μαύρο,
πιο πολύ μαύρο·
μαύρο εδώ,
μαύρο εκεί,
μαύρο στο πλάι,
μαύρο πάνω,
μαύρο κάτω,
μαύρο μπροστά,
μαύρο πίσω,
μαύρο στο κέντρο,
εκεί που φαίνεται,
κι εκεί που δεν φαίνεται·
όλα μαύρα,
ατέλειωτα μαύρα·
ούτε μια σπίθα φως,
λευκό εξόριστο,
ζωσμένοι από παντού
στο μαύρο,
μέχρι να θριαμβεύσει
το σκοτάδι,
τυφλοί να γίνουμε,
να εννοήσουμε το επιτέλους

*

Είδα στον ύπνο μου απόψε τον Βαγγέλη.
Στεκόταν όρθιος πλάι στα κυπαρίσσια.
Είχε θλιμμένο βλέμμα ανθρώπου που υποφέρει.
Μονολογούσε σιγανά σα να προσεύχονταν·
«αργά τα βράδια βγαίνω από το μνήμα
σεργιανώ,
ανάμεσα στους τάφους περιφέρομαι,
είναι στενάχωρα εκεί κάτω θλιβερά
κι η μοναξιά πολλή».

– «Βαγγέλη φώναξα»,
και η φωνή έσχισε το όνειρο
σαν αστραπή,
«ο φίλος σου ο Βασίλης είναι εδώ».
Όμως αυτός δεν άκουσε,
ήταν αλλού·
περπάταγε στο πουθενά.
Είχε στα χέρια του
ένα φεγγάρι κατακόκκινο αγκαλιά
και την καρδιά του διπλωμένη
ανάμεσα στα γόνατα

*

Είναι όλοι εκεί, πλήθος κόσμου,
τιμητικό άγημα θανάτου·
σαν σε εθνική επέτειο εορτή
παρελαύνουν·
μαυροντυμένοι
όπως ταιριάζει στην περίσταση.
Μπροστά πηγαίνει η οικογένεια,
ακολουθούν οι συγγενείς,
οι φίλοι οι γνωστοί·
πιο πίσω κάτι περίεργοι
και στην ουρά, στο τέλος, από μακριά,
οι άστεγοι συνοδοιπόροι,
οι άποροι, περιπλανώμενοι
από κηδεία σε κηδεία.
Σέρνουν τα βήματά τους,
μουρμουρίζουν,
κλαίνε βουβά και με λυγμούς,
οδύρονται·
μπροστά στο φέρετρο
σκύβουν φιλάνε το νεκρό,
θωπεύουν το κρύο μέτωπο,
υμνούν τις χάρες του
τα προτερήματά του,
την άδικη την μοίρα του τονίζουν·
παρηγορεί ο ένας τον άλλον,
εγκάρδια αγκαλιάζονται,
χτυπήματα στην πλάτη φιλικά,
να φύγει αυτό το βάρος, η επίμονη σκιά.
Είναι όλοι εκεί στο προσκλητήριο
και παρελαύνουν·
παρόντες στο θάνατο
απόντες στη ζωή.
Αμίλητος ο νεκρός στο προαύλιο
κάθεται και τους κοιτάζει.

4. ΘΥΡΑ ΕΞΟΔΟΥ

Νοέμβριος 2009
Σαλπίζει υποχώρηση.
Δρόμος κλειστός
και γύρω βάλτος·
σκοτάδι
και μέσα σου η φλόγα
τρεμοσβήνει.
Με βήμα αθόρυβο
το σκοροφαγωμένο
σώμα εγκαταλείπεις.
Αγέρωχος,
διάτρητος και μόνος,
τη νύχτα
προς τα άστρα
δραπετεύεις

*

Το τέλος
είναι πάντα πικρό·
έχει τη στυφή
γεύση
του γκρεμισμένου
ονείρου

*

Μόνο ο λόγος
έμεινε πιστός·
μπαστούνι,
στήριγμα,
τη σκάλα
να κατέβεις

*

Κόμπο- κόμπο
ξηλώνεται
η ζωή.
Ακάθεκτος
στο χώμα
επιστρέφεις

*

Από το τίποτε
επιστροφή στο τίποτε·
στο ενδιάμεσο
ένα ελάχιστο άνυσμα
η ζωή

*

Απέναντι στο είδωλο
χαμογελάει ειρωνικά
σα να σου λέει:
«Εδώ στο ραγισμένο
πρόσωπο
η κάθε έπαρση
πεθαίνει»

*

Μείνε ακίνητος,
βουβός,
ολόκληρος στη σιωπή
βυθίσου.
Μια πανοπλία
από πετρώματα
γρανίτη·
δάκρυα
στα υπόγεια.
Τυλίξου το πανωφόρι
του παγερού χειμώνα
και φύγε μακριά
από το προδομένο
σώμα

Μετά τη νεφρεκτομή 2010

Έξω χιονίζει παγωνιά
και μέσα κρύο.
Αποχαιρετισμός·
πέντε δάκτυλα
στο ραγισμένο τζάμι.
Καλπάζει ένα φθινόπωρο
όλο φωτιά

*

Η μοναξιά
φυτρώνει παντού.
Σα ρημαγμένο σπίτι
το κορμί σου καταρρέει.
236
Παίρνουν τα έπιπλα
από μέσα σου και φεύγουν

*

Ένα πέρασμα απ’ το σκοτάδι
η ζωή,
μια σιωπηλή σήραγγα
κι έπειτα ένα άλλο φως
απ’ την αντίπερα όχθη.
Τους χαιρετάς όλους
από μακριά

*

Ξημερώνει μια άλλη μέρα
κι εσύ φευγάτος
στους λόφους.
Όλο πουλιά και άστρα
το κορμί σου·
μια σιωπή
ανάλαφρη σα μουσική

*

Φεβρουάριος 2011

Ο χρόνος έσπασε
και θρυμματίστηκε.
Καρφιά στο σώμα
Στην ψυχή·
πονάνε.
Αργεί να ξημερώσει

*

Σιωπή
στους τοίχους,
στα παράθυρα,
στις πόρτες·
μέσα στα σπλάχνα
ο μαυροφορεμένος
ένοικος
τρυπά με κομπρεσέρ
τις φλέβες

*

Μου γνέφουν
τα φώτα φιλικά
από την Άνω πόλη.
Μες στην ομίχλη
χάνονται
πριν με φτάσουν.
Κάποιο δοκάρι
έπεσε κι απόψε

*

Τις νύχτες
προσαράζεις·
κτυπάς πάνω
σε βράχια,
σε ξέρες
που ενεδρεύουν.
Ναυάγιο άγριο
που δεν τελειώνει.
Μια νύχτα ακόμη
ένα σκοτάδι,
ένα βαθύ πηγάδι
απύθμενο
αδιάβατο

*

Κλείνω την πόρτα
κι αποσύρομαι,
να μην ταράξω
τον ύπνο σου
αγαπημένη.
Πίσω απ’ τον τοίχο
μαύρα σκυλιά
αθέατα,
με κυνηγούν·
ξάγρυπνος εφιάλτης

*

Όλη τη νύχτα
η τηλεόραση ανοιχτή,
σαν φαντασίωση
στο ρίγος και στη μοναξιά·
σαν πρόβα
επικήδειου ταιριάζει

*

Νάρθει επιτέλους ο ύπνος
έστω για μια στιγμή,
ανάσα δροσερή,
χάδι ανάλαφρου
να σε αγγίξει,
νανούρισμα γλυκό,
ελπιδοφόρο

*

Εδώ που βρίσκομαι
οι λέξεις χάνουν
τη φωνή τους·
συντρίμμια είναι,
ευρήματα αρχαιολογικά
για το μουσείο.
Θαμμένος στα ερείπια,
οι διασώστες
αδύνατον να μ’ εύρουν

*

Τους εγκαταλείπεις όλους,
σαν αερόστατο ελλιποβαρές
για να μην πέσεις.
Χάνεις τα χέρια σου
τη φωνή σου.
Σε παγωμένο τόπο
βρίσκεσαι,
κανείς δεν σε ακούει·
σαν αγνοούμενος από καιρό
χαμένος μες στην έρημο

*

Τυλίγομαι στον στίχο,
φορώ κατάσαρκα
τις λέξεις·
προσκέφαλο
και πανωφόρι·
ασπίδα συλλαβές.
Πλέκω ιστό
τα ποιήματα
να με σκεπάσουν,
στη θέρμη της φωτιάς τους
να χωθώ
να ζεσταθώ.
Κρυώνω,
βρέχει πολύ·
οι δρόμοι έρημοι,
τα σπίτια άδεια.
Αγκαλιάζω τα ποιήματα γλυκά
κι αποκοιμιέμαι

*

Ιούλιος 2013

Ανηφόρα·
βαρύ φορτίο
στους ώμους.
Ένα ίσωμα,
μια πηγή
να ξεποστάσεις
για λίγο,
να ανασάνεις

*

Γυρίζεις
σελίδα,
ακίνητος
μένεις,
αποχωρίζεσαι
το σώμα σου

*

Ανήμπορες
οι λέξεις
σ’ εγκαταλείπουν.
Αρνούνται να σ’ ακολουθήσουν
μέσα στην έρημο

*

Πόνος
βουβός
σαν πυροβολισμός
με σιγαστήρα

*

Να ξεχρεώσω
τον πόνο,
να μην οφείλω
άλλη οδύνη
στη ρημαγμένη
ψυχή

*

Το ραδιοφωνάκι
απ’ το απέναντι
μπαλκόνι
φάρος συντροφιάς

*

Κολυμπάς
μες στα συντρίμμια

*

Επέτειος
ή μνημόσυνο
ετοιμασίες
κατάλληλες
και για τα δυο

*

Τι ξημερώνει
αύριο;
Αρνείσαι
να μαντέψεις.
Σα σφάγιο
καρφώνεις
την ψυχή σου

*

Σπάζουν τα νήματα,
το χέρι
που χαϊδεύει
το μάγουλο.
Μες στον σπασμένο
καθρέφτη
μετέωρες
οι φωνές μας

*

Κομμένη η φωνή σου,
κομμένα τα χέρια·
αδύνατον
να αγκαλιάσεις
τον εαυτό σου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Στο παράρτημα αυτό τοποθετούνται ποιήματα της εποχής των μνημονίων, τα οποία δεν ανήκουν ακόμα σε
ολοκληρωμένη συλλογή.

Ο αδελφός πήρε το δρεπάνι
Ο αδελφός πήρε το δρεπάνι
και θερίζει`
θερίζει όνειρα κι ελπίδες,
κόβει στα δυο τη νιότη
που ανατέλλει.
Δέντρα περήφανα, ευθυτενή,
σωριάζονται στη γη,
σώματα ακέφαλα στο αλώνι`
θρήνοι, οιμωγές πανάρχαιες
που κυματίζουν.
Κατακαλόκαιρο
κι η βαρυχειμωνιά
σαλπίζει στο κατώφλι.
Μες στην καρδιά
εγκαταστάθηκε το χιόνι.
Ο αδελφός πήρε το δρεπάνι
και θερίζει.

*

Πεντάλογος του σκότους

Σκοτεινό το βλέμμα σου
κι απόψε,
όλο απειλή`
για νέες εκτελέσεις
ετοιμάζεσαι

*

Λεπίδες κοφτερές
τα χέρια σου,
αιμοσταγείς.
Ανηλεώς
σπέρνουν
τον θάνατο

*

Κοιτάζω το πρόσωπό σου,
αβυσσαλέο, παγερό,
ρήγματα της ψυχής
ανεπούλωτα.
Με μίσος και με αίμα
τρέφονται
αδύνατο να γιατρευτούν

*

Στρέφω το πρόσωπό μου
να μη σε βλέπω.
Τυφώνας είσαι
καταστροφικός.
Γυρίζω την πλάτη
κι απομακρύνομαι,
με βήμα ταχύ
απομακρύνομαι,
για να σωθώ

*

Δολο-φόνος είσαι
κι όχι διασώστης`
Φονιάς με δόλο.
Αντί γι’ αγάπη
όλεθρο φέρνεις.
Με τις κηδείες
και το πένθος
ηδονίζεσαι

*

Φόρος ύπαρξης

Ο άστεγος πληρώνει
φόρο ύπαρξης,
αλλιώς θα του κατάσχουν
την ζωή

*

Κατάκοπος ο θάνατος357
Κατάκοπος ο θάνατος
να εξολοθρεύει,
μετακομίζει
σε άλλη χώρα

*

Νούμερα μόνο, αριθμοί

Επώνυμοι Αυτοί,
ανώνυμο το πλήθος,
απρόσωπο`
νούμερα μόνο, αριθμοί,
στο έλεος των Επωνύμων.
Άριστοι Αυτοί στα Μαθηματικά`
εκπαιδευμένοι στην Αφαίρεση`
ειδίκευση, η Αφαίρεση ζωών.
Με μια διάταξη,
διαγράφουν μονοκονδυλιά
χιλιάδες νούμερα-ανθρώπινες
ζωές

*

Το κυνοβούλιο

Τα σκυλιά αγανάκτησαν.
Πλήττεται η ζωή τους
καθημερινά.
Με έφοδο κατέλαβαν
Το κοινοβούλιο
και το μετέτρεψαν
σε κυνοβούλιο.
Πήραν την κατάσταση
στα χέρια τους.
Καθαίρεσαν τους βουλευτές.
Ψηφίζουν τώρα δημοκρατικά
χωρίς γαυγίσματα,
κουνώντας επιδέξια την ουρά.
Για πρόεδρο επέλεξαν
έναν γερασμένο γάιδαρο
που έχει μεγάλη υπομονή
και υπογράφει ασταμάτητα

*

Η μόνη σου εξουσία

Διάτρητο το κορμί μου, όρθιο.
Μου στερείς τον ήλιο
και το φως λάμπει μέσα μου.
Ρίζες βαθιές
από τη γη στον ουρανό απλώνονται.
Μέσα στα όνειρα ταξιδεύω.
Αδύνατο να φράξεις το δρόμο μου.
Αέρας είμαι,
έμπλεος από αγάπη.
Με θανατώνεις
κι από το αίμα μου
ανθίζουν τριαντάφυλλα.
Μες στο σκοτάδι η μοίρα σου.
Η μόνη σου εξουσία εκεί.

*

Ασύμπτωτοι δρόμοι

Ασύμπτωτοι δρόμοι,
στην αρχή,
στο τέλος,
πάντα.
Για μια στιγμή
τέμνεσαι,
χάνεσαι,
διαλύεσαι`
περνάς μες απ΄τον άλλο
διάφανος,
άυλος,
ένα χάδι μόνο,
μια κλεφτή ματιά,
ένα άστρο τρύπιο,
πομπός που εκπέμπει
άνυδρη λύπη
στο διάστημα.
Κι έπειτα μόνος
στο γκρεμό,
να κοιτάς
το καμένο δάσος,
τις γερασμένες πεδιάδες`
πίσσα και καταχνιά
τα μεταλλεία της ψυχής.
Ακροβασία αιχμηρή,
ανάβαση σ’ απύθμενα
πηγάδια.
Τραυλίζει η μνήμη
χώματα γεμάτη,
και οι καρδιές
τρυπημένες,
ακρωτηριασμένα μέλη
έξω από τους τάφους.
Πέρασμα ανύπαρκτο
μέσα στα ορυχεία.
Κλειστή η είσοδος,
αμπαρωμένη.
Οι νεκροί μετρούν
τις πληγές τους

*

Νύχτα καλοκαιρινή, έντεκα παρά δέκα

Απλώνει η σιωπή, απλώνει,
σαν το νερό κυλάει αργά,
μέσα στα σπίτια μπαίνει,
ποτίζει τους τοίχους,
γλιστρά στο δάπεδο,
μέσα στο αίμα εισχωρεί,
θρόμβος πάνω στο στέρνο.
Νύχτα καλοκαιρινή, έντεκα παρά δέκα.
Ένα τριζόνι ξέμεινε μονάχο
να θρηνεί τη μεγάλη φυγή.
Το τρανζιστοράκι στο απέναντι μπαλκόνι
σίγησε φέτος,
όπως σιγούν τα όνειρα,
όπως οι φωνές αγαπημένων
που βγάζουν ξιφολόγχες
και κόβουν από τη ρίζα τον καρπό,
όπως τα παιδιά μας
που γέμισαν πίσσα τα μάτια τους
και στήνουν ενέδρες
να συλλάβουν το φως.
Είναι η ώρα που οι νεκροί
βγαίνουν αργά από τα μνήματα απέναντι`
φοράν λαστιχένια υποδήματα,
περπατάνε αθόρυβα,
κάτι σαν ψαλμωδία μουρμουρίζουν,
με φαναράκια στα χέρια αναμμένα.
Βγάζουν τον καημό τους περίπατο`
σεργιανούν ένα γύρο
κι επιστρέφουν ατάραχοι και πικραμένοι`
ασημένιες κλωστές τα πόδια τους
στο φεγγαρόφως.
Λίγο πιο πέρα ο Ευθύμης
γερμένος στα κάγκελα,
μετράει τις πληγές,
μετράει τις μέρες,
τρυπημένη η καρδιά του, τα χέρια,
τρυπημένος κι ο ορίζοντας.
Με το σκοτάδι παλεύει,
ρίχνει άγκυρα μέσα στα βράχια.
Από ένα άστρο μακρινό,
στέλνει σινιάλο ένα χαμόγελο
με το πινέλο του ο Κωστάκης,
με τη βραχνή
τη λυγισμένη του φωνή
και το δοξάρι απ’ το βιολί
μέσα στα σύννεφα.
Πίσω απ’ το παράθυρο,
ακίνητη η Σούλα περιμένει.
Απλώνει η σιωπή,
παλίρροια βουβή
που μας σκεπάζει όλους.
Ένας λυγμός πονάει,
λέει να βγει,
μα εγκαταλείπεται ανώφελα
και φεύγει.
Μένει μονάχα
ένα φεγγάρι μαύρο,
ένα δάκρυ περασμένο στη θηλιά
κι η μοναξιά
να ουρλιάζει στα σκοτάδια.

*

Τώρα η σιωπή
αίμα και στάχτη.
Πλατείες
κρεμασμένες ανάποδα
κι οι δρόμοι άδειοι.
Σε κάθε σπίτι
ένα ικρίωμα`
λάμπουν
τα άδεια κρανία.
Φόνοι προμελετημένοι,
κορμιά διαλυμένα
απ’ την πτώση
στο οδόστρωμα,
κι ούτε ένας θρήνος`
πρόσωπα μάσκες,
παγερά,
σβηστό το καντήλι,
σε ομηρία τα αισθήματα.
Πλήθος ανώνυμο
οδεύει προς την έξοδο`
εκεί περιμένουν
οι ερπύστριες του θανάτου.
Τώρα η σιωπή
αίμα και στάχτη.
Εχθρός ο Άλλος`
διαρκής απειλή.
Όλοι εναντίον όλων
μέχρι
την τελική εξόντωση.
Τώρα η σιωπή
αίμα και στάχτη.

*

Έρχεται ο καιρός

Έρχεται ο καιρός
αλλάζει`
αλλάζουν όλα
ξαφνικά,
σε μια νύχτα
γκρεμίζεται ο ουρανός`
ξεχνάς ονόματα,
πρόσωπα σβήνουν,
από τη μνήμη χάνονται`
δρόμοι απογειώνονται,
πλατείες αποσύρονται,
χέρια φυτρώνουν
σε μαντρότοιχους,
κεφάλια λάμπουν
κρεμασμένα
μες στη νύχτα,
κορμιά παρατημένα
φλέγονται στην άσφαλτο.
Έρχεται ο καιρός
που ο ήλιος
γίνεται φεγγάρι.
Φεύγουν όλοι τότε,
αποχωρούν,
οδεύουν άτακτα
προς τα μετόπισθεν.
Μένει μονάχα
ένας μικρός
λεμονανθός,
να αγωνίζεται
καρτερικός,
περήφανος.
Έρχεται ο καιρός
που λυγίζουν οι στέγες
που λυγίζει
η φωνή του ανθρώπου`
μες σε κρατήρες
σκοτεινούς
βυθίζεται.
Έρχεται ο καιρός
που εμείς,
δεν είμαστε πια
εμείς,
που δεν υπάρχουμε.
Στη θέση μας
άλλοι άνθρωποι,
ξένοι,
κατοικούν.

.

ΑΠΟΣΠΑΜΑΤΑ
ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
ΤΗΣ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΟΥΚΟΒΙΝΟΥ
«ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ»

(Απόσπασμα 1)

Διαβάζοντας τα Φεγγάρια στο Βυθό

Τα Φεγγάρια στο βυθό, όπως προαναφέρθηκε, είναι η πρώτη ποιητική συλλογή του Βασίλη
Ιωαννίδη και αποτελείται από εικοσιπέντε ποιήματα, τα οποία γράφτηκαν τη διετία 1991- 1992
και δημοσιεύτηκαν το 1995 στη Θεσσαλονίκη. Δεν υπάρχει σταθερή ομοιοκαταληξία , μερικές
φορές τυχαίνει δηλαδή να ομοιοκαταληκτούν οι λέξεις, αρά ο ελεύθερος στίχος είναι αυτός που
κυριαρχεί. Υπάρχει ρυθμός , αλλά ούτε κι αυτός είναι σταθερός, οπότε δεν μπορούμε να
κάνουμε λόγο για μέτρο και ακριβή ρυθμοτονικά στοιχεία. Όσον αφορά τις στροφές, δεν έχουν
ίσο αριθμό στίχων μεταξύ τους ούτε βέβαια υπάρχει ίσος αριθμός στροφών σε κάθε ποίημα.
Όσον αφορά γενικά τη γλώσσα, και συγκεκριμένα την ποιητική, μπορούν πολλά να
ειπωθούν. Η γλώσσα για τον ποιητή γίνεται σκοπός. Η Ελένη Πολίτου-Μαρμαρινού επισημαίνει
ότι «η ποιητικότητα δεν είναι κατάσταση, λανθάνουσα έστω, των πραγμάτων, αλλά ιδιότητα που
απορρέει από τον τρόπο με τον οποίο μιλάμε για τα πράγματα» . Ο στρουκτουραλιστής της
Σχολής της Πράγας Ίαν Μουκαρόφσκι θεωρεί ότι η ποίηση χαρακτηρίζεται από έναν ιδιαίτερο
τρόπο χρήσης της γλώσσας: «Η λειτουργία της ποιητικής γλώσσας συνίσταται στη μέγιστη
προβολή της έκφρασης». Ο Jeremy Hawthorn ερμηνεύει τη λέξη «προβολή» ως μια μορφή
αποαυτοματοποίησης, σύμφωνα με την οποία η γλώσσα δεν είναι ένα μέσο προς ένα
συγκεκριμένο νόημα, αλλά αποτελεί η ίδια αντικείμενο στοχασμού έως τη γλώσσα . Τη
διατύπωση αυτή ο Hawthorn θεωρεί αξιόλογη, επειδή θίγει το θέμα της ποιητικής γλώσσας
αφήνοντας περιθώρια για τη συμμετοχή του αναγνώστη, αλλά και της ίδιας της γλώσσας.
Αντίστοιχα, ο Μπαμπινιώτης αναφέρεται στον «αποαυτοματισμό» ή «προβολή» και τον συνδέει
άμεσα με υφολογικές διαφοροποιήσεις .
Αν θεωρήσουμε ότι η γλώσσα αποτελεί ένα σύστημα σημείων με προκαθορισμένη δομή,
δεχόμαστε ότι θέτει όρια, τα οποία ο άνθρωπος προσπαθεί να υπερβεί επιστρατεύοντας τη
δημιουργικότητά του (linguistic creativity). Αυτή συνδέεται με ένα σύστημα λόγου γενικό και
αφηρημένο που υιοθετεί η γλωσσική κοινότητα και στα πλαίσια του οποίου διαμορφώνονται
ατομικά πρότυπα συστήματα λόγου. Η γλωσσική συγκρότηση κάθε ατόμου διαμορφώνεται
ανάλογα με τη μόρφωση, την καλλιέργειά του, τις επικοινωνιακές του ανάγκες, το πολιτιστικό
περιβάλλον του και την κοινωνική του κατάσταση. Ο βαθμός δημιουργικότητας στη γλώσσα του
λογοτεχνικού κειμένου είναι άμεση συνάρτηση αυτού του προτύπου και της ενεργοποιήσεώς του
από τον συγκεκριμένο δημιουργό σύμφωνα με την έμπνευση, την ευαισθησία και τις ικανότητές
του στην τέχνη της επικοινωνίας . Ο Hawthorn συμφωνεί με αυτό και υποδεικνύει πως η γλώσσα
δεν αποτελεί μέσο της λογοτεχνίας, όπως για παράδειγμα η πέτρα για τη γλυπτική. Ο συγγραφέας
χειραγωγεί κάτι που είναι από τη φύση του επικοινωνιακό για να δημιουργήσει το
λογοτεχνικό έργο. Σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό οι λέξεις είναι οι ιδέες . Επομένως, αν η
συγκεκριμένη μορφή του ποιήματος αλλαχθεί, τότε θα αλλάξει και το περιεχόμενό του .
Στη λογοτεχνία η γλώσσα είναι τόσο αυτό που αναπαριστά όσο και το μέσο γι’ αυτή την
αναπαράσταση . Περιλαμβάνει μια σειρά επιλογών και αποκλίσεων από το γλωσσικό
κατεστημένο. Ο ποιητικός λόγος στηρίζεται κατά βάση στις αποκλίνουσες από τους κανόνες της
συμβατικής γλώσσας, αλλά χρησιμοποιεί και τις επιλογές , στοιχεία της καθημερινής
συμβατικής γλώσσας. Ο Μπαμπινιώτης σημειώνει ότι «το παιχνίδι των αποκλίσεων, το
ξεπέρασμα της συμβατικής γλώσσας, όχι ως εύκολο αποτέλεσμα φυγής, αλλά ως ακριβό έπαθλο
σκληρής πάλης με τη γλώσσα είναι η ύψιστη μορφή γλωσσικής ελευθερίας, προσωπική
κατάκτηση του δημιουργού, νίκη πάνω στη συμβατική γλώσσα» .
Ο Jakobson αναγνωρίζει ως κύριες λειτουργίες της γλωσσικής επικοινωνίας την
βιωματική, προθετική, αναφορική, ποιητική, επαφική και μεταγλωσσική. Η λεκτική δομή ενός
μηνύματος εξαρτάται πρωταρχικά από την εκάστοτε επικρατούσα λειτουργία. Η ποιητική
λειτουργία, η οποία είναι αυτή που μας απασχολεί, πραγματοποιείται με τρεις τρόπους. Πρώτα
απ’ όλα, με επιλογές και αποκλίσεις από τον κώδικα της γλώσσας και έπειτα με την μετάβαση από
το παραδειγματικό στο συνταγματικό επίπεδο της γλώσσας. Τα στοιχεία που επιλέγονται ή
δημιουργούνται συνδέονται και συνδυάζονται με άλλα. Τέλος, η ποιητική λειτουργία προβάλλει
την αρχή της ισοδυναμίας από τον άξονα της επιλογής (παραδειγματικό) στον άξονα του
συνδυασμού (συνταγματικό). Η «αρχή της ισοδυναμίας» ερμηνεύεται ως η δυνάμει γλώσσα, οι
δυνατότητες που προσφέρονται στον δημιουργό από το σύστημα του λόγου (langue) να
συνταιριάσει τις λέξεις μέσα σε κατάλληλα γλωσσικά περιβάλλοντα (contexts), έτσι που να
εκφράζουν σημασίες που δεν δηλώνουν στη συμβατική χρήση της γλώσσας, αλλά που θα έπρεπε
ή θα μπορούσαν να σημάνουν. Έτσι, φτάνουμε στην ανα-σημασιολόγηση ή και μετα-
σημασιολόγηση των λέξεων στον ποιητικό λόγο . Η διατύπωση της ποιητικής λειτουργίας από
τον Jakob son είχε ως αποτέλεσμα την εμφάνιση για κάθε λέξη γνωρισμάτων που δεν βρίσκονται
καταχωρημένα σε κανένα λεξικό. Οι αντιστοιχίες στον άξονα συνδυασμού συμβάλλουν στην
ενεργοποίηση «περιθωριακών» σημασιών που παίζουν σημαντικό ρόλο, για παράδειγμα στις
μεταφορές. Πολύ συχνά μια σημασία διαμορφώνεται μόνο μέσα από ένα συνδυασμό. Η επιλογή
γίνεται και δοκιμάζεται ως σημασιοδοτική, πράγμα που σε μία μη καλλιτεχνική γλώσσα θα
θεωρούνταν ελάττωμα . Σε φωνολογικό επίπεδο η ισοδυναμία εμφανίζεται ως ομοιοκαταληξία,
ισοσυλλαβία, ισοτονία, παρήχηση, ομοχρονία, συμμετρία, ομοιοτέλευτο κ.λ.π. μαζί με τα
αντίθετά τους σχήματα . Δίπλα σε αυτά τα φαινόμενα μπορούν να προστεθούν τα κύρια
χαρακτηριστικά των ήχων μιας γλώσσας τα οποία βρίσκουμε κάτω από τον όρο προσωδία, όπως
ο τόνος, ο επιτονισμός, η διάρκεια και οι παύσεις . Απ’ αυτά τα φωνολογικά γνωρίσματα της
ποιητικής γλώσσας μας ενδιαφέρει μόνο η παύση, διότι συνδέεται στενά με τη στίξη, η οποία έχει
μεγάλο ενδιαφέρον στα Φεγγάρια στο βυθό.
«Παύση είναι η στιγμιαία διακοπή του λόγου, της οποίας η λειτουργία συνίσταται στη
δημιουργία αιτιολογημένων δεσμών ανάμεσα στους διάφορους ήχους, ώστε από τους ποικίλους
αυτούς και αιτιολογημένους δεσμούς να αναδύεται και μία διαφορετική κάθε φορά σημασία» .
Οπτικά η παύση δηλώνεται με το κενό ανάμεσα στις λέξεις, αλλά και με γραφήματα που
ονομάζονται σημεία στίξης. Η θέση ενός σημείου στίξης είναι εκεί όπου μιλώντας κανείς ή
διαβάζοντας μεγαλόφωνα θα μπορούσε να σταματήσει, δηλαδή να κάνει παύση.
Στον πεζό λόγο η στίξη σημασιοδοτεί τη συντακτική μονάδα. Στον ποιητικό λόγο ο στίχος
αποτελεί το πρώτο διαφοροποιητικό στοιχείο από τον πεζό λόγο και εκείνο που στη σκέψη του
αναγνώστη ειδοποιεί ότι πρόκειται για ποίηση. Στον στίχο οι συντακτικές ενότητες
συμμορφώνονται σύμφωνα με τα ρυθμικά σχήματα. Αυτό συμβαίνει κατά βάση στην περίπτωση
του ελεύθερου στίχου, ο οποίος σχηματοποιείται με τη φωνητική παύση στο τέλος του. Η
Πολίτου- Μαρμαρινού επισημαίνει πως «ένας λόγος αναγνωρίζεται ως ποίημα γραμμένο σε
ελεύθερους στίχους από το γεγονός ότι μέσω των παύσεων που δηλώνονται με τυπογραφικό κενό
στη δεξιά πλευρά της σελίδας, ο λόγος αυτός διαιρείται σε ποικίλου μήκους τμήματα. Οι παύσεις
αυτές, που δημιουργούν τους στίχους, αντιστοιχούν σε στιγμές σιωπής, δηλαδή διακοπής στη ροή
των ήχων κατά την εκφώνηση. “Ετσι η παύση-τέλος στίχου είναι το μόνο από τα οργανικά
συστατικά του έμμετρου στίχου που διατηρείται και στον ελεύθερο» .
Ο I. A. Richards επισημαίνει ότι «ο ήχος στις περισσότερες περιπτώσεις είναι το κλειδί
των επιπτώσεων που έχει η ποίηση» και ορίζει τον ρυθμό ως εξής: «Αυτή η συνύφανση των
προσδοκιών, των εκπληρώσεων, των απογοητεύσεων, των εκπλήξεων την οποία επιφέρει η
ακολουθία των συλλαβών είναι ο ρυθμός» . Συνεπώς, οι διακοπές των ηχητικών τμημάτων και
η διάρκειά τους διαμορφώνουν τον ρυθμό στον ελεύθερο στίχο. Η διάρκεια αυτή μπορεί να
καθοριστεί τόσο από την επιλογή κάποιου παυστικού σημείου στίξης, δηλαδή την τελεία, την άνω
τελεία και το κόμμα, όσο και από τη συχνότητα εμφάνισης του κενού ανάμεσα στις λέξεις αλλά
και ανάμεσα στους στίχους ή τις στροφές.
«Μία ενδιαφέρουσα έρευνα με θέμα τον τρόπο με τον οποίο ο αναγνώστης της ποίησης
χειρίζεται την παύση στον ποιητικό λόγο πραγματοποίησε ο G. Dillon το 1976, η οποία
κατέδειξε τα εξής: α) οι αναγνώστες έχουν ως στόχο μία τουλάχιστον παύση ανά στίχο, συνήθως
στο τέλος του στίχου, αλλά κάποιες φορές επίσης στη μέση του. β) αναγνωρίστηκαν περιορισμοί
στην προσθήκη ουσιωδών παύσεων σε ακολουθίες που αποτελούνται από στοιχεία απλής
πρότασης και οι περιορισμοί αυτοί εμποδίζουν την πραγμάτωση των προσδοκώμενων παύσεων.
γ) μερικοί αναγνώστες στηρίζονται περισσότερο στη στίξη, για να καθοδηγήσουν την τοποθέτηση
της παύσης, ενώ άλλοι επιλέγουν ανάμεσα από τα κόμματα εκείνα στα οποία θα σταματήσουν.
Όσοι έχουν την τάση να σταματούν στις προτάσεις τοποθετούν την παύση στα όρια της πρότασης,
αν η ρυθμική προσδοκία δεν τους υποβάλλει κάτι άλλο (δεν είναι επείγουσα).» Επομένως, τα
όρια του στίχου αναγνωρίζονται ως ηχητική τουλάχιστον παύση από τον αναγνώστη. Αυτό ίσως
σημαίνει ότι υπάρχει παραλληλία ανάμεσα στα ηχητικά και νοηματικά όρια του στίχου. Όμως,
αρκετοί από τους ποιητές που έγραψαν σε ελεύθερο στίχο κατήργησαν αυτήν την αντιστοιχία και
χρησιμοποίησαν με όλο και πιο αποκλίνοντα τρόπο την παύση στο τέλος κάθε στίχου
χρησιμοποιώντας τον διασκελισμό με μεγαλύτερη συχνότητα και περισσότερη ένταση .
Αν δεχτούμε ότι η ποίηση γράφεται για να διαβαστεί, η στίξη αποτυπώνει οπτικά τις
παύσεις της φωνής στον προφορικό λόγο. Η διάρκεια των παύσεων διαφοροποιείται ανάλογα με
την επιλογή του συγγραφέα, δηλαδή η διάρκεια της τελείας είναι μεγαλύτερη από αυτή της άνω
τελείας και του κόμματος. Ο Dillion παρατηρεί ότι «ένας σύνθετος παράγοντας στην ανάγνωση
ενός κειμένου είναι το ότι έχουν στίξη. Γνωρίζουμε ότι μερικοί χρησιμοποιούν τα κόμματα ‘’με
ρητορικό τρόπο”-δηλαδή για να δείξουν μία παύση με μικρής σημασίας συντακτικό στόχο-, ενώ
κάποια κόμματα που έχουν συντακτική λειτουργία δεν αποτελούν συνήθη σημεία παύσης στον
λόγο» . «Αυτήν τη σύγχυση κάποιοι ποιητές τείνουν να την ακυρώσουν, καταργώντας τη στίξη.
Έτσι διαβάζουμε τη γνώμη του Andre Chedid: «Στο ποίημα απορρίπτω συχνά τη στίξη.
Τυπογραφικά, αυτά τα κοψίματα μ’ ενοχλούν και επιπλέον αισθάνομαι ότι τα κεφαλαία, τα λευκά,
αντικαθιστούν επαρκώς και δίνουν τον» . Ο ίδιος ποιητής βρίσκοντας τη στίξη πολύ φτωχή
εφευρίσκει νέα σύμβολα: «Μερικές φορές χρησιμοποιώ επίσης μία μακριά γραμμή στο τέλος μιας
λέξης σα να θέλω να την επιμηκύνω στο στόμα και τη σκέψη» .»
Ο Μπαμπινιώτης, όμως, θεωρεί πως «η κατάργηση της στίξης οδηγεί, από σημειολσγικής
πλευράς, στην αύξηση της πολυσημίας του λόγου, αφού αίρονται μ’ αυτήν οι προκαθορισμένοι
δείκτες συνδέσεως ή οι συμβατικές μορφές σχολιασμού. Παραμονεύει, φυσικά, εδώ- όπως και σε
κάθε κατάλυση των συμβάσεων- ο κίνδυνος της πολυ-ερμηνείας ή της αυθαίρετης ερμηνείας ή
ακόμη και της παρ-ερμηνείας των γραφομένων. Έτσι το τίμημα της επιδιωκόμενης ελευθερίας
στην έκφραση μπορεί να αποβεί βαρύ. Στον περιορισμό αυτού του κινδύνου συντελούν ορισμένοι
παράγοντας μέσα από το ίδιο το κείμενο που αποτελούν ό,τι συλλήβδην ονομάζεται συνοχή του
κειμένου» .
Ορισμένοι ποιητές, λοιπόν, κατήργησαν τη στίξη στα ποιήματά τους, καθώς θεωρούσαν
πως αυτή αποτελεί «οδηγίες» προς τον αναγνώστη. Άρα η αστιξία καταργεί την κατευθυνόμενη
μονόσημη ανάγνωση και δίνει τη θέση της στην ελεύθερη και γι’ αυτό πολύσημη ανάγνωση. Αυτό
ακριβώς συμβαίνει και στα Φεγγάρια στο Βυθό . Ο Ιωαννίδης δηλαδή κατά βάση δεν
χρησιμοποιεί ούτε στίξη ούτε τόνους. Συγκεκριμένα στα εικοσιπέντε ποιήματα της συλλογής
εντοπίζουμε μόνο πέντε φορές σημεία στίξης. Πιο συγκεκριμένα, δυο φορές ερωτηματικό στο
δέκατο όγδοο («Ανοίγεις ξαφνικα τα ματια σου», Φεγγάρια στο Βυθό, σσ. 37-38) και στο εικοστό
δεύτερο ποίημα («πως να σταθείς ο άνεμος πάνω στα φύλλα», Φεγγάρια στο Βυθό, σσ. 46- 51),
μία φορά θαυμαστικό στο τέταρτο («Ω, τι γαληνη!», Φεγγάρια στο Βυθό, σ. 16), δυο φορές κόμμα
στο τέταρτο («Ω, τι γαληνη!», Φεγγάρια στο Βυθό, σ. 16) και στο έκτο («Η λύπη εχει εννιά ματια»,
Φεγγάρια στο Βυθό, σσ. 18-19) και μια φορά τελεία στο δέκατο ένατο («Τα μαραμένα άνθη να μη
δεις», Φεγγάρια στο Βυθό, σσ. 39-40). Όσον αφορά τον τονισμό, όπως είπαμε, είναι και σε αυτόν
φειδωλός, καθώς υπάρχουν μόνο τριάντα δύο τονισμένες λέξεις . Η επιλογή των τόνων γίνεται
τις περισσότερες φορές για να φανερώσει διάζευξη ή για να δείξει ότι η αντωνυμία που ακολουθεί
αναφέρεται στην επόμενη λέξη και όχι στην προηγούμενή της. Για παράδειγμα, συναντούμε
διάζευξη στην πρώτη στροφή του ποιήματος «Στεκουν εκεί καταμεσής στην καμαρη» και πιο
συγκεκριμένα στους στίχους «Αλλος πουλί εχει γίνει/ άλλος ψάρι/ άλλος φυτό/ ή εξαίσιο
λουλούδι», ενώ στο ποίημα «Ηλιε μην κλαις» οι τόνοι βρίσκονται στον στίχο «Ολα τα δάκρυά
σου φύλαξε τα» για να καταδειχθεί η κτητική αντωνυμία που αναφέρεται στην λέξη δάκρυα και
στον στίχο «Ο μπλε ουρανος μάς ξεγελά» του ποιήματος «Βρεχει συνεχεία πίκρα» ο τόνος
βρίσκεται στην αντωνυμία, ώστε να δηλωθεί ως αντικείμενο του ρήματος και όχι για να υποδείξει
αναφορά στη λέξη ουρανός. Σύνηθες είναι, επίσης, να υπάρχουν τόνοι έτσι ώστε αφενός να ξέρει
ο αναγνώστης σε ποιο σημείο της λέξης θα τονίσει διαβάζοντας και αφετέρου για να γίνει πιο
σαφής ο ρυθμός. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο στίχος «κόβω τον καημό στα δυό» του
ποιήματος «Οταν η νύχτα φτάνει», ο στίχος «Θα ’ρθει η νύχτα» από το «Να δεις» και ο στίχος
«Βρεχει συνεχεία πίκρα» από το ομώνυμο ποίημα. Άλλες φορές, όμως, δεν μπορούμε να
δικαιολογήσουμε, γιατί επιλέγει να τονίσει συγκεκριμένες λέξεις παρά τη γενική τακτική του,
οπότε οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως πρόκειται για τυπογραφικό λάθος είτε του ποιητή είτε
του εκδότη, ίσως από βιασύνη ή αμέλεια στην μεταγραφή.

Τις τέχνες τις είχε πολύ ψηλά μέσα του και ιδιαίτερα την ποίηση. Θαύμαζε και θεωρούσε
μεγάλη τιμή και επίτευγμα αν μπορούσε κανείς να γράψει ποίηση αντίστοιχη με αυτή σημαντικών ελάσσονων ποιητών και πίστευε πως οι λογοτέχνες, μάλλον οι καλλιτέχνες γενικότερα, και οι διανοούμενοι, οι πνευματικοί άνθρωποι, είναι θεματοφύλακες της ομορφιάς, της αλήθειας και του δικαίου. Ταύτιζε την ποίηση με την ποιητική πράξη και είχε γι’ αυτούς εξιδανικευμένη εικόνα σα να ήταν μυθικά πρόσωπα. Παραδέχεται όμως πως αργότερα, όταν μπήκε στον χώρο αυτό, εισέπραξε μεγάλες απογοητεύσεις και διαψεύσεις και πως άργησε να αποδεχτεί πως όχι μόνο δεν ήταν τα πράγματα έτσι όπως τα φανταζόταν πρότερα αλλά τις περισσότερες φορές ήταν εκ διαμέτρου αντίθετα. Με αυτή τη διαπίστωση πολλά κατέρρευσαν μέσα του, αλλά ποτέ δεν σταμάτησε να πιστεύει και να υπερασπίζεται τη συμπόρευση, αν όχι ταύτιση, ποιητικού έργου και ποιητικής πράξης, γιατί εκεί έβλεπε και τη δικαίωση της ποίησης αλλά και των ιδεωδών του ανθρώπου.

.

(ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 2)

Διαβάζοντας τα Μικρά Ερωτικά

Τα ποιήματα που αποτελούν την ύλη των Μικρών Ερωτικών δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο
1994 και 1995, ενώ εκδόθηκαν σαν ολοκληρωμένη συλλογή το 1998. Δεν έχουμε στοιχεία που
αποδεικνύουν αν κάποια από αυτά είχαν δημοσιευθεί μεμονωμένα σε περιοδικά της εποχής. Όπως
προαναφέρθηκε, πρόκειται για εβδομήντα οκτώ ποιήματα, ποιήματα ολιγόστιχα, μιας μόνο
στροφής. Είναι καλό να διευκρινιστεί πως δεν πρόκειται για το ποιητικό σχήμα χαϊκού. Το χαϊκού
είναι στιχουργική μορφή της ιαπωνικής ποίησης που αποτελείται από τρεις στίχους των πέντε,
επτά και πέντε συλλαβών, απορρίπτοντας έτσι την πολυπλοκότητα και την αυστηρότητα της
παραδοσιακής ποίησης και αναζητώντας μια ποίηση πιο απλή, πιο ανάλαφρη και πιο καθημερινή.
Διαπνέεται από την ήρεμη μελαγχολία και την πίστη στην παροδικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης,
που χαρακτηρίζει συνολικά την ιαπωνική ποίηση . Η δική μας περίπτωση δεν χαρακτηρίζεται
ως χαϊκού, διότι δεν έχουμε μόνο τρίστιχα ποιήματα, αλλά και στα τρίστιχα που συναντούμε δεν
βλέπουμε σταθερά την επανάληψη πέντε, επτά και πέντε συλλαβών. Γενικά ούτε ο αριθμός των
συλλαβών ούτε ο αριθμός των στίχων είναι επαναλαμβανόμενος. Έτσι, μπορούμε να βρούμε
ποίημα με μόνο ένα στίχο, όπως «Πηγή φωτός η σιωπή» (.Μικρά Ερωτικά, σ. 52), αλλά και με
πολύ περισσότερους, όπως «Έστρωσε η μέρα/ ένα φιλί/ να περπατήσεις,/ έστρωσε ο ήλιος/ την
χαρά/ για να χαρείς, / κι ο δρόμος/ απ’ τα βάθη του/ στα χείλη σου/ να λάμψει» {Μικρά Ερωτικά,
σ. 20), «Πώς να μιλήσει/ η σιωπή/ Λόγο δεν έχει* / μόνο τα μάτια σου/ μιλούν/ και ας
σωπαίνουν’ / μόνο τα χείλη σου/ επιμένουν/ τραγουδουν» {Μικρά Ερωτικά, σ. 21) και «Πώς να
σε συντηρήσω;/ φλόγα που άναψε/ φωτιά που καίει/ σιγανή,/ σπίρτο μικρό,/ κερί που λιώνει/
μοναχό/ γρήγορα/ ελπίζω να καώ» {Μικρά Ερωτικά, σ. 12). Ο ρυθμός διαμορφώνεται, χωρίς να
βρίσκουμε πουθενά ομοιοκαταληξία, στο πλαίσιο του ελεύθερου στίχου. Αυτό που θα
μπορούσαμε να επισημάνουμε ως κοινό στοιχείο με τα χαϊκού είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις
η απλή και λιτή διατύπωση απαιτεί από τη μία μεγάλη δεξιοτεχνία και εκφραστική πυκνότητα και
από την άλλη έναν μεγάλο βαθμό συμπλήρωσής της από τον αναγνώστη.
Ο Ιωαννίδης για να διαμορφώσει την προσωπική του φόρμα μάλλον επηρεάστηκε από την
κοινή αισθητική της τριάδας των ερωτικών ποιητών της Θεσσαλονίκης, δηλαδή του Ντίνου
Χριστιανόπουλου, τον Νίκου- Αλέξη Ασλάνογλου και του Γιώργου Ιωάννου. Όπως μας
πληροφορεί ο ίδιος ο Ασλάνογλου τα εκφραστικά μέσα που χρησιμοποίησαν και που προώθησαν
μέσω της «Διαγώνιου» είναι τα εξής: «Πρώτα πρώτα η ανάγκη να απαλλαγεί ο ποιητικός λόγος
από ελαττώματα που ήταν κληρονομιά της παραδοσιακής σχολής (θεματογραφία, πλατειασμοί,
ρητορικά και άλλα φραστικά κλισέ, πολυλογία). Δεύτερο, φειδώ στη χρησιμοποίηση μοντέρνων
εκφραστικών μέσων. Τρίτο, λαγάρισμα στην έκφραση, επεξεργασία του στίχου μέχρι την οριστική
αποκρυστάλλωση. Ένας ελεύθερος στίχος που θα είχε τη δύναμη και τη υποβολή των καλύτερων
επιτευγμάτων της παράδοσης. Αλλά και μια μοντέρνα γλώσσα, ικανή να ανταποκρίνεται στη
σύγχρονη ευαισθησία. […] Η εξομολόγηση παραμένει πάντα ο πυρήνας αυτής της ποίησης, η
εξομολόγηση που είναι τόσο παλιά όσο και η ίδια η ποίηση. Χωρίς λοιπόν να καυχώνται ότι την
ανακάλυψαν, οι ποιητές της «Διαγώνιου» έδωσαν σ’ αυτήν τις δραματικές διαστάσεις- διάψευση,
αδιέξοδο, απόγνωση- όπου ο λυρισμός, συγκρατημένος πάντα, δυναμώνει όσο ο σπαραγμός
γίνεται πιο οξύς» . Ο Περικλής Σφυρίδης δηλώνει πιο συγκεκριμένα ότι το προσωπικό ύφος
του Ιωαννίδη είναι φανερά επηρεασμένο από τα Μικρά Ποιήματα του Χριστιανόπουλου.
Η τακτική του Ιωαννίδη όσον αφορά τη στίξη στη συγκεκριμένη συλλογή δε διαφέρει
πάρα πολύ από την τακτική που ακολούθησε στα Φεγγάρια στο Βυθό, χωρίς όμως να είναι τόσο
αυστηρός. Δε θέλει να επιβληθεί στον αναγνώστη, ούτε να τον κατευθύνει σε ανάγνωση
μονόσημη, του αφήνει ελευθερίες, ενώ ταυτόχρονα με τη στίξη που επιλέγει να χρησιμοποιήσει
του δίνει τις απαραίτητες οδηγίες, ώστε να δημιουργηθεί ο κατάλληλος ρυθμός και φυσικά να
επιτευχθεί η κατανόηση του εκάστοτε ποιήματος. Από τα εβδομήντα οκτώ ποιήματα συναντάμε
ένα ή και δύο σημεία στίξης στα τριάντα τέσσερα. Το μεγαλύτερο ποσοστό από αυτά είναι
κόμματα και άνω τελείες ακριβώς για τον λόγο που προαναφέρθηκε αλλά και για τη περίπτωση
που το ποιητικό υποκείμενο αποστρέφεται σε κάποιον ή κάτι (π.χ. «Στη μυγδαλιά/ θ’ ανέβω/ να
σε φτάσω ’ έρωτα,/ πιο ψηλά/ απ’ τον ήλιο», Μικρά Ερωτικά, σ. 7), ενώ βρίσκουμε και τρία
ερωτηματικά, τα οποία έχουν ως σκοπό να γεμίσουν προβληματισμό στον αναγνώστη και να
παρασύρουν τη σκέψη του σε ένα ταξίδι αναζήτησης της απάντησης. Για παράδειγμα «Έρως
απόρθητος/ και πώς να ξεδιψάσεις;» (Μικρά Ερωτικά, σ. 17) και «Πώς ξεθυμαίνει/ κάποτε ο
ουρανός/ και πλημμυρίζει/ η νύχτα λόγια;» (Μικρά Ερωτικά, σ. 47). Είναι σημαντικό να
επισημανθεί πως ποτέ δε χρησιμοποιείται τελεία. Ίσως με αυτόν τον τρόπο το ποίημα δεν
τελειώνει ποτέ, ίσως έτσι ο αναγνώστης το συντηρεί στο μυαλό και την καρδιά του και το
συνεχίζει ατέρμονα. Τέλος, σε αντίθεση με τα Φεγγάρια στο Βυθό ο Ιωαννίδης επιλέγει να τονίσει
κανονικά όλες τις λέξεις.
Το θέμα που κυριαρχεί στη συλλογή αυτή είναι ο Έρωτας. Από τους μυθολογικούς ακόμα
χρόνους προσφέρει στον άνθρωπο χαρές και ανησυχίες και στέκεται ο μεγάλος εμπνευστής του
Λόγου, του Στοχασμού και της Τέχνης. Η αναδρομή που θα ακολουθήσει έχει ως σκοπό να δούμε
μερικές από τις πτυχές του έρωτα έτσι όπως έχουν εκφραστεί διαχρονικά. Βέβαια, επειδή δεν είναι
αυτός ο αυτοσκοπός της συγκεκριμένης μελέτης, δε θα αναλυθεί διεξοδικά, αλλά θα αναφερθούν
μόνο κάποια παραδείγματα.
Από τον αρχή της θεογονίας ο έρωτας είναι ο ακόρεστος δημιουργός, η λαμπάδα του χάους
και η ψυχή του κόσμου, είναι ο κάλλιστος και λυσιμελής που ορμά από ακάθεκτος από τη ζωή
στο θάνατο και από το θάνατο στη ζωή. Είναι δομικό στοιχείο της κοσμο- θεογονία μαζί με το
Χάος, τη Γαία και τον Τάρταρο και συναποτελούν το ησιόδειο πρωταρχικό συμπαντικό
σύστημα . Οι αρχαίοι ελληνικοί μύθοι είναι ανθισμένοι με την υπέροχη ομορφιά του. Ο Ομηρος
δημιουργεί τα αθάνατα έπη του παίρνοντας ως αφορμή τον έρωτα του Πάρη και της Ελένης. Οι
ορφικοί αοιδοί είναι οι πρώτοι που προσαγόρεψαν τον Έρωτα «μέγαν, ορμητικόν, αγνόν,
πολυμήχανον», που κρατά τα κλειδιά του ουρανού, της γης και της θάλασσας .
Ο Πλάτωνος παρουσιάζει τον Έρωτα ως μαγευτικό δέντρο που απλώνει τα κλαδιά του ως
τον ουρανό. Έτσι αποκτά δισυπόστατη φύση: είναι και γήινος και ουράνιος. Δεν αποτελεί μόνο
για τον άνθρωπο ιδιάζουσα κατάσταση, αλλά ένα μεταφυσικό φαινόμενο για όλη τη φύση. «Είναι
επιθυμία, που δεν είναι ούτε αθάνατη ούτε θνητή, ούτε θεία ούτε ανθρώπινη. Δεν είναι θεία, γιατί
η επιθυμία προϋποθέτει στέρηση και οι θεοί τα έχουν όλα, οπότε δεν μπορούν να επιθυμούν κάτι.
Δεν είναι θνητή, γιατί, αν έλειπε ολοκληρωτικά η επιθυμία, θα είχε συνέπεια να λείπει το Αγαθό.
Η επιθυμία είναι κάτι το ανάμεικτο από το είναι και το μη είναι, είναι «δαιμόνιο». Κάτι ανάμεσα
στους δυο κόσμους των θεών και των ανθρώπων, να διαβιβάζει τις επιθυμίες των πρώτων και τις
παρακλήσεις των άλλων»16’1, να μεταβιβάζει στους θεούς τα ανθρώπινα και στους ανθρώπους τα
θεϊκά. Ο Έρωτας αναζητά παντοτινά τα ωραία και τα αγαθά. Είναι γενναίος, ριψοκίνδυνος,
ορμητικός και επιζητά την αθανασία. Ο Πλάτωνας, τέλος, θεωρεί πως η τέχνη, κάθε μορφή τέχνης,
δεν είναι παρά ένας παγκόσμιος ύμνος προς τον Έρωτα .
Ο Σωκράτης θεωρεί τον έρωτα ως ισχυρότατη επιθυμία και κύριο συντελεστή του θάρρους
και της γενναιότητας, ο Αριστοτέλης βλέπει σε αυτόν το φυσιολογικό δεσμό, ο Εμπεδοκλής
θεωρεί πως είναι δύναμη που πρωτοστατεί στην αιώνια τάξη του Σύμπαντος και δογματίζει πως
τα όμοια ζητούνται ανάμεσά τους, ενώ ο Ηράκλειτος αντίθετα υποστηρίζει πως τα ανόμοια
έλκονται. Ο Ξενοκράτης αποκαλεί τον έρωτα θεία φωτιά, που δίνει ζωή στην άμορφη και νεκρή
φύση, ενώ ο Παυσανία τον ονομάζει πάνδωρο και ουράνιο. Οι Στωικοί τον ανυψώνουν σε περιωπή
θρησκείας, ενώ αντίθετη είναι η θεωρία του Επίκουρου, ο οποίος τον βλέπει μόνο ως ηδονή και
τον υποβιβάζει σε απλή σωματική ανάγκη. Ο Πλούταρχος εξαιρεί τον συζυγικό έρωτα, που
κατορθδινει να μεταμορφώνει τον πόθο σε συναίσθημα ευγενικής λατρείας και σεβασμού, ενώ
στον Αισχύλο ο έρωτας παρουσιάζεται ως γενικός νόμος του κόσμου. Ο χορός και οι θεοί ψάλλουν
τη δημιουργική του δύναμη, αλλά δεν τολμούν να τον εκφράσουν σαν συναίσθημα αβρό και
γλυκό. Ο Ευριπίδης θεωρεί τον Έρωτα πανίσχυρο θεό και ανώτερο από όλους και από όλα, ακόμα
και απ’ τον ουρανό, ενώ αναφέρει πως ο έρωτας και η τρέλα είναι κάτι το ταυτόσημο. Ο Σοφοκλής
τον θεωρεί ακαταμάχητο και κυβερνήτη θεών και ανθρώπων, ενώ η Σαπφώ, της οποίας η ζωή
κυβερνάται από τον έρωτα, τον θεωρεί «γλυκόπικρο καημό», που της κεντρίζει το κορμί.
Παράλληλα, όμως, με τις λογοτεχνικές όψεις του έρωτα, υπάρχει και αυτός των απλών και
καθημερινών ανθρώπων, ο οποίος εκδηλώνεται στα συμπόσια, στην αγορά, στα θέατρα, στα
γυμνάσια και στα χέρια μας έρχεται μέσα από τις αρχαίες ελληνικές επιγραφές. Συναντούμε
λοιπόν όψεις του έρωτα που προβάλλουν άλλοτε ιδανικές και άλλοτε αγοραίες περιπτώσεις μιας
κοινωνίας που θαύμαζε το ωραίο, απολάμβανε τις ερωτικές ηδονές αλλά και χρωμάτιζε αρνητικά
ορισμένες σεξουαλικές δραστηριότητες. Μέσα από τις επιγραφές αναδεικνύονται ποικίλες
εναλλαγές του έρωτα στη ζωή των ανθρώπων και αποσαφηνίζονται οι μορφές του έρωτα ως ένα
διαχρονικό και αδιαμφισβήτητο φαινόμενο των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων .
Μεγάλη είναι ήδη η λίστα σχετικά με τον έρωτα στην αρχαία ελληνική γραμματεία και θα
μπορούσε να είναι ακόμα μεγαλύτερη, αλλά δε θα σταθούμε περαιτέρω. Θα επισημάνουμε όμως
ότι η ελληνική λογοτεχνία τραγούδησε έντονα τον έρωτα, τον έρωτα- απόλαυση, τον έρωτα-
αίσθημα, τον έρωτα- επιθυμία, και στο πλαίσιο της βυζαντινής λογοτεχνίας, αλλά φυσικά και της
νεοελληνικής, στην οποία και θα σταθούμε για λίγο, αναφέροντας κατά βάση γενικές πληροφορίες
και εστιάζοντας περισσότερο σε σημαντικούς ποιητές .
Στα δημοτικά τραγούδια «της αγάπης» η εμποδιζόμενη επιθυμία εξιδανικεύεται, αλλά το
ερωτικό σώμα προβάλλει ολοκάθαρα, ενώ το θέατρο της βενετοκρατούμενης Κρήτης (1570-1669)
εδράζεται στον έρωτα, τόσο στις τραγωδίες και τις κωμωδίες όσο και στο ποιμενικό δράμα. Κατά
τα προεπαναστατικά χρόνια κείμενα με πυρήνα ερωτικές ιστορίες χρησιμοποιούνται ως ευχάριστο
ηθικοδιδακτικό υλικό για τους νέους της εποχής. Μετεπαναστατικά ο έρωτας παρουσιάζεται στο
ρομαντικό μυθιστόρημα ειλικρινής, περιπετειώδης και δραματικός, ενώ στην ποίηση εμφανίζεται
σε μεταφυσική ατμόσφαιρα, με μελαγχολική, πεισιθάνατη διάθεση. Στους Επτανήσιους
διακρίνεται ιδανισμός και πνευματικότητα. Ο Ανδρέας Κάλβος υπογραμμίζει πως μόνο κάτω από
τα φτερά του έρωτα βρίσκει κανείς την πραγματική χαρά και την αληθινή ευτυχία, ενώ στην
ποίηση του Διονύσιου Σολωμού το ερωτικό συναίσθημα παρουσιάζεται σαν φως που κατακλύζει
την ψυχή και όχι σαν φλόγα που καίει το σώμα .
Η Νέα Αθηναϊκή Σχολή (1880- αρχές 20ού) αντιμετωπίζει τον έρωτα με τρυφερό και
χαμηλόφωνο λυρισμό και, παρόλο που το σώμα είναι πηγή ηδονής, αυτός στρέφεται στην καθαυτό
ζωή. Ο Κωστής Παλαμάς ταλαντεύεται ανάμεσα στις δύο μορφές του έρωτα: την «ηδονιστική
ακολασία» και τον υψηλό «ιδανισμό». «Ο Παλαμικός έρωτας είναι ένα πάθος γήινο, φλογερό,
υποκειμενικό, που συνταράζει τη φαντασία, την ψυχή, τις αισθήσεις, αλλά κι ένας έρωτας «εκ των
ένδον», δηλαδή μια ανάταση ανάμεικτη με δέος θρησκευτικό. Ο έρωτας του Ποιητή ανυψώνεται
στις σφαίρες του πνευματικού, εκστατικά, παθητικά» . Στην πεζογραφία και στο δράμα ο
ρεαλισμός και η ηθογραφία σε συνδυασμό με την εμφάνιση σοσιαλιστών συγγραφέων τοποθετεί
τον έρωτα σε ένα σαφές κοινωνικό πλαίσιο, τις πατριαρχικές κοινωνίες της υπαίθρου ή της πόλης.
Τις περισσότερες φορές ο ρομαντικός έρωτας συνθλίβεται από τη σκληρή πραγματικότητα και
υποτάσσεται στις κοινωνικές συμβάσεις ή στη δύναμη του χρήματος που καταστρέφει τις
ανθροδπινες σχέσεις .
Έπειτα, οι πεζογράφοι του αισθητισμού γράφουν λυρικά, με αισθησιασμό και ηδυπάθεια.
Στα έργα τους υπάρχει ένας έντονος σαρκικός ερωτισμός, κάποιες φορές με πεισιθάνατη διάθεση,
ενώ άλλες ο έρωτας ταυτίζεται με την ύψιστη ηδονή. Στην ποίηση του αισθητιστή Κωνσταντίνου
Π. Καβάφη φαντασία και πραγματικότητα διαπλέκονται και το ερωτικά ιδεώδες ανθίζει σε ρυπαρό
περιβάλλον. Εδώ «δε θα βρει κανείς τα ιδανικά ερωτικά φτερουγίσματα και τα γνήσια
αναβρύσματα του πάθους. Οι ερωτικοί του τόνοι είναι λιγοστοί. Ο Αλεξανδρινός ποιητής είναι
υμνητής του έκνομου έρωτα, αναζητά αυτή την αισθησιακή ικανοποίηση και ζει με του ερωτισμού
τα οράματα. Η σωματική συγκίνηση του φλογίζει τη μνήμη και επικαλείται συχνά το σώμα που
αγάπησε» .
Στην πεζογραφία του συμβολισμού ο έρωτας πνίγεται στη μελαγχολική ζωή των
μικροαστών ή των μίζερων επαρχιωτών και στην ποίηση των νεορομαντικών και των
νεοσυμβολιστών υποκύπτει στη γενική κόπωση και απαισιοδοξία, στην πεισιθάνατη διάθεση,
παρά τη φιληδονία. Στην ποίηση του Κώστα Καρυωτάκη βλέπει κανείς μόνο σε ένα ποίημα, την
«Αγάπη», να φωτίζει την πικραμένη του ψυχή το λαμπερό του έρωτα φως. Η ψυχαναλυτικής
βάσης λογοτεχνική παραγωγή της γενιάς του 30 αντιμετωπίζει το θέμα εντελώς διαφορετικά. Η
υπερρεαλιστική ποίηση βλέπει τον έρωτα ως δύναμη και πηγή αισιοδοξίας, παράφορο και
τολμηρό. Στον Ανδρέα Εμπειρικό βλέπουμε αρχικά υπαινικτικά την ερωτική διάθεση και
αργότερα φτάνει στον σεξουαλικό ρεαλισμό συνδέοντας τον έριυτα με το θάνατο. Ο Οδυσσέας
Ελύτης παρουσιάζει το έρωτα σε συνδυασμό με τα νιάτα, την οργιαστική ελληνική φύση και το
αιγαιοπελαγίτικο φως, ενώ αντίθετα ο Γιώργος Σεφέρης τον θεωρεί παροδικό θάνατο. Στην
πεζογραφία της ίδιας περιόδου, στο αστικό μυθιστόρημα ο έρωτας πρωταγωνιστεί σαρκικός και
τυραννικός, δραματικός, ασύνειδος, μάταιος, καταστροφικός και άλλες φορές ανολοκλήρωτος
Η μεταπολεμική λογοτεχνία των πρώτων δεκαετιών έχει την τάση να καταγράφει
μαρτυρίες του πολέμου και του Εμφυλίου και να προβάλλει τα πολιτικά- ιδεολογικά προβλήματα,
οπότε ο έρωτας δεν έχει θέση εδώ. Από τη δεύτερη μεταπολεμική γενιά, όμως, οι λογοτέχνες
νιώθουν πιο ελεύθεροι να ασχοληθούν με υπαρξιακά προβλήματα. Ο έρωτας πια φαίνεται ως
διέξοδος στην κοινωνική αποξένωσή τους. Επικεντρώνονται στο ερωτικό σώμα (Κατερίνα
Αγγελάκη- Ρουκ, Ασλάνογλου) ή στην ερωτική εμπειρία (Ντίνος Χριστιανόπουλος). Σε κάποιους
παραμένει τραυματικός και όχημα απόδρασης από τον χώρο ή αντίδοτο στον κοινωνικό πόλεμο.
Οι λογοτέχνες που εμφανίζονται από τη δεκαετία του 1960 και εξής επαναφέρουν τον
έρωτα, γιατί ασχολούνται περισσότερο με την ανάλυση των ανθρωπίνων σχέσεων, παρά το
γεγονός ότι η δικτατορία προκαλεί πληθώρα μυθιστορημάτων που μαρτυρούν τις εμπειρίες και
παρά του ότι η δεκαετία του 1970 απαιτεί βαρύγδουπα κοινωνικά και υπαρξιακά μηνύματα. Στις
δύο τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα ο έρωτας κυριαρχεί στη λογοτεχνία και αυτό συμβαίνει
για δύο λόγους. Ο πρώτος παράγοντας που συνετέλεσε ήταν η αύξηση των γυναικών συγγραφέων,
προσθέτοντας τη φεμινιστική οπτική του, χωρίς να λείπει ο ρομαντισμός, και η ενασχόληση με
συνθετότερες πλευρές του έρωτα. Ο δεύτερος είναι η συντριπτική επικράτηση της
καθημερινότητας και του ιδιωτικού χώρου ως μυθοπλαστικού πεδίου.
Επανερχόμενοι στον Ιωαννίδη, υπενθυμίζουμε πως ανήκει στη γενιά του 70 που
διαμορφώνεται στο κλίμα της κατοχικής, μετακατοχικής, εμφυλιακής και μετεμφυλιακής
Ελλάδας και αρχίζει να παράγει λογοτεχνικό έργο κατά τη δεκαετία του 70. Ο ίδιος, όμως, ο
Ιωαννίόης γράφει και δημοσιεύει τις πρώτες δύο ποιητικές του συλλογές κατα τη δεκαετία του
‘90, οπότε η θεματική που τον απασχολεί δεν σχετίζεται με αυτή της πρώτης περιόδου παραγωγής
της γενιάς του. Τα Μικρά Ερωτικά, η δεύτερη συλλογή του, έχουν ως θέμα τους τον έρωτα, θα
λέγαμε πως είναι αφιερωμένα σε αυτόν και τη ζωογόνο δύναμή του.

.

Όλη η  Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία της Ειρήνης Κουκοβίνου «Ανιχνεύοντας την ποίηση του Βασίλη Ιωαννίδη»

http://ikee.lib.auth.gr/record/320364/files/GRI-2020-27999.pdf

.

Η ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ

ΚΡΕΜΑΣΤΕ ΤΟΥΣ ΠΟΙΗΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ

Η έκθεση, με τίτλο ‘’Κρεμάστε τους ποιητές στους τοίχους’’, περιλαμβάνει 30 πίνακες και αποτελείται από δύο μέρη ανεξάρτητα μεταξύ τους, αλλά με συγγενική γραφή και ύφος. Το πρώτο μέρος, από το οποίο αντλήθηκε ο τίτλος της έκθεσης, αριθμεί 15 έργα που χρονολογούνται στα 4 τελευταία έτη και αφορά τη σμίξη-σύμπλευση ζωγραφικής και λογοτεχνίας και ειδικότερα της ποίησης. Η αλληλοδιείσδυση αυτή δημιουργεί μια άλλου είδους απόδοση-παρουσίαση και πρόσληψη τόσο της ποίησης όσο και της ζωγραφικής. Η ποίηση αποκτά μια εικαστική διάσταση ενώ η ζωγραφική ένα διευρυμένο αφηγηματικό και διαλογικό πρόσωπο. Από τα 15 έργα τα 10 περιλαμβάνουν ποιήματα του Βασίλη Ιωαννίδη από τις ανέκδοτες ποιητικές συλλογές του, ‘’Ρωγμές’’, ‘’Θύρα εξόδου’’ και 7 ποιήματα από την επίσης ανέκδοτη συλλογή ‘’Έρωτας στη μεθόριο’’. Σε 8 πίνακες υπάρχει το σύνολο σχεδόν των ποιημάτων της συλλογής ‘’Ρωγμές’’, δημοσιευμένα τα περισσότερα μετά το 1995 στα περιοδικά ‘’Πανδώρα’’, ‘’Πάροδος’’, ‘’Εμβόλιμον’’, και στους άλλους 2 ένα μέρος της συλλογής ‘’Θύρα εξόδου’’ με 15 ποιήματα. Τα 7 ποιήματα της συλλογής ‘’Έρωτας στη μεθόριο’’ είναι διάσπαρτα σε 4 πίνακες. Τα υπόλοιπα 5 έργα περνούν από την προσωπική αφήγηση της ποίησης του Βασίλη Ιωαννίδη σε μια γενικότερη, με την συνομιλία- ανθολόγηση Θεσσαλονικέων ποιητών ξεκινώντας από τις παλαιότερες γενιές και πηγαίνοντας διαδοχικά προς τις νεότερες. Σε κάθε πίνακα υπάρχουν ποιήματα ενός μόνο λογοτέχνη` του Γιώργου Βαφόπουλου, του Μανόλη Αναγνωστάκη, του Πάνου Θασίτη, του Πρόδρομου Μάρκογλου και ένα , κατ’ εξαίρεση, διήγημα της Μαρίας Κουγιουμτζή από τη συλλογή διηγημάτων της ‘’Άγριο βελούδο’’. Το δεύτερο μέρος αριθμεί κι αυτό 15 έργα μικρών ως πολύ μικρών διαστάσεων και είναι μια επιλογή από διαφορετικές χρονικές περιόδους που συνδέονται ωστόσο στενά μεταξύ τους. Κοινό στοιχείο τους ένας σαφής αλλά ήπιος, λυρικός εξπρεσιονισμός, με έμφαση κυρίως στην αφαίρεση.
Η αφετηρία- σύλληψη της σειράς των έργων ‘’Κρεμάστε τους ποιητές στους τοίχους’’, αρκετά ασαφής στην αρχή και ασχημάτιστη, ανάγεται πολύ πίσω στα εφηβικά χρόνια, όταν για πρώτη φορά ο Βασίλης Ιωαννίδης ήρθε σε επαφή με την ποίηση του Λόρκα που υπήρξε ένας από τους αγαπημένους του ποιητές. Ο Λόρκα ήταν ένας πολύπλευρος δημιουργός. Ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, με δική του θεατρική ομάδα και θέατρο, μουσικοσυνθέτης, πιανίστας και τέλος ζωγράφος. Πολλές φορές τα ποιήματά του συνοδεύονταν από πολύ ωραία λιτά και εκφραστικά σχέδια ενώ και η υπογραφή του συχνά αποδίδονταν με εικαστικό τρόπο.. Την συνύπαρξη αυτή ποίησης και σχεδίων ο Αλμπέρτι είχε ονομάσει εύστοχα λυρικογραφίες. Η εντύπωση που προξένησαν στον Βασίλη Ιωαννίδη αυτές οι λυρικογραφίες ήταν καθοριστική. Λειτούργησε δραστικά μέσα του και άφησε ένα ανεξίτηλο αποτύπωμα, το οποίο αναζητούσε τον δικό του προσωπικό τρόπο έκφρασης. Στοιχεία τυπωμένου λόγου από διάφορα έντυπα χρησιμοποιήθηκαν στη ζωγραφική με την ενσωμάτωσή τους στην εικαστική επιφάνεια κατά την δημιουργία έργων με τη μορφή κολάζ. Μια προσέγγιση της ζωγραφικής επιχείρησε ο γραπτός λόγος, κυρίως η ποίηση, με τα ιδεογράμματα, με τα οποία η διάταξη των λέξεων και των στίχων στον χώρο προσλάμβανε την μορφή γεωμετρικού σχήματος ή συγκεκριμένου σχεδίου. Μεταγενέστερα κάποιοι μεμονωμένοι στίχοι ή φράσεις συνόδευαν κάποτε διάφορους πίνακες, σαν ένα είδος σχόλιου, συμπληρωματικού και επεξηγηματικού. Στην Ελλάδα εκείνος που προχώρησε σημαντικά αυτό το δέσιμο ποίησης και ζωγραφικής ήταν ο Νίκος Χουλιαράς, που και αυτός σαν τον Λόρκα υπήρξε ένας πολύπλευρος και σημαντικός δημιουργός. Πεζογράφος, ποιητής, ζωγράφος, μουσικός. Αυτός εξέφρασε με εξαιρετικό τρόπο την ταυτόχρονη απόδοση ποίησης και ζωγραφικής και τιμήθηκε διεθνώς στη Λειψία για δύο βιβλία του, σαν τα καλύτερα σχεδιασμένα βιβλία στον κόσμο.

Ο Βασίλης Ιωαννίδης, παραλαμβάνοντας τη σκυτάλη από τον Χουλιαρά, επιχειρεί να δέσει ακόμη περισσότερο τις δύο μορφές τέχνης στην ζωγραφική επιφάνεια, σε μια προσπάθεια καλύτερης ενσωμάτωσης της ποίησης στο εικαστικό έργο, καθιστώντας την έτσι συστατικό του στοιχείο. Το εγχείρημά του έχει διπλή κατεύθυνση. Μια καθαρά προσωπική, με την εικαστική απόδοση των τεσσάρων ανέκδοτων ποιητικών συλλογών του , που κατά χρονολογική σειρά είναι: ‘’Ρωγμές’’, ‘’Έρωτας στη μεθόριο’’, ‘’Συμπόσιο στο μνήμα’’, ‘’Θύρα εξόδου’’ και μια δεύτερη γενικότερη που αφορά Θεσσαλονικείς ποιητές, ένα απάνθισμα ποιημάτων με τον τίτλο ‘’Κιβωτός’’, ένα είδος πνευματικής κιβωτού της Θεσσαλονικιώτικης ποίησης. Ο εικαστικός τρόπος απόδοσης είναι είτε ανεικονικός είτε παραστατικός. Η παράσταση επικεντρώνεται σε όψεις της Θεσσαλονίκης, κυρίως από την Άνω πόλη και το λιμάνι. Στην παρούσα έκθεση, που αποτελεί μια δειγματοληπτική απόπειρα παρουσίασης μικρού μέρους της σειράς των έργων ‘’Κρεμάστε τους ποιητές στους τοίχους’’, μια πρώτη κοινοποίηση-επίδειξη του μεγάλου αυτού οδοιπορικού, η απόδοση γίνεται ανεικονικά.

ΠΗΓΗ: το blog του σκετβε
http://sketbe.blogspot.com/2014/12/o-b.html

.

.

Η ΚΟΥΚΛΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ (2026)

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

Ένα μήλο σφηνώνει στο στόμα μου. Η Εύα περπατά γυάλινη σε “ψηλοτάκουνες γόβες κι εγώ ραγίζω.
Η Αριάδνη δραπετεύει από τον στάβλο με την αγελάδα κι εγώ είμαι το κομμένο σκοινί.
Η κυρία Bird αρνείται τα ξένα φτερά κι οι ώμοι μου γεμίζουν με πούπουλα.
Ένα καρφί από ένα σπασμένο τακούνι τρυπά ένα κοινό όνειρο.
Κι εγώ μένω εκεί, ανάμεσα στην πραγματικότητα και το όνειρο, μια μικρή πάνινη κούκλα μετέωρη στο φως της Σελήνης.

ΛΕΞΕΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΣΤΟ ΠΗΓΑΔΙ

Και ξαφνικά, έχανα τις λέξεις. Ξέφευγαν και χωνόντουσαν στο βαθύ πηγάδι μέσα μου. Άπλωνα τα χέρια να τις πιάσω, μα κάθε φορά χωνόμουν κι εγώ όλο και περισσότερο στο στόμιό του. Στηριζόμουν στις μύτες των ποδιών, τεντωνόμουν όσο μπορούσα. μήπως και τις φέρω ξανά στην επιφάνεια. Τις έφερνα ως το χείλος. Την τελευταία στιγμή γλιστρούσαν πάλι μέσα, σαν να με κορόιδευαν.
Ήταν τότε που, για πρώτη φορά, είδα στον κήπο μου το πανούργο πουλί που το έλεγαν Κίσσα. Άπλωσα το χέρι να της συστηθώ, μα δεν θυμόμουν το όνομά μου. Μπήκα τρομαγμένη στο σπίτι, κοίταξα τον καθρέφτη κι εκεί σιγά-σιγά, με κόπο. κατάφερα να με ανασύρω μέσα απ’ το γυαλί. Τότε η Κίσσα ταραγμένη πέταξε μακριά, έξω από το σπίτι μου.
Πέρασαν μέρες. Σήμερα, ο καθρέφτης είναι θολός. Οι λέξεις μου πνιγμένες από ώρα, και η Κίσσα στέκει ξανά έξω απ’ το παράθυρό μου. Κάνω το λάθος και την αφήνω να μπει μέσα, χωρίς να καταλαβαίνω γιατί το επέτρεψα.
Εκείνη τότε ρημάζει όλους τους καθρέφτες. Κι εγώ, πια, δεν είμαι παρά ένα μικρό παιδί που κλαίει γοερά. Τότε το πονηρό πουλί κλέβει το πολυτιμότερο κόσμημά μου: τη φωνή μου.
Τώρα, το μόνο που απέμεινε από εμένα είναι η Κίσσα που μιμείται το κλάμα μου. Κλάμα που δεν είναι πια δικό μου.

ΤΟ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΜΩΡΟ

Τη συνάντησα στην παραλία αργά το απόγευμα. Φορούσε μαντήλα και έκρυβε σχεδόν όλο της το πρόσωπο. Στα χέρια της κρατούσε ένα βρέφος, σκεπασμένο, που κοιμόταν.
Περπατήσαμε μαζί. Τη ρώτησα: Ποια είσαι; Τι γυρεύεις τέτοια ώρα εδώ; Το μωρό είναι δικό σου;
Μου απαντούσε με γρίφους.
Μας πήρε το βράδυ. Γύρισα το κεφάλι μου για μια στιγμή και εκείνη εξαφανίστηκε από μπροστά μου, μαζί με το μωρό.
Το επόμενο βράδυ ξανάρθε. Με πλησίασε και έβγαλε τη μαντήλα της. Τα μάτια της, χάντρες από φίλντισι. Στο πρόσωπό της υπήρχαν χιλιάδες χρώματα. Τα αυτιά της, βράγχια που ανοιγόκλειναν και σου έφερναν όλους τους ήχους της θάλασσας. Στη μέση της φορούσε μια ζώνη φτιαγμένη από φεγγαρόσκονη.
Με άφησε και πήρα στα χέρια το μωρό της. Το ξεσκέπασα. Προς έκπληξή μου, είδα ένα ψάρι στη θέση του.
Με άφησε να το χαϊδέψω. Γλιστρούσε πολύ. Μάτωσαν τα χέρια μου από τα ακάνθινα πτερύγιά του. Μα το κράτησα σφιχτά. Δεν το άφησα.
Με το αίμα μου έγραψα το πρώτο μου ποίημα.

ΣΙΩΠΗΛΕΣ ΠΕΤΑΛΟΥΔΕΣ

Ο Ίκαρος δεν μιλούσε· ούτε άκουγε. Όσα δεν έφταναν στο στόμα και στα αυτιά του, άνθιζαν στα δάχτυλά του. Ζωγράφιζε πεταλούδες. Μαύρες και λευκές. Διάφανες και πολύχρωμες. Σιωπηλές σαν ανάσα· ή ξεσπούσαν σε χρώματα.
Κάθε απόγευμα πήγαινε στην άκρη της γειτονιάς·
ένα χωράφι γεμάτο αγριόχορτα. Καθόταν στο χώμα και άφηνε τις πεταλούδες να ξεπηδήσουν από τα χέρια του. Όταν τελείωνε, πετούσαν. Πρώτα στο χαρτί* μετά γύρω του· τελικά μέσα του.
Τότε γινόταν ελαφρύς. Πολύ. Πετούσε. Κι ας μην είχε φτερά.
Μια νύχτα, σε όνειρο, είδε ένα σιδερένιο τέρας να σαρώνει το χωράφι: ξεριζωμένα χόρτα, σπασμένα φτερά, χρώματα-δάκρυα στο χώμα. Δεν ξαναπήγε. Ίσως φοβόταν μήπως η πραγματικότητα ήταν πιο σκληρή από το όνειρο.
Πέρασαν πολλές μέρες· κλεισμένος στο σπίτι. Όλα ακίνητα. Ώσπου ένα πρωί, μια πεταλούδα γλίστρησε μαζί με τον αέρα από το μισόκλειστο παράθυρο. Λευκή. Προσγειώθηκε στον ώμο του. Έμεινε εκεί. Τα βλέφαρά του τρεμόπαιξαν, σαν να φοβόταν να πιστέψουν. Μα τα χέρια θυμήθηκαν. Και άρχισαν να ψάχνουν.
Το μπλοκ ζωγραφικής ήταν εκεί. Τον περίμενε. Τα χρόνια πέρασαν. Τα φτερωτά πλάσματα επέστρεψαν στα ακροδάχτυλά του. Ταξιδεύουν τώρα σε κορνίζες-παράθυρα και ντύνουν τοίχους που ψιθυρίζουν σιωπές.
Κανείς δεν λέει λέξη, όταν τις αντικρίζει. Όμως κάτι μέσα τους φτερουγίζει.

ΜΙΤΟΣ

Γεννήθηκε και μεγάλωσε σε αγροτόσπιτο η Αριάδνη. Δίπλα στο σπίτι ένας στάβλος με μια αγελάδα και έναν ταύρο και παραδίπλα ένα μικρό κοτέτσι με λογιών-λογιών κότες και έναν κόκορα.
Τις περισσότερες ώρες της μέρας την έβρισκες χωμένη στα άχυρα να χαϊδεύει με τα δυο της χέρια τα μικρά κοτοπουλάκια, που μόλις έβγαζαν το πρώτο τους χνούδι.
Τα χρόνια περνούσαν. Δεν έμαθε γράμματα, μόνο να καθαρίζει το σπίτι, το κοτέτσι και τον αχυρώνα. Ένα πρωινό, μην μπορώντας να ελέγξει τη δύναμη της αγάπης στις παλάμες της, έγινε η αιτία να ξεψυχήσει ένα μικρό πλασματάκι με βελούδινο τρίχωμα και ανύπαρκτα φτερά.
Δεν ξαναπήγε στο κοτέτσι. Της άρεσε πλέον ο στάβλος και με τις ώρες παρατηρούσε τον δυνατό ταύρο. Τον τάιζε, τον πότιζε, τον καθάριζε. Την
αγελάδα δεν την πλησίαζε. Το ένιωθε πως κάτι την έδενε μ’ αυτήν, μα φοβόταν να το μάθει. Την αρραβώνιασαν μικρή.
Το ίδιο βράδυ στον στάβλο βόγκηξε από απίστευτο πόνο, καθώς ο αρραβωνιαστικός έπεσε από πάνω της, έχοντας το ίδιο παγερό βλέμμα, με ’κείνο του ταύρου, όταν ανέβαινε με οίστρο πάνω στην ανυπεράσπιστη αγελάδα.
Εκείνη την ώρα ο αρραβωνιαστικός και ο ταύρος είχαν γίνει ένα. Για πρώτη φορά έψαξε με το βλέμμα της την αγελάδα. Πόσο έμοιαζαν τα μάτια τους!
Το άλλο πρωί και οι δύο άφαντες. Τις έψαξαν παντού, δεν τις βρήκαν πουθενά. Στη θέση τους μόνο ένα σκοινί παρατημένο.

ΕΓΩ, ΟΙ ΔΥΟ

Ούρλιαζαν μέσα μου. Η μία έκλαιγε. Η άλλη φώναζε. Ήθελαν να με αλλάξουν. Τη φωνή μου, τις σκέψεις, το σώμα μου.
Και τα κατάφεραν. Όμως σιχαίνονταν η μία την άλλη. Μάλωναν λυσσασμένα. Μου διέλυαν τον εγκέφαλο.
Πάλευα. Δεν είχα τη δύναμη να επιλέξω. Ήμουν δυστυχισμένη. Εγώ ήθελα μόνο εμένα.
Η μόνη μου σωτηρία, η ασθενική μνήμη.
Ξεχνούσα εύκολα, και κάθε φορά, λίγο μετά τη μεταμόρφωση, από τη μία στην άλλη, νόμιζα πως ήμουν εγώ. Το μεσοδιάστημα όμως, που εκείνες με διεκδικούσαν αλύπητα, υπέφερα πολύ. Μόνο στον ύπνο μου, ελάχιστες φορές, ονειρευόμουν ότι εκείνες αγαπιόνταν αληθινά. Μόνο τότε, ένιωθα ολόκληρη.
Ένα βράδυ, ξύπνησα από ένα όνειρο και τις οδήγησα στη λίμνη, κοντά στο σπίτι μου. Στάθηκα μπροστά στα νερά και καθρεφτίστηκα. Μα το είδωλό μου δεν υπήρχε.
Έντρομη, έπεσα στη λίμνη να τις ψάξω. Τα χέρια μου κουνιόνταν νευρικά, σπασμωδικά, σαν να μην ήταν δικά μου. Το νερό ήταν καθρέφτης δίχως πρόσωπο. Αυτό ήταν πιο τρομακτικό κι από τις δυο τους. Πάλεψα ώρα με τα νερά, μέχρι που δεν είχα άλλη δύναμη. Παραδόθηκα στον βυθό.
Έξω από τη λίμνη, εκείνες στάθηκαν σιωπηλές. Τα πρόσωπά τους ωχρά, χωρίς το ροδαλό μου χρώμα. Πιάστηκαν για πρώτη φορά χέρι με χέρι. Και μ’ αποχαιρέτησαν. Για μία και μοναδική φορά, πραγματικά ευτυχισμένη.

ΓΥΝΑΙΚΑ ΠΟΤΑΜΟΠΛΟΙΟ

Τις έβλεπα κάθε φορά κρυμμένος πίσω από το τζάμι, τις σατέν, γυαλιστερές γόβες της. Τις φορούσε μια γειτονοπούλα που περπατούσε συχνά μπροστά από το σπίτι μου.
Ο ιδιαίτερος ήχος τους ανακάτευε το στομάχι μου, σαν να ήμουν μέσα σε τρικυμία. Κρατιόμουν από την κουρτίνα, όπως ένας ναυαγός κρατιέται στην επιφάνεια από ένα ελαφρύ αντικείμενο, προτού τον ρουφήξει η θάλασσα.
Το βράδυ τις ονειρεύτηκα. Τα πόδια μου γλίστρησαν μέσα τους. Ένα μίνι, διαφανές φόρεμα αγκάλιαζε το πάνω μέρος των μηρών μου. Δεν ήμουν πλέον ο δειλός, μπερδεμένος έφηβος, αλλά μια γυναίκα ποταμόπλοιο.
Με ψηλά φουγάρα, καμπίνες πολυτελείας, ηλιοφώτιστα μπαρ, όπου μέσα τους διασκέδαζαν χιλιάδες άντρες. Το όνειρο τελείωσε με μια λευκή υγρασία στο στομάχι μου.
Το πρωί βρήκα τις γόβες έξω από το δικό μου παράθυρο.

Η ΚΟΥΚΛΑ, ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ

Τη βρήκε ένα απόγευμα, μέσα σ’ ένα παλαιοπωλείο της οδού Ερμού, ξεχασμένη σε μια σκονισμένη προθήκη. Μια πάνινη κούκλα, με μάτια ασημένια φεγγάρια που έμοιαζαν να κοιτούν παντού, μαλλιά από μαύρο μετάξι και στόμα κλειστό, σφραγισμένο με ζωγραφισμένα κάγκελα, σαν να φυλάκιζαν ένα αρχαίο αίνιγμα. Στο κιτρινισμένο κουτί της υπήρχε καρφιτσωμένο ένα χαρτάκι: «Η κούκλα της Σελήνης. Προσοχή! Μην την αφήσεις να σε κοιτάξει για πολλή ώρα».
Η Έλσα χαμογέλασε, τη σήκωσε στα χέρια της και προσπάθησε να απομακρύνει τη σκόνη που τη σκέπαζε. Τότε ακούστηκε ένας στριγκός, υπόκωφος ήχος, που έμοιαζε να κρύβει μυστικά.
Με ενθουσιασμό την αγόρασε και την πήρε μαζί στο ατελιέ της. Ένα παλιό, φωτεινό δωμάτιο γεμάτο καμβάδες και χρώματα που μύριζαν λάδι και βερνίκι. Μόλις την έβαλε πάνω στο τραπέζι, μια ασημένια λάμψη αναπήδησε από τα μάτια τής κούκλας. Παρόλη την προειδοποίηση, η Έλσα την κοίταξε για αρκετή ώρα και έπειτα άρχισε να ζωγραφίζει.
Πιάνοντας τον χρωστήρα, κάθε πινελιά που άφηνε πάνω στον καμβά δεν έμοιαζε δική της· έμοιαζε κάποιος άλλος να την καθοδηγεί. Τα χρώματα ανακατεύονταν μόνα τους· το μπλε και το ασημί χορεύανε σαν ουρανός με υγρά φεγγάρια, και οι μορφές που ζωγράφιζε αποκτούσαν κίνηση.
Μια γυναικεία φιγούρα, που δεν είχε σχεδιάσει η Έλσα, αλλά σχηματίστηκε από το πινέλο στα δάχτυλά της, άρχισε να της μιλά μέσα από τον πίνακα: «Συνέχισε, αλλιώς θα χαθώ».
Όταν το πινέλο άγγιξε τον πίνακα, η φιγούρα αναστέναξε, σαν να ήταν αληθινή ύπαρξη. Το ατελιέ είχε γίνει πλέον ένας ζωντανός παράδοξος κόσμος όπου η φαντασία και η πραγματικότητα είχαν συγχωνευθεί, και η κούκλα της Σελήνης ήταν η πηγή αυτής της μαγείας και είχε καταλάβει την ψυχή της.
Το επόμενο πρωινό, η Έλσα ήταν άφαντη. Το μόνο σημάδι της στο ατελιέ ήταν ένα πορτρέτο της που την παρουσίαζε με μάτια βουρκωμένα φεγγάρια, βαθιά και σκοτεινά, και στο κάτω μέρος του πίνακα, αντί για υπογραφή, μια μικροσκοπική πάνινη κούκλα.

.

ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΣΤΗ ΡΑΧΗ ΕΝΟΣ ΨΑΡΙΟΥ (2023)

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

Στη ράχη ενός ψαριού ήθελα το σπίτι μου και, επιτέλους, το κατάφερα. Όταν το ψάρι βυθίζεται στα ανοιχτά, γαντζωμένη στα βράγχιά του, δανείζομαι το οξυγόνο του και άλλοτε σουλατσάρω στα κοιλιακά του πτερύγια, άλλοτε κάνω τραμπάλα στην ουρά του και άλλοτε πιάνω ξαφνικά το τιμόνι και γίνομαι καπετάνιος του.
Τα βράδια δεν χρειάζομαι ηλεκτρικό, φωσφορίζει το σπίτι μου. Σκεπάζομαι καλά με τα λέπια του, γιατί τα αστέρια που πέφτουν ξαφνικά τρυπούν δυνατά και ματώνουν…

Είκοσι πέντε μικροί, παράξενοι, γοητευτικοί, ιδιαίτεροι κόσμοι. Είκοσι πέντε μικρά σύμπαντα. Είκοσι πέντε μινιατούρες. Οι ρίζες της ελιάς που βρίσκονται σε προχωρημένη άνοια, υφάντρες ταραντούλες, ένα πλωτό σπίτι στη ράχη ενός ψαριού, ένα στέλεχος πολυεθνικής φυτεμένο στο χώμα, ένα σπίτι που πονάει, μια σκιά που κωπηλατεί κάτω από τη βάρκα ενώ στο πάνω μέρος της κανείς δεν κρατάει κουπιά, μία σκούπα που διεκδικεί τα εργασιακά της δικαιώματα, μία μαύρη γάτα που σκεπάζει έναν ουρανοξύστη, η Εριφύλη με τα λευκά γιακαδάκια που σκίζεται στα δύο, ένα ελάφι που συνοδεύει ένα ανεμόπτερο πάνω από τις στέγες ενός μικρού χωριού, ένα πουλί με σπασμένη φτερούγα που πάλλεται μέσα σε έναν πίνακα, μία γιγάντια ξύλινη κότα με μία μητέρα κλεισμένη στην κοιλιά της, όλα ψηφίδες ενός μαγευτικού, πολύχρωμου μωσαϊκού, μία συλλογή διηγημάτων στην οποία όλα επιτρέπονται και όλα ανατρέπονται κάθε στιγμή και μία συγγραφέας που ταξιδεύει ανάμεσα στους απειράριθμους κόσμους της φαντασίας.

.

ΟΙ ΥΦΑΝΤΡΕΣ

Ήταν αργά το βράδυ, όταν έφθασα στην εγκαταλειμμένη βιοτεχνία των υφαντών. Υπολόγιζα ότι θα ήμουν εκεί νωρίς το απόγευμα, αλλά μια
αβαρία με το αυτοκίνητο με πήγε πολλές ώρες πίσω. Δεν υπήρχε
ξενοδοχείο στην περιοχή.
Η μεσίτρια που μου είχε δώσει τα κλειδιά μου είπε ότι μπορούσα να μείνω εκεί το βράδυ, υπήρχε μια κρεβατοκάμαρα που χρησιμοποιούσε παλιά ο
βιοτέχνης. Την επομένη θα ερχόταν εκείνη για να της τα παραδώσω και
να αποφασίσω αν με ενδιαφέρει το οίκημα.
Ήταν γεμάτη από ιστούς η κρεβατοκάμαρα. Καθάρισα μόνο τον χώρο πάνω από το κρεβάτι. Ευτυχώς μέσα σε μια ντουλάπα βρήκα κάτι καθαρά σκεπάσματα, έστρωσα και κατάκοπος έπεσα να κοιμηθώ.
Μοναδικός φωτισμός ένα παλιό πορτατίφ, η λάμπα του τρεμόσβηνε, έμοιαζε να χαροπαλεύει ανάμεσα σε δύο κόσμους, μην μπορώντας να αποφασίσει πού ανήκει. Την άφησα ανοικτή. Δεν μ’ έπιανε ο ύπνος, αλλά τελικά τα κατάφερα.
Ένα ανεπαίσθητο τρίξιμο της πόρτας ξαφνικά με ξύπνησε.
Πέντε γυναικείες φιγούρες έρποντας στα τέσσερα εύκαμπτες, απίστευτα συμμετρικές με πλησίασαν.
Κουνούσαν παράξενα τα κεφάλια τους, πότε δεξιά και πότε αριστερά, μα σε πλήρη αρμονία μεταξύ τους. Φορούσαν ρόμπες εργασίας. Τα τρία τελευταία κουμπιά τους έλειπαν, με αποτέλεσμα οι λευκοί, όμορφοι μηροί τους να είναι σε πλήρη θέα.
«Ποιες είστε;», ψέλλισα μισοκοιμισμένος.
Με πλησίασαν δίχως να μιλούν. Άρχισαν να με αγγίζουν και να με φιλούν. Τα χέρια τους μαλακά. Τα χείλη τους άφηναν πάνω μου μια κολλώδη ουσία που μου μούδιαζε το σώμα και το μυαλό και δεν μ’ άφηνε να αντιδράσω. Άρχισαν να με γδύνουν. Τα κορμιά τους βελούδινα, μ’ ένα χνούδι απαλό, σαν μωρού. Ήταν μια απίστευτη βραδιά. Δεν καταλάβαινα αν είμαι ξύπνιος ή ναρκωμένος.
Όταν όμως μία από εργάτριες άρχισε να βγάζει από τον αφαλό της μεταλλικές κλωστές και να πλέκει μ’ αυτές μια θηλιά, κατάλαβα ότι εκείνη
προοριζόταν για τον λαιμό μου και πετάχτηκα από το κρεβάτι έντρομος.
Ως διά μαγείας, οι εργάτριες εξαφανίστηκαν, στη θέση τους πάνω στο σεντόνι μου εμφανίστηκαν πέντε ταραντούλες. Αντί για κεφάλια φορούσαν τα πρόσωπα των εργατριών. Με χλεύαζαν βγάζοντας κοροϊδευτικά τις γλώσσες τους. Έφυγα κακήν κακώς από τη βιοτεχνία. Άφησα τα κλειδιά πάνω στην πόρτα.
Όταν άναψα τη μηχανή του αυτοκινήτου, θυμήθηκα ότι η μεσίτρια στη συνάντησή μας φορούσε ένα παράξενο αραχνοΰφαντο φόρεμα.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΜΝΗΣΤΗΡΕΣ

Είμαι ορφανή. Ονομάζομαι Μελίσα.
Η θεία Ματθίλδη με μεγάλωσε. Μένω μαζί της.
Φέτος που είμαι δεκάξι, η θεία αποφάσισε ότι έχω μεγαλώσει αρκετά και πρέπει να παντρευτώ.
Τρεις επίδοξους μνηστήρες έφερε στο σπίτι μας.
Τον Άντριου που είναι οδοντίατρος και τον κερώσαμε γλυκό κεράσι. Τον Πήτερ που είναι κρεοπώλης και του κάναμε το τραπέζι με μπούτι χοιρινό, και τον Τζόναθαν που έχει καφενείο και τον καλέσαμε για τσάι.
Η θεία σήμερα το βράδυ μου ανακοίνωσε πως αύριο πρέπει οπωσδήποτε να αποφασίσω ποιον από τους τρεις θα παντρευτώ.
Πήγα νωρίς για ύπνο και έκλαιγα χαμηλόφωνα, για μη με ακούσει η θεία.
Κάποια στιγμή με πήρε ο ύπνος.
Τότε ήταν που είδα τον Άντριου να κάθεται στην καρέκλα του γραφείου μου και, καθώς έτρωγε το γλυκό κεράσι, γέμισε σάλια όλο του το πρόσωπο και κάποια στιγμή εκείνα έγιναν γλιστερά χέλια, που πήδηξαν στο κενό και γέμισαν το πάτωμα του δωματίου μου.
Πάνω στο κομοδίνο μου κάθεται ο Πήτερ, μασουλά το χοιρινό και, καθώς το ξεκολλά από την πέτσα, αισθάνομαι ότι είμαι εγώ το ψητό και τα ρούχα μου η πέτσα που την ξεσκίζει.
Δίπλα στον καθρέπτη μου ο Τζόναθαν ρουφά το τσάι του και ο ήχος τρυπά τα αυτιά μου, ζεματίζει τον εγκέφαλό μου.
Αρχίζω να ουρλιάζω βοήθεια, μα δεν βγαίνει ήχος. Τρέμω ολόκληρη, οι τρεις άντρες γίνονται βλοσυρές νυχτερίδες και πετούν από πάνω μου.
Πριν καταφέρουν να ρουφήξουν το αίμα μου, ξυπνώ. Είναι πρωί, τρέχω στο παράθυρο, είμαι μούσκεμα στον ιδρώτα.
Για πρώτη φορά στη ζωή μου τα χείλη μου σχηματίζουν από μόνα τους τη λέξη όχι.
Όχι επαναλαμβάνω δυνατά για να το ακούσω κι εγώ και μία άγρια χαρά με κατακλύζει.

.

ΦΛΕΒΕΣ ΓΡΑΦΗΣ (ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΕΚΔ. ΡΩΜΗ 2019)

.

Ο ΒΙΟΛΙΣΤΗΣ ΛΥΚΟΣ

Εγώ η μικρή κοκκινοσκουφίτσα,
ο όμορφος κυνηγός εσύ,
μου υποσχέθηκες
ταξίδι στη θάλασσα.
Όταν φτάσαμε,
η βάρκα είχε χαθεί.
Θα την περάσουμε με τα πόδια,
μου είπες,
κι εγώ τυφλά
σε ακολούθησα.
Όταν τη διασχίζαμε,
εγώ έγινα ένα τεράστιο πρόβατο
κι εσύ ο κακός λύκος
που έπαιζε το βιολί του.
Μετά από πολύ καιρό,
φτάσαμε επιτέλους στη στεριά.
Εγώ είμαι πλέον μεγάλη μουσικός
κι εσύ ο πρώτος κυνηγός
που έφαγε το λύκο που είχε μέσα του.
Βιολί όμως δεν μου ξανάπαιξες ποτέ.

ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ ΤΟΥ ΑΠΡΙΛΗ

Πεταλούδα του Απρίλη
με έλεγες κι εγώ χαμογελούσα,
δεν πίστευα στα λόγια σου.
Μα μια μέρα που ήταν
Πρωταπριλιά, τα πίστεψα.
«Στα μάτια, αχ! στα μάτια σου
πανέμορφοι ιριδισμοί.
Στα χείλη, αχ! στα χείλη σου
το νέκταρ δε χορταίνω.
Εκλιπαρώ σε, σε ποθώ
μακριά μου μην πετάξεις».
Σ’ άκουσα κι έμεινα μαζί σου.
Κι ήρθαν βαριοί Χειμώνες
τσάκισαν τα φτερά
καυτά καλοκαίρια
που έλιωσαν ό, τι απέμεινε από αυτά.
Και να ‘μαι πάλι την πρώτη μέρα
ενός Απρίλη γέρου.
Τώρα σαν κάμπια σέρνομαι.
Στη θέση των όμορφων φτερών
ορθώνεται καμπούρα άσχημη,
γεμάτη γνώση.
Μα τι παράξενο.
Εσύ όταν με κοιτάς,
βλέπω στα μάτια σου
πάλι εκείνη την πεταλούδα τ’ Απρίλη

ΤΟ ΝΑΥΑΓΙΟ

Μια βάρκα λαστιχένια, τρύπια.
Εγώ, Εσύ και τα Παιδιά.
Μια καθώς πρέπει οικογένεια
σε ναυάγιο,
σε μαύρα αβαθή νερά.
Ένα μοναδικό κουπί
ασταμάτητα κουνάς
μ’ έναν ρυθμό αλλόκοτο
που δε μας βοηθά,
μας πάει μόνον πιο βαθιά.
Ο γιός κάνει κουπιά τα χέρια-
να σωθεί προσπαθεί
όχι από το ναυάγιο,
μα από το πολύ το βάρος.
Εγώ αδειάζω τα νερά’
αν σκεφτώ και σταματήσω,
θα πνιγούμε.
Η κόρη δε βοηθά,
μονάχα κλαίει σιωπηλά.
Έχουν περάσει ώρες πολλές,
κοιτώ τον άντρα μου στα μάτια
που κάποτε ήταν καθρέπτης καθαρός.
Τώρα σπασμένα κρύσταλλα
δίχως το είδωλό μου.
Η κόρη ξυπνά από τον λήθαργο
και πηδά στη θάλασσα,
το ίδιο κι ο γιός μου,
κολυμπάνε.
Εγώ και Εσύ
παραμένουμε στη βάρκα.

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ CIEL

Μια βάρκα μικρή
δίχως πανιά
μέσα στα σπλάχνα της
μοναχά εγώ και εσύ
και δύο κουπιά
στη μέση ενός ωκεανού
που έχει χρώμα del.
Τα ίσαλα της βάρκας σε πλήρη αρμονία
με τη νοητή γραμμή ουρανού και θάλασσας.
Αισθανόμαστε μουσική
δεν έχει ήχο, μα εμείς την ακούμε.
Στη μέση του πουθενά όλα γίνονται.
Μαγεμένοι ανταλλάσσαμε παθιασμένα φιλιά.
Τώρα η βάρκα μας δεμένη από τον λαιμό,
εσύ λείπεις, εγώ είμαι εκεί,
σ’ ένα δωμάτιο σκοτεινό,
με κάποιον άλλον.
Το μόνο που έμεινε από εμάς,
αυτή η βάρκα που φυλακίστηκε για πάντα
να αιωρείται στο κενό
σ’ ένα φθηνό ξενοδοχείο
που έχει το όνομα «CIEL

.

ΠΟΙΗΜΑΤΑ

(Αδημοσίευτα και δημοσιευμένα στα λογοτεχνικά περιοδικά
ΠΕΡΙ ΟΥ, ΦΡΕΑΡ, FRACTAL, ΕΞΙΤΗΡΙΟ )

ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ ΣΥΜΠΑΝ

Ονειρεύτηκα.
Ήμασταν
δελφίνια,
ανταλλάσσαμε
πλαταγίσματα,
μαγεμένα
βουτούσαμε
στην μήτρα
της θάλασσας,
να ξαναγεννηθούμε
λαχταρούσαμε.
Έγινα
όστρακο,
στιλπνός
μέσα μου
βυθίστηκες,
γίνηκες
η σάρκα μου.
Έγινα
ουρανός,
γλάρος εσύ
ανάλαφρα
με διέσχισες.
Ώσπου
δίχως πίσω
να κοιτάξεις,
γίνηκες ξένος,
τσακίστηκα
στην πραγματικότητα.

ΕΜΠΝΕΥΣΗ

Πάντα έβρισκα το λευκό χρώμα
ψυχρό και αδιάφορο.
Εκείνο που με γοήτευε
ήταν το μαύρο.
Στα σκοτεινά μονοπάτια του
θέλω να κυνηγώ με ξόβεργες
αγριοπούλια
Δεν θέλω να τα αιχμαλωτίσω
μόνο για μια στιγμή
το κελάηδημα τους να κλέψω
και πάλι πίσω θα τ’ αφήσω.
Θέλω να φτάσω στον πυρήνα
του σκοταδιού,
και στο πιο ζεστό σημείο του
πριν λιώσω,
από μέσα μου
να ξεπροβάλλει
μαύρος πάνθηρας
το ποίημα.

ΟΙ ΕΥΧΕΣ

Οι ευχές δεν φιμώνονται
κυκλοφορούν ελεύθερες.
Δεν μας τρομάζουν
και κατ’ εξαίρεση,
δεν απολυμαίνονται.
Οι λέξεις τους
χιλιοειπωμένες,
γίνονται όμως
ποίημα
για μια μοναξιά
που γιόρταζε, αφέθηκε
και για πρώτη φορά
μοιράστηκε.

ΤΟ ΧΡΥΣΟΨΑΡΟ

Βουτώ στον βάλτο
κολυμπώ
με νερόφιδα
ένας δραπέτης
με πορτοκαλί στολή
και δυο μάτια ζάχαρη
μες στη θολούρα
προκλητικά
μου γνέφει,
μας χωρίζει
αλήθεια ρευστή
και η αόρατη γυάλα του.

Η ΜΩΒ ΟΜΠΡΕΛΑ

Ένα λιοντάρι
βρυχάται
στο στομάχι
ενός ποντικού.
Ένας
αετός
ξεψυχά,
έντομα
ρουφούν
το περήφανο
σώμα του.
Και εκείνη
η κοπέλα
σ’ ένα πάρκο
στο Χάρκοβο ,
που περπατά
αμέριμνη
κρατώντας
μια ομπρέλα
με μωβ μαργαρίτες ,
σκάει
σαν μανιτάρι
όταν ξεσπά βροχή
ο πόλεμος.
Έχω και εγώ,
μια ίδια ομπρέλα .

Ο ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

Εγώ, εσύ και το παιδί μας
σ’ εκείνον τον πίνακα.
Με κατάλευκη σάρκα εγώ
δίχως μελανιές,
αφού έλειπαν τα χέρια σου.
Το παιδί στην κούνια του.
Εσύ πανέμορφος.
Έλειπαν και τα πόδια σου.
Δίχως την κλωτσιά σου
γεννήθηκε το παιδί μας
και τώρα κοιμάται ήσυχο
στον πίνακα που φαντάστηκα.

ΤΟ ΠΑΛΤΟ

Θα ‘θελα
να’ μαι το
παλτό σου.
Να με φοράς
ολόκληρη .
Έστω μονάχα
τα κουμπιά του,
να σπρώχνεις
σε μικρές σπηλιές
το σώμα μου,
δεμένο
χειροπόδαρα
και εκείνο
σαν χέλι
να γλιστρά
και
να σε κλείνει.

ΤΟ ΦΙΝΙΣΤΡΙΝΙ

Ήσουν λιακάδα,
μα η θλίψη
σαν ασταμάτητη
βροχή
σε ξέπλυνε.
Καταιγίδα έγινες,
σαρώνεις το φώς
στα μάτια μου.
Μαύρος κύκνος
εγώ,
που χορεύει
μες στο νερό
επικίνδυνα.
Από το φινιστρίνι
ενός άλλου κόσμου
κοιτάς αμέτοχος.
Σε εκλιπαρώ
με το χορό
σε θέλω πίσω.
Γίνεσαι υγρό
στους πνεύμονες,
ανεβαίνω ψηλά
επιτέλους
σε φθάνω.

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΣΤΗ ΡΑΧΗ ΕΝΟΣ ΨΑΡΙΟΥ

ΑΘΗΝΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

https://alterthess.gr 2/10/2023

Υδάτινες μικροϊστορίες

Από καλή τύχη, τις καλοκαιρινές μέρες που διάβαζα τα διηγήματα της Σοφίας Τριανταφυλλίδου, διάβασα και το άρθρο του ποιητή και δοκιμιογράφου Θωμά Τσαλαπάτη, στην μόνιμη στήλη του που φιλοξενεί το φύλλο της Εφημερίδας Των Συντακτών, με τον τίτλο «Το πεζοποίημα». Σε αυτό ο καλός ποιητής γράφει «Πάντοτε πίστευα πως η κάθε εποχή επιβάλλει τις γλωσσικές και λογοτεχνικές εκφράσεις που της ταιριάζουν καλύτερα. …Δεν είμαι απόλυτα σίγουρος γιατί, αλλά εκτιμώ πως το πεζοποίημα είναι ο πιο ταιριαστός ποιητικός τρόπος της εποχής μας. Λόγω της βραχύτητάς του, του μεικτού του τρόπου, της μη κραυγαλέας ποιητικότητάς του. Το ίδιο το πεζοποίημα είναι δύσκολο να οριστεί. Ως πεζοποίημα περιγράφουμε την ποιητική εκείνη φόρμα που στέκει εκτός στίχου ως προς τη μορφική της διάταξη, αλλά ταυτόχρονα προσεγγίζει την ποίηση ως προς τη σύνθεση, την ποιητικότητα των μοτίβων, την αφαιρετικότητα. Είναι σύντομο (προς χάριν κυρίως της ενότητας), συμπυκνώνει τους εκφραστικούς τρόπους της παραδοσιακής ποιητικής και συνήθως αποφεύγει τον αυστηρό προσδιορισμό του χρόνου, του χώρου, των επί μέρους χαρακτηριστικών του πρωταγωνιστή κ.λπ. Κάποιες φορές έχει στοιχεία αφήγησης, άλλες φορές όχι. Το βασικό όμως είναι πως η αφηγηματικότητα ποτέ δεν κυριαρχεί, ενώ σχεδόν πάντοτε ο τόνος δίνεται από την σκηνοθεσία του ποιήματος»

Το συγκεκριμένο απόσπασμα και όλο το άρθρο του Θ. Τσαλαπάτη, εξέφραζε με τον καλύτερο τρόπο τις πρώτες σκέψεις μου για το βιβλίο της Σοφίας Τριανατφυλλίδου. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά που αποδίδει στο πεζοποίημα είναι εμφανή και στα μικροδιηγήματα της πρώτης της συλλογής. Δεν είναι βέβαια καινοφανής η υιοθέτηση της μικρής φόρμας στη μακραίωνη ιστορία της προφορικής και γραπτής αφήγησης. Τα παραμύθια, οι παροιμίες, τα γνωμικά, ολιγόστιχες παραβολές του δημοτικού τραγουδιού και αλληγορικοί μύθοι, συμπύκνωσαν μέσα στους αιώνες, βιώματα, σκέψεις, αγωνίες και φιλοσοφικούς στοχασμούς, χρησιμοποιώντας το μαγικό στοιχείο και το παράδοξο, τη φαντασία και την υπέρβαση του πραγματικού, την μεταφορά, την αλληγορία και την μετωνυμία για να μιλήσουν για τα μεγάλα και σοβαρά της ανθρώπινης κατάστασης.

Τη Σοφία Τριανταφυλλίδου τη γνώρισα ως ποιήτρια από τις δημοσιεύσεις της τόσο στον προσωπικό της λογαριασμό στο διαδίκτυο, όσο και στις ηλεκτρονικές λογοτεχνικές σελίδες, και τα χαρακτηριστικά της ποιητικής της αναγνώρισα και στα διηγήματά της. Θα έλεγα συνοπτικά πως η θεματολογία, το ύφος, η γλώσσα και τα εκφραστικά της σχήματα δραπέτευσαν από τη στιχουργική της και έπλασαν τον συμβολικό κόσμο των πεζών της: Αφαιρετικότητα, απουσία φωνασκούντος λυρισμού, εκφραστική συντομία χωρίς εκπτώσεις στην ουσία, μικρά σενάρια καθημερινότητας που υπερβαίνουν την ρεαλιστική θέαση του βίου χωρίς αυτή η επιλογή να αλλοιώνει την ουσία της αλήθειας τους. Είκοσι πέντε (25) μικρής έκτασης γραφές εκφράζουν στην πυκνή ύφανσή τους το πνεύμα και τις αναζητήσεις της εποχής μας. Όπως σωστά έγραψε ο Θ. Τσαλαπάτης, κάθε εποχή έχει τη λογοτεχνία της, έτσι και η δική μας ανέδειξε τη μικρή φόρμα ώστε να ξεφλουδίσει την επιφάνεια και να φανερώσει το κουκούτσι της. Η συγγραφέας επέλεξε αυτή τη μορφή έκφρασης για να ψηλαφίσει τα στίγματα της ζωής πάνω στο σώμα και να προχωρήσει στα εσώτερα στρώματα, κάτω από την επιδερμίδα των φαινομένων.

Τα διηγήματά της είναι πεζά ποιήματα αφού κινούνται με θαυμαστή ισορροπία μέσα στα γεωγραφικά σύνορα που ορίζουν ο σουρεαλισμός με τον μαγικό ρεαλισμό. Με τη γραφή της ζωγράφισε 25 πίνακες ψυχαναλυτικής ποιητικής αποδόμησης σαρκοβόρων σχέσεων, αφενός εντός της μικρής οικογενειακής εστίας, στο τραπέζι της οποίας σερβίρονται συχνά σπαραγμένα τα ανθρώπινα μέλη της και αφετέρου εντός της μεγαλύτερης που συνιστά η κοινωνία των ανθρώπων. Με σκηνοθετική μαεστρία ταινιών μικρού μήκους, η Σοφία Τριανταφυλλίδου, χωρίς εκρήξεις, χωρίς λέξεις -πυροτεχνήματα, έστησε τα σκηνικά των ιστοριών της, εκλύοντας βραδείας καύσης συναισθήματα που κορυφώνονται στο ανατρεπτικό κάθε φορά τέλος τους. Και αυτή είναι η δύναμη της ποιητικής τους.

Αριστοτεχνική στην πύκνωση, καταδύεται στα σκοτάδια του ανθρώπινου ψυχισμού και με καθοδική κλιμάκωση φθάνει στη λύση του αινίγματος, γιατί κάθε ύπαρξη είναι ένα αίνιγμα που πρέπει να απαντηθεί, χωρίς όμως αυτή η απάντηση να σημαίνει αναγκαστικά και κάθαρση, λύτρωση δηλαδή από τα δεσμά των οποιοδήποτε συμβάσεων ή των κακοφορμισμένων πληγών. Εκτός αν η λύτρωση είναι η ίδια η αποφόρτιση των ανείπωτων στον καναπέ του ψυχαναλυτή, που στην περίπτωση μας δεν είναι άλλος από την ίδια τη λογοτεχνία. Ας μου επιτραπεί να παρομοιάσω τη γραφή της με το νέο κύμα του παράδοξου (Greek weird) στο ελληνικό σινεμά, αυτό του Γ. Λάνθιμου ή της Αθηνάς Τσαγγάρη που διαχειρίζονται με την κινηματογραφική γλώσσα τα ίδια θέματα, χώνοντας βαθιά το νυστέρι στην κουκουλωμένη δυστυχία. H διαφορά με το σινεμά έγκειται στην ελευθερία της φαντασίας που η λογοτεχνία επιτρέπει, ώστε να συμπληρώνει καθένας και καθεμία το δικό τους/της πλάνο. Στα διηγήματα της Σοφίας μόνο όμορφα και αγγελικά δεν είναι πλασμένος ο κόσμος μας. Εικόνες λιτές αναδύουν στην επιφάνεια της συνείδησης το σκληρό, το συμπαγές κατακάθι του υποσυνείδητου. Ο κόσμος που αρνείται να δει τον εαυτό του καθρεφτίζεται στις ιστορίες της σαν ανεστραμμένο είδωλο. Η αγνότητα προθέσεων και πράξεων είναι μια ουτοπία άνευ συνόρων.

Η τρέλα, οι ανομολόγητες σκέψεις, η βία, η κακοποίηση, κυρίως της γυναίκας, η καταπίεση, ο αυταρχισμός των σχέσεων εξουσίας στην πατριαρχικά οργανωμένη κοινωνία μας, η απελπισία που γεννά ο θάνατος, η απώλεια της μνήμης και της λογικής ως έσχατο καταφύγιο του ψυχικού πόνου, οι φοβίες, η πληγή της απόρριψης που οδηγεί στην ανορεξία ή στη βουλιμία, η δίψα για αγάπη, είναι οι κλωστές που ράβουν το ύφασμα τους. Αν το αναποδογυρίσουμε θα ανακαλύψουμε τον τρόπο με τον οποίο δέθηκαν περίτεχνα οι κόμποι που βασανίζουν την ύπαρξή μας. Στο επόμενο στάδιο, η ανάγνωση θα ανοίξει την προσωπική διαδρομή. Θα καμπυλώσουν οι λέξεις και θα καταδυθούμε στην αρχική συνθήκη, στο υδάτινο περιβάλλον που μας γέννησε και μας παρείχε την ζεστασιά της θαλπωρής. Θα αναζητήσουμε μαζί με την συγγραφέα το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού ώστε να μπορούμε να αναπνεύσουμε μέσα στη θάλασσα της οδύνης. Τα πρόσωπα των ιστοριών της θέλουν να αποτινάξουν από σάρκα και ψυχή τη βία που υπέστησαν, και επειδή αυτό δεν είναι εύκολο, αναλαμβάνει η συγγραφέας να τους δώσει φωνή, να γίνουν οι λέξεις της το εξομολογητήριο. Η λογοτεχνία γίνεται η «αίθουσα της συμφιλίωσης» όπως ονομάζουν οι Καθολικοί το ξύλινο κουτί της εξομολόγησης, με τη διαφορά πως δεν εκμυστηρεύονται δικές τους αμαρτίες αλλά αυτές των άλλων που τραυμάτισαν τη ζωή τους. Ο λόγος είναι το πρώτο βήμα προς την απελευθέρωσή τους. Με μία πρόταση, το βιβλίο που παρουσιάζουμε σήμερα είναι κυρίως κατάθεση ποικίλων τραυμάτων.

Αντιγράφω για επίρρωση των προηγούμενων :

«Ξαπλώνω στο χορτάρι, κυλιέμαι στα πεσμένα φύλλα, λερώνω τα ρούχα μου. Κάποια στιγμή ξελύνω τα μακριά μαλλιά μου και αρχίζω να πλέκω σ’ αυτά λουλούδια. Κάθομαι στα τέσσερα και αρχίζω να σκάβω με τα χέρια μου το φρέσκο χώμα δίχως σταματημό. Αγρίμι που θέλει να κρύψει κάτι. Βγάζω βιαστικά τα ρούχα και το ρολόι από την τσάντα και τα θάβω γρήγορα. Μαζί με αυτά θέλω να θάψω και την προηγούμενη ζωή μου…» ( Η θέση του διευθυντή)

Γράφει για τον κακοποιητή αλκοολικό πατέρα :

«Εκείνη τη μέρα στη λίμνη , εκείνος κωπηλατούσε κατσουφιασμένος, η μητέρα δεν έβγαζε άχνα και εγώ έσφιγγα το αρκουδάκι στην αγκαλιά μου. Ξαφνικά ένα πυροβολισμός και το σώμα του «πατέρα» στη λίμνη. Κάτω από τη βάρκα, η σκιά του κωπηλατούσε ακόμη απειλητικά. Σήμερα ζωγράφισε η μητέρα.» (Σήμερα ζωγράφισε η μητέρα)

Όταν θα πάρετε το βιβλίο στα χέρια σας και θα διαβάζετε τις ιστορίες του, τότε θα καταλάβετε πως αυτές έχουν ρυθμό, έχουν ποιητική πνοή, έχουν τη γλώσσα των στίχων που απλώθηκαν σε πεζή μορφή.

Διαβάζοντας το «Σπίτι στη ράχη ενός ψαριού» θυμήθηκα τη θέση του Ζακ Λακάν: το ασυνείδητο είναι δομημένο σαν γλώσσα, γι’ αυτό και οι περισσότερες ψυχαναλυτικές μέθοδοι παράγουν κείμενα, λόγο θεμελιωμένο στα όνειρα, στις αφηγήσεις, στα ανέκδοτα, στα σωματικά συμπτώματα. Στο δρόμο αυτό τέμνεται το έργο της ψυχαναλυτικής θεωρίας, που γέννησε και τον σουρεαλισμό, με αυτόν της λογοτεχνίας, αφού και οι δύο μοιράζονται κοινό υλικό και μεθόδους: τα όνειρα, τη δημιουργία εικόνων και εκφράσεων, την ποιητική της οργάνωσής τους και την αφήγηση. Υλικά δηλαδή που συνθέτουν και το «Σπίτι στη ράχη ενός ψαριού»

Κλείνοντας θα θυμίσω και τους στίχους του Γ. Σεφέρη από το ποίημα «Ο τελευταίος σταθμός» :

Κι αν σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές
είναι γιατί τ’ ακούς γλυκότερα, κι η φρίκη
δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή
γιατί είναι αμίλητη και προχωράει·
στάζει τη μέρα, στάζει στον ύπνο
μνησιπήμων πόνος.

Η Σοφία Τριανταφυλλίδου στα διηγήματά της μίλησε με παραβολές, γιατί η φρίκη έχει πολλά πρόσωπα και δεν κουβεντιάζεται εύκολα. Οι ιστορίες της δεν σκόπευαν να αναπαραστήσουν ρεαλιστικά την πραγματικότητα αλλά να εγγράψουν, κατά τον Λακάν και πάλι, τις ρωγμές που η μη αναπαράστασή της προκαλεί.

Καλοτάξιδο το «Σπίτι…» σου Σοφία, είθε να πάρει πολλούς στη ράχη ενός ψαριού και στο υδάτινο τοπίο μιας μήτρας γαλήνιας και ελευθερώτρας!

Το κείμενο διαβάστηκε ως εισήγηση στην πρώτη παρουσίαση του βιβλίου, την Τετάρτη 27/9/2023, στη Θεσσαλονίκη.

.

ΛΙΛΙΑ ΤΣΟΥΒΑ

frear.gr 2/10/2023

Συμβολική εικονοπλασία στη διηγηματογραφία της Σοφίας Τριανταφυλλίδου

Ένα πράγμα μπορούμε να πούμε με σιγουριά, έγραφε ο Χέρμπερτ Ριντ στο βιβλίο του Η τέχνη σήμερα. Ότι από την τέχνη αντλούμε ευχαρίστηση. «Υπάρχει σ’ αυτήν ένα συγκινησιακό στοιχείο, μια συναισθηματική απόγευση που οφείλει τη δύναμή της στο γεγονός ότι διεγείρει κάποιες πολύ βαθιές, πολύ αόριστες και εξαιρετικά γενικευμένες αναμνήσεις. Θα έλεγε κανείς ότι η τέχνη εισχωρεί στο υπόστρωμα όλων των συγκινησιακών αποχρώσεων της ζωής. Φαίνεται να αντλεί τη συγκινησιακή δραστικότητά της από τις ίδιες τις συνθήκες της ύπαρξής μας. Ίσως να ανακαλεί στον νου μας τα κατάλοιπα που άφησαν στο πνεύμα μας οι διάφορες συγκινήσεις, χωρίς όμως να μας υπενθυμίζει τις πραγματικές εμπειρίες, με αποτέλεσμα να έχουμε τον απόηχο της συγκίνησης, χωρίς τον περιορισμό και την ιδιαίτερη κατεύθυνση που είχε το συγκεκριμένο βίωμα. Όμως αυτή είναι η τέλεια σκιαγράφηση του αφηρημένου συμβολισμού.»

Αόριστες και γενικευμένες αναμνήσεις, βαθιά συναισθηματική διέγερση, αφηρημένος συμβολισμός, είναι οι λέξεις που χρησιμοποίησε για την τέχνη ο Άγγλος ποιητής και δοκιμιογράφος Χέρμπερτ Ριντ λίγα χρόνια πριν. Η Σοφία Τριανταφυλλίδου στη συλλογή διηγημάτων της Το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού (ΑΩ, 2023) επιδίδεται με ζήλο στην τέχνη του λόγου και από τη μεριά του/της δημιουργού είναι βέβαιο ότι αντλεί ευχαρίστηση, όπως και ότι χρησιμοποιεί τον αφηρημένο συμβολισμό, μια εικονοπλασία που αποτυπώνει αλληγορικά τον αόριστο και αχανή υποκειμενικό μας κόσμο. Τα είκοσι πέντε λιλιπούτεια διηγήματά της εισβάλλουν στον χώρο της ζωής συμβολικά εικονοποιώντας τις κοινωνικές και προσωπικές καταστάσεις. Η θεματική καταπιάνεται με την άνοια, τη μοναξιά, την απώλεια, την επανασύνδεση με τον εαυτό, τον αμοραλισμό ορισμένων εργαζομένων της εποχής μας, τη γυναικεία κακοποίηση, την τυποποίηση της ζωής, τη στέρηση της αγάπης, τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη.

Στις διηγήσεις της ενυπάρχει το στοιχείο του τραύματος, της στέρησης, αλλά και η ανάγκη μιας διαφυγής. Κάποιες ιστορίες, οι οποίες πηγάζουν από το ασυνείδητο και τις απωθημένες μνήμες, βρίσκουν διέξοδο σε υπερρεαλιστικές εικόνες.

Στη ράχη ενός ψαριού ήθελα το σπίτι μου και, επιτέλους, το κατάφερα. Όταν το ψάρι βυθίζεται στα ανοιχτά, γαντζωμένη στα βράγχιά του, δανείζομαι το οξυγόνο του και άλλοτε σουλατσάρω στα κοιλιακά του πτερύγια, άλλοτε κάνω τραμπάλα στην ουρά του και άλλοτε πιάνω ξαφνικά το τιμόνι και γίνομαι καπετάνιος του.

Τα βράδια δεν χρειάζομαι ηλεκτρικό, φωσφορίζει το σπίτι μου. Σκεπάζομαι καλά με τα λέπια του, γιατί τα αστέρια που πέφτουν ξαφνικά τρυπούν δυνατά και ματώνουν.

Όταν έχει πανσέληνο, κολυμπώ στα ρηχά, σπαράζω για τα χαμένα μου. Το ψάρι σκαλωμένο σε κάποιο βράχο πάντα με περιμένει. Γνωρίζει και αυτό καλά τη θάλασσα της απώλειας.
(Το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού, σελ. 13)

Οι αφηγήσεις έχουν τόνο εξπρεσιονιστικό. Συχνά η συγγραφέας δίνει ζωή σε αντικείμενα, σ’ ένα σπίτι, στη σκούπα, στις γόπες του τσιγάρου. Μέσα από τις πρωτοπρόσωπες εξιστορήσεις τους θίγει ζητήματα κοινωνικά, τη βία, την εργασιακή εκμετάλλευση, την καταπίεση. Άλλοτε σε πρώτο και άλλοτε σε τρίτο πρόσωπο οι αφηγήσεις είναι πάντα σύντομες, η γραφή εικαστική και κινηματογραφική, ποιητική, με παραμυθικά και αλληγορικά στοιχεία. Περιέχει επίσης ανατροπές και έντονο το στοιχείο της φαντασίας.

Ο κόσμος της Σοφίας Τριανταφυλλίδου είναι ρευστός, όπως του ψαριού στο οποίο επιθυμεί να χτίσει το σπίτι της. Εκφράζει το αίσθημα της διάσπασης, του κατακερματισμένου υποκειμένου της μετανεωτερικότητας, αλλά και της αέναης κίνησης, της αλλαγής. Βραχυπερίοδος ο λόγος και κοφτός, συμβολικός, αμφίσημος ενίοτε και αόριστος, χωρίς ευδιάκριτο νόημα, αφήνει τη φαντασία να κάνει στις δικές της διαδρομές, να προβεί στους δικούς της συνειρμούς.

Τα διηγήματα της Σοφίας Τριανταφυλλίδου αφήνουν μια γλυκόπικρη γεύση, την έντονη ανάγκη της στοργής και της επανασύνδεσης με τον εαυτό. Η κομψή έκδοση κοσμείται με εξώφυλλο της Φωτεινής Χαμιδιελή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Read, Herbert, 1984. Η τέχνη σήμερα. Κάλβος, Αθήνα, 130-131.

.

ΑΡΙΣΤΟΥΛΑ ΔΑΛΛΗ

http://www.periou.gr 30/9/2023

Ένα παιδί της μνήμης που αναδύεται απ΄τις ρωγμές ενός παρελθόντος, ενός παρόντος, ίσως και μιας προ-οικονομίας του μέλλοντος, κοσμεί το εξώφυλλο της πρώτης συλλογής διηγημάτων της Σοφίας Τριανταφυλλίδου, με τίτλο « Το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού και άλλες μικρές υδάτινες ιστορίες».

Αυτό το εσωτερικό παιδί, πρωταρχική μορφή ύπαρξης, με παιγνιώδη τρόπο γραφής, άλλοτε σε πρωτοπρόσωπη ή τριτοπρόσωπη αφήγηση και άλλοτε ως παντογνώστης αφηγητής, συνομιλεί με τον αναγνώστη και τον μυεί στον μυστικό κόσμο της συγγραφέως.

Γραφή σύντομη, σε μικρή φόρμα, με οικονομία λέξεων και πλοκής, με ανατροπές, χωρίς να παραλείπει τη βύθιση στον εσωτερικό κόσμο της , ούτε να χάνεται το νόημα του σκοπού του μηνύματος.

Άλλοτε πάλι οι σύντομες ιστορίες της αποτελούν μία πρόκληση για τον δημιουργικό αναγνώστη, καθώς καλείται να συμπληρώσει νοερά τα κενά της αφήγησης με δικές του σκέψεις, να αναδείξει αυτά που δεν λέχθηκαν, ίσως και να αλλάξει με δικές του ανατροπές το τέλος της ιστορίας.

Με το μαγικό κλειδί της ποιητικής συνένωσης λέξεων και ιδεών, ανοίγει την πύλη προς τον «κόσμο του θαυμαστού» και συνέχει το πραγματικό και το αλλόκοτο ως καθημερινό και κοινό, το υπερφυσικό και το ανεξήγητο ως μέρος της υπαρκτής πραγματικότητας.

Η Σοφία Τριανταφυλλίδου χωρίς ιδεασμούς και αναστολές, διαχειρίζεται ευσύνοπτα την τεχνική της γραφής του μαγικού ρεαλισμού, του υπερρεαλισμού, της ανιμιστικής πίστης, του συμβολισμού με εικόνες και ανατροπές του φανταστικού κόσμου της.

Επιλέγει, ίσως όχι τυχαία, τίτλο με σύμβολα αρχετυπικά (θάλασσα, ψάρι, σπίτι), και μας προϊδεάζει για τις υδάτινες ιστορίες των ηρώων που θα συναντήσουμε στην ανάγνωση του βιβλίου της.

Ο Γάλλος φιλόσοφος Γκαστόν Μπασελάρ, στο έργο του «Το νερό και τα όνειρα», με φιλοσοφική προσέγγιση, διακρίνει δύο φαντασίες: «Μία φαντασία που ζωντανεύει το τυπικό αίτιο και μία φαντασία που δίνει ζωή στην υλική αρχή ή, πιο συνοπτικά, τη μορφολογική και την υλική φαντασία». Δύο φαντασιακές δυνάμεις που συχνά συνεργάζονται και δεν μπορούμε να τις διαχωρίσουμε απόλυτα, γιατί η μία συνυπάρχει με την άλλη σε μία πλήρη ενότητα. 1.

Στον αφηγηματικό λόγο της συγχωνεύει το ρεαλιστικό με το φανταστικό και μέσω της προσομοίωσης προσεγγίζει την καθημερινότητα, που βρίθει από πάθη και ένστικτα (ατομικά και συλλογικά).

Ο κόσμος της χαρακτηρίζεται από αντίθετες αντιλήψεις. Είναι ο αισθητηριακός κόσμος απέναντι από την μεταφυσική έξω-αισθητηριακή αντίληψή του.

Το καλό απέναντι από το κακό, το σκοτάδι απέναντι από το φως. Τα θετικά τρυφερά συναισθήματα και το ένστικτο της ζωής ενάντια στο ένστικτο του θανάτου και την αρχέγονη σκληρότητας του.

Ο αφηγηματικός λόγος σε όλο το σώμα της συλλογής διακρίνεται από την χρονική και την άχρονη πραγματικότητα, από την πολυπλοκότητα της ρευστότητας του χρόνου, την επικέντρωση στην περιγραφική λεπτομέρεια που δημιουργεί έντονες μαγευτικές εικόνες.

Γράφει στο διήγημα «Τα λουλούδια του πάθους», (σελ 39).

« Είμαι δεκατριών ετών. Το βράδυ στον ύπνο μου, βλέπω τις μικρές αδελφές μου, αντί για κεφάλι έχουν παιδικά ρολόγια καρτούν, οι μεγαλύτερες μεγάλα ρολόγια σαν αυτό στο καμπαναριό της εκκλησίας, και ο μοναδικός αδελφός μου ένα χοντροκομμένο τετράγωνο ρολόι με ασημένιο μπρασελέ. Το πρόσωπο της μητέρας μου έχει αντικατασταθεί από ένα λεπτεπίλεπτο ρολόι που οι δείκτες του γυρίζουν απελπιστικά αργά. Στο κεφάλι του πατέρα όμως δεσπόζει το πιο ακριβό ρολόι που κάνει συνεχώς τικ τακ και δεν χάνει ποτέ κανένα ήχο. Όλα ήταν τέλεια.»…

Η Σ.Τ περιγράφει με γλαφυρό τρόπο τους χαρακτήρες και τους ρόλους που παίζουν τα μέλη μιας οικογένειας, ο πατριαρχικός έλεγχος του αρσενικού και η υποταγή του θηλυκού. Όλοι σαν καλό-κουρδισμένα ρολόγια επιδέχονται το σατυρικό χιούμορ με την υποβόσκουσα ειρωνεία της συγγραφέως.

Τα διηγήματα, γραμμένα σε πεζό λόγο με ποιητική χροιά, μάς μεταφέρουν στο κόσμο της μυθοπλασίας όπου όλα μπορούν να συμβούν με τον ίδιο τρόπο που θα συνέβαιναν στο κόσμο της πραγματικότητας.

Υπαρξιακές ανησυχίες και προβληματισμοί μορφοποιούνται ως εικόνες σε επίπεδο λόγου και τέχνης.

Θέματα που απασχολούν την συγγραφέα είναι οι σχέσεις των ανθρώπων, οι δεσμοί που τους ενώνουν, ο λειτουργικός ή ο δυσλειτουργικός τρόπος σύνδεσης τους, η συνύπαρξη και η αντιπαράθεση σε περιβάλλοντα οικεία ή ανοίκεια με όλη τη φυσικότητα και την παραδοξότητα τους.

Συναισθήματα αναδύονται από τη «σκιά» και από το «φως» της ψυχής, χωρίς ενοχή ή υπεροχή, αλλά με καθαρότητα και γνησιότητα αντικειμενικότητας και παραδοχής.

Ανοίγει και κλίνει τη συλλογή της με την μορφή της πρωταρχικής σχέσης, τον σημαντικό «Άλλον», την μητέρα.

Γράφει στο διήγημα «Μάνα»,( σελ. 9.

«Μετρούσε αιώνες η ελιά που αγκάλιαζε το πατρικό μας, ζητώντας μόνο λίγο νερό .Τώρα οι ρίζες της σε προχωρημένη άνοια μπερδεύουν τις διαδρομές και, αντί να χαθούν στο υπέδαφος, ξεπροβάλλουν αναμαλλιασμένες έξω από το χώμα. Εκεί έβρισκα καταφύγιο στα παιδικά μου χρόνια….»

Υπαρξιακή ανάγκη να συμφιλιώσει τη ζωή και τον θάνατο μ΄ ένα ασύμβατο τρόπο και ασαφή όρια ανάμεσα στο ονειρικό και το πραγματικό. Αλληγορική η προσομοίωση της γέρικης ελιάς με την μητέρα σε άνοια, την αδυσώπητη φθορά του χρόνου και τις πληγές, την άρνηση της απώλειας. Ανιμιστική η προσπάθεια της ελιάς να αλλάξει την φυσική πορεία των ριζών της προς το βάθος της γης και να κατευθυνθεί προς το φως του ήλιου, τη ζωή. Συμβολικό το λευκό μανταρισμένο σεντόνι-σάβανο που σκεπάζει το σώμα της ελιάς, ενώ την ίδια στιγμή το παιδί κρύβεται στην αγκαλιά της, έτσι όπως ήταν η πρωταρχική θύμηση του πρώιμου δεσμού μαζί της.

Έντονη η λαχτάρα του παιδιού για την παρουσία και την αγάπη της μητέρας. Αναγκαία η μορφή και το βλέμμα της για να καθρεφτιστεί και να βρει την ταυτότητα του. Θεραπευτική η αγκαλιά της ακόμη και όταν είναι κρυμμένη μέσα σε μία «Μεγάλη ξύλινη κότα» (σελ.49), όπως μας λέει στο διήγημα της με τον ίδιο τίτλο.

Τραυματική η απώλεια της μάνας για το παιδί. Γίνεται αναφορά στην ορφάνια, στην εγκατάλειψη, στην απόρριψη, στην έλλειψη γονεϊκής προστασίας που κατακερματίζουν τον πυρήνα της ύπαρξης και τού στερούν την πίστη, την αισιοδοξία, την επιθυμία για ζωή.

Στα διηγήματα «Ματίνα-Άλκηστη (σελ.16-18), η απουσία της μάνας, η ταύτιση μαζί της, η αδυναμία του παιδιού ως αυτόνομη ύπαρξη, δημιουργούν σύγχυση και αλλοτρίωση του Εγώ και του Εσύ, της προσωπικότητας και της ταυτότητας του.

Από την άλλη στο διήγημα «Εριφύλη» (σελ31-32), η παρουσία της αυταρχικής και ελεγκτικής μητέρας πνίγει τον αυθορμητισμό και την ελευθερία της βούλησης του παιδιού, το εμποδίζει να ενηλικιωθεί σε συνύπαρξη της αρσενικής και θηλυκής φύσης του.

Το παιδί απεγνωσμένα αναζητάει το ταξίδι στη γνώση του κόσμου, να πετάξει σε ουρανό, ταξιδευτής σ΄ ένα πλασματικό δικό του κόσμο, με ή χωρίς χάπια. Να βυθιστεί επιθυμεί σαν ψάρι στη θάλασσα, να ερωτευθεί, να αγαπήσει, να πονέσει, να αρχίσει από την αρχή, ως Αδάμ, Εύα, Λίλιθ, χωρίς να χάσει την δυνατότητα της επιστροφής στο σπίτι της στεριάς, στο αρχέτυπο σύμβολο της ασφάλειας που υπόσχεται η αγκαλιά της αρχέγονης μητέρας γης.

Στο διήγημα της « Το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού», η ηρωίδα υπάρχει συγχρόνως σε πραγματικό και φανταστικό κόσμο.

Γράφει: (σελ.13).

«Στη ράχη ενός ψαριού ήθελα το σπίτι μου και, επιτέλους, το κατάφερα…»

Σε ένα μονόλογο σπαραχτικό, που δεν χρησιμοποιεί μόνο ωραίες λογοτεχνικές εκφράσεις, αλλά εκφράζει βαθιά συναισθήματα, κτίζει το σπίτι της στη ράχη ενός ψαριού. Βυθίζεται στη θάλασσα του ασυνειδήτου, εκεί από όπου ξεκίνησε η ύπαρξη της, με θύμισες τραυματικές σπαράζει για τις απώλειες των επιθυμιών της. Διχασμένη, ανάμεσα στην ελευθερία και την σιγουριά της εξάρτησης, την ρευστότητα του υγρού στοιχείου και την ασφάλεια του σπιτιού πάνω στο βράχο, μνημονεύει με νοσταλγία την πρωταρχική ομορφιά της ύπαρξης της.

«Όχι μόνον οι μνήμες μας αλλά και οι λησμονιές μας έχουν ένα κατάλυμα. Το ασυνείδητο μας έχει ένα κατάλυμα. Η ψυχή μας είναι μια κατοικία και μαθαίνουμε να ζούμε μέσα σε αυτήν.», γράφει ο Μπασελάρ. 2.

Με μία ελεγεία κλίνει το μονόλογο της.

«Όταν έχει πανσέληνο, κολυμπώ στα ρηχά, σπαράζω για τα χαμένα μου. Το ψάρι σκαλωμένο σε κάποιο βράχο πάντα περιμένει. Γνωρίζει κι αυτό καλά τη θάλασσα της απώλειας».

Για ποιες απώλειες η συγγραφέας μάς κάνει κοινωνούς, άλλοτε ονοματίζοντάς τες και άλλοτε υπαινικτικά δίνοντας λόγο, σκέψεις και συναισθήματα σε αντικείμενα του περιβάλλοντος χώρου;

Η ανιμιστική προσέγγιση του κόσμου, δίνει την δυνατότητα να γίνει παντογνώστης παρατηρητής και να δει το τραγικό πρόσωπο της Μέδουσας μέσα από την αντανάκλαση στην ασπίδα του ήρωα.

Στο διήγημα «Ανοιχτή αγκαλιά», (σελ 42-43), η ηρωίδα με ειρωνεία λοιδορεί την ανύπαρκτη γονεϊκή αγκαλιά-του πατέρα και της μητέρας- από την ώρα της γέννησης της και μετέπειτα, την μη αποδοχή επειδή είναι θηλυκό έναντι του διδύμου αρσενικού αδελφού. Ο πόνος της απόρριψης του φύλου της, μετατρέπεται διαχρονικά σε εχθρότητα του μη αποδεκτού σώματος (βουλιμία ή ανορέξια, υποκατάστατο της στερημένης ψυχικής τροφής και αγάπης ), υπονομεύοντας την προσωπικότητα της.

Γράφει: «Εγώ στον καθρέφτη βλέπω το μικρό μωρό που ποτέ δεν αποδέχτηκαν».

Και στο διήγημα « Το σπίτι», μιλάει υπαινικτικά για την απώλεια και τον θρήνο του θανάτου, δίνοντας με συμβολισμό τη σχέση γονιών-παιδιού, τη σχέση της αγάπης, τον πόνο της χαμένης ευτυχίας με την οποία ήταν ποτισμένοι ακόμη και οι τοίχοι του σπιτιού. Δίνεται ο λόγος σε ένα αντικείμενο του χώρου, το σπίτι, και η δυνατότητα να εκφράσει συναισθήματα, σαν να έχει την ίδια ψυχή και τα συναισθήματα με τους ανθρώπους που το κατοικούν.

Μονολογεί το βιωμένο σπίτι και κλαίει, προσπαθεί να κλείσει το θρήνο της απώλειας, να κρατήσει το τελευταίο μήνυμα του αγαπημένου παιδιού που άφησε στους οικείους του, λίγο πριν φύγει ξαφνικά από την ζωή.

Γράφει το σημείωμα που άφησε το παιδί. « Ό,τι και να συμβεί, εγώ θα σας αγαπάω».

Και συνεχίζει η ροή των σκέψεων της συγγραφέως να κινείται στα επίπεδα της συνειδητότητας των δύο διαστάσεων, στην αμφιθυμία ανάμεσα στην ικανοποίηση της επιθυμίας (θέλω) και την αντίσταση του πρέπει (αξίες και απαγορεύσεις), άλλοτε σε συμφωνία και άλλοτε σε ενδοψυχική σύγκρουση.

Τα διηγήματα της δεν αφηγούνται μόνο μια ιστορία αλλά είναι μια μεταφορά που σκιαγραφεί τις πράξεις των ηρώων, καλές και κακές , σ΄ ένα σύμπαν πολύπλοκο, πολυπρόσωπο, παράλογο και χαοτικό.

Η Σ.Τ. με εργαλείο την μεταφορά, ως Θησέας με το νήμα της Αριάδνης μπαίνει στο λαβύρινθο αγγίζοντας το σκοτάδι και τον Μινώταυρο του ανθρώπινου είναι.

Συναισθήματα, μη αποδεκτά στο κοινωνικό status, αναδύονται μέσα από την μυθοπλασία και βιώνονται από τους ήρωες των διηγημάτων, επιτυγχάνοντας έμμεσα την δικαίωση και την κάθαρση.

Κοινωνική αδικία, ματαίωση, θυμός, μίσος, εκδίκηση, ενοχή, έγκλημα, λαγνεία, πάθη ενστίκτου και ορμής θανάτου παίρνουν τη μορφή των ηρώων στα διηγήματα του φανταστικού.

Στα διηγήματα « Ύφάντρες». (σελ10-11), « Πόθος»(σελ.34-35), και «Παραμάνα»,( σελ.30), περιγράφεται αλληγορικά η λαγνεία, ο πρωτόγονος κανιβαλισμός, η ακόρεστη σεξουαλικότητα.

Η ενοχή περιγράφεται, σαν βάρος του λάθους και της αμαρτίας, σαν αυτοτιμωρία στις αφηγήσεις των ηρώων, «Η θέση του Διευθυντή»( σελ.19-20. και « Ο χυλός» ( σελ ).

Και στα διηγήματα « Σήμερα ζωγράφισε η μητέρα» ( σελ24-25), «Η μαύρη γάτα» (σελ.36).» Οι γόπες» (σελ.27-28), ζωντανεύει η οργή και η εκδίκηση για την αδικία, την προσωπική και κοινωνική βία και κακοποίηση.

Ως αντίσταση σε όλη αυτή την ανθρώπινη παθογένεια, η Σοφία Τριανταφυλλίδου γκρεμίζει τον μαθηματικό κόσμο της Λογικής και επιστρέφει στον κόσμο του συναισθήματος και της εξατομίκευσης.

Γράφει στο διήγημα « Ο άγνωστος Χ», σελ. 14-15» .

[….Την επομένη, ο μαθηματικός μου κόσμος κατέπεσε. Οι ανισότητες δίχως νόημα πλέον. Τραχιά σύμβολα εξαφανίστηκαν και εγώ για πρώτη φορά βρήκα τον άγνωστο Χ στο δικό μου ανάστημα. ΟΧΙ μονάδα , αλλά μοναδική.»]

Η μοναξιά και η θλίψη της ανικανοποίητης γνώσης δεν την τυφλώνει πλέον.

Ποιο μήνυμα μας στέλνει με την συλλογή της η Σ.Τ. για την επόμενη ημέρα;

« Πάντα υπάρχει μια σκιά ζωής που αντιστέκεται στις απώλειες», μάς λέει το εσωτερικό παιδί της μνήμης του εξωφύλλου και η δημιουργός αυτής της ευφάνταστης συλλογής κλίνει στον αναγνώστη το μάτι με το νόημα της εν-συναίσθησης και της αυτογνωσίας.

.

ΜΑΡΙΑ ΚΟΥΓΙΟΥΜΤΖΗ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ με τα διηγήματα της Σοφίας Τριανταφυλλίδου είναι πως δεν μιλάει απευθείας για το θέμα, αλλά το θέτει πλαγίως , αποφεύγοντας την κοινοτοπία του γεγονότος, πετυχαίνοντας όχι μόνο το νέο βλέμμα, αλλά κατορθώνει μέσα από εσωτερικές διαδικασίες, ώριμες και πυκνές να αναδείξει πέρα από το θέμα, αυτό που απαιτεί η λογοτεχνία. Την υπέρβαση και την μετάβαση, σα να είναι το γεγονός και η ουσία του δύο συγκοινωνούντα δοχεία, που ενδημούν στην υγρασία όλων των υγρών, από τα δάκρυα μέχρι τη γεύση των σεξουαλικών εκκρισεων. Μυστικά και υπόγεια, μέσω στριφογυρίσεων τα ανομολόγητα ομολογούνται, και πετυχαίνουν την κάθαρση. Με έναν τρόπο μοναδικό, ακέραιο, βαθύ και οραματικό, σαν την φωτιά που λειαίνει τα μέταλλα.
Η Τριανταφυλλίδου αρπάζει την ιδέα, την αναποδογυρίζει, αλλάζει την γραμμή , το ντιζάιν, το χρώμα, το στρίφωμα, ξηλώνει, αναιρεί, προσθέτει, όχι φανταχτερά αξεσουάρ , αλλά διακριτικές πινελιές, και φτιάχνει έναν καινούργιο κόσμο, όπου όλα χωρούν, και αναπτύσσονται, με τελικό αποτέλεσμα την όαση της ανάγνωσης , το σφικτό και απείρως σωστά ολοκληρωμένο έργο της γραφής. Τίποτα δεν αφήνεται στην τύχη του, κανένα κενό δεν αλλοιώνει την πληρότητα του τέλους. Ένα μέγιστο κατόρθωμα που ίσως οφείλει πολλά στην ποιητική της Χλόης Κουτσουμπέλη.

.

ΧΑΡΙΚΛΕΙΑ ΔΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΥ

Εφημ. ΕΣΤΙΑ 8/10/2023

Η συγγραφεύς γεννήθηκε στην Θεσσαλονίκη και εργάσθηκε στον τραπεζικό τομέα. Μέχρι στιγμής έχει γράψει μόνον διηγήματα, τα όποια έχουν δημοσιευθεί σέ προηγούμενη συλλογή και σε διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά. Τα περιεχόμενα του νέου βιβλίου της είναι μικρά διηγήματα, σχεδόν μικροσκοπικά, τα όποια η ίδια χαρακτηρίζει μινιατούρες.
Κάποια από αυτά όμως είναι εξαιρετικά, όπως το «Η αδελφή του συγγραφέα», που είναι βαθιά συγκινητικό και δυνατό. Δεν είναι όλα τα κείμενα ισότιμα, αλλά συνθέτουν μία εικόνα τής κοινωνίας μας με μεγάλη ευαισθησία και σαφή αγάπη για τον άνθρωπο.

.

ΓΙΟΥΛΗ ΙΕΡΑΠΕΤΡΙΤΑΚΗ

FRACTAL 12/3/2024

Σοφία Τριανταφυλλίδου «Το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού & άλλες υδάτινες μικρές ιστορίες», εκδ. ΑΩ, σελ. 56

Ένα ποιητικό σύμπαν όπου όλα επιτρέπονται κι όλα ανατρέπονται κάθε στιγμή

Η Τέχνη όπως υποστήριξε ο πρωτοδόσκαλος του Ρομαντικού Κινήματος Colleridge είναι συμφιλίωση του εξωτερικού με τον εσωτερικό κόσμο. Με την ιδιοφυία του ο καλλιτέχνης, επενεργεί πάνω στα αισθήματα υπερπηδώντας τους δυϊσμούς που θέτει η λογική, αφαιρεί από τα σώματα όση ύλη χρειάζεται για να εκφράσει αυτό που γυρεύει να αποκαλυφθεί, το εσωτερικό τραγούδι της ψυχής, συντρίβοντας την αποπνιχτική ατομικότητα.

Χάρη στην Τέχνη ο άνθρωπος βρίσκει τρόπο να ικανοποιήσει τις απωθημένες του λαχτάρες, τους φόβους, τα πάθη, ξεφεύγοντας από τις επιταγές της συμμόρφωσης και της κανονιστικής ανάγκης. Γιατί σε τελευταία ανάλυση η Τέχνη, δεν είναι παρά μια κραυγή ελευθερίας, όπως διακήρυξε ο Hengel στην «Αισθητική» του.

Ακολουθώντας το δύσβατο μονοπάτι της εσωτερικής αναζήτησης, η Σοφία Τριανταφυλλίδου, γυρεύει να μας αποκαλύψει το δικό της εσωτερικό τραγούδι.

Ό,τι αγάπησε, ό,τι φοβήθηκε, ό,τι πεθύμησε και δεν απόκτησε, ό,τι ονειρεύτηκε και δεν πραγματοποιήθηκε, συναισθήματα, βιωματικά τοπία, αγαπημένα πρόσωπα, όπως το αρχετυπικό πρόσωπο της μάνας με το οποίο καθόλου τυχαία, αρχίζει η διήγηση του βιβλίου, μετουσιώνονται σε αυτόνομα έργα Τέχνης, έξω από περιορισμoύς που θέτει ο θεμελιακός χρόνος σε παρόν, παρελθόν και μέλλον.

Το αποτέλεσμα εiκοσι πέντε μικροί γοητευτικοί κόσμοι που ο καθένας απ’ αυτούς, είναι κι ένας πίνακας ζωγραφικής που εκπέμπει τα δικά του πολλαπλά νοήματα, όπως η διήγηση της Εριφύλης: «Ζω σ’ ένα σπιτάκι στη φύση. Οι φούστες που φορώ, έχουν μοτίβα από ζωντανά φύλλα. Κάθε πρωί πηγαίνω και τα μαζεύω. Το μεσημέρι πλέκω στη φούστα μου. Η αήθεια είναι δεν ταιριάζουν καθόλου με τα λευκά δαντελένια γιακαδάκια που μου ράβει η μητέρα όπως εκείνη δεν μου επιτρέπει να τα ξηλώνω. Αυτό με στεναχωρεί πολύ. Μια μέρα δεν άντεξα. Σχίστηκα στα δύο. Άφησα το ένα κομμάτι στο σαλόνι μας, αυτό με τη δαντέλα Το άλλο με τα φύλα, δραπέτευσε στο δάσος Η μητέρα έκλαιγε όλη την μέρα Αναγκάστηκα να γυρίσω πίσω Κατέληξα με ολόλευκα γιακαδάκια να την παρηγορώ στο σπίτι. Τα πράσινα φύλλα από τη φούστα όμως ξεκόλλησαν Παρέμειναν στο δάσος Εκεί θα με περιμένουν πάντα.»

Η Τέχνη, μας είπε ο Νίτσε, είναι το μεγάλο διεγερτικό της ζωής που σπρώχνει το δημιουργό να φιλιώσει τα αφίλιωτα να συνθέσει τυφλές αντικρουόμενες δυνάμεις. Αλλά για να τα καταφέρει, οφείλει να αποσπαστεί από τον κόσμο των φαινομένων, πέρα από το καλό και το κακό, πέρα από την αδικία και τον πόνο και να αφήσει τη φαντασία να κάνει το δικό της έργο. Ποιό είναι αυτό; Να συμμαζέψει το διαμελισμένο κόσμο των φαινομένων, να τους δώσει υπόσταση φέρνοντάς τα όλα στο φως. Έτσι και η Σοφία Τριανταφυλλίδου. Τη βαθύτατη δημιουργική ανάγκη για έκφραση, την εμπιστεύεται στην γοητευτική δύναμη της φαντασίας. Έτσι μπορεί να κάνει ότι ποθεί η ψυχή της. Να κάνει τραμπάλα στη ράχη ενός ψαριού, να φορά το δάσος στη φούστα της∙ έτσι μονάχα ένα πουλί μπορεί να πάλλεται ολοζώντανο σ’ ένα πίνακα ζωγραφικής∙ έτσι μια ξύλινη κότα μπορεί να πετά, έχοντας κλεισμένη στην κοιλιά της, τη μητέρα!

Κωπηλατώντας ολομόναχη στον ωκεανό των καταπιεσμένων συναισθημάτων, γίνεται ‘’ταξιδεύτρια κόσμων», όπως ποθεί η ψυχή της∙ γιατί αυτό είναι το ποθούμενο, το ουσιώδες! Να απελευθερωθεί από υπαρξιακές αγωνίες και να ενωθεί με το φώς! Προϋπόθεση, όμως, γι’ αυτή την ιδανική κατάσταση της ψυχής, η αποτίναξη του «ζουρλομανδύα» ενός κόσμου, ολότελα αποπνιχτικού και παράφρονα που στο κείμενο μας δίδεται με ένα δυνατό συμβολισμό της ρόμπας που αντί για κουμπιά, έχει επάνω της ραμμένα χάπια.

«Με λένε ταξιδεύτρια

Για φόρεμα μου χάρισαν μια ρόμπα με μακριά μανίκια που αντί για κουμπιά έχει επάνω της ραμμένα χάπια. Με στενεύει αλλά τη συνήθισα.

Τη φορώ τα βράδια στο σκοτάδι. Τυλιγμένη μέσα της ,αισθάνομαι μαργαριτάρι κλεισμένο σε όστρακο. Ο σκληρός ασβεστόλιθος με προστατεύει από το σύρσιμο των ερπετών. Πριν με πάρει ο ύπνος, μασουλώ τα κουμπιά. Το ξημέρωμα με βγάζουν από μέσα της, είμαι τότε έτοιμη και ταξιδεύω στο φως.»

Ουτοπία άραγε η σωτηρία μέσω της λογοτεχνικής δημιουργίας; σίγουρα κανείς δεν σώθηκε από αυτήν. Όμως κάθε δημιουργία είναι μια μορφή, ίσως η ανώτερη, μορφή εξομολόγησης. Χάρη σ’ αυτόν τον εξομολογητικό της χαρακτήρα, παρακινεί τις ψυχές ν’ ανοίξουν, να εμπαθήσουν, να συγκινηθούν με αμοιβαιότητα. Ταυτόχρονα όμως μέσω της λογοτεχνικής δημιουργίας προσφέρεται στον αναγνώστη η ευχαρίστηση να περάσει στο κατώφλι μιας άλλης πραγματικότητας∙ να λύσει γρίφους κι αινίγματα, να αποκρυπτογραφήσει σύμβολα και εικόνες, για να φτάσει στην βαθύτερη αγωνία του δημιουργού.

Φυσικά λίγη σημασία έχει για τον αναγνώστη αν ανακαλύψει τον πυρήνα της.

Εξ άλλου δεν είναι αυτός ο σκοπός∙ εκείνο που μετράει πάνω απ όλα, είναι η απόλαυση της ανάγνωσης. Αυτή που ένιωσα κι εγώ, ταξιδεύοντας μαζί με τη συγγραφέα στο ποιητικό σύμπαν που δημιούργησε, όπου όλα επιτρέπονται κι όλα ανατρέπονται κάθε στιγμή.

Ένα πολυπρόσωπο σύμπαν με χρώματα και μυρουδιές, που φτιάχνει και χαλάει η δημιουργός του μέσα στην ευρυχωρία του συμβολικού χώρου.

.

ΛΙΝΑ ΦΥΤΙΛΗ

FRACTAL 28/11/2023

Ένα αλλόκοτο σύμπαν, όπου το παράδοξο κυριαρχεί, τα αντικείμενα μιλούν, συναισθάνονται, αντιδρούν, τα ζώα μεταμορφώνονται ανάλογα με το φως της μέρας ή σπαρταρούν κάτω από τα σεντόνια, οι άνθρωποι αποκτούν δέρμα ταπετσαρίας, τα παιδιά μεταμορφώνονται σε χαροπούλια, δημιουργεί η Σοφία Τριανταφυλλίδου, στο βιβλίο της «Το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού κι άλλες υδάτινες μικρές ιστορίες» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΑΩ.

Πρόκειται για εικοσιπέντε μικρο-διηγήματα που κινούνται στο μεταίχμιο μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας, επιχειρώντας διαφορετικές ερμηνείες του κόσμου. Σαν παιδικοί πίνακες ζωγραφικής που ρέπουν στο αλλόκοτο, η συγγραφέας αλλοιώνοντας τη συνηθισμένη αντίληψη των πραγμάτων και τις ερμηνείες τους, κατασκευάζει εικόνες και μικρόκοσμους που καταργούν τα λογικά όρια και κινούνται στα όρια μιας άλλης εμπειρίας.

Έτσι τα αντικείμενα, τα ζώα, οι ανθρώπινες υπάρξεις αποκτούν διαστάσεις υπερφυσικές, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίσματα, που κάνουν τον ομοιόμορφο κόσμο να μεταμορφώνεται. Κάθε λεπτομέρεια φωτίζεται από τη συγγραφέα, που ξεδιπλώνει και ξεσηκώνει τις πτυχές ενός δεύτερου κόσμου, ο οποίος κρύβεται κάτω από την συνηθισμένη τάξη των πραγμάτων. Μια ποιητική διάσταση κυριαρχεί στις σύντομες αυτές ιστορίες, που ενίοτε κουβαλούν μια αδιάλειπτη μελαγχολία.

«Σε παρακαλούσα να μην τρέχεις. Έχει φανοστάτες παντού, μου έλεγες. Όμως στη μοιραία στροφή, ο φανοστάτης απ΄ τη μεριά μου έγινε σπίρτο μισοσβησμένο- ενώ ο δικός σου σπίρτο, που κάηκε ολόκληρο». (Οι φανοστάτες, σελ 48)

Μέσα σε λίγες γραμμές, η Τριανταφυλλίδου γεννάει εκπλήξεις, γοητεύει με τις μινιατούρες- ιστορίες της, ανατρέπει κάθε λογική τάξη εμπλέκοντας τον αναγνώστη σε αυτή την περιπέτεια συνεχών εκπλήξεων. Διαβάζοντας το βιβλίο δεν μπορείς παρά να ακολουθήσεις το ρυθμό της γραφής της, καθώς συναρμολογεί τις ψηφίδες ενός πολύχρωμου μωσαϊκού. Ο αναγνώστης ξεφεύγει από αυτό που πίστευε ότι θα ήταν η τελική κατάληξη και μπαίνει σε έναν κόσμο αλλεπάλληλων ανατροπών.

Στο βιβλίο κυριαρχούν έντονες εικόνες, που η συγγραφέας κατασκευάζει μέσα από μια καθαρή, απλή γραφή, η οποία διαθέτει ακρίβεια και παραστατικότητα. Έτσι το παράδοξο στοιχείο εξισορροπείται και προβάλλει σαν μια εκδοχή της ζωής, που τα μάτια αδυνατούν να δουν με την πρώτη ματιά αλλά σιγά σιγά επεξεργάζονται και συνηθίζουν να το κοιτούν.

«Στη ράχη ενός ψαριού ήθελα το σπίτι μου…Όταν το ψάρι βυθίζεται στα ανοιχτά, γαντζωμένη στα βράγχιά του, δανείζομαι το οξυγόνο του και άλλοτε σουλατσάρω στα κοιλιακά του πτερύγια, άλλοτε κάνω τραμπάλα στην ουρά του κι άλλοτε πιάνω ξαφνικά το τιμόνι και γίνομαι καπετάνιος του.

Τα βράδια δεν χρειάζομαι ηλεκτρικό, φωσφορίζει το σπίτι μου. Σκεπάζομαι καλά με τα λέπια του, γιατί τα αστέρια του πέφτουν ξαφνικά, τρυπούν δυνατά και ματώνουν…» (σελ. 13, Το σπίτι στην ράχη ενός ψαριού, απόσπασμα)

Αυτή η αισθητηριακή προσέγγιση των θεμάτων, όπου το αρχέγονο στοιχείο κυριαρχεί, συναντώντας τον μαγικό ρεαλισμό, μορφοποιεί την πρώτη ύλη και προσδίδει μια ενστικτώδη σκληράδα στα όντα, που η συγγραφέας δημιουργεί. Έτσι έμμεσα, σε ένα σύμπαν που ακροβατεί μεταξύ ονειροπόλησης και πραγματικότητας, η Τριανταφυλλίδου μεταφέρει τον μύθο, τον τοποθετεί μέσα στην καθημερινή ζωή, αποδεικνύοντας τη ρευστότητα ενός κόσμου, όπου όλα είναι πιθανά κι όλα αίρονται ανά πάσα στιγμή. Τα πράγματα, τα πρόσωπα, τα ζώα αποκτούν ένα χαρακτήρα ιδιαίτερο, μυθικό και ευφάνταστο, σαν μια μορφή αντίστασης σε έναν κόσμο σκληρό, που μέσα από την αλληγορία και τη μεταφορά, ψάχνει τρόπο να ανταπεξέλθει στις συνεχείς ματαιώσεις.

.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΣΧΟΡΕΤΣΑΝΙΤΗΣ

FRACTAL 31/10/2023

Νοσηρές συμπεριφορές και δύστροπες κοινωνικές προεκτάσεις

Η πρώτη συλλογή διηγημάτων της Σοφίας Τριανταφυλλίδου, ευτύχησε να φιλοξενηθεί από τις, άψογης αισθητικής, εκδόσεις ΑΩ. Ένα όμορφο εξώφυλλο της Φωτεινής Χαμιδιελή (‘A little story’) διακοσμεί την καινούργια (Ιούλιος 2023) ετούτη έκδοση. Η συγγραφέας του βιβλίου όπως πληροφορούμαστε από το εσώφυλλο γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη (δεν αναφέρεται ο χρόνος γέννησης) και έως τώρα δημοσίευσε έργα της σε διάφορα έντυπα και ηλεκτρονικά λογοτεχνικά περιοδικά. Είκοσι πέντε διηγήματα, μικρές ιστοριούλες μιας έως τριών σελίδων, εκάστη, περιλαμβάνονται στην ενδιαφέρουσα ετούτη συλλογή. Κυριαρχεί η σύντομη φόρμα, με περικοπή και οικονομία λέξεων και φράσεων σε μια απλή στην πλειονότητα των περιπτώσεων πλοκή, με κάποια κενά της συνέχειας της ιστορίας, και με ελάχιστες ανατροπές στην υπόθεσή τους. Σε πρώτο ή τρίτο πρόσωπο ξετυλίγονται τα προφανή και βαθύτερα νοήματα της συγγραφέως τα οποία καλείται να ανιχνεύσει και αποκωδικοποιήσει ο αναγνώστης. Η Σοφία Τριανταφυλλίδου μας περιγράφει τον κόσμο των κύριων χαρακτήρων της, με έντονα στοιχεία παρμένα από τον ρεαλισμό, τον συμβολισμό και ακόμα από την περιοχή του υπερρεαλισμού. Σε όλα αυτά, εμπλέκεται η καθημερινότητα των ολίγων αριθμητικά πρωταγωνιστών των διηγημάτων, πλημμυρισμένη από πάθη, έννοιες, υπονοούμενα, σκληρά, μακροχρόνια και πολλάκις ανομολόγητα. Στο διήγημα ‘Σήμερα ζωγράφισε η μητέρα’, αναφέρεται σε δύστροπες και νοσηρές διαπροσωπικές ενδοοικογενειακές, εν προκειμένω, σχέσεις. Γράφει, για παράδειγμα, η συγγραφέας, για εκείνον τον αλκοολικό πατέρα που κακοποιούσε βάναυσα τη σύζυγό του, σε σχετική ερώτηση της αφηγήτριας στη μητέρα της: «…Τι είναι αυτά τα σημάδια; …… Ο μπαμπάς με ζωγραφίζει, σκιές και χρώματα είναι, ακόμη και τα δάκρυα. Εκείνη τη μέρα στη λίμνη, εκείνος κωπηλατούσε κατσουφιασμένος, η μητέρα δεν έβγαζε άχνα και εγώ έσφιγγα το αρκουδάκι στην αγκαλιά μου. Ξαφνικά ένα πυροβολισμός και το σώμα του «πατέρα» στη λίμνη. Κάτω από τη βάρκα, η σκιά του κωπηλατούσε ακόμη απειλητικά. Σήμερα ζωγράφισε η μητέρα.»

Πέρα από την ανθρώπινη κακοποίηση, ειδικά των ανήμπορων και των γυναικών, συνήθη θέματα τα οποία εμφιλοχωρούν στα διηγήματα αυτά, είναι οι ανθρώπινες αδυναμίες και τα ανθρώπινα πάθη. Εκκεντρικές σκέψεις, αδικαιολόγητες και ακραίες συμπεριφορές, αδικίες, τυραννίες, δεσποτισμός, κατάχρηση εξουσίας, η απελπισία, η αγάπη και η απόρριψή της, το παράλογο, η μνήμη, όπως και πολλά άλλα, είναι οι συνιστώσες των μικρών ιστοριών της.

«Ξαπλώνω στο χορτάρι, κυλιέμαι στα πεσμένα φύλλα, λερώνω τα ρούχα μου. Κάποια στιγμή ξελύνω τα μακριά μαλλιά μου και αρχίζω να πλέκω σ’ αυτά λουλούδια. Κάθομαι στα τέσσερα και αρχίζω να σκάβω με τα χέρια μου το φρέσκο χώμα δίχως σταματημό. Αγρίμι που θέλει να κρύψει κάτι. Βγάζω βιαστικά τα ρούχα και το ρολόι από την τσάντα και τα θάβω γρήγορα. Μαζί με αυτά θέλω να θάψω και την προηγούμενη ζωή μου…». Κι αμέσως μετά, κατρακυλά στο τέλος της σελίδας το αποκορύφωμα, «Η εικόνα όμως του Μάικ που έπεσε στο κενό, επειδή του πήρα τη θέση του διευθυντή, δεν θα μ’ αφήσει ποτέ να ξεχάσω» που έρχεται ως λάθος, θεϊκή τιμωρία, ενοχή, ντροπή, ταπείνωση, ή τί άλλο, άραγε; (Η θέση του διευθυντή).

Θα έπρεπε εδώ να σημειώσουμε και να συμπληρώσουμε ότι όλα τα διηγήματα έχουν τη μορφή σύμπλευσης ποιητικού και πεζού κειμένου, με ενσωματωμένα τα στοιχεία του ρεαλιστικού με το φανταστικό. Στη ‘Μάνα’, στην αρχή-αρχή του βιβλίου, γράφει πως, «Μετρούσε αιώνες η ελιά που αγκάλιαζε το πατρικό μας, ζητώντας μόνο λίγο νερό. Τώρα οι ρίζες της σε προχωρημένη άνοια μπερδεύουν τις διαδρομές και, αντί να χαθούν στο υπέδαφος, ξεπροβάλλουν αναμαλλιασμένες έξω από το χώμα. Εκεί έβρισκα καταφύγιο στα παιδικά μου χρόνια….Σήμερα δεν με αναγνώρισε», φέροντας σε αγαστή συνέργεια τη ζωή και το θάνατο, το πραγματικό με τα όνειρα, τον παντοδύναμο χρόνο και την επίδρασή του σε δέντρα και ανθρώπους, την προϊούσα φθορά όλων των υπάρξεων, την μη αποδοχή, μερικές φορές, της σκληρής πραγματικότητας που παρουσιάζεται επώδυνη μπροστά μας.

Στην «Ανοιχτή αγκαλιά», η αφηγήτρια ξεδιπλώνει και σκιαγραφεί με υφέρπον παράπονο και περισσή ειρωνεία την μακροχρόνια σχέση με τον πατέρα και τη μητέρας της, από τα μακρυνά χρόνια της γέννησής της, αφού ήταν κορίτσι αντί του αναμενόμενου αγοριού. Η πατρική και μητρική απόρριψη μετατρέπεται σταδιακά σε ακατάσχετη όρεξη, λαιμαργία, ανεξέλεγκτη βουλιμία και τελικά παχυσαρκία, δίκην υποκατάστατου της απαράδεκτης και απορριπτέας οικογενειακής συμπεριφοράς απέναντί της. Κι’ η ίδια αναγκαστικά γράφει με παράπονο για την επώδυνη γι’ αυτή πραγματικότητα, ότι δηλαδή, «Εγώ στον καθρέφτη βλέπω το μικρό μωρό που ποτέ δεν αποδέχτηκαν»!

Σε κάθε διήγημα τελικά η Σοφία Τριανταφυλλίδου, σκιαγραφεί με παραστατικό και ποιητικό, συνάμα, τρόπο τους κύριους χαρακτήρες των μικρών της ιστοριών, άλλοτε με χιούμορ, ειρωνεία και άλλες φορές με έκδηλη νοσταλγία την καθημερινή πραγματικότητα με όσα αυτή εμπεριέχει. Δεν υπάρχει όμως αμφιβολία ότι μεγάλο μέρος των κειμένων της αφορά τις ενδοοικογενειακές σχέσεις, την παρουσία και την ‘έλλειψη’ του πατέρα ή της μητέρας, περισσότερο, και το σπουδαιότερο πώς αυτές ξεδιπλώνονται και αποκαλύπτονται στο πέρασμα του χρόνου με τα ανάλογα τραυματικά ψυχικά συμβάματα.

Η Σοφία Τριανταφυλλίδου στην πρώτη της συλλογή διηγημάτων της ‘Το σπίτι στη ράχη ενός ψαριού’, αποτυπώνει αλληγορικά τον υποκειμενικό μας κόσμο, τις προσωπικές συμπεριφορές με τα βαθύτερα αίτιά τους και τις ευρύτερες κοινωνικές τους προεκτάσεις.

.

.

Ο Ανέστης Ευαγγέλου (φιλολογικό ψευδώνυμο του Ανέστη Παπαδοπούλου) γεννήθηκε το 1937 στη Θεσσαλονίκη. Οι γονείς κατάγοντας από τον Πόντο και ήρθαν πρόσφυγες στην Ελλάδα το 1922, μετά τη μικρασιατική καταστροφή. Τέλειωσε το, τότε επτατάξιο, Αμερικανικό κολλέγιο «Ανατόλια». Το 1955 και για ένα διάστημα (1955-1956) παρακολούθησε νομικά στο Αριστοτέλειο. Το 1952, με τη βοήθρια λίγο αργότερα και των δασκάλων του Λάμπρου Παραρά και Νίκου Παπαχατζή (του μετέπειτα διεθνώς γνωστού, λαμπρού μελετητή και μεταφραστή του Παυσανία), δυο βαθιά καλλιεργημένων και αντισυμβατικών πνευματικών ανθρώπων, αλλά και χάρη στην πλούσια δανειστική βιβλιοθήκη του «Ανατόλια», αρχίζει να διαβάζει λογοτεχνία και φιλοσοφία και ν’ ανακαλύπτει Καβάφη, Καρυωτάκη, Ρίλκε, Ντοστογιέβσκι, αλλά και Σοπεγχάουερ και Σπινόζα και Φρόυντ και Φρειδερίκο Νίτσε, από τις, θρυλικές πια, εκδόσεις Γκοβόστη, Μαρή, Δαρεμά, Αναγνωστίδη…
Το 1955, μαθητής ακόμα, γνωρίζει από κοντά τον ποιητή Γιώργο Θέμελη (που κατοικούσε τότε σε μια παλιά αλλά υπέροχη τουρκική μονοκατοικία, ένα στενό πιο κάτω από το πατρικό του σπίτι, στην Πάνω Πόλη) και γράφει την πρώτη, μαθητική μελέτη για την ποίηση του. Το 1956 εγκαταλείπει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο, για ν’ αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στη λογοτεχνία. Γράφει τα πρώτα του ποιήματα και εμφανίζεται για πρώτη φορά στη λογοτεχνία με το ποίημα Προετοιμασία και ώρες αναμονής πριν από το μακρύ ταξίδι (τεύχος 6 Δεκέμβριος 1958, σελ. 154, του περ. «Το περιοδικό μας»).
Μετά το θάνατο του πατέρα του (1957) , ένα γεγονός που, μαζί με το θάνατο του αδελφού του, σε πολύ τρυφερή ηλικία, τον σημάδεψε βαθιά και τον οδήγησε στη ποίηση, σαν σε καταφύγιο, παίρνει μέρος στον λογοτεχνικό διαγωνισμό του Δήμου Θεσσαλονίκης το 1960 και διακρίνεται με Πρώτο Έπαινο – βραβεία δεν είχαν δοθεί εκείνη τη χρονιά – για την, ανέκδοτη τότε, συλλογή του Περιγραφή εξώσεως. Στην κριτική επιτροπή, ανάμεσα σε άλλους : Εμμανουήλ Κριαράς, Βασίλης Τατάκης, Μανόλης Αναγνωστάκης. Στην τελετή απονομής γνωρίζεται, για πρώτη φορά, με τον ποιητή των Εποχών και της Συνέχειας, που τον ενθαρρύνει την ίδια χρονιά, γράφοντας το πρώτο κριτικό σημείωμα για την πρώτη του συλλογή (που, στο μεταξύ, κυκλοφόρησε) – ένα σημείωμα άκρως επαινετικό στη συντομία του (περ. «Κριτική», Σ. 11-12, Σεπτ. – Δεκ. 1960).
Δυο άνθρωποι τον βοήθησαν αποφασιστικά στα πρώτα του βήματα, οι ποιητές Γ. Θέμελης και, κυρίως ο Αναγνωστάκης. Αργότερα βέβαια, γνωρίστηκε και με όλους τους συγγραφείς της πόλης, που τους οφείλει πολλά, και ιδιαίτερα, από τους παλιούς, με τον Γ. Θ. Βαφόπουλο, με τον οποίο τον συνδέει μια σχεδόν ταυτόσημη βιοθεωρία. Γενικά, ο ποιητής θεωρεί την ποίηση και την πεζογραφία του, πέρα από ξένες γόνιμες επιδράσεις (Ρίλκε, Κάφκα, κ.ά.), πνευματικό παιδί της λογοτεχνικής παράδοσης της Θεσσαλονίκης, που άρχισε να δημιουργείται από το 1932, με την ίδρυση του περ. «Μακεδονικές Ημέρες».
Η λογοτεχνική αυτή παράδοση χαρακτηρίζεται έντονα από το στοιχείο της ενδοστρέφειας, της οδυνηρής αναδίπλωσης, μιας τάσης να αναδεικνύεται, σχεδόν αποκλειστικά, η σκοτεινή πλευρά της ζωής ως η πιο σταθερή και βαρύνουσα διάσταση της. (Δεν είναι τυχαίο ότι ο αμιγής, υμνητικός, λυρικός, πρώτος υπερρεαλισμός, δεν ευδοκίμησε ποτέ σ’ αυτή τη μουντή, γεμάτη βυζαντινές μνήμες και μυστικιστική πνευματική ατμόσφαιρα, πόλη. Η Θεσσαλονίκη δεν είχε ποτέ – και δεν θα έχει ίσως και στο μέλλον – έναν δικό της Γκάτσο, έναν Εμπειρίκο, έναν Εγγονόπουλο και φυσικά, έναν ηλιοπότη, μεταφυσικό του φωτός Οδυσσέα Ελύτη). Γιατί ο πόνος, δεν είναι συνήθως το βασικό δομικό υλικό της τέχνης όλων σχεδόν των αξιόλογων δημιουργών της Θεσσαλονίκης, ποιητών και πεζογράφων.
Ο Ευαγγέλου – στο ψευδώνυμο κατέληξε γιατί η ενασχόληση με τη λογοτεχνία, και ιδιαίτερα με την ποίηση, εθεωρείτο ίδιον… μη σοβαρού ανθρώπου την εποχή εκείνη, και οι ποιητές ζούσαν περίπου ως παράνομοι και παρίες του κοινωνικού περιθωρίου – εργάστηκε ως εκτελωνιστής στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης επί 32 συνεχή χρόνια, από το 1960 ως το τέλος του 1991, οπότε αποσύρθηκε για λόγους υγείας.
Εξέδωσε 8 ποιητικά βιβλία και το 1988 συγκέντρωσε σε ένα τόμο όλη την ως τότε ποιητική εργασία του, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Παρατηρητής» με τίτλο Τα ποιήματα, 1956 – 1986. Έγραψε ακόμα και δημοσίευσε τα πεζογραφήματα Το ξενοδοχείο και το σπίτι και άλλα πεζά (Νεφέλη 1985) και τα βιβλία Ανάγνωση και Γραφή («Παρατηρητής», 1981) και Εννέα εκδοχές για τη ποίηση και την ποιητική («Παρατηρητής», 1990) όπου συγκέντρωσε κείμενα λογοτεχνικής κριτικής. Φέτος εξέδωσε το τελευταίο (ένατο) ποιητικό βιβλίο του, με τίτλο Το Χιόνι και η Ερήμωση («Χειρόγραφα», 1994) και τον τόμο
Η δεύτερη μεταπολεμική γενιά (1950 – 1970) («Παρατηρητής», 1994) μια ανθολογία και συγχρόνως γραμματολογία της αφανούς και παρασιωπημένης αυτής γενιάς; των ελληνικών γραμμάτων, έργο που τον απασχόλησε 25 χρόνια, μια έρευνα, μελέτη του έργου των εκπροσώπων της, όταν κανείς δεν μιλούσε γι’ αυτούς και οι περισσότεροι ήταν παντελώς άγνωστοι (συχνά και με τη θέληση τους), ακόμα και (κάποιοι απ’ αυτούς) και στο εξαιρετικά περιορισμένο, εξειδικευμένο και ενήμερο κοινό της ποίησης (ποιητές, κριτικούς και γραμματολόγους). Η ανθολογία αυτή, στις 630 περίπου σελίδες της αρχίζει με ένα εκτεταμένο πρόλογο του ανθολόγου – επιμελητή, συνεχίζεται με μια εμπεριστατωμένη εισαγωγή του καθαρόαιμου κριτικού της γενιάς αυτής Γιώργου Αράγη, όπου, μέσα σε 35 πυκνοτυπωμένες σελίδες, γίνονται καίριες τομές και βγαίνουν γόνιμα συμπεράσματα, ακολουθεί η εκτεταμένη ανθολόγηση 45 ποιητών, συμπεριλαμβανομένου και του ανθολόγου, ποιήματα του οποίου, σε επίμετρο, ανθολόγησε ο Γ. Αράγης, και κλείνει με τους πίνακες και τα ευρετήρια. (Χρονολογικός πίνακας ποιητών, με το έτος γέννησης, έτος πρώτης δημοσίευσης και έτος πρώτης έκδοσης, Χρονολογικός πίνακας ποιητικών συλλογών των ποιητών που ανθολογούνται, από το 1950 ως το 1992, οπότε και σταματάει η έρευνα του επιμελητή, Ευρετήριο τίτλων και πρώτων στίχων, Ευρετήριο ποιητών και, φυσικά, με τον Πίνακα περιεχομένων).
Η ανθολογία περιέχει επαρκή ανθολόγηση, σύντομο και τυποποιημένο βιογραφικό σημείωμα, πλήρη εργογραφία, μεταφράσεις ποιημάτων σε ξένες γλώσσες, και εκτεταμένη κριτικογραφία για το έργο των παρακάτω ποιητών, κατά σειρά πρώτης εμφάνισης, εκτός του ανθολόγου που, όπως προαναφέρθηκε, ανθολογείται σε Επίμετρο: Ντίνος Χριστιανόπουλος, Βασίλης Καραβίτης, Σπύρος Τσακνιάς, Κική Δημουλά, Τάσος Κόρφης, Νίκος Αλέξης-Ασλάνογλου, Ζέφη Δαράκη, Αλέξης Ζακυνθηνός, Βύρων Λεοντάρης, Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, Ορέστης Αλεξάκης, Λουκάς Κούσουλας, Τάσος Πορφύρης, Λεωνίδας Ζενάκος, Γιάννης Νεγρεπόντης, Μάρκος Μέσκος, Ματθαίος Μουντές, Νίκος Γρηγοριάδης, Κατερίνα Αγγελάκη-Ρούκ, Λεία Χατζοπούλου-Καραβία, Θωμάς Γκόρπας, Κώστας Πασβάντης, Χρίστος Ρουμελιωτάκης, Θανάσης Τζούλης, Γιώργης Μανουσάκης, Γιώργος Δανιήλ, Τάσος Ρούσσος, Πρόδρομος Χ. Μάρκογλου, Γιολάντα Πέγκλη, Π. Σωτηρίου, Μαρία Κέντρου-Αγαθοπούλου, Ανδρέας Αγγελάκης, Κυριάκος Χαραλαμπίδης, Μάνος Ελευθερίου, Τάσος Γαλάτης, Νίκος Καρανικόλας, Μάριος Μαρκίδης, Βαγγέλης Ροζακέας, Κώστας Ροδααίκης, Τάσος Δανέγρης, Τόλης Νικηφόρου, Νανά Ησαΐα, Χρίστος Λάσκαρης, και Μαρία Καραγιάννη. Πρόκειται για ανθολογία ποιητών και όχι ποιημάτων. Αυτό σημαίνει ότι δεν περιλαμβάνονται σ’ αυτήν ποιητές που έγραψαν ένα ή και περισσότερα καλά ποιήματα (που δεν συγκροτούν όμως μαζί με όσα έγραψαν, ένα ιδιαίτερο, αναγνωρίσιμο σύνολο), αλλά όσοι με το έργο τους, μικρό ή μεγάλο σε έκταση – δεν έχει σημασία – έχουν κερδίσει πια την προσωπική τους φωνή και έχουν προσθέσει τον δικό τους, ευδιάκριτο ήχο, στην πολυφωνία της ποίησης της δεύτερης μεταπολεμικής γενιάς, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας της. Λογική συνέπεια που απορρέει από το είδος αυτών των ανθολογιών, καθώς αποσκοπούν στον εντοπισμό και την ανάδειξη κοιτασμάτων μάλλον παρά στην ανακάλυψη μεμονωμένων ψηγμάτων, είναι ο περιορισμένος αριθμός των ποιητών αλλά σ’ αντιστάθμισμα, η επαρκής ποσοτικά δειγματοληψία του έργου τους, ενώ θυσιάζονται αναπόφευκτα αρκετά καλά, αλλά μοναχικά και χωρίς συνέχεια ποιήματα. Η ανθολογία περιλαμβάνει ποιητές που γεννήθηκαν από το 1929 ως το 1940, χρονικά όρια που καθορίστηκαν από τον Αργυρίου και, όσο ξέρω, δεν αμφισβητήθηκαν σοβαρά από κανέναν. Ο παρενθετικός, εξάλλου, χρονικός δείκτης του τίτλου θέλει να δηλώσει ότι οι ποιητές, που τελικά συγκροτούν με το έργο τους την ανθολογία, εμφανίστηκαν όλοι, εκτός από δυο εξαιρέσεις, στην εικοσαετία 1950-1970. Πρόκειται για ανθολογία αντιπροσωπευτική όλων των τάσεων, που υπάρχουν και έχουν επισημανθεί από την κριτική, οπότε – σπανίως – η τελευταία καταδέχτηκε να προσέξει
κάποιους από τους εκπροσώπους της γενιάς αυτής, με μοναδικό κριτήριο την ποιότητα, εννοημένη αποκλειστικά ως αισθητική δικαίωση της γνησιότητας: οι καλύτεροι ποιητές κάθε τάσης με τα καλύτερα ποιήματα τους. Κάθε κριτικογραφική πληροφορία που μας έστειλαν οι ποιητές – συχνά ελάχιστες, γιατί πολλοί απ’ αυτούς αδιαφόρησαν ή δεν κρατούσαν αρχείο – διασταυρώθηκε από τον επιμελητή, όσο γινόταν, για την αποφυγή τυχόν λαθών και συμπληρώθηκε με την έρευνα σε 55 περιοδικά της περιόδου 1950 – 1992, με αποδελτίωση κριτικών σημειωμάτων, δοκιμίων, άρθρων και μελετών για τους ποιητές της ανθολογίας.
Ο επιμελητής προσπάθησε να δώσει μια αυστηρή, δωρική σχεδόν μορφή στην ανθολογία – αποφεύγοντας εικόνες, φωτογραφίες και άλλα εντυπωσιακά στοιχεία – προσπαθώντας να την καταστήσει, εκτός από ενημερωτικό καθρέφτη της ποίησης μιας εποχής, εργαλείο για τους μελλοντικούς μελετητές της λογοτεχνίας μας.
Σε ότι αφορά την πρόσφατη συλλογή μου Το Χιόνι και η Ερήμωση, αποτελείται από δυο μέρη (στο Χιόνι με ποιήματα της περιόδου 1987 – 1990, μέρος που συνεχίζει, ως ένα βαθμό, το κλίμα και την ατμόσφαιρα της προηγούμενης συλλογής Η επίσκεψη και άλλα ποιήματα («Ιδίοις Αναλώμασιν» 1987), και (Ερήμωση), με ποιήματα γραμμένα από το 1989, χρονιά που με πρωτοχτύπησε η επάρατος, ως το 1993.
Ο Ευαγγέλου μετά την μεταπολίτευση του 1974, πήρε ενεργό μέρος στην πολιτιστική κίνηση της Θεσσαλονίκης, κυρίως μέσω της Λέσχης Γραμμάτων και Τεχνών Β. Ελλάδος, που την εποχή εκείνη ανέπτυξε εντονότατη δράση. Είναι μέλος της Εταιρίας Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης και ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Σε ότι αφορά τέλος την πνευματική ατμόσφαιρα της Θεσσαλονίκης αυτή βοηθάει, μακριά απ’ τους πειρασμούς της εύκολης δημοσιότητας και προβολής της Αθήνας, στην απομόνωση των συγγραφέων και στην όσο γίνεται πιο επιμελημένη γραφή. Η ατμόσφαιρα αυτή βοήθησε αποφασιστικά και τον Ευαγγέλου και διαμόρφωσε καίρια το έργο του.

.

.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

«Περιγραφή εξώσεως», Θεσσαλονίκη, 1960 & εκδ. Χειρόγραφα, Θεσσαλονίκη, 1995
«Μέθοδος αναπνοής», Θεσσαλονίκη, 1966
«Αφαίμαξη ’66-’70, Θεσσαλονίκη, 1971
«Ανέστης Ευαγγέλου, Τα ποιήματα (1956-1970)» (συγκεντρωτική έκδοση), Θεσσαλονίκη, 1974
«Το διάλειμμα», Θεσσαλονίκη, 1976
«Τα χαι-κάι», εκδ. Κέδρος, Αθήνα, 1978
«Απογύμνωση», εκδ. Τραμ, Θεσσαλονίκη, 1979
«Η επίσκεψη και άλλα ποιήματα», Θεσσαλονίκη, 1987
«Ανέστης Ευαγγέλου, Τα ποιήματα (1956-1986)» (συγκεντρωτική έκδοση), εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1988
«Το χιόνι και η ερημοποίηση», εκδ. Χειρόγραφα, 1994
«Ανέστης Ευαγγέλου, Τα ποιήματα (1956-1993)» (συγκεντρωτική έκδοση), εκδ. Καπάνι, Θεσσαλονίκη, 2007

ΠΕΖΟΓΡΑΦΗΜΑΤΑ :

«Το ξενοδοχείο και το σπίτι», 1966
«Το ξενοδοχείο και το σπίτι και άλλα πεζά», εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 1985 & εκδ. Σύγχρονοι ορίζοντες, Θεσσαλονίκη, 2001

ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΡΙΤΙΚΗΣ :

«Ανάγνωση και γραφή», εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1981
«Εννέα εκδοχές για την ποίηση και την ποιητική», εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1990
“Αναγνώσεις και θέσεις” Κριτικά κείμενα Εισαγωγή, φιλολογική φροντίδα: Αλέξης Ζήρας (Γαβριηλίδης 2010)

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ :

«Η δεύτερη μεταπολεμική ποιητική γενιά», εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1994

.

.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΞΩΣΕΩΣ (1960)

Μη με ρωτάτε, δεν ξέρω ποιος είμαι
και πού πάω, έχασα το σπίτι μου.
Γ. ΘΕΜΕΛΗΣ

ΠΟΙΟΣ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΛΟΙΠΟΝ ΝΑ ΦΑΝΤΑΣΤΕΙ

Ποιος μπορούσε λοιπόν να φανταστεί
τη βίαιη έξωση από το προγονικό σπίτι,
με τα παλιά έπιπλα πεταμένα στους δρόμους, σπασμένα,
όταν ακόμα το παιδί αμέριμνα έπαιζε
τους πρώτους μήνες του καλοκαιριού.
Κι όμως ο Θεός το ήξερε: το σπέρμα του κακού
υπήρχε από τότε ακόμα, αθόρυβα, μυστικά
απεργάζονταν το πεπρωμένο μου.

Κυκλοφορώ σ’ ένα χώρο αφηρημένο
κινούμαι σε μια περιοχή φανταστική
ο κόσμος μου είναι καμωμένος από υλικά του ονείρου.
Γνωρίζω καλά το παρόν, διαρκώς βεβαιούμαι
απέκτησα τη βεβαιότητα των πεθαμένων
ομιλώ με σταθερή φωνή για τις ερχόμενες μέρες.

Εποχή του θρύλου, ω πόσο χαμένη,
απίθανη φαντάζεις, απρόσιτη
και στην πιο τολμηρή φαντασία.

Δεν έχω μια παλιά φωτογραφία να ζεστάνω τη μνήμη.

Πού είναι τα μάτια μου και τα παλιά μου τα ρούχα.
Πού είναι το πρόσωπό μου και τα τρύπια μου παπούτσια.
Τι έγινε η φωνή μου, ποιος την έκλεψε
πού είναι τα μεγάλα παλαιικά δωμάτια που φύλαξαν την άγνοιά μας.

ΜΕ ΜΙΚΡΑ ΒΗΜΑΤΑ

Με μικρά βήματα μέσα στη μνήμη περνάς,
μακρινή μουσική, ήχοι ενός άλλου κόσμου,
ως εσύ, αθόρυβη, ανοιχτή πάντοτε πληγή
γι’ αυτούς που εγκατέλειψαν τα σπίτια τους ή τα ’χασαν ανεξήγητα,
για όσους δεν έχουνε πού την κεφαλήν κλίναι,
καθώς όταν σου ρίχνουνε φαρμάκι στο ποτήρι
και δεν έχεις πια γεύση παρά μόνο για πίκρα,
καθώς ένα παιδί που του αρπάζουνε το παιχνίδι του
και το αφήνουν με άδεια χέρια σε μια έρημη σάλα–
με μικρά βήματα μέσα στη μνήμη περνάς
σταλάζεις ένα σύννεφο στην καρδιά, θολώνεις τη μέρα
τυλίγεις με ομίχλη τα πρόσωπα, παιδεύεις
τα τελευταία που μας έμειναν όνειρα.

ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Τοπίο υγρό, ακαθόριστο, μες στην ομίχλη,
αίσθηση φευγαλέα πραγμάτων λησμονημένων μες στο χρόνο∙
φωνές ανασυρμένες από σκοτεινά βάθη,
κομματιασμένες, μισοφαγωμένες,
ποντισμένες βαθιά σ’ αβέβαιη καταχνιά
κι εκείνοι οι ερειπωμένοι τοίχοι
με πλούσια, πυκνή βλάστηση, στους πρώην διαδρόμους.

Έτσι έρχονται κάποτε μέσα στον ύπνο
τα εξαίσια πράγματα της πρώτης αίγλης:
το σπίτι με τον καλό καπνό που ανεβαίνει,
η στέγη και το κατάλυμα.

ΕΛΑ ΛΟΙΠΟΝ ΜΕΣ’ ΑΠΟ ΤΑ ΧΑΛΑΣΜΑΤΑ

Έλα λοιπόν μέσ’ από τα χαλάσματα και τα ερείπια,
μορφή μικρή και τρυφερή, σταματημένη στην πρώτη ηλικία,
έλα, πνεύμα του καλού, μυθικό πρόσωπο,
όταν στους δρόμους βρέχει μοναξιά
κι η νύχτα πέφτει νωρίς δίχως ύπνο και όνειρα,
πλύνε το σύννεφο που μου τυλίγει το πρόσωπο,
καθάρισε τον ουρανό, προχώρησε,
άνοιξε δρόμο μέσ’ από τα χαλάσματα και τα ερείπια,
κάνε μου ένα χώρο να σταθώ, να κινηθώ,
να μπορώ να υπάρξω πιο ανθρώπινα.

ΑΝ ΘΡΗΝΩ

Αν θρηνώ
δεν είναι τόσο γιατί έχασα το σπίτι μου
και δεν έχω πια πού την κεφαλήν κλίνη
(σ’ αυτό ίσως κι εγώ να φταίω εν μέρει)
δεν είναι τόσο για το σύννεφο που μου τυλίγει το πρόσωπο
που μου νυχτώνει την όψη∙
είναι που είμαι γεμάτος από λέξεις,
βάρος αβάσταχτο από λέξεις, λόγια, φράσεις
έτοιμες από καιρό, νοήματα
που δεν μπορούν να βγουν
αφού εσύ
δεν μπορείς πια ν’ ακούς ανθρώπινες ομιλίες.

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΝΘΡΩΠΟΙ

Υπάρχουν άνθρωποι που και μόνον επί τη θέα τους τρομάζεις:
δε χρειάζεται καν να σου αποκαλύψουν την ψυχή τους,
πρόσωπα με σταματημένη την κίνηση, απολιθωμένα,
φαγωμένα, βαθουλωμένα σαν τις θαλάσσιες πέτρες,
–πνοή ζωής δεν περνάει ποτέ απ’ αυτά τα μάτια–
άλλοτε πάλι παραμορφωμένα οικτρά, αγνώριστα,
δίχως μύτες, στόμα, παρειές, και στα μάτια
δυο άδειες τρύπες.

Καμιά φορά τους συναντάς στο δρόμο
κι έντρομος το πρόσωπο αλλού στρέφεις ή αρχίζεις
να τρέχεις όσο πιο γρήγορα μπορείς για ν’ αποδιώξεις
έτσι το απαίσιο θέαμα.

(Τίποτα, τίποτα δε φτάνει
την οξύτητα της οδύνης στα πρόσωπά μας.)

ΠΡΟΛΑΒΕ, ΠΟΙΗΣΗ

Τούτη την τελευταία ώρα που νιώθω κιόλας
να τρίζουν τα θεμέλιά μου, που ακούω
οι μυστικοί μου αρμοί να παίζουν, απειλώντας με
κάθε στιγμή να πέσω και να σωριαστώ–
τούτη την ύστατη ώρα
πρόλαβε, ποίηση
λέξεις
αίμα από το αίμα μου
από τη σάρκα μου σάρκα
πρόλαβε, ποίηση
πριν έρθει η νύχτα
να διασώσω κάτι από το πρόσωπό μου.

ΔΕΝ ΤΗΝ ΑΡΝΙΕΜΑΙ ΤΗΝ ΟΔΥΝΗ

I

Δεν την αρνιέμαι την οδύνη, δε φυγομαχώ
θα μπορούσα ν’ αντέξω τον μεγαλύτερο πόνο, όμως κάπως,
να βρεθεί κάπως ένας τρόπος να εξανθρωπίσω τον πόνο μου,
να μη με κυνηγούν φαντάσματα. Όλα θα μπορούσα
να τα υποστώ τ’ ανθρώπινα μαρτύρια, όλα για να μπορέσω
πλήρης, επιτέλους, να πορευτώ, να υπάρξω
θέλω να πω, να διανύσω συμπαγής
την περιοχή που μου δόθηκε.

ΚΑΘΩΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΠΡΟΧΩΡΕΙΣ

Καθώς μέσα στο χρόνο προχωρείς και βλέπεις
μέρα τη μέρα να πληθαίνουνε τα ερείπια,
να πέφτουν ένα ένα τ’ αγκωνάρια
που απάνω τους είχες χτίσει τη ζωή σου,
καταλαβαίνεις ολοένα πιο πολύ, διδάσκεσαι,
πως μόνο εσύ τον ορίζεις το χώρο σου:
είναι δικά σου τούτα τα ερείπια κι είσ’ εσύ
που πρέπει να σηκωθείς, να πάρεις
νερό και λάσπη, με τα ίδια
υλικά να ξαναχτίσεις τους τοίχους σου.

Τώρα που βλέπεις καθαρά, που ξέρεις επιτέλους
πως από πουθενά βοήθεια δεν μπορείς να περιμένεις.

ΜΗΝ ΑΠΟΡΕΙΣ, ΜΗΤΕΡΑ

Μην απορείς, μητέρα, μην τρομάζεις
τούτα τα ποιήματα διαβάζοντας. Θα τα βρίσκεις, βέβαια,
λίγο στενάχωρα, σάμπως να θέλουν
από τις λέξεις μέσα να βγουν. Ίσως, ακόμα,
το γιο σου μέσα τους να μην αναγνωρίζεις. Κι όμως
δικά του είναι, μητέρα· αυτόν εικονίζουν.

Πάσχουν κι αυτά όπως κι αυτός από ασφυξία,
χάνονται μέσα τους, γυρίζουν, επιστρέφουν,
πάσχουν να βγουν από τις λέξεις όπως κι εκείνος
πάσχει να βγει από το πετσί του μέσα.

Μην απορείς, μητέρα, μην τρομάζεις· προ παντός
μη σε κυριέψει απελπισία· κάτι στηρίζει
το γιο σου, που εσύ δε βλέπεις:
μέσα του, από τα πόδια ως την κορφή, είναι μια κολόνα
που τον στυλώνει, τον κρατά μ’ όρθιο το κεφάλι,
που τον ψυχώνει, βήμα με βήμα, αγκώνα με αγκώνα,
μέσ’ απ’ ερείπια ν’ ανοίγει δρόμο και να προχωράει.

ΣΑΝ ΤΟΥΣ ΞΕΝΙΤΕΜΕΝΟΥΣ

Όπως ξενιτεμένος ή ταξιδιώτης
που την πατρίδα άφησε πίσω και γυρίζει
από τόπο σε τόπο, μακριά
από το πάτριο χώμα, και δίχως
να το καταλαβαίνει η νοσταλγία
του τρώει τα σωθικά, τον φθείρει,
και κάποτε, σαν από ύπνο βαθύ ξυπνώντας
να γυρίσω, φωνάζει, πότε θα γυρίσω —
έτσι κι εσύ πώς μοιάζεις, ψυχή μου,
που από θάνατο σε θάνατο γυρνώντας
σε χώρες σιωπής περιδιαβάζοντας
από τον ένα τον χαμό στον άλλο τον χειρότερο
ξάφνου θυμάσαι αυτή τη γη, αυτόν
τον δίχως τέλος ουρανό, τον ήλιο
τη γήινη γεύση των καρπών στον ουρανίσκο
κι όταν
καμιά φορά επιστρέφοντας όπως ταιριάζει
σ’ αυτούς που πολύ προχώρησαν στο θάνατο και τη ζωή
με μάτια νέα αντικρίζεις, ακριβώς όπως
ο ταξιδιώτης, ο ξενιτεμένος την πατρίδα —
πώς το φως, τη γη, τον ουρανό, με πόση
λαχτάρα τα δέχεται όλα αυτά, σαν βρέφος
που από τη σκοτεινή βαθιά σπηλιά της μάνας βγαίνοντας
πρώτη φορά τον κόσμο βλέπει.

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΚΑΙ ΩΡΕΣ ΑΝΑΜΟΝΗΣ
ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΑΠΟ ΜΑΚΡΥ ΤΑΞΙΔΙ 

I

Στη σειρά καθόμαστε και περιμένουμε:
έτοιμες οι βαλίτσες, οι αποσκευές.
Βλέπεις την ώρα, βηματίζεις,
όλο αναμονή ’σαι, ανησυχία,
κι οι μελλοντικοί σύντροφοι, όλοι
σιωπηλοί, μοναχικοί, σαν χαμένοι
μέσα τους, μιλούνε και στη στιγμή
αισθάνεσαι στην αδιάκοπη απουσία:
μόνοι, πικροί και σαν υπνωτισμένοι.

II

Δεν σε αρνούμαι, ζωή, με όσα κι αν φέρνεις
όμως πολύ, με θάνατο, μου έρχεσαι αλλοιωμένη.
Πολλές παραχωρήσεις έκαμα, δείχτηκ’ απέναντί σου
συγκαταβατικός, στην οδύνη κατεύνεσα,
αγάπησα σχεδόν τούτους τους στενούς
λασπωμένους δρόμους, τη νύχτα, την ομίχλη και τα τρωκτικά —
όμως μη με εξαντλείς, στο έσχατο
μη με φέρνεις σημείο.

.

ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ (1966)

Εδώ που βρίσκομαι σε σας μιλώ
εγώ ο φτωχός καθώς εσείς, ο έρημος.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΞΩΣΕΩΣ

ΔΕ ΜΙΛΗΣΑ ΑΚΟΜΑ

Δε μίλησα ακόμα όσο έπρεπε
έχω πολύ απόθεμα που με βαραίνει
πολλές ακόμα λέξεις, πολλά λόγια
άπειρο πλήθος από φράσεις κι από λόγια
όμως μη με κατηγορείτε φίλοι μου που αργώ
που δυσκολεύομαι τόσο να μιλήσω —
πρέπει να βρω τα σύμβολα που πρέπουν
τις σκοτεινές μου αλληγορίες.

Πώς να μιλήσεις, πώς να εκφραστείς
πώς να δεχτείς έτσι γυμνό το θάνατο.

ΤΟ ΞΕΡΕΙΣ, ΘΕΕ ΜΟΥ

Το ξέρεις, Θεέ μου, πως δε θέλω
πολλά πράγματα για να ζήσω· ξέρεις
πόσο ολιγαρκές είναι το τέκνο σου.
Χρήματα δε σου ζήτησα ποτέ
να με βοηθήσεις ν’ αποκτήσω, μήτε
ωραία γυναίκα, να ζηλεύουν οι άλλοι.
Τίποτα δε σου ζήτησα κι όχι μονάχα
τώρα που δε μ’ ακούς παρά και πρώτα.
Να σ’ απασχολήσω δεν τόλμησα με το άτομό μου
να σου μιλήσω, να σου πω για το χαμένο σπίτι.
Όμως τώρα σ’ το ζητάω, Θεέ μου, δεν μπορώ
απόκαμα να τριγυρνώ στους δρόμους σαν αλήτης
έκανα υπομονή όσο μπόρεσα
άλλο δεν έμεινε κουράγιο στην καρδιά μου:

βρες μου ένα σπίτι, χτίσε μου ένα σπίτι —
δεν μπορώ έτσι άστεγος να ζήσω.

ARS POETICA

Το ποίημα δεν είναι τραγούδι,
ανάερη θλίψη για κάτι μακρινό, χαμένο,
έστω με την πιο τέλεια μουσική∙ δεν είναι
αναμονή του άγνωστου, γοητευτική,
μες στην αβεβαιότητά της, προσδοκία.

Το ποίημα είναι μια ανοιχτή πληγή που τρέχει –
όσο πιο ανοιχτή τόσο καλύτερα∙ κάνω ποίηση
θα πει τρυπώ το θώρακα μ’ ένα νυστέρι
ψάχνω με χέρι σταθερό όπως οι χειρούργοι
γυρεύω την καρδιά και την τρυπώ, χύνω το αίμα
άφθονο μες στις λέξεις – κόκκινο,
ζεστό, το αίμα, όλοι το ξέρουν,
το πιο θαυμαστό, το πιο όμορφο πως είναι πράγμα.

ΥΠΟΘΗΚΗ ΠΑΤΡΙΚΗ

Να το ξεγράψεις πια το σπίτι, να το σβήσεις
από τη μνήμη σου εντελώς· είναι καιρός
να τ’ αγαπήσεις πια αυτά τα έπιπλα
που άλλοι πριν από σένα τα μεταχειρίστηκαν,
με τα σπασμένα πόδια, το σωρό τη σκόνη,
τις ξεχαρβαλωμένες σούστες τους, να τ’ αγαπήσεις
σαν να ’τανε δικά σου από τα παιδικά σου χρόνια·
είναι καιρός να συνηθίσεις τα χοντρά ποντίκια
που τριγυρίζουν στις γωνίες, να γίνεις φίλος
με τους ρουφιάνους και τους χαρτοκλέφτες, ν’ αγαπήσεις
σαν να ’ταν σπίτι σου το πανδοχείο αυτό.

Να το ξεγράψεις πια. Είν’ επικίνδυνη
και μόνο η σκέψη του σπιτιού, η ανάμνηση —
πρέπει να ζήσεις, βέβαια, είσαι νέος.

ΤΩΡΑ ΠΟΥ ΓΗΙΝΟ ΣΤΗΡΙΓΜΑ

Τώρα που γήινο στήριγμα δε με κρατεί
πάρεξ η θαμπωμένη μνήμη του σπιτιού∙
τώρα που εσπάσαν ανεξήγητα μία μία
(ή εγώ τις έσπασα) όλες οι γέφυρες∙
τώρα που και η πλέον δύσβατη ατραπός που απέμεινε
από εχθρικά και άγρια χόρτα έχει φράξει–
καιρός πλέον να μιλήσουμε εμείς οι δύο
καιρός σαν παλιοί φίλοι να δώσουμε τα χέρια
να συνεννοηθούμε επιτέλους.

ΘΥΜΑΤΑ ΑΠΑΤΗΣ

Θε μου η ζωή, ξέραμε, είναι κάτι χωριστό
απ’ το θάνατο, πράγμα διαφορετικό, αντίμαχο —
κυρίως αυτό. Έτσι κινήσαμε αθώοι και πλήρεις
ανύποπτοι και δυνατοί, ανοιχτήκαμε
στην άπλα του πελάγου, στον πολύβουο πόντο,
δίχως προφύλαξη καμιά, καθώς ταιριάζει
στους αθώους, στους ανύποπτους και δυνατούς,
ανοιχτήκαμε
όσο βαστούσε η δύναμη κι η μπόρεσή μας.

Τώρα
μετά από τόσα χρόνια ταξιδιού
μετά από τόση περιπλάνηση, από τόση πάλη
με τα στοιχεία της θάλασσας, με τον αέρα
καταλαβαίνουμε το νόημα της περιπέτειας
το νόημα του ταξιδιού, πως θύματα
απάτης πέσαμε, πως ξεγελαστήκαμε
αφού εκείνο που ζωή ονομάζαμε
δεν ήταν (τώρα το βλέπουμε) παρά
η άλλη όψη του θανάτου.

Θε μου, πέσαμε θύματα απάτης.

ΓΕΝΝΑΙΟΤΗΣ

Έλα, λοιπόν, τέρας με τα πολλά κεφάλια, το άγριο στόμα,
ύπουλο τρωκτικό που από τα μέσα τρως τα σωθικά μου,
χθαμαλό φίδι, εργατικό και ακούραστο,
που αθόρυβα μου φαρμακώνεις την καρδιά με μικρές δόσεις·
έλα, κοράκι αχόρταγο με τ’ άγρια νύχια
τέρας με τα πολλά κεφάλια, το άγριο στόμα,
έλα και σήμερα να πάρεις ματωμένη σάρκα
να πιείς αίμα ζεστό και κόκκινο,
έλα, δε σε φοβάμαι πια, δεν κρύβομαι —
δεν έμειναν πια σωθικά, δεν έμεινε αίμα,
δεν έμεινε άλλη σάρκα, άλλη καρδιά,
έλα να μετρηθούμε πια στήθος με στήθος.

ΤΙΣ ΝΥΧΤΕΣ, ΟΤΑΝ ΟΛΟΙ ΚΟΙΜΟΥΝΤΑΙ

Τις νύχτες, όταν όλοι κοιμούνται
κι εγώ γελιέμαι πως ο Θεός μ’ ακούει και προσεύχομαι,
πόσες φορές δε ζήτησα
πόσες φορές δεν παρακάλεσα:

Θεέ μου, κάνε πιο απλόν
πάρε αυτό το κορμί και τσάκισέ το
σπάσε τα κόκαλά μου, αφάνισε το δέρμα μου
πάρε αυτήν την πολύπλοκη καρδιά και κάν’ τη στάχτη
κάνε μου λιώμα το κρανίο
δώσε ένα τέλος στο τυραννισμένο αυτό μυαλό –
κι ύστερα πάρε κάνε με από την αρχή,
γέννησέ με ξανά όπως δε μ’ έκαμεν η μάνα μου,
κάνε με απλόν και μονοκόμματο
όπως κομμένον άγριο βράχο σε φαράγγι.

ΦΟΡΕΣ ΦΟΡΕΣ ΣΥΛΛΟΓΙΖΟΜΑΙ

Φορές φορές συλλογίζομαι τι χρειάζονται όλ’ αυτά
τι χρειάζεται η ξοδεμένη δύναμή σου
η μετρημένη σου χαρά και η βαθιά σου οδύνη
το πιο πολύτιμο που έκανες, η ποίησή σου.

Τι θ’ απογίνουμε, τι θ’ απογίνουν.

ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ

Χρόνια στην εξορία δύσκολα,
δίχως πατρίδα, ξένος μες στους ξένους,
άστεγος και γυμνός, με τσάκισαν.

Το μέλλον μου ασφαλές:
ότι είχα μου το πήρεν η ζωή
και του θανάτου δεν αφήκε τίποτα να πάρει.

ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Φαρμακερά λουλούδια, σαρκοβόρα,
ρουφάν αχόρταγα το αίμα απ’ την καρδιά.

Αλλιώς δεν τρέφονται, αλλιώς δε μεγαλώνουν.

Παράξενες βλαστήσεις, τερατώδεις,
αλλιώς δε δίνουν το άρωμά τους.

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ

Είχε ανέβει στην πιο ψηλή κορφή
κι η φωνή του, λευκό πουλί στον ουρανό.
Στους πρόποδες μυρμήγκιαζε πλήθος αμέτρητο
άκουγαν τη φωνή κι ολοένα ανέβαιναν
μίκραινε ο κύκλος και κρατούσαν ξύλα
μαχαίρια κράταγαν και πέτρες και πλησίαζαν
ακούγονταν κραυγές σκοτώστε τον
να πέφτουν άρχισαν μετά οι πρώτες πέτρες
λάμψαν στον ήλιο τα μαχαίρια
κατάλαβε το τέλος του.

Όμως η φωνή του
λευκό πουλί πέταγε πάνω απ’ τα κεφάλια τους
και δεν τη φτάναν οι κραυγές και τα μαχαίρια.

ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΜΙΛΗΣΩ

Το δικαίωμα να μιλήσω πάλι μου ’δωσε
απόθεμα βαρύ και πλούσιο του θανάτου.
Θηρία αρπακτικά καραδοκούνε το χαμό μου,
διεκδικούν το σώμα μου και την ψυχή μου,
ζητάνε πάνω απ’ όλα τη φωνή μου.

Όμως εγώ είμ’ εδώ και κάνω πόλεμο
παίζω διαρκώς κορόνα γράμματα τη ζωή μου
πολλές φορές τ’ άκουσα μες στ’ αυτιά μου τα ουρλιαχτά
είδα τα δόντια και με ζέσταναν τα χνότα τους
όμως την τελευταία στιγμή
έρχεται πάντα η ομιλία και με σώζει.

.

ΑΦΑΙΜΑΞΗ ’66-70 (1971)

ΣΤΟΝ ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ

Εδώ είναι ένα κομμάτι σάρκας, αναγνώστη,
μια φέτα είναι ψυχής.
Πέρνα απαλά,
παρακαλώ σε, από σελίδα σε σελίδα,
από τη μια στροφή στην άλλη
των ποιημάτων.
Πρόσεχε
μην τα πονέσεις.

ΤΟ ΚΑΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

Θε μου, πέσαμε θύματα απάτης.
ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ

ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΠΟΥΛΙ ΜΟΥ

Παράξενο πουλί μου, μαθημένο
στα σκοτεινά

σου στήσανε παγίδες, σε κυνήγησαν
σου ’κοψαν με γυαλιστερά στιλέτα τα φτερά
νόμισαν πως σε σκότωσαν.

Έσκυψα ταπεινά, με δάχτυλα που τρέμαν,
το στήθος μου άνοιξα κι ευλαβικά
σε πήρα κι σε απίθωσα βαθιά.

Η φωνή σου
θαυματουργά ραντίζει τώρα τις πληγές μου
γίνεται φίλτρο μαγικό

παράξενο πουλί, μαθημένο
στα σκοτεινά.

ΟΙ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟΙ MOΥ

Δεν τα θυμούνται πια τα τραύματα, δεν έχουν μνήμη,
το σπαραγμό, το αίμα και την παραμόρφωση.
Βούλιαξαν όλα μαγικά και χάθηκαν.

Ήμερο φως, παρήγορο, φωτίζει τώρα τη μορφή τους
κι αχνό χαμόγελο, αράγιστο και ωραίο.

Μοναχικοί, αλαφροΐσκιωτοι, σχεδόν παιδιά
ίσως μόνο μ’ εν’ αδιόρατο παράπονο στα χείλη
κάτοχοι της πιο τέλειας ομορφιάς
οι αγαπημένοι μου κοιμούνται σε απρόσιτα άστρα.

ΝΥΧΤΑ ΠΕΡΙΛΑΜΠΡΗ

Νύχτα περίλαμπρη με τα βεγγαλικά,
με φωταψίες, τραγούδια, μέθη και χορούς,
ωραία παγίδα στολισμένη μ’ άνθη,
δόκανο σίγουρο κι αλάθητο για τους αθώους,
μην ανυπομονείς, λοιπόν, μη βιάζεσαι –
τον έχεις στο χέρι σου κι αυτόν.

Ήτανε βέβαια λίγο δύστροπος, σε κούρασε,
όμως δε σου ξεφεύγει πια είναι δικός σου
— και ποιος σου ξέφυγε, άλλωστε, ποτέ –
μόνο που δε σου δίνει τώρα τη χαρά του θρίαμβου –

μόνος του σου προσφέρεται, σπεύδει σχεδόν,
έτοιμος για όλα τα ενδεχόμενα, αποφασισμένος,
βεβαιωμένος, πια, βεβαιωμένος,
κάτοχος του πολύπλοκου μηχανισμού της σκευωρίας.

Ο ΚΗΠΟΣ ΜΟΥ

Ο κήπος μου, είναι παράξενος πολύ.
Ήλιος δεν τον ζεσταίνει ουδέ πνοή
αέρα από τα δέντρα του περνά ποτέ,
άνθρωπος δεν τον είδε, δεν τον διάβηκε,
μες στα βαθιά μου υπόγεια τον έχω κρύψει.

Εκεί, τις νύχτες μόνο, με προφύλαξη,
όταν οι ένοικοι του σπιτιού μακάρια κοιμούνται,
λαθραία γλιστρώ από μυστική καταπακτή κι ακροπατώντας,
στο σκοτεινό μου υπόγειο, ασφαλής, τρυπώνω.

Νερά δεν έχει ο κήπος μου- εγώ το ξέρω
πώς μεγαλώνουνε τα δέντρα του, πώς βγάζουν άνθη.
Τη μέρα ασφυκτιούν, συστρέφονται, κραυγάζουν,
γίνονται άγρια φονικά, τρων τα παιδιά τους,
σχίζουν τίς σάρκες τους.

Όμως τις νύχτες
έρχομαι εγώ και τα ποτίζω με αίμα
ανοίγω όλες τις φλέβες μου να πιούν
να μεγαλώσουν τα πικρά μου δέντρα
ν’ ανθίσουν τα φαρμακωμένα τους λουλούδια
και στα κλαδιά
την πλέον απόκρυφη ώρα της νυχτός
τ’ ακρωτηριασμένα μου πουλιά να κελαηδήσουν.

ΤΟΥΡΤΑ ΓΕΝΕΘΛΙΩΝ

Την ώρα πού φυσούσε μ’ όλη τη δύναμη του στέρνου του
κι έσβηνε, όλα μεμιάς, και τα τριαντατρία κεριά,
κι οι άλλοι, ανύποπτοι, τσούγκριζαν τα ποτήρια τους
και τον χειροκροτούσαν—
πώς μπήκε εκεί, πώς τρύπωσε μες στο μυαλό του
—αχ, πώς δεν επρονόησε να φράξει τίς ρωγμές,
τίς επικίνδυνες, απατηλές ρωγμές, του εγκεφάλου—
πώς παρεισέφρησε παρείσακτη η σκέψη
και εξογκώθηκε ραγδαία σαν τον καρκίνο,
επίμονη, αδηφάγος, μοχθηρή,
πώς να
έτσι περίπου,
σαν με ένα φύσημα,
έσβησαν και χαθήκανε τα τριαντατρία του χρόνια,
κι ανάμεσά τους τα καλύτερα
και τα μοναδικά.

ΖΩΗ

Γριά φτιασιδωμένη,
με κούφια δόντια,
βήχοντας και καπνίζοντας,
με χνότα που βρομούν,
πίνοντας αλκοόλ και βλαστημώντας,

άπιστη ερωμένη μου παλιά,
κακεντρεχή συντρόφισσα, υποκρίτρια,
εγώ, το πιο ανύποπτο απ’ τα θύματά σου,
γριά φυματική μου πόρνη,
ξοφλημένη τώρα,
εγώ
σ’ αγαπώ.

ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ MOΥ ΧΩΡΙΣ ΜΕΛΛΟΝ

Όλοι, θυμάμαι, μου ’λεγαν ν’ αλλάξω επάγγελμα.

Πρώτος μου ’κάνε λόγο, σοβαρά, ο πατέρας μου,
υστέρα η μάνα μου, παρακαλεστικά, με δάκρυα στα μάτια,
έπειτα οι φίλοι μου, οι συμμαθητές, οι συγγενείς,
ν’ αλλάξω επάγγελμα για να προκόψω.

Σαν να ’μουν άρρωστος, σαν να ’θελα γιατρό.

Πόσος καιρός επέρασε από τότε…
Μ’ ανοιχτά
μάτια, πικραμένος, πέθανες πατέρα μου,
μάνα μου άσπρισαν τα μαλλιά σου,
φίλοι καλοί σκορπίσατε κι οι πιώ πολλοί
έχετε τώρα γιούς να συμβουλεύετε—

όμως εγώ, στο μεταξύ, δεν πρόκοψα,
μου ήταν τελείως αδύνατο:

έμεινα εκεί, στον κήπο μου και στα φυτά μου,
στο πίσω μέρος του σπιτιού, στη σκοτεινή αυλή,
μ’ εκείνα τα παλιά μου σύνεργα, ένας κηπουρός.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

Τι αίμα, Θεέ μου, πόσος πόνος,
τι δάκρυα καυτά,
πόσο
ν’ αναλωθώ έπρεπε,
πόσο, σαν τους ερωτευμένους,
όλος λαχτάρα,
με κρυφή προσμονή,
να σπεύδω κάθε φορά προς τη βέβαιη καταστροφή μου,
να πέφτω γυμνός, δίχως προφύλαξη, σ’ όλες τις φωτιές.

Πόσο έπρεπε, λοιπόν, η φτωχή σάρκα να ταπεινωθεί,
να γίνει άθυρμα και ανώνυμος κονιορτός,
ετούτα τα γυμνά, τα ελάχιστα,
τα πιο δικά μου οστά για να κερδίσω.

Ανάβαση

Είναι πολλά τ’ αδέρφια μου. Δεν είμαι μόνος.
ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΝΑΠΝΟΗΣ