ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

Τελεία και παύλα, [Γαβριηλίδης 2005]
Αυτά, Γαβριηλίδης [2008]
Η Ιστορία Ίδια [Γαβριηλίδης 2019]
Σ’ ότι εάν υπήρξα (Εκδ. Κουκκίδα 2025)
Ο ασφαλής ποιητής (Εκδ. Κουκκίδα 2025)

ΠΕΖΟ

Ξέρω τι θα γίνει [Εντύποις 2018]

ΠΑΙΔΙΚΑ

(2019) Λύκοι και πρόβατα, Μεταίχμιο
(2019) Ο Θοδωρής και οι φίλοι του!, Τζιαμπίρης – Πυραμίδα
(2018) Ξέρω τι θα γίνει, Εντύποις
(2018) Το παιχνίδι των δοντιών, Μεταίχμιο
(2014) Το πιο ευτυχισμένο κοριτσάκι του κόσμου, Φελεκίδου Βαρβάρα (2008) Αυτά, Γαβριηλίδης
(2006) Η νονά της Σταχτοπούτας σε δράση, Κέδρος
(2006) Η Πρασινούλα γιναντούλα και οι εφτά χιονάτες, Κέδρος
(2006) Ο άστεγος χορτοφάγος λύκος και το έξυπνο γουρουνάκι, Κέδρος
(2005) Τελεία και παύλα, Γαβριηλίδης
(2004) Η μαγική κούπα, Σύγχρονοι Ορίζοντες

.

.

Σ’ Ο,ΤΙ ΕΑΝ ΥΠΗΡΞΑ (2025)

ΕΚΚΕΝΤΡΑ

ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ

Εκείνο το χέρι και το πόδι ελεύθερα
απ’ τους περιορισμούς του κορμού
ανήκουν στο μαύρο αιωνίως
συνομιλούν με τα πιο αρχέτυπα χορικά
ένα εδώ κι ένα εκεί
επιστρατεύονται στον χωροχρόνο
κι αφηγούνται αενάως την ιστορία τους

Εκείνο το αίμα ρέει ανάμεσα
από χείλη κι ενθύμια σφραγίζει
μάτια κοκαλωμένα στην ομορφιά πριν το τέλος
(διαλέγουν και διαλέγονται με το φως οι νεκροί
λένε οι αρχαίοι μύθοι) σφραγίζει
λέξεις χτυπημένες ενώ στροβιλίζονται
στα πεδία της μάχης ημιθανείς

Ίσως ο δέκτης τρελάθηκε μονολογώ στα διαλείμματα
αίμα πηγαινοέρχεται ανάμεσα χερτζ και ίντσες
διαστάσεις και εντάσεις μελετά
αναποφάσιστο κοντοστέκει στις γωνίες
πριν κυλήσει στο πάτωμα βάψει
το χαλί αναρριχηθεί στο ταβάνι σκοτώσει
ό,τι περισσεύει αθώο τυλίξει
με κόκκινο μανδύα τα έπιπλα

To ξύλο καίγεται γρήγορα
το αίμα είναι στυφό – σκάσε
σιγά τη σφαγή σιγά τη φωτιά
εξ αντανακλάσεως ο θρήνος
πιότερο με θηριωδία φέρνει

Όταν κλείνω τον δέκτη καταγράφω το συμβάν
κι υπογράφω,
«Πολεμική του καναπέ ανταποκρίτρια»

ΔΙΑΤΡΗΤΗ ΦΥΓΑΣ

Αν είμαι διάτρητη ποιον νοιάζει
Αναρωτιόταν η μικρή φυγάς
Από τον εαυτό της άμοιρη
Γιατί στον όμορο πλανήτη τής Νόησης
Ξηλώθηκε ένα νήμα καλέ μου
Ένα μόνο μικρό νήμα και δες
Τα χέρια μου είναι άδεια από όλα
Του το ψέλλισα από ευγένεια
Στα μούτρα αλλά μουρμουριστά
Καθώς λιγόψυχο ποτάμι που
Στέρευε όπως κυλούσε

– Του το είπες; – Του το είπες;
Κελαηδούσαν τα άπιστα πουλιά

Και ποιον νοιάζει λοιπόν
κορμί στοιχειωμένο γέφυρες σπασμένες
με τα περασμένα όλα τα μελλούμενα
Ένα στόμα ανήσυχο
Ένα κορμί ένα στόμα
Ποιον νοιάζει που είμαι διάτρητη

Τραγουδούσε παράφωνα το κορίτσι
Από όλους μακριά
Κι ας έβλεπε μικρά φώτα στα μάτια τους
Ψέματα ήταν
Ξέρεις πώς καίνε τα ψέματα
Σβήνουν τα μάτια και μένουν τα ψέματα
Ποιον νοιάζει μια διάτρητη μικρή φυγάς;
Στο κάτω κάτω έχω κιόλας φύγει.

ΚΕΝΤΗΜΑ

Να μάθεις κέντημα
Προτίμησε το από τις ονειροπολήσεις
Γυναικεία δάχτυλα βελονιασμένα
Από αιώνες υποταγμένης ομορφιάς
Έδειχναν τον σωστό δρόμο

Μα εγώ κιόλας φευγάτη

Πώς να ακούσω από βυθό
Το κολύμπι στο κενό είναι απαιτητικό
Απ’ την αρχή δρόμοι και σημεία
Να οριστεί στο τίποτα ένα καινούργιο σύμπαν
Πριν σε σκεπάσει η λάσπη

Δεν έμαθα τότε που έπρεπε
Χωρίς διλήμματα
Να σημαδεύω το κενό με ομορφιά
Μία για όλους
Δοκιμασμένη γενιές

Σεμέδες σε στρωμένες κρεβατοκάμαρες
Αστικά σαλόνια
Με μισόκλειστα παραθυρόφυλλα
Αυλές πλημμυρισμένες γέλια
Τριαντάφυλλα και γυναικείο ιδρώτα

Τι κρίμα
Πολλές φορές το είπα
Την ώρα της γραφής

Δεν έμαθα τότε που έπρεπε
Μονόδρομα να σχεδιάζω
Τον διάκοσμο των λογισμών μου
Σε ασφαλή τελάρα τις λέξεις ν’ απλώνω
Με πολύχρωμους μουλινέδες
Κινήσεις ακριβείας
Να μην αποφασίζω παρά
Την επανάληψη της μικρής ιστορίας του φύλου μου
Στις επιφάνειες που εμπόδιζαν για αιώνες
Τα δάκρυα να μιλήσουνε στη γη.

ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ

ΠΟΣΟ ΒΑΘΙΑ ΜΕΣ ΣΤΟ ΠΟΙΗΜΑ

Πόσο βαθιά μες στο ποίημα να σκάψω
Πόσο βαθιά να σκαλίσω το χώμα
Τα χέρια να βυθίσω στις λέξεις
Τα νύχια
Τρέμω τα έγκατα τη λάσπη
Με ρινίσματα χρυσού πλασμένη ωστόσο
Τα παράξενα κλάσματα φοβάμαι
Τις βλοσυρές αναλογίες
Τις ζυγαριές ακριβείας
Δεν παζαρεύουν διαφορές
Δεν επιτρέπουν αναθεωρήσεις
Είν’ ένας τέλειος εφιάλτης
Με χαμένα παιδιά ανάμεσα
Κλαίνε σα σαλεμένες γάτες
Όπως απ’ τον κερματισμένο εαυτό τους κρύβονται
Φοβάμαι τα χοροπηδητά των άυλων σωμάτων
Τα παιχνίδια της θλίψης όταν στενεύει ο δρόμος
Είναι νύχτα βαθιά μες στο ποίημα

Πόσο βαθιά μες στο ποίημα να ρουφήξω
Πόσο βαθιά να γνωρίσω το χώμα
Το στόμα να κολλήσω στις λέξεις
Επανωτίζω τα χείλη στο πώμα
To μπουκάλι ακμαίο ναυάγιο
Μιας χαμένης μικρής Ατλαντίδας
Ποια αρχή με δικάζει και πάλι
Να βυζαίνω στιγμές τελειωμένες
Ο καιρός είν’ υγρός και σακάτης
Στην καρδιά του λιωμένου μου χρόνου
Αθώρητες σπηλιές παντού λεκέδες μνήμης
Κρατημένη ακέραια η δανεική ανάσα
Του αόρατου βαμπίρ της πρότερης μέρας
Διεκδικεί το γουργουρητό των παρακείμενων ωκεανών
Μια νέα τρομακτική ευκαιρία, όπως ας πούμε
Ένα μέλλον που δεν της ανήκει
Έτσι η τόλμη ξοδεύεται στο ανέφικτο
Κι είναι μια σκούρα θάλασσα στο ποίημα

Όμως στο βάθος που λες
Ένα τίποτα το ποίημα που θάλλει αιωνίως.

ΠΑΡΕΚΚΛΗΣΕΙΣ

ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Ανοίγω τον καθρέφτη
Μεριάζει σαν ξεκλείδωτη πόρτα
το γυαλισμένο μου είδωλο
Πιάνει να λέει την ιστορία
ο αφηγητής
που δε μου μοιάζει
-όπως κανένας αρχετυπικός αφηγητής
τους ήρωές του-
που δε με βλέπει
-όπως κανένας κουκλοπαίχτης
τις μαριονέτες του-
που δε μ’ ακούει
-όπως κανένας διευθυντής ορχήστρας
ένα πειθήνιο βιολί του-
Πλάθει τους μύθους του
παίζοντας το φως στα δάχτυλα
καλοπροπονημένος ζογκλέρ
ενόσω εγώ στάμπα κολλημένη στον τοίχο
στον εαυτό μου ζητώ να επιστρέφω

Ξεκάθαρο ωστόσο:
Ο καθρέφτης πρέπει να πει την ιστορία
κι εγώ να δρέψω τις επιλογές του
επιμένοντας όπως το εγώ αποφασίζει
να ιστορηθώ
Ο αφηγητής συνεχίζει
Σίγουρα δεν ακούει
Δε βλέπει
Δε μου μοιάζει

Κανένας δε θα πει την ιστορία μου αποφασίζω
Ξεκολλώ απ’ τον τοίχο
Το είδωλο επιστρέφει ακέραιο
και πέφτω με φόρα στο μέλλον μου

ΥΓ. Για τις ανάγκες του επιλόγου να ειπωθεί πως
κι ένα χαμόγελο μοιρασμένο σε θρύψαλα
σε μια ευκτική ή μελλοντική επανένωση των σπασμένων
μένει χαμόγελο σε κάθε χρόνο

ΦΥΓΗ

Έφυγε μέσα σε παλιό αμάξι
Ίσα που πήγαινε μες στο πηχτό σκοτάδι
Μια ξένη η νύχτα που τώρα γνώριζε
Έκλεισε την πόρτα χωρίς ήχο
Φόρεσε ένα καρό κασκόλ
Από τα επτά στην ντουλάπα του
Ένα για κάθε μέρα της βδομάδας
Πήρε μαζί του της Κυριακής
Έξω ένα μυρμήγκι φύλαγε τον ύπνο τους
Μια μουσική αιχμηρή
το φωτοστέφανο στις παλιές λαμαρίνες
Δεν ήξερε απ’ αυτά
Το σπίτι μια μεγάλη φωλιά
Τον ουρανίσκο του πότιζαν ποτάμια καυτό χαμομήλι
Οι φωνές των παιδιών κύκλος μαγικός
Εκείνη μια σκάλα για έναν νόθο ουρανό
Ήταν όλα κανονικά
Μια σταθερή ροή όπως των δεικτών του ρολογιού
Δε θα άλλαζε τίποτε
Αν δεν κοιμόταν μια νύχτα με μάτια ανοιχτά
δεν έβλεπε να μαδάει μέσα στις χούφτες του
αυτό που είχε πετάξει
Και μια βαθιά τρύπα στο μέρος της καρδιάς.

Ο ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ (2025)

ΕΚΚΕΝΤΡΑ

ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

Με το φθινόπωρο δεν πολυμιλώ
Δε σηκώνουν οι βροχές εξομολογήσεις
Πέφτουν επάνω τους βίαια
Ένα γίνονται με το χώμα τα μυστικά
Ψάχνεις να βρεις το χαμένο όνομα μες στις λάσπες
Τη μυρωδιά του σε σωρούς από φύλλα

Με το φθινόπωρο πολλά πολλά δεν έχω
Όλο ακούσιες επιστροφές και αντίο
Δεν ξέρει υποσχέσεις να μοιράζει
Από το τίποτα να χτίζει κόσμους
Ο αέρας του σφυρίζει ανάμεσα
Στους πύργους που αντέχουν απ’ το καλοκαίρι
Το νέο σκηνικό της άμμου εγκαθίσταται στα μάτια
Έγινε πια αόρατη εικόνα που τα τσούζει
Ό,τι περισσεύει διαλύεται στο φως που χαμηλώνει

Χρόνια και ψάχνω επίμονα τις εκδοχές του
Τόσοι το ύμνησαν
Κλείνω τ’ αυτιά μου στα κελεύσματα του ατόφιου ήλιου
Τα μάτια μου στα γαλανά της κάλλη
Στο κίτρινο ανοίγομαι με απλωτές μεγάλες
Ο καιρός βοηθάει
Ούτε κρύο ούτε ζέστη
Αυτό είναι το φθινόπωρο
Ένας χρυσός μέσος όρος της θλίψης
Ευλογία όταν μετριέσαι με
Το κενό επαναλαμβάνω ακούραστα

Τι τα θέλεις
Έρχεται η νύχτα αποφασισμένη
Να σφραγίσει τα στόματα
Να παίξει έναν ρόλο
Το σκοτάδι ευεργετούσε πάντα τους χαμένους
Τους ποιητές και τους αριθμομνήμονες
Δε χάνουν δευτερόλεπτο της μεταμόρφωσης
Μετρώντας από μέσα

Μα τι τα θέλεις
Η νύχτα φτάνει γρήγορα
και δίχως τυμπανοκρουσίες
Δεν προλαβαίνεις να θλιβείς ή ν’ ανανήψεις
Να πιεις απ’ το μελάνι της για να πετάξεις
Ή χίλιοι κόμποι να σε δέσουν από λέξεις
Ψέματα ή μάγια

(Είναι απλώς μια ακόμη νύχτα φθινοπώρου
Μια επίπεδη απουσία φωτός στον χρόνο)

ΠΕΤΡΙΝΕΣ ΜΕΡΕΣ

Μερικές μέρες – πώς γίνεται
Στέκουν πέτρινες με διάθεση σφίγγας
Ανεξιχνίαστα κόμματα τις περιέχουν
Ούτε μπρος ούτε πίσω ελίσσονται
Παραμένουν μετέωρες γιατί
Καμία κατεύθυνση δεν είναι οριστική
– εκτός ίσως ο θάνατος
Αυτό όμως το ξέρουν όλοι
-Μια γνώση άχρηστη-

Παραμένουν αβέβαιες γιατί
Απόλυτο είναι το τίποτα
Ποιος δεν το θυμάται

Παραμένουν μισές, ατελείς γιατί
Ακέραια μόνο η πρώτη θλίψη
Την ώρα που έρχεσαι και δεν ξέρεις

Αυτές είναι απλώς μέρες πέτρινες
Δονούνται σα μοναχικές χορδές
Σε τρομακτικές κοσμοπλημμύρες
Ξέρουν πως ο θάνατος, το τίποτα, η πρώτη θλίψη
Εκείνες είναι απλώς ασήμαντο προανάκρουσμα
Ή κι ένα ξέφτι μιας χαμένης μνήμης
Μπορεί το απόσταγμα του τέλους
(Αν θες το συζητάμε)
Τίποτα δε θα βγει, να ξέρεις
Το χαμόγελό σου θα πετρώσει. Μόνο.

ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ

ΠΟΙΟΣ ΦΟΒΑΤΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ;

Να βγάλεις τα δόντια της Ποίησης
Είναι μια κοπιαστική δουλειά

Στην επικεφαλίδα
Στρίβεις εκατέρωθεν την τανάλια
Κι όπως τεμαχίζονται οι συλλαβές
Χαμηλότονες οιμωγές
Από ξέμπαρκα φωνήεντα

Ζωηρές υλακές
Σύμφωνα αιμόφυρτα
Διανθίζουν τον κάματο με ηδονή
Εκτέλεση μετά μουσικής
Η αρχή τόσο εύκολη πάντα

Το κύριο σώμα πιο συμπαγές
Ή πιο απροσδιόριστο δείχνει
Με κρεμάμενες λέξεις
Και κρεμασμένα όνειρα
Φίλιους γλωσσοδέτες
Κι ανοίκεια περάσματα
Στο φως ή το σκοτάδι

Ένα σχέδιο χθόνιο
Κρυμμένο στο κωδικό βλέμμα
Του Ποιητή
Αυτό το αίνιγμα
Πρέπει να αποκεφαλίσεις
Πριν σε καταπιεί

Και εκεί μπορεί να βρεις τα σκούρα
Ανάμεσα στους δόλιους στίχους
Γκρέμνια και δαίδαλοι

Πάλεψε είναι μόνο λέξεις
Ο Ποιητής πάντοτε δραπετεύει
Στις νεώτερες όσο τις χτίζει
Πάλεψε έχει τον τρόπο
Για τον θάνατο η τανάλια
Εκτός αν ίσως
Βρούνε απάγκιο στον μυχό της

Δίνουνε κάποτε οι Ποιητές στις λέξεις
Γενετικές πληροφορίες για τις μάχες
Να κάνεις την τανάλ-ι-α φωλιά σου
Το πιο πανούργο απ’ τα ποιητικά τεχνάσματα.

ΥΓ.
Ό,τι και να γίνει όμως
Οι ποιητές -όλοι το ξέρουν-
Κολυμπούν στις θαμπάδες των γυαλιών τους
Κι είναι φορές που πνίγονται
Από καθημερινά κύματα σκόνης
Κρύβουν τα δάχτυλά τους
Στις ποντικοπαγίδες
Κάθε ξεφωνητό ένας καινούργιος στίχος
Μόνο όταν μαθαίνουνε τη μυρωδιά τους
Τα τρωκτικά δεν καταδέχονται
Τα τελευταία δάχτυλα
Αυτά θέτουν εν τέλει
Επί τον τύπον των ήλων

(Πόση ζημιά να κάνεις
Με τα κουρέλια των χεριών.)

ΞΟΡΚΙΑ

ΟΤΙ Η ΑΓΑΠΗ ΕΙΝΑΙ

Ότι η αγάπη είναι θηλιά
Βρόχος τα στεγνά μεσημέρια
Τα δάχτυλα όταν κουράζονται
να σκάβουνε στο δέρμα

Ότι η αγάπη είναι τρόμος
Ανήμερα του Παιδιού
Σαν κάτω απ’ το κρεβάτι
βόλοι διαβολικοί γελούνε

Ότι η αγάπη είναι θύελλα
Στο δάσος που στοιχειώσαν
εκδρομείς ανήξεροι
άνευ δακρύων τη βροχή ατενίζουν

Ότι η αγάπη είναι θρύλος
Ένα ποτάμι από οξύ
Μια λίμνη μανιασμένη
Ένα στόμα αίμα

Ότι η αγάπη είναι ζήτημα
Μια βιοψία τη νύχτα
Ένα λάθος το πρωί
Η συνταγή που χάθηκε

(Απ’ τον φαρμακοτρίφτη σου)

Κι ο φαρμακοτρίφτης πάντα θα κεντά το λάθος με σπουδαίες
κλωστές στο τρυφερό σου δέρμα έτσι θα εξαντληθούνε
οι ανοιχτές πληγές γλυκά και καθώς πρέπει θα κακοφορμίσουν
τα ποιήματα θα συσταλούν οι γυμνές λέξεις τι
περιμένεις από τόση επιστήμη να διορθώνει τα ρήγματα
της νύχτας σχολαστικά;

ΤΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΦΤΕΡΑ

Για την κόρη μου

Κι ήξερα πως όταν λέω «κοτσύφι»
Γλιστρώ σημαίνει στο κουκούλι της λέξης
Αλλάζω σε κάμπια εγκυμονούσα
τα τρυφερά της σύμφωνα
το όνειρο της χαμηλής πτήσης

Κι ήθελα να αθροίζω γέλια
Ακριβά υλικά στο κρησφύγετό της
Χοάνη άχρονες εκπλήξεις στο μαξιλάρι της
Σε ένα σούσουρο νότες σοφές
Ένα σπιτάκι με θηλιές από αγάπη

Κι ήτανε πριν βγούμε στη σκηνή με τα φώτα
Για να ντυθούμε τις καινούργιες μας πράξεις
Ήσυχα να ξεχειμωνιάσω στον τοσοδούλη λοβό της
Να γεννήσω -το έταξα- ώς την άνοιξη
τα καινούργια φτερά της

(Να με βρίσκει πεταλούδα άφτερη να τριγυρνώ
στη σκιά απ’ το φως της.)

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ

Κατρακυλώ βαθιά τη νύχτα
Στο στήθος σου μονήρης
Απροστάτευτη από συμβόλαια
Γυμνή ένδυμα νυχτερινού περιπάτου
Όταν αρχίζουν οι μεταμορφώσεις χρυσή βροχή
Θα τυλιχτείς στα μαλλιά μου
Όπως ασάλευτος προσμένεις το θαύμα
Βαρομετρικά χαμηλά υψηλά ποσοστά υγρασίας
Οι άνεμοι ασθενείς με μεταπτώσεις
Ένας διάφανος φλοίσβος στα σεντόνια
Μεσίστια τα συνοδά όνειρα
Συναντιόμαστε στον παφλασμό των κορμιών
Αλλόκοτοι μικροί θεοί
Οι ώρες μάς φέρνουν πίσω καθημερινούς

«Μερικά ταξίδια τελειώνουν πάντα το πρωί»

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΙΔΙΑ (2019)

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΚΑΔΡΟ

Αν θέλεις την αλήθεια στο κάδρο
Βγάλε τις λέξεις
Άφησε ανθρώπους να πηγαινοέρχονται
Ένα πολύχρωμο πλήθος
Δίνει δώρα και φεύγει
Γεμίζει τον τόπο ανάσες δροσερές
Και γίνεται καπνός πριν σκοτεινιάσει
Αν κάνουν πως μιλούν μην ξεχαστείς
Βγάλε τις λέξεις
Σβήσε τα επιπλέον χρώματα
Ακολούθησε τις οδηγίες των ματιών τους
Προτίμησε το απογευματινό φως
Είναι αρκετά κοντά στην αλήθεια
Ένα βήμα πριν τις ανεπιθύμητες απόπειρες
Σμίκρυνε τους τυπικούς επισκέπτες
Περνούν τις θύρες αλύγιστοι
Ευθυτενή πρόσωπα
Αμήχανα χέρια
Αναποφάσιστες λέξεις
Βγάλε τις λέξεις
Μην τους εξαφανίσεις
Μία καλή σμίκρυνση
Δικαιούνται ένα κομμάτι στο κάδρο
Διεκδικούν λύσεις, δεν το θυμάσαι;
Έχουν μια ατζέντα από φορμόλη
Γράφουν, σβήνουν, λένε, ξελένε
Βγάλε τις λέξεις είπαμε
Βγάλε τις λέξεις
Τώρα εκείνοι κάθονται οκλαδόν
Ή καπνίζουν
Ή ρεύονται
Ή θυμώνουν
C9]
Ή κάνουν έρωτα
Ή γεννάν παιδιά
Ή έχουν κατάθλιψη
Ή κοιμούνται
Ή ελπίζουν.
Ίσως να πίνουν τσάι.
Κι ένα κοριτσάκι
Κουνάει μια γυμνή κούκλα
Μπροστά στα ασφαλτοστρωμένα μας μούτρα
Αυτό σε πρώτο πλάνο
Ούτε κλαίει
Ούτε γελάει
Η κούκλα είναι ξεμαλλιασμένη
Και δε φοράει τίποτα, τσιτσίδι
Δεν έχει άλλο. Μην κουράζεσαι.
Το κάδρο σου τέλειωσε.
Κι αυτή είναι η αλήθεια.

ΔΑΚΡΥΑ

Περίμεναν τόση ώρα να κατηφορίσουν.
Χθεσινές δουλειές να τελειώσουν
Ανούσιες ανταλλαγές λέξεων
Δολοφονικές βεβαιότητες
Να ταξινομούνται πάνω στο τραπέζι.
Τα βαρίδια μιας δομημένης ρουτίνας
Ένα άδειο βλέμμα
Κι άλλο ένα
Η απουσία γλείφει
Ό,τι ξέμεινε σφριγηλό.
Ύστερα λοιπόν η σειρά τους.
Το κορμί σε συναγερμό
Πλημμυρίδα άμπωτη
Ασυγχρόνιστα στην περιοχή της καρδιάς.
Κάτι που άρχισε να τρίζει
Πάει να ανοίξει
Μια παλιά υπόσχεση, μια ξεχασμένη πόρτα.
Τίποτα δεν ολοκληρώθηκε
Μαζεύτηκαν προς τα πίσω
Τα ρέοντα ερωτηματικά
Οι υγρές απώλειες
Οι δρόμοι του νερού
Άτακτη υποχώρηση
Στα όρια του κενού.
Για τα περαιτέρω
Χάθηκε το κλειδί
Ή έφταιξαν τα προαπαιτούμενα χρέη.
Τα μάτια έμειναν απότιστοι βολβοί.

ΔΕΝ ΑΚΟΥΜΕ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΖΙ

Δεν ακούμε μουσική μαζί.
Όχι πια, ούτε την κλασική
Που μου ’μαθες να μετρώ
Τις εισόδους των οργάνων
Ούτε τις παρδαλές συγχορδίες
Τις φορτωμένες λόγια σκοτεινά
Λόγια ανθισμένα
Που ακουμπούσα με φιλιά
Στο μαξιλάρι σου
Ιδρωμένο από ξένα όνειρα.
Το δωμάτιο είναι γεμάτο έπιπλα
Καθόμαστε σε διαφορετικούς καναπέδες
Απλωμένοι σ’ ένα μέλλον στενό
Μονόδρομο, ίσα ίσα χωράει
Ένα κορμί όρθιο
Ένα κορμί ξαπλωμένο
Χαιρετάει ένα χέρι άγνωστο.
Κι έτσι αγάπη μου
Οι νότες πια κατρακυλούν
Στο κορμί μου γυμνές
Πιο γυμνές απ’ το ακάλυπτο
Στήθος της αμαζόνας.
Στην Τροία αχολογούν καινούριοι πόλεμοι
Η Κρύα φοράει κάλτσες
Στα μελανιασμένα της όνειρα.
Οι νότες κατρακυλούν
Στο κορμί μου, στο πρόσωπο,
Στα χέρια μου
Δεν προφταίνω τους λυγμούς τους.
Δεν είσαι εκεί αγάπη μου
Να φτιάξεις κάστρα από μενεξέδες
Πολεμίστρες μουσικής
Να απλώνω τα μαλλιά μου
Στα χώματα
Να σέρνονται στα χώματα
Ξαναμμένα φίδια, φίδια.
Δεν είσαι εκεί
Να τυλιχτούν γύρω σου
Να σφίξουν έως θανάτους τις αντιρρήσεις σου
Σαν η αιώνια υπόσχεση
Η αιώνια απειλή
Ο πιο θνητός έρωτας
Στο βασίλειο των ερώτων.

(Πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Βακχικό, τ.32)

ΔΟΚΙΜΕΣ ΜΕΤΡΟΥ

Τότε που η αμετρία χάθηκε
Μετοίκησε το ανυπόληπτο πάθος
Νηνεμείς οι σχέσεις οι στιγμές
Άδειασε η πολιτεία
Απ’ τους ψηλοπόδαρους μουσικούς
Είδα τα δάχτυλά τους να εξαερώνονται
Γέμισαν οι στοές της αγοράς αρχαγγέλους
Με απόχες παγιδεύανε ό,τι έλαθε της Νέας Εποχής
Τις ξεμαλλιασμένες προσευχές μας
Λαχανιάσματα σε στοργικούς στάβλους
Συλλέγανε κρυφά τις ονειρώξεις
Των έγκλειστων δεσποινίδων
Έμεινε ένας κρανίου τόπος
Στολισμένος γιρλάντες ευπρεπισμού
Έμειναν μονολεκτικές απαντήσεις σε τοξικές ερωτήσεις
Περιφερόταν μια μακιγιαρισμένη θλίψη.
Αχυρένιος ο πόνος
Όταν κεντάς με γαντοφορεμένα δάχτυλα κρίνου
Κήπους γυμνούς
Σπίτια απαλλαγμένα από τη ζέστη
Τους είναι άγνωστο το κρύο
Δεν ξέρουν από αίμα και φωτιές.

Αν θέλεις σάρκα
Να κάτσεις στο περβάζι μεσάνυχτα
Να κελαηδήσεις ουρλιαχτά
Να ορμηνέψεις τρελούς
Να γίνεις χώμα διάολε
Πριν κλάψεις για τη μουσική
Πριν νοσταλγήσεις φόβους
Το νου σου
Θέλει κότσια η ακροβασία στο κενό
Έχει αγκάθια η μνήμη των νεκρών πουλιών
Αν θέλεις αυτή την ελευθερία
Γδύσου τους στρατολογημένους σου άθλους
Βγες στο κατώφλι άοπλος
Και καλωσόρισε τους εφιάλτες σου.

Η ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ

Η κάθε μέρα
Όπως κυλάει στο δέρμα σου
κυλάει και στο δικό μου
Απ’ το μεσόφρυδο ξεκινά
Συντηρεί θυμούς και λύπες
Περιγράφει απώλειες και διαψεύσεις
Ρυμοτομεί τον πόνο
Και προχωράει υγρά αυλάκια
Σκαπανείς με συνέπεια
Στις φυλλοβόλες μας ώρες
Αργά σκάβουν τσαλακωμένους ανδριάντες
Μισιακούς θεούς αποκρουστικές αλήθειες
Κατεβαίνουν μοιραία στο λαιμό
Μες στην αυλή τους ταξιδιάρικα
Βαθαίνουν με τα άψυχα χάδια
Συνωμοτούν για ένα ευθύ καρδιογράφημα
Βαπτισμένο κανονικό
Τόσο που γίνεται εμμονικό
Δαιμονικό.

Η κάθε μέρα ανυποχώρητη
Κάνει έφοδο στις όψεις της ομίχλης
Στα τεθλασμένα όνειρα
Στις ασαφείς υποσχέσεις
Μάχεται τις οδύνες και τις ηδονές
Ξεδιάντροπα μας αφοπλίζει
Μας γδέρνει
Απ’ την αλήθεια του κορμιού
Ξελευτερία φωνάζει εκείνο
Ξέπλεκα μαλλιά τυλίγουνε αντένες
Δεν κλείνεις εύκολα το στόμα στην αλήθεια.
Έφοδος όμως
Ο στρατός των επαναλήψεων
Ατσαλάκωτοι κλώνοι στη σειρά
Ρυθμός εμβατήριο
Μισή μερίδα, φοράνε μάσκες
Νομίζεις είναι ομορφιά
Σιγουριά ζεστασιά
Μην το νομίζεις
Έχουνε τσακισμένα πρόσωπα από μέσα
Διαλυμένα περιοχές υγρές
Μάζα αδιαφοροποίητη χωρίς χαρές
Χάρες
Η μόνη σιγουριά
Βαδίζουν μια ακόμη μάχη κερδισμένη
Επ’ ώμου έχουν τη ρουτίνα
Ρυθμικές εκπυρσοκροτήσεις κι έτσι
Φονεύουν το μικρό απροσδόκητο
Την παράνομη θλίψη
Απροστάτευτα στους ναούς μιας μακρινής θύμησης
Μιας ακόμη πιο μακρινής ελπίδας.

Η κάθε μέρα ανυπέρβλητος θεός.

ΚΟΥΚΟΥΒΑΓΙΑ

Μικρή φιλική κουκουβάγια
Με κόμπους ιδρώτα
Στα χοντραγυαλιά
Όταν πετάει πάνω κάτω
Σκουντουφλά στα δέντρα
Και το δάσος βουίζει αρχαία μυστικά.
Το πρωί φοβάται τα θρύψαλα του σκοταδιού
Στο ασπράδι των ματιών της.
Καθαρίζει τη φωλιά της
Με τα αγχωμένα χνότα της
Και μαζεύεται σ’ ένα σοφό ύπνο
Γεμάτο ερωτηματικά.
Φοβάμαι να τη ρωτήσω
Για όσα δεν απορώ.

ΤΙ ΠΑΡΑΞΕΝΟΣ ΕΡΩΤΑΣ…

Παράξενος έρωτας
Απροσδιόριστης υφής
Ντυμένος λέπια
Απλωμένος σε σανίδες
Τελευταίας σωτηρίας
Ελίσσεται ωσαννά
Χορεύοντας
Κατρακυλά κίτρινες μέθες
Φαλτσάροντας
Χαρίζεται σε ου ραγούς
Φωλιάζει σε απόκληρες ανάσες
Παράξενος έρωτας
Μεγάλωσε σε φυλακή
Ξέρει από θυσίες της σάρκας
Τα ταγγισμένα απόβραδα
Πριν σκίσω τα ομορφότερα ποιήματα
Πριν δεθώ καλλίπυγους εφιάλτες
Πριν ερωτευτώ ξανά πλουμιστές απώλειες
Πριν απελάσω τον οίκτο
Θρονιάζεται στα γόνατα της θλίψης
Βουρκώνοντας εξαερώνεται στους μεγάλους ουρανούς
Υπόσχεται ροδαλά, παχουλά μηδέν
Υποκλίνεται δουλικά στους ακύμαντους δρόμους
Άφτερος δοκιμάζει ουράνιες πτήσεις
Παραμιλά, σου λέω, ανύπαρκτες λέξεις
Ονειρεύεται λιωμένες χιονοστιβάδες
Μέχρι τις ρίζες των μαλλιών βυθίζεται
Σε ληγμένα σκοτάδια
Παράξενος έρωτας
Τι παράξενος έρωτας…

ΤΟ ΕΡΓΟ

Θα παρελάσω πρώτη στην πομπή των χελιδονιών
Σε αιώνες άδειους απ’ τα βήματά σου
Ούτε μία μικρή υπόσχεση
Αυτό είναι το έργο απ’ την αρχή
Ένα δωμάτιο με αόρατες αντηχήσεις.

ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΙΣ

Ακόμη κι ο πόνος
Έμαθε να ζωγραφίζει
Τον κομμένο λαιμό του.
Αυτοθαυμάζεται.
Κανακεύει τις ματωμένες του σάρκες.
Υπονομεύει με τα τερτίπια της τέχνης
Τη βασιλεία του.

ΧΩΡΙΣ ΟΥΡΑΝΟ

Όταν ακόμη η μέρα δίνει παράσταση
Τρικλίζοντας με βήμα αστάθειας
Σαν να πατάει από γυαλιά ανάμεσα
Χρώματα που δεν της ταιριάζουν
Ο ουρανός χάνεται
Πριν το χειροκρότημα φεύγει
Σφίγγει τα σύννεφα πάνω του
Τυλίγεται ντρέπεται για τα καμώματά της
Φεύγει κι είναι έρημα
Χωρίς μικρές γωνιές από ανάσες
Σπιτάκια από σύννεφα
Αν όχι αυτός, τότε τι
Μαθαίνω πώς είναι να απλώνω το βλέμμα
Σε λημέρια χωρίς αφεντικά
Όμως ένας ολόκληρος κόσμος
Παρατημένος στην τύχη του σκέφτομαι
Στρέφω το βλέμμα
Ψηλά όμως όχι
Πώς είναι χωρίς αυτό που μάθαμε να είναι
Ένας δεδομένος ουρανός
Κι έπειτα το τρένο φτάνει όπου έπρεπε
Ή ακριβώς εκεί που δεν έπρεπε
Βγαίνω έξω
Ένα καινούριο σύμπαν
Να κάνω τις δουλειές μου έστω και χωρίς
Τυλίγομαι –με τη σειρά μου-
Ένα μπουφάν φουσκωτό από αέρα
Σύννεφα ξεχασμένα
Νιώθω γαλάζια
Ξεκολλάω απ’ τη γη
Με το μπουφάν το φουσκωτό
Πασχίζω
Και πασχίζω
Λίγο ψηλότερα
Ο ουρανός βρίσκεται πάλι όταν τον φτάνεις
Κι έτσι στοιχίζομαι ε τις αέριες μάζες γύρω μου
Τεντώνομαι διπλώνομαι
Κάνω γωνίες αεροναυπηγικής δυναμικής
Το κορμί μου παγώνει
Σε στάσεις ενστικτώδους τελειότητας
Με το μπουφάν το φουσκωτό
Το μαύρο
Κι όπως πασχίζω –είναι ξαφνικό-
Φτερά και πούπουλα
Να κακαρίζει ο τόπος
Και δεν σαλεύω
Ούτε έναν πόντο απ’ τη γη
Ήτανε νόθα τα πουλιά
Φτερά μισά και πούπουλα δαρμένα
Μόνο για μαξιλάρια να γεμίζουν κάνανε
Όχι για να σηκώνουνε κορμιά
Να βεβαιώνουνε τον ουρανό
Και πάλι φτάνοντάς τον.
Και κάπου εκεί
Τα πόδια επανωτίζουνε στη γη
Και το μπουφάν να κελαηδάει τα επί γης μου χρέη
Τα αιτήματα περί ουρανού σε περιπτύξεις με το χώμα
Και κάπου εκεί το παίρνω απόφαση
Όπως μιλάς πρέπει να πετάς
Δεν κλυδωνίζομαι άλλο από την έλλειψη φτερών της προκοπής
Αέρα στο μπουφάν μου
Και τα σύννεφα τι να τα κάνω
Γεμίζω λέξεις τα πνευμόνια μου
Στο τέλος – δεν μπορεί-
Θα αναστηθεί κάτι στη θέση του ουρανού
Που επαρκώς θα τον θυμίζει.

(Πρώτη δημοσίευση στην ιστοσελίδα www.thraca.gr)

ΑΥΤΑ (2008)

ΜΟΝΟ

Κουβαλώ ένα ποτάμι
που δε γέννησε τους στεναγμούς του.
Συντονίζομαι με το λυγμό των ψαριών
μόνο όταν γδύνομαι απ’ τις ισορροπίες μου.

ΤΑΞΙΔΙ
Στα διόδια σηκώνω το βλέμμα.
Μετρώ τις στιγμές που χάθηκαν
προς τιμήν της αγίας αφηρημάδας.
Συντονίζομαι με το μουντό τοπίο.
Συνεχίζω να είμαι μουγγή
και απέναντι στους υπόλοιπους συνεπιβάτες.
Έξαφνα συνειδητοποιώ πως αναπνέουν.

ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΗΣ ΘΛΙΨΗΣ

Στην κόψη της θλίψης
το παρόν θολώνει
από εικονίσματα του χθες
που δεν εξαργύρωσαν ποτέ
τις θεόσταλτες υποσχέσεις τους.

Η φρίκη φτιασιδώνεται
με χαρούμενες κραυγούλες χωρίς ταυτότητα.
Οι λύπες κεντιούνται εντέχνως
με υψηλά νοήματα – αχρείαστα να ‘ναι.

Πολυκύμαντα τα νήματα της ελπίδας
τυλίγονται προσεκτικά
γύρω απ’ το λαιμό των υποψήφιων νεκρών
μέχρι που και η τελευταία ανάσα τους
ταξιδεύει στο δάσος με τις καμένες φτέρες.

ΠΙΚΡΕΣ

Κλεισμένες σφιχτά
στα μικρά βελούδινα κουτάκια της άρνησης,
δεμένες αριστοτεχνικά με τις αναβολές μας,
οι πίκρες που μας αναλογούν
περιμένουν ανυπόμονα τη σειρά τους.
Την ώρα που το τρέμουλο στα δάχτυλά μας
θα καταφέρει να ορθοποδήσει
και θα αφαιρέσει τους περίτεχνους κόμπους.
Τότε θα αρχίσουν να αναπνέουν ανακουφισμένες
μέσα στις ανίσχυρες χούφτες μας
σαν ανυπόμονα τρομακτικά ζωάκια
με τα σαρκοβόρα τους στόματα
να απαιτούν ένα μερίδιο απ’ τη ζωή.
Τη ζωή μας.

ΠΑΛΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ

Το πίσω μέρος της κάννης σημαδεύει το όνειρο,
περιφραγμένο τέλεια στον αυλόγυρο του ματιού.
Απ’ την άλλη, μάταια το βλέμμα στοχεύει εμπρός
στη μετατόπιση του κέντρου του κόσμου.

Να γίνει πώς;
Αφού είναι όλα εδώ τριγύρω;
Λυμένα, δεμένα, μεταξύ τους καλά γνωρίζονται,
το γύρω γύρω όλοι η αγαπημένη τους άσκηση.
Ξεθεώνονται στο βάθος της οικειότητας
– ενόσω φαινομενικά απάνεμες αγκαλιές
ταξιδεύουν το χάος εκ περιτροπής
στο καρναβάλι των επιλογών μας.

Το όνειρο, που είναι για όνειρο φτιαγμένο,
κέντρου του κόσμου δοκιμασμένο
ή μήπως θα ήταν καλύτερα να πω δαμασμένο
το αναμενόμενο να φυτρώνει στις παλάμες μας.

Για όνομα του φόβου!
– Ή θα ’πρεπε να πω στο όνομά του;
Ίσως γι’ αυτό τελικά μισώ τις αυλαίες
που οριοθετούν νέες τάξεις πραγμάτων.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ

Χίμαιρες πλεγμένες με τα δάχτυλά μου
την ώρα που κυνηγώ υπάκουα τσουλούφια
στο μέτωπο του έρωτα.
Χάρτινες φωνές συνοδεύουν
τους καθημερινούς πνιγμούς της χλόης
στα βήματά μας.
Παραδίνομαι. Παραδίνεσαι;
Και ας μείνουν όλα όπως είναι.
Μικρά, συνηθισμένα, ανήλιαγα.
Γνώριμα και απειλητικά.

ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΠΡΙΝ ΑΠ’ ΤΟ ΚΕΝΟ

Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
τακτοποιώ όμορφα τις δουλειές μου.
Πλέκω ψιλοβελονιά τις υποχρεώσεις μου
και τις φορώ μαλακά στο λαιμό των ημερών μου.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
κάθομαι σταυροπόδι επιμελώς ατημέλητα
και θαυμάζω τις δεμένες μου γάμπες.
Μετρώ τα ποτήρια που δεν έσπασα
τους φίλους που δεν έκλαψα στον ώμο τους
τους δρόμους που παρέκαμψα
τις ώρες που δεν έπαιξα με τα παιδιά μου.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
βλέπω όλα τα βραδινά προγράμματα στην τηλεόραση
κι έπειτα βυθίζομαι στον ύπνο
με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία
γύρω απ’ το κρεβάτι μου
να παγιδεύει τα ανήσυχα όνειρα
βουίζοντας τα τελευταία τηλεοπτικά νέα.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
δουλεύω οκτάωρο
διασκεδάζω μια φορά την εβδομάδα
κάνω έρωτα άλλη μία
και βάφω τα νύχια μου κάθε μισή ώρα.
Θέλω να τα βλέπω λαμπερά.
Να καθρεφτίζω τα δόντια μου
στο κόκκινο της φωτιάς τους.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
γνέφω στα παιδιά που ακόμη δε γέννησα
να πλησιάσουν.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
η ζωή μου μικραίνει, μικραίνει, μικραίνει.
Γίνεται μια σταλιά, τοσοδούλα,
και χωρά στη χούφτα μου.
Της ψιθυρίζω νανουρίσματα
–ένα βήμα πριν απ’ το κενό–
για το μέλλον που σιγά σιγά κοιμάται.

ΑΝΑΜΕΣΑ

Στην κοίτη της λύπης μου
ζωγραφίζω τα κύματα στο νερό
με δικά μου χρώματα
– που και που δανείζομαι
αναπάντεχες αντανακλάσεις απ’ το φως.
Έπειτα το βλέμμα μου επιπλέει στο έργο μου.
Αφήνει ρινίσματα αβεβαιότητας
– μα πού πήγαν οι τόσες εντός μου αποχρώσεις;

Στην κοίτη της χαράς μου
τραγουδώ όλα τα φάλτσα που ονειρεύτηκα.
Χωρίς ενδοιασμούς
ξεγυμνώνω τους ήχους απ’ τον προορισμό τους.
Κυλιέμαι ασύχναστα στα ντεσιμπέλ τους.
Μαδώ τα κέφια απ’ τις γιορτές
και τα καταπίνω αμάσητα.

Πράσινοι κλώνοι και γκρίζα κενά
μου θυμίζουν το όριο ανάμεσα.
Ανάμεσα στη λύπη και στη χαρά μου
κοιμάται ένα φοβισμένο παιδί
που δεν τολμώ να ξυπνήσω.

ΑΙΔΟΙΑ ΚΑΙ ΔΑΚΡΥΑ

Αιδοία και δάκρυα
αφήνουν υγρά ίχνη στις ανήσυχες παλάμες
στεγνώνουν όταν το ερέθισμα εκλείψει.
Αποτελούν άλλοθι απουσίας πολύτιμο.

Τη μέρα περισσεύουν
στη νύχτα δε χωρούν.

Κανείς δεν μπορεί πειστικά να αρνηθεί
πως συνιστούν με επιτυχία
συναφείς απομιμήσεις ζωής.

ΑΓΡΙΑ ΝΥΧΤΑ

Η άγρια νύχτα έχει ένα πλεονέκτημα.
Την αφροδίσια καταρροή στον Άδη των σωμάτων.
Η άγρια νύχτα έχει ένα ζητούμενο.
Την επικείμενη συμφιλίωση με το απόλυτο
που ματαιώνεται κάθε φορά στο χείλος.
Η άγρια νύχτα έχει ένα και μόνο πρόσωπο.
Συνοψίζεται
στην ακύρωση των φιλικών αρωμάτων του καφέ
και στο καθρέφτισμα των επιπλέον παλμών
σ’ ένα βαθύ πηγάδι.

ΚΟΥΑΡΤΕΤΟ

Ο αισθησιασμός μιας κοινής γυναίκας
είναι όπως η κατήφεια της σελήνης.
Τριμμένη και τετριμμένη η όψη της αλήθειας.

Γράφουμε γι’ αυτά που λέμε και δεν πιστεύουμε.
Έτσι οι πνιγμοί των λέξεων
μας περιμένουν στα διαστήματα των ουρανών.

Kannst du tanzen?
Can you dance?
Εγώ αψηφώ το θάνατο.

Κυνήγα με και πιάσε με χωρίς τίτλους.
Στην άκρη απ’ τις διδαχές.
Και στην αρμύρα της θάλασσας κάνε με δικιά σου
άμμο και όνειρα και νερά.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΣΗΜΕΡΙΟΥ

Αίθριες είναι κάτι περιπτώσεις
που συνοψίζονται στα μάτια σου
– μάτια του καλοκαιριού ανάγλυφα.
Περιπτώσεις που αφύλαχτες εγκαταλείπουν εαυτόν
εκτεθειμένες θαρρείς σε κάθε διαβάτη
αρκεί να περπατά τα αποπνικτικά μεσημέρια
αναζητώντας νύμφες στα δάση.
Έτσι που να αναγνωρίζει και να κατακτά
ό,τι δεν παραδόθηκε στους νυχτερινούς ιλίγγους.
Μυρμηγκιάζουν το φως
καθώς σφηνώνονται στο πρόσωπο της μέρας.
Γλείφουν τη γλύκα του ήλιου
και την τινάζουν κομματιαστά ανάμεσά μας.
Κάθε αυτόβουλα ολόγυμνο σώμα
θα συναρμοστεί με αυτά τα μεσημεριανά κύματα.
Αν είναι να ηγείται κάποιος,
θα ’θελα τη μουσική
να σαλεύει στις αμυχές της ζέστης.

ΣΤΙΓΜΗ ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ

Διαφορετικά, θα ήμουν πυγολαμπίδα.
Αργότερα, κινούμενη άμμος επικίνδυνη.
Αν ήταν πιο νωρίς θα ήμουν παιδικό νανούρισμα.
Τώρα όμως πλάθονται οι καμπύλες του κορμιού,
οι γραμμές των ματιών,
οι σκιές της νύχτας μου.
Γίνομαι γυναίκα τώρα για σένα.

ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

Φύλαξέ μου μια αξιοπρέπεια
Σαν το αίμα που καίει
Όταν γλιστράς απ’ τους νόμους
Σαν την πληγή που αγαπά
την επαφή της με τον αέρα
Σαν το κραγιόν που θόλωσε
τον καθρέφτη του νου σου
Πυκνώνοντας τον αέρα στο χώρο
Με ένα αντίο.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΜΑΣΤΟΡΑ

Η έμπνευση κρυώνει
σαν πιάτο που περιμένει την όρεξη
Δε χτίζονται γιοφύρια έτσι
Μόνο κατασκηνώνουν στεναγμοί
στα ερείπια-θεμέλια
Κι η γυναίκα του πρωτομάστορα
–το πιο όμορφο τραγούδι
της εποχής των κύκνων–
κλεισμένη σε μια ντουλάπα ροζ
να ξηλώνει ποδόγυρους
να οσμίζεται
να περιμένει.

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

Κοράλλι πράσινο σ’ ένα κομμένο κεφάλι
Στις έννοιες οι λέξεις
πρόστυχες αναδεύουν.
Θα ’θελα από ένα κελάρι
να τις ξετρυπώσω μία μία
να τις συνεφέρω μες στο ποτήρι του κρασιού
Να απλώνονται έπειτα χωρίς σπρώξιμο
– σαν μαλακή ανάσα.

ΤΕΛΙΚΑ

Μάτια αφημένα στους καθρέφτες
μιας άλλης αντίληψης
ξεφλουδίζουν τη ρόδινη σάρκα
των ερωτικών υπαινιγμών
καθώς στάλες του πρωινού καφέ
νοτίζουν την κρυφή ηδονή τους
απρόσωπα.
Τώρα σκύψε στην άρνηση
στα όρια του εγωισμού.
Στην παραίτηση της λειτουργίας της μάθησης
κατατροπώνεις τα εισαγωγικά.
Κι εγώ γελασμένη στο χρόνο
κυνηγώ πεθαμένα οράματα.

Τελικά η ανία
είναι η πιο άσπονδη προσταγή.

ΕΡΧΕΤΑΙ ΚΑΙ ΦΕΥΓΕΙ

Και τότε έρχεται.
Σαν διάφανο αποκρουστικό τέρας
με συντεταγμένες ανθρώπου
κλειδώνει τα όνειρά μου
σ’ ένα ξεκοιλιασμένο συρτάρι
λαδώνει τους σκελετούς στην ντουλάπα μου
διαχέει αόρατο δηλητήριο
και παράφρονες χυμούς θανάτου.
Και τότε φεύγει.

Όταν τελειώνει
μοιάζω σαν τα χυμένα μυαλά ενός αδικοχαμένου ναύτη
σ’ ένα βρομερό μπαρ.

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ

Οι προσδοκίες μου είναι σταχτιές
σαν μολυβένια στρατιωτάκια νυσταγμένα.
Οι σκέψεις μου μαβιές
στρέφουν κατάματα τη θλίψη τους
σ’ έναν σκισμένο ουρανό.
Συντρίμμια που αγκαλιάζονται
κι έτσι πένθιμα ορθοποδούν.

Όσο μεγαλώνω,
τόσο σταχταίνουν οι πρώτες
σκουραίνουν οι δεύτερες.

ΤΟ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΤΑ

Η θύμησή σου είναι μια συνεχής αιτία οσμών.
Οργώνουν και πυροδοτούν ό,τι υπήρξε πριν από σένα.
Εγώ, γαληνεμένη, παρακολουθώ τον ερχομό σου
μέσα μου.
… Είπες τίποτα για ηλιαχτίδες;

ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΥΛΑ (2005)

ΤΕΛΕΙΑ ΠΑΥΛΑ ΚΑΙ ΚΕΝΟ

Μισώ τα νέα με τα πελώρια άδεντρα πρόσωπα.
Μισώ τις νύχτες που τα προετοιμάζουν.
Μισώ τους χτύπους του ρολογιού που τα υποδέχονται.
Τις φυλακισμένες ανάσες που ζέχνουν αδιέξοδο.
Τις κιτρινισμένες παλάμες που ξεφτίζουν παραδοχές.
Ματώνω στο μέρος του δαχτυλιδιού που έλειψε.
Επιβουλεύομαι όλων των ειδών τις υποταγές
που κρέμονται κορδωτά στις ντουλάπες μας.
Τον παγωμένο ενδοιασμό της τρέλας τον καλοκοιτώ.
Με δάχτυλα σβησμένα ψηλαφώ.
Αν κάτι έχει ξεχαστεί στα μωρουδιακά σκεπάσματα.
Το αποτύπωμα μόνο στο χθες.
Όταν το βλέμμα ανοίγει στα όρια της γης και του ουρανού,
ξεναγεί τη σκέψη στα μονοπάτια της κόλασης.
Εκεί καμαρώνουν μια τελεία και μια παύλα.

Υ.Γ.: «Καλώς τον» ξελαρυγγίζονται ανέσπερες οι ωδίνες
των ωδικών πτηνών που κοιλοπονούν μέλη μελωδικά.
Αποκομμένα απ’ τη ζωή μέλη νεκρά.
Σπορά δανεική απ’ το όνειδος του κενού.

ΝΑ

Να μιλήσουμε γι’ αυτά που δεν ξέρουμε
και μας τρομάζουν με ανοίκειες σιωπές
Όχι γι’ αυτά που ξέρουμε
και μας τραγουδούν με πολυκαιρισμένα ρεφρέν.

Να προσπαθήσουμε γι’ αυτά που υποχθόνια γελούν
κάτω από γέφυρες και μέσα από σύννεφα
Όχι για τ’ άλλα
που αλλάζουν πεζοδρόμια κουβεντιαστά
και ψάχνουν για αριθμημένες θέσεις στα όνειρά μας.

Να προσκυνήσουμε τους φοβερούς θεούς των πλανητών
που παιδιά-κοχύλια γεννούν
κι αμέσως έπειτα τις θάλασσες αφαιμάσσουν
Όχι κατοικίδια λιβανωτά
κι αλληλούια που λιμνάζουν σε παλιά νεροπότηρα
που σπάζουν μετά τον θάνατό μας.

Και τέλος
Να χαμογελάσουμε –γιατί όχι;–
Στη χαλύβδινη υπομονή της ανυπαρξίας
Που ξεκινά να έρχεται όταν φεύγουμε
Που βάζει στο τραπέζι μονά ζυγά τα δικά της
Που μαχαιρώνει συλλαβές που ξέφυγαν
απ’ τα ανυπότακτα στόματα των τρελών
και των ημίθεων
Που συμπεραίνει την ωραιότητα της ακινησίας
απ’ την έλλειψη αντιρρήσεων των νεκρών

Που ξημερώνει στο δάσος
Και την επόμενη μέρα περπατάμε
Σε πτώματα στοιχειών και σε απουσίες ξωτικών
Που πλένεται με φως
Και ραγίζει το πρόσωπο της μέρας
Που πλέκει κολιέδες από διαβόλους τριβόλους
Και τα φοράμε κατάστηθα.
Αφού το ξέρουμε πως είναι αλήθεια
Μονάχα από τριζόνια εκπαιδευμένα
Στην ίδια συλλαβή.

Ναι γιατί όχι;
Να χαμογελάσουμε στη χαλύβδινη υπομονή
της ανυπαρξίας
Και όχι στο τρυφερό σκίρτημα της άνοιξης
Που τάζει και ξετάζει
Λέει ξελέει
Γελά και ξεγελά.
Αυτά.
Και σ’ όποιον αρέσουνε τα παραμύθια και διαφωνεί
Ένα μονάχα να συλλογιστεί.
Τόσο ωραία είναι τα παραμύθια της ανυπαρξίας
Που μια φορά τ’ ακούς καλά
Και δεν ξυπνάς ν’ ακούσεις κι άλλο
Γιατί ότι ήταν ξέγινε
Κι ότι δεν έγινε βασίλεψε χωρίς να γίνει.

ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΜΟΥ

Βλέπω τα νύχια μου σπασμένα στις άκρες
Τα δάχτυλα φαγωμένα
Τρίβονται οι αντοχές
Ξεφλουδίζονται αιώνες υπομονής
Η μυρωδιά μιας τελειωμένης τσίχλας
κατοικεί στα έπιπλα.

Τα φαντάσματα συναγωνίζονται
ποιο θα σβήσει πρώτο το φως
ποιο θα φτάσει μαλακά το στόχο.

Στο σκοτάδι όλα είναι θαμπά
και δυσανάγνωστα
Στο σκοτάδι ονειρεύομαι χωρίς φόβους,
κολυμπώ ελεύθερη.

Με αστραφτερά χέρια
δοκιμάζω απλωτές
και χαρίζω σπαρακτικά αγγίγματα
σε μελαψούς πειρατές.

ΑΧΡΟΝΟ

«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» αναστέναξε
μία γενιά και πέθανε.
«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» μουρμούρισε
η επόμενη γενιά και παρέδωσε το πνεύμα.
«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» ευχήθηκε
η γενιά που είχε έρθει η σειρά της
να ανανήψει στους ουρανούς.

Το γέρικο άχρονο σκιουράκι
άλλαζε κρυψώνες στο δάσος
και κρυφογελούσε με τις αλλαγές φρουράς.
Τα παιδιά του δε ζούσαν πια.
Και στο κορμί του αναπαύονταν αιώνες.

ΕΝΟΧΕΣ ΣΚΙΕΣ

Τόση θέληση για τη ζωή τους!
Τόση αγωνία να τους την επιβάλω!
Τόσοι ομόκεντροι φόβοι!

Όταν έρχεται,
η νύχτα με περιμαζεύει στη μήτρα της.
Οι σκιές με βάζουν στη μέση.
Ρωτούν πότε η μια πότε η άλλη.
Δεν περιμένουν απαντήσεις
κι αρχίζουν να με μαλώνουν.
Δε σκύβω το κεφάλι.
Το βλέμμα μου άθραυστο απ’ την παρουσία τους
αντανακλά την ενοχή τους.

ΑΝΤΡΑΣ

Χαμήλωσα το κεφάλι,
καθρέφτισα την αγωνία μου.
Πλάγιασα στο βρεγμένο χώμα
ένα να γίνω με την κοίτη.
Έτριψα τη λάσπη ανάμεσα στα δάχτυλα.
Άφησα τις υποσχέσεις-καραβάκια να ανοιχτούν.
Έπλασα την Εύα, πλάι στον Αδάμ.
Τα ανθρωπάκια δεν έχουν έκφραση.
Ο άντρας δεν ήρθε ακόμη.

«Και μήπως έρχεται ποτέ;»
άκουσα σαν μέσα απ’ όνειρο
την γκρινιάρικη φωνή
του παμπάλαιου θηλυκού
να σπάει σε μικρά αφρισμένα κύματα.

ΕΡΩΤΑΣ

Η πιο απλή πιθανότητα είναι η παρθενογένεση.
Γιατί να χαθώ στους δαιδάλους των συνδυασμών
Να υποκύψω στη γοητεία της αφαίρεσης
Να ταξιδέψω στα ανοιχτά της φαντασίας
Να αφεθώ στο διαμελισμό των μεμονωμένων στιγμών
Είναι οδυνηρό και αδιέξοδο.

Ας πούμε αυτό λοιπόν, ας μείνουμε εκεί.
Γεννήθηκε απ’ το μηδέν,
ζωντάνεψε, μεγάλωσε και έγινε ροδαλός χωρίς αιτία.
Ένας ατίθασος, φτερωτός μικρούλης
που δε ρωτά, δε ρωτά…

ΕΤΣΙ ΚΙ ΑΛΛΙΩΣ

«Μη με ξανακοιτάξεις έτσι»
απαίτησε χωρίς να το εννοεί.
«Δε θα μπορέσω να σε ξανακοιτάξω αλλιώς»
της ψιθύρισε εκείνος.
Έκλεισε την απειλή στο πιο παλιό συρτάρι της.
Πέταξε το κλειδί.
Πέταξε κι αυτή σφιχταγκαλιασμένη
με το ανύπαρκτο μέλλον.

ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΕΤΡΟ

Στο κορμί μου συνωμοτούν σατράπηδες
Στο μυαλό μου ακονίζονται μαχαίρια
Στην ψυχή μου πολεμούν δαίμονες.
Αιμορραγώ αιώνιες αλήθειες
στη λεκάνη του ασυνείδητου.

Ποια νάρκη θα ξετρυπώσει πάλι
το κατσούφικο πρόσωπο της καθημερινότητας
στο θολωμένο οπτικό μου πεδίο;
Προσδοκώ με πάθος
την επιστροφή της γνώριμης απειλής της.
Η αναμονή της επικείμενης καταστροφής
να στριμωχτεί στα όρια αντοχής
του ανθρώπινου μέτρου.

ΟΝΕΙΡΑ

στην Ασπασία-Ραμόνα

Ονειρεύτηκα μια κίτρινη έρημο
Μια σελίδα χωρίς γραμμές
Ονειρεύτηκα ένα στέμμα από χρυσόχαρτο
Ένα άγγιγμα χωρίς μνήμη
Ονειρεύτηκα μία ανάσα χωρίς μέτρο
Τη δομή μιας φτερούγας
Πώς κυλάει το νερό, πού σταματάει και αν.
Απλά πράγματα ονειρεύτηκα, καθημερινά.

ΟΙ ΚΑΙΝΟΥΡΙΕΣ ΕΛΠΙΔΕΣ

Τα κορμιά ήταν κίνηση χωρίς ύλη.
Δε χαιρέτησαν, δεν προσπέρασαν
δε ζήτησαν άδεια.
Βολεύτηκαν ωστόσο.
Οι παλιές ελπίδες,
σαν δειλά κοράκια στο τελείωμά τους,
φώτιζαν αναιμικά προσώρας.
Τα καινούρια στοιχειά δεν ήταν θεριά.
Θέριευαν όμως με το χρόνο
σαν λιτανείες από μιλιούνια ρασοφόρων.

Χρόνια συλλέκτης στεναγμών σε άπλυτες κούπες
είχε ξεμάθει να υποδέχεται
και να ξεναγεί αγνώστους.
Στην τσέπη του ένα παλιό κομπολόι.
Στο στήθος του ένα ρημαγμένο ρολόι.
Στη γλώσσα του ένα κάψιμο
απ’ τους δρόμους που άρχιζαν και τέλειωναν
στο κατακάθι του καφέ του.
Με αυτά έκανε το ορίστε
στους νεοφερμένους.
Δεν άνοιξε διάλογο μαζί τους.
Άλλωστε τι να πει;

Οσμίστηκε όμως τους λόγους τους.
Τους βρήκε ξεχασμένους
σαν το αγιόκλημα στο πατρικό του.
Γκρεμισμένος σαν τα όνειρα
που τον ταξίδευαν παιδί.
Αποφασισμένους όπως τα δάχτυλά του
όταν τσαλάκωναν τη διαβασμένη εφημερίδα.
Παρ’ όλα αυτά, κάτι τον έσπρωχνε
να τους παραδώσει το νυστέρι του φόβου.
Επαγγελματικό, μαζί κοιμόνταν, μαζί ξυπνούσαν
Χρόνια χάραζε την όψη του επιμελώς.
Τα μάτια του ήταν στεγνά
Δεν είχε δάκρυα να παζαρέψει.
Παρέδωσε όμως χωρίς δεύτερη σκέψη
Τα βαφτισμένα χαμόγελα
με τα μισάνοιχτα δόντια,
τα τεντωμένα χείλη,
καρφωμένα στο τελείωμα των ματιών.
«Παράδοση άνευ όρων λοιπόν… Αυτό περιμέναμε»
παραδέχτηκαν οι καινούριες ελπίδες
και αυτοδιορίστηκαν φύλακες-άγγελοί του.

ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ

Στη σιωπή πετροβολώ τις ώρες
που μου ’λειψαν καθώς μεγάλωνα.
Θάλασσα κι ουρανός
καιρός άγριος στην κάψα του
καλοκαίρι δαιμονικό στην όψη.
Στον αφρό των κυμάτων
σπάνε γυάλινες θύμησες.
Στον αχό της άμμου
προσκυνάνε νέες επιθυμίες.
Στο εκτόπισμα των βοτσάλων
παραμονεύεις εσύ ανίκητος
Αεικίνητος
Ρευστός
Αειφόρος
Ερπετός
Αειθαλής
Εσύ
Καινούριος και παλιός
Εσύ
Στη σκιά της μέρας
Στον παφλασμό της νύχτας
Στων άστρων το πήδημα στον απολεσθέντα χρόνο
Εσύ.

ΑΝΕΞΗΓΗΤΑ

Τα τρίμματα του ανεξήγητου
είναι αλήθειες που καταπίνουμε αμάσητες.

Προπάντων στέκονται στο λαιμό της κότας
που μάταια προσπάθησε να σταματήσει τον αλέκτορα
πριν τριτώσει το κακό.

ILLUSIONS

Τεμαχίζονται τα όνειρα
σε περασμένες γεύσεις
και βουτιές στο ανέφικτο.
Το φως μιας κίτρινης λάμπας
επισταμένα τακτοποιεί τις απώλειες
σε επερχόμενες μοναχικές νύχτες.
Οι πήχεις χαμηλώνουν διαρκώς.
Πράσινοι κορμοί σωριασμένοι ολούθε
στοιβάζονται στις γωνίες των ματιών μας
σαν πνιγμένα μωρά.

Να ελπίσεις τι;
Κι όμως.
Στο κατακάθι της νύχτας
Στο πηγάδι του φόβου
Ψάχνω ακόμη στα τυφλά
Την υγρή σκιά της παλάμης σου.

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΛΑΚΙΔΑΣ

Πριν χίλια χρόνια
μια παλλακίδα με ορμήνεψε
να ορκιστώ σε μια ιδέα
με σάρκα και οστά
και στύση ελεγχόμενη
απ’ τις σκιές του κορμιού μου
στον ουρανό του κρεβατιού.

Από τότε κινδυνεύουν οι νύχτες μου εκείνες
που η πλάτη σου ζωγραφίζει εμπρός μου
ακατανόητους χάρτες απουσίας.

ΟΠΑΔΟΙ

Εντέλει κάθε φάμπρικα
απομακρύνει από την πλαδαρότητα
και προσανατολίζει στη ματαιότητα.
Τα εργοστάσια ονείρων ωστόσο
κατασκευάζουν οπαδούς.
Ψηλούς και κοντούς.
Απαισιόδοξους και αιθεροβάμονες.
Απροετοίμαστους και οργανωμένους.
Οπαδούς.

ΤΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΕΜΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ

Μια φυλακή από φράουλες
–δεν τίθεται θέμα–
θα ’ταν ευπρόσδεκτη
για τους εραστές των πρωινών οάσεων.

Για σένα όμως όχι.

Ένα παράπονο από μέλι
–και ποιος θα το αμφισβητούσε;–
θα ανύψωνε το ηθικό
των ορειβατών της διαδρομής του ήλιου.

Το δικό σου όμως όχι.

Εσύ καμωμένος από συνδέσμους χιαστούς
καρφωμένος σε τετράγωνους υπαινιγμούς
εργάτης του διαβήτη και εχθρός των περιθωρίων
χωράς ωστόσο σε μια θάλασσα από χέρια
–τα δικά μου–
διψάς απρόσμενα για μια απεραντοσύνη από δάκρυα
–γλιστρούν απ’ τα μάτια μου–
εφάπτεσαι ακριβώς στις νυχτερινές κοιλότητες
του κορμιού μου
και στρογγυλεύεις.

Έτσι σιγά σιγά στρογγυλεύεις αγαπημένε
και γίνεσαι ο κύκλος
που κλείνει το μέλλον μου.

.

ΠΕΖΟ

ΞΕΡΩ ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΕΙ (2018)

(Αποσπάσματα)

Ο ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ

Αγάπησα δυο φορές. Μπορεί και τρεις τώρα που το σκέφτομαι. Όταν αγαπάω αδειάζω απ’ όλα. Και μένει η αγάπη. Κι έτσι όπως είμαι, άδειο σακί, της λέω καλωσήρθες. Σαν το σπίτι σου της λέω, βολέψου, όπου βρεις χώρο, απλώσου. Και γίνομαι όλη μια υποδοχή για να ταιριάζει το σχήμα της. Καλοβολεύεται και αρχίζει τα δικά της.
Ένα κέντημα στην αρχή που ξεκινάει από τον λαιμό και διασχίζει τον οισοφάγο. Κατρακυλάει σα μεθυσμένο. Κατασκηνώνει μες το στομάχι μου. Εκεί μαζεύονται οι παλιοί πόνοι. Εκεί, πότε κοιμούνται πότε ξυπνούν και άντε μου λένε, δε θυμάσαι, πότε κιόλας ξέχασες; Δεν ξέχασα, δεν ξεχνάω ποτέ. Πώς να ξεχάσω; Ζω με μνήμες δανεικές. Ζω με μνήμες που αψήφησαν το παρόν και το μέλλον μου. Ζω με μνήμες που σχίζουν σε εκατοντάδες μικρά κομματάκια τα ερωτηματικά μου σαν παλιόχαρτα.
Πόσο τον ήθελα! Ήταν μια αγάπη που έκαιγε όπως η άμμος τα αυγουστιάτικα μεσημέρια. Μια αγάπη όλο ρωγμές από τη βεβαιότητα πως ποτέ. Ποτέ, γιατί δεν ήταν ο ήλιος που τον τύφλωνε. Δεν ήταν το νερό που έσταζε στα μάτια του. Ήταν εκείνη απλωμένη πάνω του σαν φωτιά και νερό και χώμα, σαν όλα τα στοιχειά της φύσης μαζί. Εκείνη στα χέρια του που μιλούσαν άλλοτε με τις εποχές. Πάντα με το κορμί της. Κι εγώ κάπου εκεί. Με τη γνώριμη φωλιά στο στομάχι μου. Το κέντημα να με
ταξιδεύει. Ένιωθα πως ο βαθύς πόνος σκάλιζε έργα τέχνης στο κορμί μου. Γινόμουν όμορφη, όλο και πιο όμορφη, δεν το έβλεπε; Πώς δεν το έβλεπε; Οι ώρες κυλούσαν αργά, αποφάσιζαν με περίσκεψη τα χρώματα εκείνο το καλοκαίρι και για μένα ήταν ίδια, όλα ίδια. Τα εκτυφλωτικά πρωινά, τα μεσημέρια που καιγόταν ο τόπος, τα δειλινά, οι μεγάλες, δροσερές νύχτες, όλα ίδια, την ώρα που την έκλεινε στην αγκαλιά του και το γέλιο του ήταν δικό της. Μόνο για κείνη. Ένα γέλιο που δε σου ανήκει είναι ένα γέλιο κακό. Ένα γέλιο που γεμίζει το μυαλό σου τρύπες. Τρύπες που ανοίγονται μπροστά σου. Που θέλουν να σε καταπιούν. Μπορεί την ώρα που κοιμάσαι. Προσπαθούσα να μένω συνέχεια ξύπνια. Να μετράω τον πόνο μου σε λεπτά. Να βουλώνω με σκέψεις τις τρύπες. Όμως και οι σκέψεις γλιστρούσαν με το πιο απαλό αεράκι που ανακάτευε τα μαλλιά του. Γιατί δεν έφυγα; Μάλλον γιατί δεν είχε έρθει η ώρα. Έσκαβα λαγούμι και ακόμη δεν ήταν έτοιμο. Δεν ξέρω πότε, δεν ξέρω πως, δεν ξέρω αν και γιατί. Θυμάμαι μόνο τις τσαλακωμένες λαμαρίνες. Το κρύο στο μέρος της καρδίας. Τα πόδια μου ασάλευτα. Την Όλγα να γελάει σαν τρελή. Θυμάμαι το βλέμμα του κομμένο στα δυο, ένα κομμάτι χρόνου πριν κι ένα μετά, το γέλιο δικό της και το γέλιο κανενός πια και τα χέρια του που δε θα ξαναμιλούσαν με το κορμί της. Θυμάμαι μια λίμνη κόκκινη κάτω από το φεγγάρι. Δε θυμάμαι τίποτα άλλο. Ξέρασα πάνω μου. Τον αγάπησα πρώτη. Ήμουνα η πρώτη που τον αγάπησα.
Κι υστέρα ήρθε ο άλλος σαν άγγελος. Ένα αγόρι γεμάτο μουσικές και γέλιο. Ένα καινούριο αγόρι με το ίδιο όνομα. Γιατί άργησες; τον ρώτησα μα δεν κατάλαβε τίποτα, είμαι σίγουρη, γιατί με κοίταξε με βλέμμα καθαρό, χωρίς απαντήσεις. Δεν πειράζει, δε συγχρονίζονται τα όνειρα σκέφτηκα και συνέχισα να τον αγαπάω με ελπίδα. Γελούσε και πίστευα πως αυτό είναι ένα γέλιο για μένα. Πόσο όμορφο να σου ανήκει ένα γέλιο σκεφτόμουν και χάιδευα τα μαλλιά του. Η μπορεί και όχι. Ίσως μόνο με τη φαντασία μου. Δεν ήταν ακόμη η ώρα, γιατί να βιαστεί κάνεις να αλυσοδέσει το όνειρο; Ας ανθίσει καλύτερα, να ριζώσει και έτσι βουτούσα στο γέλιο του χανόμουν στο γέλιο του και δε φοβόμουν καθόλου! Ήξερα τον δρόμο μα και αν όχι, ήταν ένα δάσος
από έρωτα, που αλλού να χαθώ; Μπορούσα να μείνω εκεί για πάντα. Όμως όχι. Όχι. Για άλλη μια φορά όχι. Τον μάγεψε με τα μακριά μαλλιά της, με τις νωθρές κινήσεις, με το φιλντισένιο βλέμμα της. Τον μάγεψε γιατί μπορεί απλώς να είναι μάγισσα. Είναι μια κανονική μάγισσα.

Απλώνει στη νύχτα τα μαλλιά της
Εξουσιάζει τις ανάσες
Στύβει τη θλίψη
Μένει μια φιδογυριστή γραμμή
Να τραγουδάει σα σειρήνα
Έξω απ’ την πόρτα της
Μπροστά στα πόδια της
Κι εκείνοι της παραδίνονται
Υπάκουα σαν ηττημένος στρατός
Ρίχνουν στα πόδια της τις εξαρτύσεις τους
Της χαρίζουν το γέλιο τους
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες;

Δεν μπορούσα να αποφασίσω εγώ. Δεν ήταν δική μου απόφαση. Η ζωή και ο θάνατος εννοώ. Και φυσικά και ο έρωτάς τους. Γιατί έφτασε ένα λεπτό. Τι λέω, μια στιγμή. Μπήκε στο μπαρ που καθόμασταν, κάθισε στο τραπέζι μας. Συστήθηκε μονή της. Εγώ έτσι κι αλλιώς ούτε που θα το σκεφτόμουν.
Δεν είχα λέξεις, οι λέξεις μου είχαν πετάξει. Είχα μεταμορφωθεί σε έναν απλό θεατή, σε έναν βουβό θεατή μπροστά σε αυτό το θαύμα που εκτυλισσόταν μπροστά μου. Τα γνωστά. Τα μαλλιά της απλωμένα στη νύχτα, το τραγούδι της θλίψης μπροστά στα πόδια της, να τον καλεί μαυλιστικά. Δεν ήθελε πολύ. Την αγάπησε σαν τρελός. Κι εγώ δεν πρόλαβα ποτέ να του χαϊδέψω τα μαλλιά.
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες; , ·
Ένας μανδύας έπεφτε στο μυαλό μου και σκέπαζε το παρόν. Δεν ένιωθα τον πόνο. Έφευγε μαζί με τις ζωντανές στιγμές. Πού ήμουν; Ποια ήμουν; Τι έλεγχα; Πόσο πίστευα σε εκείνο που ερχόταν, συνέβαινε; Κανείς δεν ήταν μαζί μου. Δεν υπήρχαν μάρτυρες. Δεν άφηνα αποτυπώματα. Ήξερα,
δεν ήμουν εγώ. Εγώ ήμουν φευγάτη σε μια μικρή περιοχή θαλπωρής. Ακόμη και ο φόβος έμοιαζε ασήμαντος. Έμοιαζε φίλος. Φτιαγμένος για να με ταξιδέψει σε έναν κόσμο από τραπουλόχαρτα. Έβλεπα τα μάτια τους καρφωμένα γερά με καρφιά στο πάτωμά. Και γελούσα. Ένα γέλιο δικό μου. Ένα γέλιο που μου ανήκε.
Δεν μπορούσα να φύγω από το μυαλό μου. Δεν έφταιγα για το μέλλον. Κανένας δεν μπορεί να ορίσει το μέλλον. Ούτε καν οι μάγισσες.
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες;
Ο τρίτος έρωτας ήταν ο μοιραίος. Ήρθε σα θεία δίκη όταν όλα είχαν τελειώσει. Όταν όλα είχαν φύγει απ’ τα χέρια μου. Και απ’ το μυαλό μου
Όταν όλα είχαν γίνει ένα ποτάμι αίμα στην άσφαλτο. Μέτρησα τα βήματά μου μέχρι να τον συναντήσω. Ήξερα πως τον είχα σκεφτεί 1.863 φορές
μέχρι να φτάσω. Όσες τα βήματά μου. Δεν έφταιξα για τίποτα. Όλοι πήραν αυτό που τους άξιζε.

Οι μάγισσες είναι για την πυρά, τα είπαμε αυτά
Δεν ξέρω ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες.
Ξέρω μόνο πως η Όλγα δεν κατάλαβε ποτέ.

Ο ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ

Η αδερφή μου έχει έναν παράξενο τρόπο να σέρνει τις λέξεις. Λες και θέλει να τις κάνει δικές της. Λες και προσπαθεί να τις πείσει να την ακολουθούν και όταν τελειώνει ο ρόλος τους. Λες και της ανήκουν.
Η αδερφή μου είναι παράλογα έξυπνη. Το μυαλό της δεν έχει μάθει να υποτάσσεται στους νόμους που το ελέγχουν. Τα βάζει συνέχεια με τα όριά του. Με τους δεσμούς που εμείς όλοι μάθαμε να δεχόμαστε. Είναι τόσο πεισματάρα!
Πηγαίναμε Δημοτικό όταν μου είπε πως ήθελε να μάθει ισπανικά. Βαριόταν πολύ να κάνει μαθήματα, ήθελε όμως να διαβάσει τον Δον Κιχώτη από το πρωτότυπο. Όταν την είδα να υπογραμμίζει με κόκκινο μαρκαδόρο τις σελίδες του πρώτου τόμου, όταν την άκουσα να ψιθυρίζει ένα ποτάμι λέξεων σε μια γλώσσα που δεν ήξερα και ούτε και αυτή ήξερε, όταν είδα τις ακατανόητες σημειώσεις της στα περιθώρια του βιβλίου την κοίταξα απλώς μέσα στα μάτια.
«Τα ονειρευόμουν. Για νύχτες.»
Αυτό μου είπε. Τι; Τις λέξεις μάλλον όπως δένονται μεταξύ τους, τους ήχους, τα μυστικά της γλώσσας.
Τρόμαξα. Μου διάβαζε πριν κοιμηθούμε ένα κεφάλαιο στα ισπανικά και εκείνη γελούσε ή δάκρυζε, σταματούσε μόνο για να σημειώσει ή να υπογραμμίσει και εγώ κάτω από τα σκεπάσματα έτρεμα από έναν βαθύ, πρωτόγνωρο φόβο. Έκλεινα σφιχτά τα αυτιά μου με τα χέρια μου. Δεν ήθελα να ακούσω άλλο. Τι με πείραζε; Αφού δεν καταλάβαινα λέξη. Δεν καταλάβαινα τίποτα από αυτό το αλλόκοτο τοπίο που είχε αρχίσει να μας κυκλώνει. Τι με πείραζε; , 7 ,
Ώρες ώρες ένιωθα πως η αδερφή μου ζούσε απλωμένη στον χρόνο σα χταπόδι. Ζητούσε μερίδιο από το παρελθόν, έστριβε τον λαιμό μελλοντικών στιγμών όταν της κάπνιζε. Το παρόν ήταν του χεριού της. Και εγώ, εγώ ένιωθα τα πλοκάμια της να σαλεύουν γύρω μου, να χώνονται στα μαλλιά μου, κάτω απ’ τα ρούχα μου. Ώρες ώρες να τυλίγονται γύρω απ’ τον λαιμό μου..
Την αγαπούσα. Πάντα την αγαπούσα. Ήθελα να τη γνωρίσω, ήθελα να με καταλάβει. Ήμασταν αδερφές σκεφτόμουν και έπειτα όμως έβλεπα πως αυτό δε δημιουργούσε κανένα αυτονόητο.
Η Ντίνα ήταν φτιαγμένη αλλιώς, από μια παράξενη ύλη που φωσφόριζε ξαφνικά μες τη ζωή μας. Κυκλωμένη από αυτή τη φωτεινή αύρα δεν τα Ρ ποτέ με το σκοτάδι. Ταίριαζε με το σκοτάδι. Πόσο ταίριαζε! Ώρες ώρες σκεφτόμουν πως έμοιαζε σαν άλλη εκδοχή του.
Μας σύστηνε σε μια πραγματικότητα που μας απωθούσε αλλά μας ανάγκαζε να μας αφορά. Ήμασταν ελάχιστοι μπροστά της. Κι εγώ και όλοι μας, στεκόμασταν θαμπωμένοι να αναρωτιόμαστε για την πηγή της δύναμης και της ευφυΐας της. Τόσο πολύ έξυπνη! Τόσο περισσότερο έξυπνη από όλους μας! Τρομάζαμε.
«Πόσο όμορφη είσαι!» μου έλεγε εκείνη κάποιες φορές και τα μάτια της έκαιγαν. Δεν μπορεί να ζήλευε. Γιατί; Ήταν πολύ περισσότερο από ωραία. Ήταν εκείνη που ξεχώριζε.
Δεν ξέρω. Καμιά φορά σκεφτόμουν πως μπορεί και να μην της έφτανε αυτό.
Μπορεί και κάτι να μου ξέφευγε.
Εγώ πάλι δεν υπήρχα μόνη μου. Ήμουν φτιαγμένη για να απορροφώ και να αντανακλώ το φως των άλλων. Ήμουν φτιαγμένη για να αγαπώ και μόνο έτσι υπήρχα πραγματικό. Και αγάπησα. Αγάπησα και αγαπήθηκα δυνατά. Η ζωή ήταν καλή μαζί μου σ’ αυτό. Με το σταγονόμετρο όμως. Η αγάπη μου δόθηκε για λίγο, σαν ένα διάλειμμα στο κενό, σαν αντίδωρο πες.
Ένας πλασματικός χρόνος, ένας αχαρτογράφητος τόπος. Κι έπειτα τα χέρια τους η χώρα μου. Τα μάτια τους ο κόσμος μου. Εγώ, που χωρούσα ακριβώς στο εύρος των ματιών τους. Αυτό ήταν όλο. Αυτό ήμουν εγώ. Έτσι μόνο υπήρχα.
Κι ύστερα, η καρδιά μου χωρίς χτύπο μπροστά στα νεκρά κορμιά τους. Γιατί;
Το γιατί όταν το απευθύνεις σε ανίδεους αποδέκτες γίνεται αιχμηρό ψαλίδι που ξαναματώνει την πληγή. Γυρνάει μπούμερανγκ μες τα σπλάχνα σου. Το γιατί είναι μια φενάκη, μια σκατοψευδαίσθηση – τακτοποιήματος της οδύνης, του ακατανόητου της απώλειας. Το γιατί είναι μια μαλακεία που σε ξαναχωρίζει σε κομματάκια πριν και μετά, σε ό, τι υπήρξες και ό, τι δε θα ξαναείσαι ποτέ. Το γιατί μεταμορφώνει τη ζωή σου σε ένα τρελό, αβάσταχτο παζλ που δε θα τελειώσεις ποτέ.
Εγώ όμως απηύθυνα το γιατί στη σοφή αδερφή μου. Γιατί Ντίνα; Γιατί; Και εκεί, μέσα στα βαθιά, ακατανόητα μάτια της, ακριβώς πίσω από το μειδίαμα, σα σχισμή να μπαινοβγαίνει ο πόνος, πίσω από το παλιό της γέλιο, έψαχνα να βρω… Τι; Τι έψαχνα να βρω; Γιατί Ντίνα; Γιατί σε μένα; Γιατί αυτό; Η αναπνοή μου γινόταν βαριά, μια καταδίκη.
Η αδερφή μου ήταν σοφή. Ήταν πάντα η σοφή της οικογένειας. Περισσότερο σοφή απ’ όσο δικαιολογούσαν οι περιστάσεις.
Είχαν και οι τρεις τους το ίδιο όνομα. Ίσως έπρεπε το δω στα μάτια της τη νύχτα με το τροχαίο. Ή όταν της είπα για τον Θανάση. Ίσως έπρεπε να το σκεφτώ από την αρχή.

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

Ο ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ

Λάφυρα του Αυγούστου
https://pgoutas.blogspot.com/

Ενδιαφέρουσα η πέμπτη κατά σειρά ποιητική συλλογή της Ρίας Φελεκίδου (μεταξύ άλλων εξέδωσε δεκατρία παιδικά βιβλία και μία νουβέλα), που τιτλοφορείται Ο ασφαλής ποιητής και τυπώθηκε το 2025 από τις εκδόσεις Κουκκίδα. Ποιήματα για την αλληλουχία των εποχών, την πανανθρώπινη πορεία της γυναίκας στη γη, την ερωτική αγωνία, τις ασύλληπτες μικρές χαρές της ζωής, για τις δενδροφυτεύσεις έρημων ζωών, για παιδιά που έρχονται από μακριά δοκιμάζοντας ν’ αντιγράψουν τη φωνή των πουλιών.

Από τις επιμέρους ποιητικές συστάδες (ενότητες) του βιβλίου ξεχώρισα το ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ (κυρίως για την αίσθηση της μη βεβαιότητας και της μη ποιητικής ασφάλειας, που χαρακτηρίζουν το γράψιμο της ποιήτριας), με πέντε συνολικά ποιήματα, που προσιδιάζουν στη στόχευση με εκείνα του βιβλίου του Στεργιούλα, αλλά και με κάποια ποιήματα του βιβλίου του Νικηφόρου. Αντιγράφω από τη σ. 45 το τελευταίο κομμάτι του ποιήματος «Χανς, ένας ασφαλής ποιητής», που, κατά τα φαινόμενα, χάρισε τον τίτλο και σ’ ολόκληρη τη συλλογή.

———————————————————–

Ο Χανς τίποτα δραστικό δεν αποφασίζει.
Δε συνιστούν ύλη ποιητική οι αποφάσεις.
Μόνο να γράφει και να σβήνει και να αγωνιά.
Η Ποίηση μέγγενη, μαγίστρα και μαυλίστρα
Στο δωμάτιό του τον κρατά περήφανα να ιππεύει
ίππους αόρατους σαν πέφτει η νύχτα
και να μαζεύει ολόγυρά του ωδικά πουλιά
το φως να διαλαλούν που επιστρέφει. Όμως
παραμένει πάντα ζωντανή η σιγουριά του
κι οι στίχοι του βέλη να σημαδεύουνε τους τοίχους

Μ’ απ’ τις ποιητικές βολές του ο κόσμος μένει απείραχτος.

•

Δεν γνωρίζω, τελικά, πόσο… απείραχτος μένει ο κόσμος από τη συγγραφή των τριών παραπάνω ποιητικών βιβλίων, που σας τα συστήνω ανεπιφύλακτα. Η ανάγνωσή τους, όμως, ακόμα κι αν δεν μεταμορφώσει τον περίγυρό μας προς το καλύτερο και το ευγενέστερο, το λιγότερο θα αλλάξει, έστω προσώρας, τον τρόπο σκέψης μας, θα μας ωφελήσει ως οντότητες και ως συνειδήσεις.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΜΠΟΥΡΑΣ

FRACTAL 24/06/2020

Ποιήματα ποιητικής και βαθιάς μεταφυσικής κατ’ ιδίαν

Ρία Φελεκίδου, «Η Ιστορία Ίδια», ποιήματα, εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2019, σελ. 72

Ποιήματα ποιητικής και βαθιάς μεταφυσικής κατ’ ιδίαν. Η ποιητική φωνή θρηνεί τον χαμένο της ουρανό και τα αγάλματα των θεών που δεν είναι πλέον έμψυχα αλλά κενά νοήματος και άνευ ζωντανής λαλιάς. “Απέσβετο λάλον ύδωρ” και ο ποιητής ένα κενό ανάμεσα σε δύο τελείες.
Παρ’ όλα αυτά αντιστέκεται. Απευθύνεται στον μυημένη αναγνώστη, στον επαρκή θεατή του ιδιωτικού ψυχοδράματος, ενόσω το πλατύ κοινό έχει ήδη προ πολλού γυρίσει την πλάτη σε μια τέχνη επιτηδευμένη και κενή περιεχομένου.
Αυτή η υπαρξιακή προοπτική είναι πέρα κι από τη θεοκρατική αντίληψη του ποιητή ως προφήτη, παρ’ όλο που εκστομίζει χρησμούς και καταγράφει αμφίσημες προτάσεις.
Η τεχνική της αντιθετικής εκπλήξεως βρίσκει εδώ την πλέρια εφαρμογή της. Ο αναγνώστης διαρκώς αφυπνίζεται χάρη σε εικόνες μεγάλης ενάργειας και σχήματα απρόβλεπτα.
Ιδιόλεκτος καθημερινής προφορικότητας, στίζεται από λαϊκές, σχεδόν ευθυμογραφικές πινελιές του τύπου “…πιο πολύ πεθαίνεις”, αλλά κάτω από αυτή την ηθελημένη δραματικότητα υποφώσκει μία μανία σχεδόν τελειοθηρική, αφού όλα είναι πλεγμένα χιλιάδες φορές, γυαλισμένα και στιλβωμένα μέχρι εκεί που δεν παίρνει άλλο, εις ανάμνησιν ίσως άλλων εποχών που υπήρχε ακόμα η έγνοια για τη μορφή και δεν βασίλευε το περίφημο “περιεχόμενο” που μας έχει πια κουράσει όλους.
Διασκελισμοί σταυροειδείς, χιάσεις του νοήματος, μουσικές βακχικές, διονυσιακές ενοράσεις, μα πάνω απ’ όλα αυτή η εκλεπτυσμένη αισθητική που δεν επιτρέπει χθόνιες ακρότητες.
Ο Πάρις ως όφις στον Κήπο της Εδέμ δίνει το μήλο του Κάλλους (ή της Γνώσης, ανάλογα) με την ελπίδα πως όλα αυτά θα ξαναπάρουν τον δρόμο τους από την αρχή, ο χωροχρόνος θα αναδιπλωθεί και οι χρονοταξιδιώτες ποιητές θα αναδειχθούν για μιαν ακόμη φορά ως πνευματικοί ταγοί και όχι ως περιθωριακοί παρίες, όσοι ξέφυγαν από τις μισαλλόδοξες πυρές του Μεσαίωνα.
Εδώ θίγεται το ακανθώδες θέμα του ποιητή χωρίς θεατό, της ποίησης χωρίς κυρίαρχη ιδεολογία, του εποικοδομήματος χωρίς θεμέλια, κτισμένου στην άμμο…
Πρώτη φορά το αίτημα αυτό αποκτά μια τόσο έντονη απαιτητικότητα και γίνεται πραγματικά ποθούμενο, ή θρηνούμενο με τρόπο σχεδόν ερωτικό.
Η απουσία δεν αφορά εδώ το πρόσωπο του εραστή, αλλά την ιδέα ενός θεού-αφέντη, κυρίαρχου και κατευναστικού ταυτόχρονα, μιας οντότητας που θα προσέφερε την ιδεολογική ασφάλεια και την αισθητική κανονικότητα εκείνη που θα χρειαζόμασταν ίσως για να μην νιώθουμε ανερμάτιστοι.
Παράξενο το αίτημα αυτό στους σύγχρονους μεταβατικούς, μεταιχμιακούς καιρούς μας, αναδιατυπωμένο με έναν τρόπο σχεδόν θυμοσοφικό, χωρίς ίχνος όμως διδακτικότητας, παρ’ όλο που τα γνωμικά περισσεύουν και ξεχειλίζουν, χαρίζοντας ίσως στον τυπωμένο λόγο μια διάσταση υπερτοπική και διαχρονική.
Η ελληνική γλώσσα σε όλο της το μεγαλείο. Ακόμα και το ρήμα “επανωτίζουν” που το χρησιμοποιούμε σε στρώσεις σπιτικών γλυκών ή σε …τέντες, χρησιμοποιείται εδώ αναβαθμιζόμενο ποιητικά. Αλλά και τα “ζέπελιν” και το “λεοπάρ” υπάρχει, σεμνά και ταπεινά μέσα στην γλωσσική αλληλουχία.
Θαυμάζω την συνθετική ικανότητα αυτής της ποιήτριας που μοιάζει σα να έρχεται από άλλοτε, κάπου βαθιά στην αναδιπλούμενη έλικα του χωροχρόνου και κοιτάζει την εποχή μας με δέος, αλλά και με κάποια απαξίωση, απολύτως θεμιτή και αναλογίσιμη.
Σίγουρα δεν θα μπορούσα να διαβάσω ένα τόσο λεπτεπίλεπτο, καλοδουλεμένο ποιητικό βιβλίο σε μια εποχή προχειρότητας και διαφημιστικού ναρκισσισμού. Από τα λίγα που αξίζουν να αναλυθούν και να μελετηθούν ως πρόταση λογοτεχνική για τις επόμενες δεκαετίες.

.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Επιμέλεια: Δρ. Νικόλαος Β. Παππάς.

elliniki-gnomi 10/2/2015

Κυρία Φελεκίδου, ως συγγραφέας παραμυθιών, θα θέλαμε να μας πείτε τι χρειάζεται για να μπει κανείς στον κόσμο των παραμυθιών; Είναι πράγματι μαγικός ο κόσμος τους;

Λοιπόν… Πώς μπαίνει κανείς στον κόσμο των παραμυθιών… Νομίζω πως χρειάζεται -τουλάχιστον- τη μαγική σκούπα μιας μάγισσας κοιμισμένης τρεις χιλιάδες χρόνια. Ή ίσως ένα φίλτρο καμωμένο από τριαντάφυλλα που μιλούν. Ή στη χειρότερη περίπτωση τα κοκκινόχρυσα παπούτσια της πιο φαντασμένης νεράιδας του Μαγεμένου Δάσους. Και αν τίποτα από αυτά δεν του βρίσκεται πρόχειρο, ας ανοίξει μια μικρή πορτούλα στη λογική και στη σκέψη του. Ας πάρει ένα βιβλίο με παραμύθια, ας ανοίξει τα μάτια της φαντασίας του. Φτάνει αυτό. Τα παραμύθια θα τρυπώσουν μέσα του κι εκείνα ξέρουν καλά τη δουλειά τους. Δεν κάνουν το σκοτάδι φως. Αποκαλύπτουν όμως τα κρυφά, φωτεινά μονοπάτια του σκοταδιού. Κι αν αυτό δεν είναι μαγεία, τότε τι ακριβώς είναι;felekidou

Έχετε δεχθεί κάποιο ερέθισμα από τα παιδιά για να γράψετε κάποιο παραμύθι ή αφορμή στάθηκαν μόνον τα δικά σας παιδικά βιώματα;

Τα παιδιά δεν έχουν αλωθεί και αλλοτριωθεί ισχυρά απ’ την πραγματικότητα. Ακόμη και όταν η πραγματικότητά τους είναι σκληρή, της αντιστέκονται γενναία. Μπαινοβγαίνουν στον κόσμο της φαντασίας, ακολουθούν δικούς τους νόμους, δεν έχουν στεγανά και μιζέριες, ελπίζουν τα πάντα, ονειρεύονται χωρίς όρια. Είναι από μόνα τους πηγή έμπνευσης λοιπόν. Όταν είσαι με παιδιά, όταν ουσιαστικά είσαι εκεί, μαζί τους, παίζεις, κουβεντιάζεις, ακόμη και όταν παρατηρείς, ξαναγίνεσαι λίγο παιδί. Έτσι οι αφορμές έμπνευσης είναι από αυτά, είναι και από το παιδί μέσα σου που ξυπνάει, τεντώνεται και σου κλείνει το μάτι.

Και ακόμη, όταν κάποιος γράφει –και όχι μόνο παραμύθια- ανακαλύπτει διαρκώς και παντού αφορμές, λόγους και θέματα καινούργια. Έμπνευση δεν δίνουν μόνον τα ισχυρά βιώματα αλλά η καθημερινότητα στις πολλαπλές εκδοχές της.

«Το πιο ευτυχισμένο κοριτσάκι του κόσμου», είναι ο τίτλος του τελευταίου σας παραμυθιού. Τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει ένα παιδί τόσο ευτυχισμένο;

Τα παιδιά γίνονται ευτυχισμένα όταν ονειρεύονται. Και ονειρεύονται πολύ. Έτσι και η μικρή Βικτώρια ονειρεύεται πολύ, ονειρεύεται συνέχεια, μόνο που τα όνειρά της είναι πολύ πολύ μπερδεμένα. Υπεύθυνοι κατά κάποιον τρόπο για αυτό το παράξενο μπέρδεμα είναι οι «μεγάλοι» που είναι κοντά της, οι γονείς της. Η Επιτροπή Ονειροδρομών όμως στο σχολείο της αναλαμβάνει δυναμικά την κατάσταση στα χέρια της. Είναι στη μέση και μια παράξενη συμφωνία με βερίκοκα και ντομάτες βέβαια αλλά στο τέλος τα πράγματα παίρνουν τον δρόμο τους. Η Βικτώρια πραγματοποιεί ό, τι ονειρεύτηκε αλλά και ό, τι δεν τόλμησε ποτέ της να ονειρευτεί.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι τα παιδιά δεν είναι ευτυχισμένα μόνο όταν πραγματοποιούν τα όνειρά τους. Μπορεί να τα κάνει ευτυχισμένα απλώς το γεγονός ότι ονειρεύονται. Ή ένα παγωτό χωνάκι ένα ζεστό μεσημέρι του καλοκαιριού, ένα αυτοσχέδιο κουκλοθέατρο με ήρωες… τις κουτάλες της κουζίνας, το να παρατηρούν τις στρατιές των μυρμηγκιών στις διάφορες αποστολές τους. Και αυτό είναι το μαγικό. Δεν έχουν ξεμάθει ακόμη να ανακαλύπτουν και να βιώνουν παντού την ευτυχία.

Υπάρχουν παιδιά που έχουν βιώσει μόνο δυστυχία… Πόσο λυτρωτικό μπορεί είναι γι’ αυτά ένα παραμύθι;

Στην ταινία «Η ζωή είναι ωραία» ο Μπενίνι μεταμφιέζει την τραγική πραγματικότητα του εγκλεισμού σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης σε ένα υπέροχο παιχνίδι στρατηγικής, για χάρη του γιου του. Όταν η πραγματικότητα δεν επιδέχεται όμως μεταμφιέσεις ή ανοιχτότερης απόχρωσης αναγνώσεις, τότε η φυγή, έστω προσωρινή, στον κόσμο των παραμυθιών μπορεί να μη λύνει τα προβλήματα αλλά μαλακώνει την τραχιά τους όψη. Τα παραμύθια μπορούν να γίνουν ένα προσωρινό καταφύγιο, να απελευθερώσουν θαμμένα συναισθήματα, να βοηθήσουν στην εκτόνωση άλλων, να λειτουργήσουν ως θεραπευτικό προπύργιο. Υπάρχουν ψυχολόγοι που υποστηρίζουν τη θεραπευτική λειτουργία των παραμυθιών, τα οποία χρησιμοποιούν στη δραματοθεραπεία αλλά και στην παιγνιοθεραπεία προληπτικά ή θεραπευτικά.

Από τις δικές σας στιγμές ευτυχίας, ποια κρατάτε ακόμα στη μνήμη και δεν θα θέλατε με τίποτα να την αποβάλετε;

Η ευτυχία είναι κατά κανόνα στιγμές απίστευτης πληρότητας, αναπάντεχες συναισθηματικές κορυφώσεις και όχι σημαντικά γεγονότα μεγάλης διάρκειας. Κρύβεται στις στιγμές και επειδή τα παιδιά είναι που την ξετρυπώνουν πιο εύκολα, τη συναντάμε κι εμείς συχνότερα αν το παιδί μέσα μας ξυπνάει και διεκδικεί τα δικαιώματά του συχνά. Είχα την τύχη να έχω μια ευτυχισμένη και ανέμελη παιδική ηλικία και να διαβάσω πολλή παιδική και όχι μόνο λογοτεχνία, στις ηλικίες που το συναίσθημα και η σκέψη λειτουργούν ως σφουγγάρι. Ανακαλώ με μεγάλη νοσταλγία τα ατέλειωτα καλοκαιρινά μεσημέρια, στο παιδικό μου δωμάτιο, όπου με το στόρι μισοκατεβασμένο, ταξίδευα σε αναρίθμητους προορισμούς αγκαλιά με ένα βιβλίο. Και αυτό δεν είναι ένα κοινότοπο σχήμα λόγου. Το βιβλίο σήμαινε για μένα, σε εκείνη την ηλικία, εισιτήριο για άλλους κόσμους. Την ικανότητα αυτή να δραπετεύω, να χάνομαι, πολύ συχνά αναπολώ σήμερα που εξακολουθώ να είμαι αναγνώστρια, δεμένη όμως με την πραγματικότητα της ώρας της ανάγνωσης, ισχυρότερα από όσο θα ’θελα. Και απ’ την ενήλικη ζωή μου, τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με τις ημέρες εκείνες που πρωτοκράτησα στην αγκαλιά μου τα δυο μου παιδιά. Και για να ακριβολογώ, δεν ήταν οι πρώτες μέρες αυτές που δεν θέλω ποτέ να ξεχάσω. Τη δεύτερη μέρα, όταν είχε καταλαγιάσει η αρχική αγωνία και ένταση, άνθιζε μέσα μου μια αλλόκοτη χαρά, ταυτόσημη με την ίδια τη δύναμη της ζωής.

Παράλληλα με τη συγγραφή, ασχολείστε και με την αφήγηση παραμυθιού. Υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, άνθρωποι που μισούν τα παραμύθια; Μπορεί κάποιος αφηγητής να τους κάνει να τα αγαπήσουν;

Πιστεύω πως μπορεί κάποιος να μισεί τα παραμύθια, μόνο αν είναι συνδεδεμένα στην ζωή του με κάποιο εφιαλτικό βίωμα, που πιθανόν δεν έχει ξεπεράσει. Ίσως σ’ αυτήν την ακραία περίπτωση, η λύση να βρίσκεται μόνο στην ψυχανάλυση, που μαζί με όλους τους άλλους κόμπους θα λύσει κι αυτόν της σχέσης του με τα παραμύθια.

Πολύ συχνότερα, μπορεί κάποιοι να αδιαφορούν για τα παραμύθια ή να τα σνομπάρουν. Τότε, πραγματικά, η αφήγηση μπορεί να χαράξει έναν καινούργιο δρόμο προς την καρδιά τους. Μπορεί να τους βοηθήσει να βυθιστούν στη μαγεία των παραμυθιών, να ανακαλύψουν διαστάσεις, λεπτομέρειες, αισθήσεις και λειτουργίες του, που δεν θα μπορούσαν ποτέ να φανταστούν ότι υπάρχουν.

Θα μπορούσαμε να πούμε μια μικρή ιστορία, ένα ποίημα -ιστορία αν θέλετε, για έναν καθημερινό άνθρωπο, που άκουσε έναν αφηγητή να λέει ένα παραμύθι.

«Το κεφάλι χωμένο στους ώμους Το βάρος ακόμη μιας μέρας Κι ακόμη μιας Οι εποχές ξέρω ότι έρχονται Και φεύγουν Ο χρόνος νερό στις ανοιχτές χούφτες Και τότε τον άκουσα Τον άκουσα και πήγα μαζί του Ήτανε μάγισσες και δράκοι Και βασιλόπουλα μαζί του Και βασιλοπούλες Αχ πήγα μαζί του Έξω απ’ τις εποχές Και ο χρόνος πάγωσε Στις σχισμές των δαχτύλων μου Εκεί Στη Χώρα των Παραμυθιών Που Λέγονται».

Εκτός από συγγραφέας παραμυθιών, είστε και ποιήτρια. Μπορεί η Τέχνη, η ποίηση να διαχωριστούν από την ζωή ή είναι συνυφασμένες μαζί της;

Πιστεύω ότι η Τέχνη, η Ποίηση, δεν είναι απλές ασχολίες, τρόποι να περνάμε τον καιρό μας. Είναι στα αλήθεια ο τρόπος μας να υπάρχουμε. Έτσι κι αλλιώς, η ποίηση μας κλείνει το μάτι από παντού. Ο μόνος μίτος για το λαβυρινθώδες βασίλειό της είναι η ανοιχτή ματιά μας στα πράγματα.

«Η ζωή, ο θάνατος κι αναμεσίς η Τέχνη», είπε ο Νίκος Εγγονόπουλος. Είναι ένα ψέμα η Τέχνη, που μας βοηθάει όμως να ανακαλύψουμε την αλήθεια, πλένει την ψυχή απ’ τη σκόνη της καθημερινότητας, είπε ο Picasso. Για την αναγκαιότητα και την ομορφιά της Τέχνης έχουν ειπωθεί πάρα πολλά από εκπροσώπους της και όχι μόνο. Η σχέση με την Τέχνη και την Ποίηση- έτσι κι αλλιώς Τέχνη χωρίς Ποίηση δεν νοείται κατά τον Ντελακρουά- είναι ένα βίωμα που εξελίσσεται, μια προσωπική πορεία, ένας δρόμος που αν δεν περπατήσουμε είτε ως δημιουργοί της Τέχνης είτε ως πιστό κοινό της, οι μόνοι χαμένοι θα είμαστε εμείς.

Αληθεύει ότι απώτερος στόχος του ποιητή είναι να αγγίξει τον νου και τις καρδιές των ανθρώπων;

Ο ποιητής γράφει γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Την ώρα που γράφει κοινωνεί με τα επάλληλα στρώματα του εγώ του. Κι αν αυτό φαίνεται πολύ ψυχαναλυτικό, μιας και παραπέμπει απευθείας στο υποσυνείδητο, αρκεί να θυμηθούμε τα λόγια του Freud: «Όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής ήδη είχε πάει εκεί».

Η επικοινωνία με τους δυνητικούς αναγνώστες του εμπεριέχεται στη διαδικασία της συγγραφής του ποιητή, απλώς δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν γράφουμε για τα συρτάρια μας ούτε όμως στοχευμένα για να αγκαλιάσουν με πάθος οι άλλοι τα πονήματά μας. Η ποίηση είναι κατάθεση ψυχής, είναι τρόπος ζωής. Με την ποίηση δεν εξηγείς με γνώμονα τη λογική και μέσο ατράνταχτα επιχειρήματα και άρα δεν μπορείς να επενδύσεις στην κατανόηση των αποδεκτών της φωνής σου. Μπορείς να ελπίζεις όμως πως αυτή η κατακερματισμένη φωνή σου, που σε κάθε ποίημα γραπώνει μια μικρή αλήθεια του κόσμου και την αποτυπώνει σαν μια ακέραια στιγμή, θα βρει μια χαραμάδα, έναν αόρατο δρόμο, μια αφύλαχτη αίσθηση για την καρδιά των αναγνωστών σου. Κι αυτή η ετεροχρονισμένη συνάντηση είναι πάντοτε ένα μικρό θαύμα, που αληθινά αξίζει τον κόπο!

Σύμφωνα με τον ποιητή Τίτο Πατρίκιο: «Λέμε εμείς κι εννοούμε εγώ / λέμε εσύ κι εννοούμε πάλι εγώ / λέμε αυτός κι εννοούμε πάλι εγώ. / Στην ουσία μόνο με το εγώ / μπορούμε να εννοήσουμε / κάποιον άλλο». Πώς παράγεται η ποίηση; Έχει σ’ αυτήν θέση η σεμνότητα;

Η ποίηση είναι μια προσωπική διαδρομή, μία προσωπική ματιά στην κοινή πραγματικότητα, έξω από απαρέγκλιτες συνθήκες και συμβάσεις. Η μόνη περιχαράκωση που την αφορά είναι αυτή στα όρια της Τέχνης και η ένταξή της ή μη κάθε φορά, σε αυτόν τον προνομιούχο χώρο της Τέχνης, είναι κι αυτή μια αμφιλεγόμενη υπόθεση. Ο δημιουργός, κατά τη γνώμη μου, είναι από τη φύση του ένα πλάσμα εγωιστικό. Ανήκει στην εποχή του και μιλάει πραγματικά στην καρδιά των ανθρώπων όταν είναι οργανικά δεμένος μαζί της. Απ’ τη μια. Γιατί απ’ την άλλη η ποιητική ματιά προϋποθέτει κατά διαστήματα μια «απόσχιση» απ’ τις απαιτήσεις και τη ροή μιας συνήθους καθημερινότητας. Εκεί, στη μικρή πατρίδα του καλλιτεχνικού εγώ του, στο οποίο πρέπει να πιστεύει με πάθος, ο ποιητής παίζει με το φως και τις σκιές του, γεννώντας το απροσδόκητο με τις λέξεις, σαν αληθινός ταχυδακτυλουργός τους.

Λέγεται ότι η γόνιμη στιγμή είναι αυτή που οδηγεί στην αληθινή λογοτεχνία. Μπορεί όμως ένας δημιουργός να έχει συνεχώς έμπνευση;

Είναι πολλοί οι συγγραφείς που το έχουν ήδη πει: Αν ο δημιουργός περιμένει τη μαγική στιγμή για να ξεδιπλώσει στο χαρτί ή τον υπολογιστή του το θαύμα, αν προσεύχεται στη θεά της έμπνευσης να τον επισκεφτεί, θα περιμένει πολύ. Ή θα γράψει ελάχιστα. Στη γραφή, τα θαύματα συντελούνται όταν τα προετοιμάζουμε. Μας βρίσκουν καθισμένους στο γραφείο μας ή τουλάχιστον με κάτι που να μπορεί να αποτυπώσει τις λέξεις ανά χείρας. Είναι πολύ ρομαντικό να ονειρευόμαστε εκείνη την ανεπανάληπτη στιγμή που «κουμπώνουν» απόλυτα οι λέξεις με τις αισθήσεις και τις σκέψεις και μια μικρή έκρηξη γίνεται πρώτα στο μυαλό κι έπειτα στο χαρτί μας. Και μπορεί και κάποτε αυτό να συμβαίνει. Και υπάρχουν λέξεις απρόσκλητες και εικόνες επίμονες που μας πολιορκούν μέχρι να τις καταγράψουμε. Η συγγραφή όμως και του πεζού και του ποιητικού λόγου εκτός από έμπνευση προϋποθέτει και απαιτεί και σκληρή δουλειά. Η έμπνευση επισκέπτεται συχνότερα εκείνους που σαν καλοί οικοδεσπότες, με ένα χαρτί ή μια οθόνη μπροστά τους περιμένουν να την υποδεχτούν.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο γίνεται λόγος για τη δημιουργική γραφή. Υπάρχουν μάλιστα πολλοί που διδάσκουν επί χρήμασι σε αυτούς που θέλουν να γίνουν συγγραφείς. «Φτιάχνεται» τελικά ένας συγγραφέας ή το πηγαίο ταλέντο είναι η κινητήριος δύναμη της γραφής;

Με σημείο εκκίνησης την προηγούμενη απάντησή μου, πρέπει να πω ότι υπάρχουν πράγματα που μπορούν να διδαχτούν με τη δημιουργική γραφή είτε για να γίνουμε καλύτεροι και πιο δημιουργικοί συγγραφείς είτε για να γίνουμε πιο καλοί και δημιουργικοί αναγνώστες. Υπάρχει πάντοτε κάτι έμφυτο, το οποίο όμως μπορεί να μεταλλαχτεί και να εξελιχθεί. Μπορεί κάποιος να αναπτύξει και μια απρόσμενη σχέση με τις λέξεις, που μπορεί να τον οδηγήσει μακρύτερα απ’ όσο ποτέ θα φανταζόταν. Μπορεί να «αλλαξοπιστήσει» στις αρχικές του κλίσεις. Να δοκιμαστεί μέσω της δημιουργικής γραφής σε διαφορετικά είδη λόγου και να επιλέξει μια άλλη κατεύθυνση. Η δημιουργική γραφή είναι ένα ισχυρό εργαλείο για τη βελτίωση και τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης μας με τον γραπτό λόγο και από τη θέση του συγγραφέα και από τη θέση του αναγνώστη.

Σας ευχαριστώ πολύ.

Κι εγώ σας ευχαριστώ πολύ που μου δώσατε την ευκαιρία να σκεφτώ και να μιλήσω για πράγματα που αγαπώ πολύ. Να ’μαστε καλά να ταξιδεύουμε με τα παραμύθια, να δραπετεύουμε με την ποίηση.

Δεν κλείνουμε τα μάτια στην αλήθεια βέβαια, αντιστεκόμαστε σε ό, τι δεν μας αρέσει, δεν σταματάμε να ελπίζουμε και να αγωνιζόμαστε. Αλλά πολλές φορές οι μάχες δίνονται και με τις λέξεις. Και τότε τα παραμύθια ανοίγουν καινούριες αυλαίες στον κόσμο, η ποίηση «είναι το καταφύγιο που φθονούμε…».

.

.

ΤΑ ΑΠΟΛΕΣΘΕΝΤΑ (2020)

ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ ΣΟΥ

Τριγυρνά στην πόλη μοναχός. Εκεί που σκέφτεται να εγκαταλείψει τον θόρυβο αυτής της πόλης που τον γέννησε, εκεί στην παραλία της, στον μεγάλο δρόμο της βόλτας, ξεχνά τη φυγή του.
Μάλλον την αναβάλλει. Για άλλη μια φορά.
Δίνει ξανά μια ευκαιρία στους ανθρώπους, να μιλήσουν με λόγια γλυκά, ποιητικά.
Να αγκαλιάσουν με αληθινή αγάπη, να μην έχουν μαχαίρια, όπλα και βόμβες στην τσέπη τους.
Είναι μόνος. Δεν είναι ο μόνος. Όλοι αυτοί που περπατούν μαζί του στον δρόμο της βόλτας είναι μόνοι. Ίσως και πιο μόνοι από αυτόν.
Αυτός, βλέπεις, έχει τη θάλασσα για παρέα και την ελπίδα και εκείνο το μεγάλο όνειρο της φυγής που αναβάλλεται.
Έμαθε ότι πολλοί φίλοι του ζούνε με ανθρώπους αγαπημένους τους και νιώθουν μόνοι.
«Είμαστε ακόμα στις πρώτες τάξεις του δημοτικού και ας άσπρισαν τα μαλλιά μας. Αρνούμαστε να μεγαλώσουμε και να μάθουμε επιτέλους την αληθινή ζωή» σκέφτηκε.
Πέταξε ένα μικρό πετραδάκι, που είχε στην τσέπη, στη θάλασσα.
Είπε ότι ήθελε να ακούσει αν είναι ζωντανή.

ΑΕΡΙΚΟ

Οι μισές ιστορίες της ζωής είναι γεμάτες θλίψη.
Οι άλλες μισές πόνο.
Η ηδονή είναι να είσαι αερικό, να μην κάθεσαι πουθενά, πολύ.
Θλίψη – πόνος, πόνος – θλίψη.
Θλίψη – πόνος ξανά, πόνος – θλίψη πάλι.
Ο εναέριος δαίμονας μέσα μου γελά. «Είναι αστείο το δρομολόγιο» μου λέει. «Δεν το βλέπεις; Οι ιστορίες σου είναι ψεύτικες. Το να υποφέρεις δεν εξυπηρετεί κανέναν απολύτως σκοπό.
Ζωγράφισε, τραγούδα, ερωτεύσου, αγάπα μέχρι πόνου.
Δημιούργησε οτιδήποτε, ένα στέκι χαράς, μια ομάδα ταξιδιού, μια παρέα φίλων και αγάπα μέχρι πόνου όλη την ματαιοδοξία της κυρα-Θλίψης».

ΓΥΝΑΙΚΑ

Η Γυναίκα κουβαλάει το κλειδί της ευτυχίας στην τσέπη της πάντα.
Από αυτήν θα το ζητήσεις. Από αυτήν, που μαρτυρά πολλές φορές για να μην το παραδώσει.
Από αυτήν, που το καταπίνει για να μην της το κλέψουν.
Από αυτήν, που το γεννάει, όταν βλέπει ότι οι άνθρωποι χάνουνε τους εαυτούς τους.
Από αυτήν θα το ζητήσεις, που τριγυρνά σε όλα τα μήκη του κόσμου, φορώντας τη στολή που της δίνουν, σιωπώντας, όταν της αφαιρούν τον λόγο, διώχνοντάς την σε υπόγεια να περιμένει.
Να περιμένει. Τον ήλιο της ισότητας, της ελευθερίας, της στέψης.
Όλοι είμαστε πιστοί υπήκοοι Αυτής της γυναίκας. Το καταλαβαίνουμε, όταν μας ανοίγει το παράθυρο για να μπει το φως.

Θανατώνοντάς την, έχεις ήδη δηλητηριάσει και τη δική σου ζωή.
Γιατί, βλέπεις, Αυτή έχει το κλειδί της ευτυχίας.

ΤΟ ΚΑΘΗΚΟΝ ΣΟΥ

Κάθε πρωί ξυπνάω τον κακό και τον καλό μου εαυτό.
Στον έναν κάνω την ερώτηση:
-Υπάρχει ομορφιά στη ζωή μας;
Και στον άλλον:
-Εάν σήμερα ήταν η ιδανική μέρα για σένα, τι θα έκανες;
Και τους δυο τούς έχω υπό τον έλεγχό μου, κερνώντας τους καφέ και μπισκότο κανέλας.
Μετά πρέπει να σηκωθώ, να ντυθώ και να βγω για τις δουλειές της μέρας.
Στον δρόμο μού αφήνουν το χέρι.
Ο ένας κοιτάει τους ανθρώπους και ο άλλος στρίβει πάντα στην πρώτη γωνιά που βρίσκει.

-Ασ’ τους, μου ψιθυρίζει μια φωνή μέσα μου. Φέρσου τους, σαν τα μικρά παιδιά.
-Ασ’ τους να παίξουν, να μάθουν, να τρέξουν, να χτυπήσουν, να σηκωθούν μόνοι τους.
Το βράδυ θα στα πουν όλα!

Αυτή είναι η δουλειά σου, η αληθινή. Να τους έχεις αγαπημένους και ελεύθερους.

ΠΕΡΙΜΕΝΕ ΜΕ

Το καλοκαίρι δεν ξέρω πού πήγε.
Του είπα περίμενε για λίγο εδώ, στα κοχύλια που μάζεψα.
Περίμενε να βρω ένα καπέλο, να δανειστώ γυαλιά, να κλέψω λίγο νερό.
Περίμενε να καλημερίσω τον ήλιο -τον μόνο φίλο που μου έμεινε από το χτες- περίμενέ με, έρχομαι με τα πόδια.

Άδεια η θέση δίπλα στις πέτρες. Έφυγε πριν ή μετά το “περίμενέ με”;

Κανείς δεν περιμένει να ‘ρθεις.
Ίσως τελικά δεν ήταν το καλοκαίρι, αυτό που έμοιαζε με καλοκαίρι.

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΑΝ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ

Κάθε πρωί το καθαρό μυαλό μου εκπονεί τα συμβάντα που γίνονται εντός και εκτός του.
Άπειρες σκέψεις ψάχνουν την πρωτιά.
-Εγώ πρώτη, φωνάζει η Φιλία.
-Σιγά! Είμαι ήδη πρώτη, λέει η Αγάπη.
-Μυαλό, ξύπνα και βάλε με πρώτη με διαφορά, αγορεύει η Κοινωνία.
-Χωρίς εμένα πρώτο, δεν υπάρχετε, παιδιά, μιλά το Εγώ.
-Όσο υπάρχει πείνα, δίψα, κακοποίηση, εγώ θα ‘μια ο πρώτος, μήνυσε το Έγκλημα.
-Μια κουβέντα και για μένα, ψέλλισε η Μοναξιά.
-Πάνω από όλους είμαι εγώ! φώναξε η Υγεία.
-Ναι, αλλά με χρειάζεστε όλοι και πολύ, απάντησε το Χρήμα.

Εντάξει. Εντάξει, φτάνει! Μου το θολώσατε το μυαλό και σήμερα.
Ήθελα να σας πω ότι σήμερα θέλω μόνο να ζήσω.
Χωρίς εσάς.
Να ξαπλώσω στο χώμα της γης, εκεί που θάβουμε τα όνειρα, τις σάρκες μας, τους σπόρους της νέας ζωής.
Να αφήσω τον υμνητή Ήλιο να κάψει όλες τις δυστυχισμένες σκέψεις μέσα σε ένα καταμεσήμερο.
Να πάρω το κενό μου μυαλό να το βρέξω στη θάλασσα, να το σκιάσω στη συκιά
και να το ταΐσω χόρτα και φρούτα.
Να παρθενογεννηθώ και να μη μοιάζω με κανέναν και κανένας να μη με αναγνωρίζει σαν όμοιο του.
Ίσως θέλετε να ‘ρθείτε και σεις μαζί μου. Δίπλα να καθίσετε,
ο καθένας στη θέση του.
Μην αγκαλιάζεστε, μην μιλάτε, μην πειράζεστε.
Φησίν σιωπών.
Έστω για μια μέρα.

ΓΕΛΑΣΤΟΙ ΚΑΙ ΓΕΛΑΣΜΕΝΟΙ

«Βάλε να πιω ρακί» μου είπε.
«Θέλω να ζαλιστώ. Να ηρεμήσω την καρδιά και τους χτύπους της».
Νιώθω το σώμα βαρύ και το μυαλό μου φωνάζει.
Πώς να αντιδράσω στην παράκλησή της;
Τα μάτια της κόκκινος ουρανός, έτοιμος για βροχή.
Γέμισα το ποτήρι της αρκετές φορές. Έπινα και εγώ μαζί της.
Στο τέλος του μπουκαλιού γελάγαμε με όσους μάς άφησαν μόνες,
είτε ζωντανοί, είτε πεθαμένοι ήταν αυτοί.

Οι ουρανοί των ματιών μας έριξαν βροχές από δάκρυα γέλιων.

ΜΙΑ ΑΔΙΑΦΟΡΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Ξέχασα τα γάντια μου στο μαγαζί. Τα θυμήθηκα στον σταθμό του λεωφορείου, έτρεξα να τα πάρω και έχασα έτσι τη στάση του.
Περίμενα την επόμενη διαδρομή, ώσπου μια γυναίκα με ρώτησε για μια οδό και ποιο λεωφορείο να πάρει.
-Το ίδιο με το δικό μου και στην ίδια στάση θα κατέβουμε, της είπα. Θα περπατήσουμε μαζί όλον τον δρόμο μέχρι εκεί που θέλεις να πας. Εγώ θα πάω ευθεία και εσύ θα στρίψεις δεξιά στη λεωφόρο.
Οι άνθρωποι ακόμα βοηθούν τους άλλους ανθρώπους,
με όποιον τρόπο τούς τύχει.
Οι άνθρωποι ακόμα μιλάνε, όταν περπατάνε μαζί στον δρόμο.
-Μεγάλωσα έξι παιδιά, στο Σπίτι του παιδικού χωριού. Εγκαταλειμμένα από τους γονείς τους, ήρθανε όταν ήταν τεσσάρων χρονών και σήμερα είναι φοιτητές.
-Μάνα, αν δεν τα καταφέρουμε, να ‘ρθούμε στο δικό σου σπίτι; μου λένε συνέχεια.
-Να ‘ρθείτε, παιδιά μου, βεβαίως, τους απαντάω πάντα.
Θεέ, πόσο μικρή ένιωσα εκείνα τα λεπτά του χρόνου.
Και πόσο βρώμικη.
Σιγά, μια αδιάφορη ιστορία σάς είπα!

ΕΚΛΕΙΠΟΥΣΑ ΒΡΟΧΗ

Είχε καιρό να βρέξει και ας ήτανε χειμώνας. Η γη διψούσε, αλλά κανένας δεν ενδιαφερόταν.
Βιαστικοί όλοι να πάνε στη δουλειά, να προλάβουν να πάρουν τα καθημερινά τους ψώνια, να φάνε, να χαμογελάσουνε στα παιδιά τους, να αγκαλιάσουν τον
σύντροφό τους, να κοιμηθούν, να ξαναπάνε στη δουλειά τους.
Ποιος να προσέξει τη γη!
Και ξαφνικά βρέχει. Αυτοί που τρέχουν να εκτελέσουν το ωράριό τους κάνουν γκριμάτσα δυσφορίας,
– Όταν βρέχει, καθυστερώ να γυρίσω σπίτι, η κίνηση είναι αφόρητη.
Βλέπω έναν άνθρωπο στο απέναντι διαμέρισμα, να κοιτά από το παράθυρο τη βροχή.
Μέσα στο σκοτάδι διακρίνω τα άσπρα του μαλλιά και εκεί στο ένα χέρι κρατάει κάτι, ένα μπαστούνι στήριξης.

Ένας μοναχικός, ανήμπορος άνθρωπος χαμογελά που βρέχει. Ίσως είναι ο μοναδικός που ευχαριστεί τον Θεό για το δώρο του.

ΣΕ ΚΑΘΕ ΜΑΧΗ ΕΙΣΑΙ ΜΟΝΟΣ

«Δεν είσαι μόνος σου στον καρκίνο»,
Ψέματα! Ολομόναχος είσαι.
Δεν είναι ομαδική πάλη, ούτε διαδήλωση συμφερόντων. Παραμένει μια μάχη εσωτερική.
Πρέπει να δεχτείς την ήττα και να απορρίψεις την αδυναμία, τον φόβο, την ατολμία.
Εκατό χωρικοί να σε χαϊδέψουν, διακόσιοι άλλοι να σε παρηγορήσουνε, τριακόσιοι ακόμα να σε φροντίσουνε, κανένας δε θα τα καταφέρει να σε σώσει, αν έχεις κλειστή την πόρτα του μυαλού σου.

Είσαι μόνος σε κάθε μάχη, καβαλάρης σε άσπρο άλογο που τρέχει.

Μόνος στον πόνο.
Μόνος στη χαρά.

Σκουπίσου από τα σάλια που πεντακόσιοι θα σ’ αλείψουν για βάλσαμο.
Στον καρκίνο και στον θάνατο κλείνεις μονόκλινο.
Είναι αντίξοο να κοιμάσαι σε στενό κρεβάτι με άλλον.

ΕΙΝΑΙ ΩΡΑΙΟ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙΣ

“Είναι τόσο ωραίο να μεγαλώνεις” σου είπα για υπεκφυγή.
Μα, δεν πίστευα τα λόγια μου.
Ωραίο είναι να παραμείνεις το παιδί που ήσουνα.
Που σου άρεσαν οι παρέες, τα παιχνίδια,
που δεν ήξερες τα ψέματα, τις δεύτερες σκέψεις πίσω από τις κουβέντες.
Που ντυνόσουν απλά, που γελούσες δυνατά και εύκολα.
Μικρός, σαν ήσουνα, αγαπούσες και ξεχνούσες τις φωνές των άλλων,
με ένα δάκρυ βραδινό και το πρωί ο μικρός σου εαυτός αγαπούσε ξανά.
Αληθινός ήσουνα σαν μικρός, μετά έγινες μεγάλος και άλλαξες.
Χάλασες, σου λένε. Είπες κουβέντες βαριές, έγινες δύσκολος στις αγκαλιές, δήθεν σε φωνάζουν.
Όλα αλλάζουν, σαν μεγαλώνεις, και όλοι μεγαλώνουν και αυτοί.
Είναι ωραίο να μεγαλώνεις, δε θα το ξαναπώ. Με συγχωρείς.
Αλλά δεν μπορώ και να σου πω να μη μεγαλώνεις.
Θα είσαι μόνος και έρημος σε μια πόλη μεγάλων. Θα σε περιγελούν που έχεις καρδιά παιδιού. Θα πονέσεις για αυτό. Είναι ωραίο να μεγαλώνεις, μαζί με όλους που μεγαλώνουν.
Μαζί θα κλαίτε, που δεν κάνετε πια παρέα τα μικρά παιδιά που έχετε μέσα σας φοβισμένα.
Αν μαζευτείτε πολλοί,
ίσως μια μέρα
παίξετε ξανά το κρυφτό των παραμυθιών σας.
Χωρίς εξαπάτηση.

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ;

Δε συνάντησα τη σιωπή. Ακόμα όχι.
Όλοι μιλούνε για αυτήν, μα εγώ ακόμα δεν τη γνώρισα. Ούτε αυτοί επίσης.
Ποιος γνώρισε έναν άνθρωπο που σιωπά, να μου το πει.
Διστάζω να σηκώσω το τηλέφωνο, αποφεύγω να πω μια καλημέρα στην τυχαία συνάντηση. Φοβάμαι τα λόγια που θα ακούσω. Άχρηστα λεκτικά μηνύματα θα γιομίσουν το μυαλό μου με φασαρία.
Πού είναι η σιωπή, που εξυμνούν οι φιλόσοφοι και τραγουδούν οι μουσικοί;
Δεν τη συνάντησα.
Οι άνθρωποι κουβαλούν τον σαματά, στα λόγια και στις πράξεις τους.
Και εγώ περιμένω τη σιγή, την απανεμιά, την ηρεμία, τη γαλήνη, την ησυχία.
Έμεινα να κάνω παρέα στα συνώνυμα. Οι άνθρωποι ταράζουν την πλεύση μου.
Αγκυροβολώ στο παραπλήσιο και ζω μαζί του.
Μόνος.
Τώρα μάλιστα, είναι σιωπή.

ΚΑΤΑΖΗΤΟΥΝΤΑΙ

Καταζητούνται
μικρές ποσότητες αγνότητας και αθωότητας που κλάπηκαν από τα σπίτια των ανθρώπων, που τα είχαν κρυμμένα, για μια ώρα δύσκολη.
Τα δείγματα σωτηρίας τους ήτανε σε συσκευασίες διάφανες και μοιάζανε με την εμπορεύσιμη σκόνη παραισθησιογόνων.
Οι ύποπτοι, όπως καταγγέλλει το πρακτορείο ειδήσεων “Ψεύτικος Κόσμος”, δεν είναι περιπατητές άλλων γειτονιών, ούτε άλλων χωρών,
δεν είναι μαύροι, ούτε κίτρινοι στο πρόσωπο,
δεν ήτανε ούτε καν ζώα που την νόμισαν τροφή.
Οι ύποπτοι είναι όλοι τους οικείοι,
γνωστοί, φίλοι, αδέλφια και παιδιά αυτών που μπαινόβγαιναν στα σπίτια με ανύπαρκτα ίχνη καχυποψίας
και με μάσκες φορεμένες ντουμπλ φας
– διπλής όψεως για τους αμαθείς.

Καταζητούνται
ψήγματα ζωντανού ανθρώπου
σε έναν κόσμο που θα ‘χει σε λίγο
μόνο νεκρούς.

*Β’ ΒΡΑΒΕΙΟ στον 10o Παγκόσμιο Λογοτεχνικό Διαγωνισμό του Ε.Π.Ο.Κ. (2019)

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

«Το απολεσθέντα» είναι ένα βιβλίο με 57 μικρά κείμενο, ειλικρινή και μεστά οπό συναισθήματα, το οποίο πηγάζουν οπό διάφορες εκφάνσεις της ζωής, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. Η απώλεια, ο θάνατος, ο έρωτας, οι σχέσεις μας με τους ανθρώπους αλλά και τον ίδιο μας τον εαυτό, η θλίψη, η κακία και αδιαφορία του κόσμου, η ανάγκη των Τεχνών, η μοναχικότητα ως επιλογή, η σωτήρια σιωπή, το ναι και το όχι, το πρέπει… Καθημερινοί
στοχασμοί που αναζητούν διέξοδο και ελευθερία. Που επιδιώκουν να φύγουν οπό μέσο μας, συμφιλιώνοντάς μας με την αλήθεια και την αγάπη. Διότι, πράγματι, όλο το συναισθήματα που βιώνουμε είναι η ίδιο η Ζωή…
«Το απολεσθέντα» είναι όλο εκείνο το συναισθήματα που χάσομε, επειδή το θεωρήσομε επικίνδυνο, ασθενικά και ανασφαλή. Συναισθήματα που σε ωθούν να κατανοήσεις ότι δεν μπορείς να διώξεις τον πόνο του θανάτου, ούτε του έρωτα. Δεν μπορείς να εξαφανίσεις τη συμπόνια που υπάρχει εντός μας, ούτε την ανάγκη για ήλιο. Γιατί απλά όσο και αο το διώξεις, πάλι θα σε ξαναβρούν.
Μέσο οπό αυτό το βιβλίο ο αναγνώστης μπορεί να βρει τον εαυτό του, να βιώσει τις αφηγήσεις της κάθε μέρας, να “μουτρώσει” με τη ζωή που γίνεται τραυματική μερικές φορές ή να την αγαπήσει απεριόριστο… Διότι στο βάθος του μυαλού του γνωρίζει ότι κάπου εκεί, ανάμεσο στο άσπρο και το μαύρο, υπάρχει ένα γκρι με πολλές κόκκινες πινελιές ευψυχίας.

.

ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟΝ (2012)

Μελαγχολία είναι η αξόδευτη αγάπη,
λέει ο ένας.
Η ευτυχία της μελαγχολίας,
φωνάζει ο άλλος.
Μα τον Θεό και οι λέξεις με μπερδεύουνε
και οι ώρες.
Τι σχέση έχει η αξόδευτη με την ευτυχία;
Φταίει το βράδυ η το πρωί;
Ώρες ώρες μου έρχεται να πάρω μια μαύρη
μπογιά και να γράφω συνθήματα σε κάθε
λευκό τοίχο!

*

Ίσως να μας λείπει η πίστη απ’ τη ζωή μας.
Ίσως να μας λείπουνε και οι άνθρωποι.
Σίγουρα όμως σε μερικούς μάς λείπει ο
θεατρινισμός.
Η ικανότητα να παίζεις σε ένα άδειο
θέατρο.
Μηδέν πωλήσεις θαυμασμού, δηλαδή.
Βλέπεις, όταν σπουδάζαμε στη σχολή
της ζωής, κανένας δεν μας μίλησε για τη
σιωπή.
Όλοι οι καθηγητές μας είναι φαφλατάδες…

*

Έχεις εκείνη την εμμονή για ταξίδια στα
μάτια σου.
Μπλε σκιά πάνω ακριβώς από τις
βλεφαρίδες.

Κάθε βράδυ ντύνεσαι γαλάζια, καθαρή
θάλασσα παρασέρνεις και πνίγεις τους
άσχετους καπετάνιους.
Μωρέ καλά τους κάνεις.
Γιόμισε ο κόσμος ξερόλες.

*

Όλοι νομίζουμε ότι ζούμε μόνοι. Όλοι
ξεχνάμε ότι έχουμε για κατοικίδιο ένα
αγρίμι.
Αν καταφέρεις μια μέρα να μου το
δανείσεις, θα σου δώσω και ’γώ το δικό μου
κατοικίδιο να φιλοξενήσεις.
Και που ξέρεις…
Μπορεί κάποτε τα αγρίμια μας να
εξημερωθούνε.

*

Μου προσφέρανε τη ζωή σε σφηνάκι.
Και δελεάστηκα στη σκέψη:
να το πιω μονορούφι και να ζαλιστώ,
ή να ενταχτώ στην ομάδα κατά του αλκοόλ
και τσιγάρου;
Σε αυτό το επιχειρησιακό σχέδιο η
απάντηση ήτανε σύντομη.
Ευτυχώς!

*

θυμάμαι τις εποχές που τα χέρια ήταν
ζεστά και όταν σε αγκαλιάζανε σε
κλειδώνανε για πάντα.
θυμάμαι τις εποχές που όταν σκόνταφτες,
πάντα ένα μπράτσο υπήρχε εκεί στις
λάσπες.
θυμάμαι βραδιές που κανένας δεν άφηνε
κανέναν να μένει τα βράδια μόνος του.
Επικές βραδιές θυμάμαι.
Δεν ξέρω τι με έπιασε…
Οι θόρυβοι, οι φωνές, τα πολλά λόγια, οι
άσχημες φάτσες ας με συνεφέρουνε πια.
Χαστουκίστε με!
Και αφήστε με να συνεχίσω μόνη μου τον
δρόμο.

*

Κι αποφασίζω για τη ζωή μου.
Ότι δεν έχω πολλούς δρόμους να διαλέξω.
‘Έναν βλέπω και αυτόν γεμάτο πέτρες,
που, ή μου ρίξανε, ή που πέσανε από τις
τσέπες μου.

Και λάσπες λασπωμένες, που, ή μου τις
κάνανε λακκούβες για να πέσω μέσα, ή από
τον ιδρώτα και τα δάκρυά μου έβρεξα τα
παπούτσια μου.
Και εσύ που με κοιτάς έχεις αποφασίσει για
τη ζωή σου.
Αν συναντηθούμε στον ίδιο δρόμο κάποιος
πρέπει να κλοτσήσει τις πέτρες που ’ναι
μπροστά μας.

Και οι δυο αποφασίσαμε.
Ότι ή θα βοηθήσουμε ο ένας τον άλλον,
ή η πεζοπορία θα ανήκει για πάντα στα
ατομικά σπορ.

*

Την πρώτη φορά που κολύμπησα
φοβήθηκα τα φύκια και ό,τι σκιερό έβλεπα
στον βυθό.
Τη δεύτερη φορά κολύμπησα χωρίς να
φοβάμαι τα φύκια αλλά μόνο όπου ο βυθός
γινότανε από μπλε μαύρος.
Την τρίτη φορά της ζωής μου αποφάσισα
ότι οι φόβοι μου με απομακρύνανε από την
όλη αλήθεια.

«Δεν θα μπορούσα να γίνω ποτέ κύμα σε
καμία θάλασσα.
Κανένας δεν θα μπορούσε να πνιγεί για το
καλό μου».

Την τρίτη φορά λοιπόν που κολύμπησα τα
νερά ήτανε μαύρα και ο βυθός γιομάτος
θησαυρούς.

Επιτέλους έμαθα κολύμπι!

*

Θεέ του κόσμου μου, σώσε την ψυχή από το
κολύμπι στα βρόμικα νερά.
Άστηνε να κολυμπήσει,
μα όταν βγει να μην έχει κολλήσει πάνω
της κανένα σαλώδες φύκι…

*

Αφήνεσαι κι όλο αφήνεσαι.
Να σε ταξιδεύουνε καράβια με άγνωστους
κυβερνήτες.
Να σε πετάνε αεροπλάνα με ξένους
πιλότους και κυρίως να σου δείχνουνε τους
άγνωστους δρόμους τυφλοί.
Τελικά έχουμε ανάγκη τους οδηγούς ή μας
αρέσει να αφηνόμαστε;

*

Το παραδέχομαι.
-αψήφησα τον κίνδυνο
-ρίσκαρα την περιπέτεια
-στόχευσα την ευτυχία της στιγμής.
-απλούστευσα την εξίσωση
-ισορρόπησα το ασυνείδητο.

Το παραδέχομαι.
-Πήδηξα από το μπαλκόνι,
ωσάν ένδειξη πανικού,
-ήπια μια νύχτα τόσο ώστε να τρακάρω με
κολόνα
-έβαλα τη μουσική τα ξημερώματα στο
τέρμα
για να καλέσουνε την αστυνομία οι
γειτόνοι.
—χόρεψα με τη σκιά μου στη βροχή και με
κοιτάγανε μέσα από το τζάμι.

Το παραδέχομαι.

—Σε πρόδωσα και θα σε ξαναπροδώσω.
—Σε μίσησα όσο με αγάπησες.

Σιωπηλά ετοιμάζω τη βαλίτσα μου
είπα στους περίεργους γειτόνους ότι πάω
διακοπές
—διάρκειας—.

Θα κάθομαι σε μια σεζλόνγκ,
και θα κεντάω… λέξεις.
Σιγά μην καταλάβουνε τι εννοώ όταν λέω
τη λέξη «διακοπές».

*

Ήταν απλό το ερώτημα.
«Πώς γίνεται όταν αγαπάμε κάποιον, μετά
να μπορούμε και. να τον μισούμε;»

Κοίταγα το μικρό αγόρι στα ολοστρόγγυλα
μάτια του.
Γυαλίζανε σαν καθρέφτης.
Ήμουνα το είδωλο μέσα τους.
Τα λεπτά που χρειάστηκαν να κατεβάσω
το σάλιο μου ήτανε υπερβολικά ατελείωτα.
Το αίσθημα πνιγμού από το ίδιο μου το
σάλιο, με φλέρταρε επικίνδυνα.

Αλήθεια ή ψέμα να πω;
Πολλά λόγια ή λίγα;
Να αναβάλω την απάντηση ή την
ερώτηση;
Να του πω καλύτερα για το πως
πολλαπλασιάζονται οι γυμνοσάλιαγκες;
Να ανάψω τσιγάρο μπροστά του ή
καλύτερα να βάλω ένα ποτό;

Μου ήρθε ξαφνικά ένα τραγουδάκι στο
στόμα.
Σιγοτραγούδησα τους στίχους για να πάρω
δύναμη:
«πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά, έτσι κι
αλλιώς τα ξέρουν όλα».

*

«Σε μισώ γιατί σε αγάπησα», φωνάζουνε
όλοι.
Και αυτή είναι η σωστή ατάκα που τα
εξηγεί και όλα.
Μισούμε ό,τι δεν γίνεται ή δεν παραμένει
δικό μας για όσο θέλουμε.
Είμαστε φτιαγμένοι να λατρεύουμε το δικό
μας είδωλο και ό,τι το βοηθάει για να είναι
πιο λαμπερό.
Δεν θέλουμε συννεφιές, ούτε σκιές,
είμαστε αδύναμοι στα βάρη, στους
χωρισμούς, στους θανάτους.
Θέλουμε και συνέχεια θέλουμε να μας
αγαπάει ότι αγαπάμε.

Δεν γνωρίζουμε τη λέξη ανιδιοτέλεια, ούτε
και πως γράφεται.
Δεν θυσιάζουμε χωρίς να ‘χουνε γίνει ήδη
θυσίες.

-Κανόνισε, μικρέ μου,
όταν αγαπάς κάποιον
να απαγορεύεις να τον μισήσεις.
Κανόνισε να μην έχεις μια μίζερη ζωή.

*

Ο άγγελος του έρωτα,
με ρώτησε ένα βράδυ αν θα φοράω τα
καλά μου ρούχα και αν θα ’μαι σπίτι για να
χτυπήσει την πόρτα.
Είπε ότι ήθελε να μου κάνει, επίσκεψη.
Επισκέφτηκε τους φίλους, τους αντίζηλους,
επισκέφτηκε νέους και μεγαλύτερους αυτών
και άτι σιγά μην γλίτωνα
αφού με έγραφε σαν επόμενη, το χαρτί των
επισκέψεων.

Αρχικά είπα ότι θα λείπω, σε διακοπές.
Και ότι δεν είμαι για επισκέψεις,
μιας και τις βαριέμαι.

Δικαιολογήθηκα ότι μου κόψανε το ρεύμα
γιατί ξέχασα να το πληρώσω και μάλλον
είπα ότι δεν είχα νέα ρούχα να βάλω.

Η όψη του έκανε μια γκριμάτσα δυσφορίας
και αυτό μου άρεσε.
—Είχα ξεραίνει βλέπεις και από ποτό και
από γλυκό—

*

Είχα αράξει, στον καναπέ μου
αναλογιζόμενη τι ωραία που είναι, να
κυκλοφορείς αδιάφορα μέσα στο σπίτι σου
και ο χρόνος να μην σε κοιτάει στα μάτια.

12 και ένα λεπτό,
που όλα αλλάζουνε ωσάν πρωτοχρονιά,
το κουδούνι χτύπησε συνθηματικά.

Δυο απανωτά «ντριν»,
χαλάσανε τη σιγουριά μου.

«Αυτός ο τύπος σε βρίσκει πάντα στις
χειρότερές σου στιγμές», είπα σαν είδα από
το ματάκι της πόρτας τον όμορφο άντρα.

Η αντίσταση στο μηδέν.
Η σκέψη στο πουθενά.
Και αυτός στο όλα.

Άνοιξα την πόρτα…
φθηνή,
απλή,
με ένα χαμόγελο αλλοπρόσαλλης
παράδοσης.

*

Μαζεύτηκαν οι φίλοι σ’ ένα τραπέζι
μακρόστενο,
σε ένα μπαλκόνι λουλουδένιο,
για να φεγγίσουνε τη δουλειά, τα λεφτά ,τα
παιδιά,
τα στενάχωρα.

Όμορφοι όλοι σαν ημίθεοι, γυαλιστεροί σαν
στρείδια,
στρώσανε στην τσόχα της καθημερινότητάς
τους,
έναν έναν τους κρυμμένους άσους της
χαράς.

Ήπιανε μπόλικο κρασί καρδιάς
-φάγανε γαργαλιστικά μεζεδάκια εικόνων,
-καπνίσανε φούμαρα προσδοκιών,
-μυρίσανε τα χαμογελαστά πρόσωπά τους
και φύγανε.

Κάπως έτσι φαντάζομαι ακόμα τις φιλίες,
στα μακρόστενα τραπέζια των
λουλουδάτων μπαλκονιών.

*

Μου είπες, «κρυώνω».
Αμέσως δικαιολογήθηκες ότι φταίει ο
καιρός.

Έκλεισα την πόρτα. Έχεις δίκιο βράδιασε
και ο καιρός ακόμα δεν έφτιαξε.
«Κρυώνω», ξαναμίλησες.

Θες ένα ρούμι;
Να το πιούμε μονοκοπανιά να αυξηθεί η
θερμοκρασία μας, σου είπα.

«Βάλε», είπες διατακτικά. «Σιγά η
Καραϊβική από τόσο μακριά μην μας
ζεστάνει».

Τα μάτια σου μου κάνανε σινιάλο ότι
κρυώνεις ακόμα.
Σου έριξα μια ζακέτα στους γυμνούς ώμους.

«Ξέρεις κάτι;», μίλησες.
«Ξέχασες να κάνεις το πιο απλό πράμα, να
ανάψεις μια φωτιά».

Τα άλλα δεν έχουνε σημασία .
Τίποτα άλλο δεν έχει σημασία από μια
φωτιά ανάμεσά μας.

*

Μ’ αρέσει, όταν τελειώνουνε οι θλιβερές
βραδιές.
Σημαίνει ότι όλα τα μαντάτα στις 12 και
ένα λεπτό
γίνανε χτες.

Και περιμένεις να χαράξει.

Κάτι τέτοιες βραδιές χαίρομαι που
καπνίζω.
Ρουφώ τα πράματα.
-είμαι συλλέκτης βλέπεις—

Μαζεύω νύχτες με σειρά αγριάδας.

*

Καμιά φορά η αγάπη έχει μορφή λύκου
ενός άγριου αρπακτικού…

Ένας σήκωσε το χέρι ψηλά ζητώντας τον
λόγο,
και είπε:
—Για αγάπη μιλάμε, είσαι σίγουρη;

…Και άλλες φορές η αγάπη
είναι σαν μια μουσική γαλήνια και
ταξιδιάρικη νότα.
Πικρόγλυκη.

Ωραία, κανείς δεν σήκωσε χέρι.
Συμφωνούμε όλοι.

.

ΤΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ (2019)

…….Ο έρωτας δεν είναι μια μάχη ανθρώπινης κατάκτησης
Αλλά ένας πόλεμος ατομικής ελευθερίας.
Όποιος δεν το βλέπει έτσι, καλυτέρα να γυρίσει το κουμπί της επιθυμίας του να ερωτευτεί,στο μηδέν.
Μόνο μέσα στην σιγή, μπορείς να καταλάβεις την ιδεολογία του πολέμου αυτού.
-μαζί σου έγινα καλύτερος άνθρωπος.
Φράση ερωτευμένων.
-μετάνιωσα την στιγμή που σε γνώρισα.
Φράση ανθρώπων που ο έρωτας έγινε μάχη εγωιστικής τοποθέτησης.
-αγαπώ εσένα και αγαπώ όλο τον κόσμο.
Φράση ερωτευμένων.
-μου χάλασες όλη την ζωή μου!
Φράση ανθρώπων που ό έρωτας έγινε μάχη εγωιστικής τοποθέτησης.
Η μετάλλαξη του έρωτα από αγγελάκι σε δράκο είναι ανθρώπινη τερατογέννεση.
Λάθος χρωματοσώματα σκέψεων.
Λάθος κύτταρα απαιτήσεων.
Χορήγηση μολυσμένου αίματος ασυνεννοησίας.
Μεγάλη κατάποση φαρμάκων εγωκεντρισμού.
Συνεχής έκθεση του έρωτα σε τοποθεσίες με ραδιενεργά λόγια.
———————————————————–

…..Ο έρωτας είναι μια τέχνη.
Την τέχνη του στηρίζω, υποστηρίζω αυτόν που αγαπώ.
Δεν προσπαθώ να τον αλλάξω και να τον φέρω στα δικά μου γούστα προτύπου.
Δυο αυτόφωτοι ήλιοι φωτίζουν την ζωή μου.
Και οι δυο προσφέρουν ζέστη στην ζωή μου,με τον δικό τους τρόπο.
Αν είναι ίδιοι, δυο ίδιοι ήλιοι πάνω από το κεφάλι μου, ποιος ο λόγος να έχω διπλή ασφυκτική ζέστη;
Όχι, όχι.
Θέλω τον άλλον για αυτό που είναι.
Το φωνάζω τρείς φορές δυνατά.
Η διαφορετικότητα του είναι η νέα ομορφιά στην ζωή μου.
Οι δικές του απόψεις, ο δικός του τρόπος ζωής, το δικό του στυλ.
Αν γίνουμε ίδιοι, ποιο το ενδιαφέρον τότε;

Με αγαπώ.
Σε αγαπώ.
Είμαστε μαζί όσο ισχύει αυτό.
Αν διαταραχτεί η ισορροπία αυτή
Και με αγαπώ περισσότερο και εσένα καθόλου,
Η σε αγαπώ περισσότερο και εμένα καθόλου
Να μου το πεις ,ε ;
=============================

-Η μαχαιριά-
[ποίηση 2019]

‘Δεν είναι νοσταλγία ο έρωτας.
Είναι συμφωνία.
Δολοφόνου με θύμα.
Θα σε σκοτώσω και εγώ θα ζω,
Θα ζήσω αν εσύ πεθάνεις.
Δεν θα τα βρούμε ούτε στα μισά, ούτε στο τέλος.
Κατάματα.
Θα πεθάνει ο ένας νύχτα
και ο άλλος χαράματα.

Ο πόνος θα ημερώσει,
μέσα στον χρόνο.

Σε αγαπώ.
ένα γράμμα που καρφώθηκε στην πόρτα μου ,
με το μαχαίρι.’

.

.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Ποίηση

Θάνατος είναι ότι δεν έδωσες ενώ μπορούσε» (2020)
ΑΝΑΣΕΣ από την Καμπούλ (2020)
16 αριθμοί και 24 γράμματα (e-book 2019)
Κάμπος μιας νιότης (e-book 2019)
Ξέρω ένα τόπο (e-book 2018)
Ένα τετράδιο για το Στρυμονικό (e-book 2018)
Ωράρια Επιστροφών (Εκδ. ΔΙΑΝΥΣΜΑ 2015)

Συλλογές Διηγημάτων:

Πτώσεις Ανθρώπων (e-book 2022)

Συμμετοχές σε συλλογικά έργα:

Απανθίσματα (Εκδόσεις ΔΙΑΝΥΣΜΑ 2018)
Ανθολόγιο Ποίησης των Εκδόσεων ΟΣΤΡΙΑ 2017
Ταξίδια Πολύτιμα του νου (2016)
Από Καρδιάς (Εκδόσεις Προφήτισσα 2015)
Ομαδικές Ποιητικές Συλλογές των Εκδόσεων ΔΙΑΝΥΣΜΑ, κατά τα έτη 2014, 2015,2016, 2017

.

.

ΘΑΝΑΤΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο,ΤΙ ΔΕΝ ΕΔΩΣΕΣ, ΕΝΩ ΜΠΟΡΟΥΣΕΣ (2020)

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΓΙΑ ΕΝΑΝ ΘΑΝΑΤΟ

Με το μολύβι σβήνει ένα φως.
Έρχεται θάνατος
και σε τυλίγει σαν ένα πελώριο δένδρο με κίτρινα φύλλα.
Δεν στοχάζεται, πλην των άλλων
που θα φωνάξουν με δύναμη
και θα πούνε: Αθάνατος,
καθώς ένας μικρός λεμονανθός θα σβήνει.

Είναι ο Χειμώνας που λιώνει στη ζωή,
κι ανθίζει η Άνοιξη.
Η προσμονή σέρνεται με το φίδι
ανάμεσα στους στίχους του ευαγγελίου.
Είναι το ίδιο φίδι που μας έδωσε τη ζωή να τη ζήσουμε
και εάν προλάβουμε να ρωτήσουμε, λέμε: τη ζήσαμε;

Κι εσύ ζήτησες για μαξιλάρι το μπράτσο μου
και μέσα στο στρατσόχαρτο το όνειρό σου
σύννεφο να στάζει.

Η κραυγή σου πορεύεται,
καθώς το ατσάλι σπάει τη σιωπή
και το μαύρο τη γεύεται.

Το μάτι μου κλείνει σαν πόρτα,
σαν παραθύρι με πόμολο μια πένα
κι απλώνεται στις λιάστρες να το ξεράνει ο άνεμος.

Μέσα στο μέτρο σκάλισες την καμαρούλα σου,
σε διάφανο βάζο η στάχτη κι ένα γαρύφαλλο
στην κεφαλή.

Τότε δεν μπορείς να αποφύγεις τον μέλλοντα.
Ναυαγός στη γραμμή του θανάτου,
μ’ ένα μολύβι κουπί ως πού να φτάσεις;

ΚΑΤΩ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ ΠΟΥ ΣΙΓΗΣΕ

Χθες η Πατρίδα σίγησε,
όπως το όπλο αχνίζει πάνω στο νεκρό σώμα του αδελφού.
Σήμερα η Πατρίδα σιωπά.
Παντρεύει όπως – όπως τον ήλιο του μεσημεριού με τη σιωπή της νύχτας.
Πλάθει τον κόσμο γύρω της
κι ο κόσμος αυτός αύριο θα είναι πιότερο θλιμμένος.

Δεν πέρασε ούτε μισός αιώνας
Κι η μάνα ακόμα είναι εκεί με το ποτήρι στον πάγκο της κουζίνας,
το πιάτο στο τραπέζι
και τις σπαρακτικές φωνές που στέγνωναν στα σύρματα της αυλής.
Έξω από το σώμα της Ειρήνης, μέσα στην ανάσταση του πολέμου.

Κοντεύει πια μισός ο αιώνας
με τις καμινάδες στον τόπο μου.
Την Κερύνεια, την Αμμόχωστο, τη Μόρφου, τον Καραβά, τη Λάπηθο,
ν’ αναδύουν τις μυρωδιές της λεμονιάς και της έρμης πορτοκαλιάς.
Τ’ ατσάλινα πόδια τους
δεν μπόρεσαν να κόψουν οι επιδέξιοι ξυλοκόποι της ιστορίας.

Χρόνια τώρα
τα πρόσωπά τους αγκυλωμένα στους παγωμένους μήνες
κι είναι μια δόλια σκλαβιά μέσα στη σκλαβιά όλου του κόσμου.

Μάνες, δεν είστε έτοιμες;
Πάρτε τα γαρύφαλλα από τους τάφους των παιδιών σας,
στολίστε τα τύμπανα και τις χάλκινες καμπάνες,
να γίνει ο γάμος που ονειρεύεστε στα ξωκλήσια της Πατρίδας.

Εκεί στις ασημοκέντητες στεριές, που ασπάζονται τη θάλασσα-
εκεί που πετροκάραβα σηκώνουνε γαλανόλευκες σημαίες-
εκεί όπου ένα μικρό χρυσοπράσινο φύλλο πλέει ελεύθερο.

ΤΟ ΣΚΥΛΙ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ

Με τον απρόσμενο θάνατό του,
άλλαξε με μιας και τις καθημερινές συνήθειές του.
Δεν λαχταρά το φαγητό που του έδινες,
δεν ξεδιψά στο νερό που έχυνες στο πήλινο,
δεν κλωθογυρίζει από χαρά σαν έφτανες στη ξώπορτα,
δεν μυρίζει τις οσμές του κόσμου από την αγκαλιά σου,
δεν ψάχνει άλλο σκαμμένο πρόσωπο να δίνει το φίλημά του.

Μέρα και νύχτα κάθεται πάνω από το μνήμα σου.
Σέρνεται στο χώμα να σε γευτεί,
Ν’ ακούσει τη φωνή σου.
Ψάχνει τα δάκτυλά σου,
χώνεται κάτω από τα λουλούδια και τα στεφάνια
και σιωπά.
Η σιωπή τώρα
είναι ο πιστότερος φίλος του.

Μόνο κάπου – κάπου βαθιά μέσα στην άμπωτη της λύπης
ξεφεύγει ένα αλύχτισμα σαν στεναγμός θανάτου.

Η ΠΡΟΣΦΥΓΙΑ

Η Προσφυγιά δεν έχει γκρίζο χρώμα.
Έχει το χρώμα των λαών όλης της γης.
Πίνακας γίνεται σ’ αναστημένο σώμα,
λιβανιστήρι σε ανάταση ψυχής.

Αγνάντια κάθεται στης Κύπρου τα πελάγη.
Στης Αφροδίτης δίνει φόρο, υποτελώς.
Μες στην καρδούλα της φωλιάζουνε τρεις μάγοι.
Και η φωνή της, η φωνή του καθενός.

Σε χρυσοπράσινη γραμμή τα σύνορα φυλάει.
Κουράγιο μάνα, κάμε τον νόστο προσμονή.
Περνούν τα χρόνια. Μα νια και δεν γερνάει,
κάθε που άγγελος της δίνει ένα φιλί.

Απλώνει τα φτερά της μαδημένα.
Κι ο αγνοούμενος δεμένος καταγής.
Ρόγχος θανάτου. Τα παιδιά σημαδεμένα.
Αλφαβητάρια μιας παγκόσμιας σιωπής.

ΛΥΠΑΜΑΙ ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Λυπάμαι τα ποιήματα,
που κάθονται οκλαδόν στα άσπρα σκαλοπάτια των Εκκλησιών,
στα βρώμικα πεζοδρόμια των πόλεων,
έξω από τα πολυσύχναστα καταστήματα,
γυρολόγοι στα απόμακρα χωριά και στις λασπωμένες συνοικίες,
με τους νηστικούς στίχους υψωμένους να ικετεύουν,
έναν επιθετικό προσδιορισμό, ένα καλολογικό στοιχείο,
ένα κόμμα, μια τελεία, μια ξεχασμένη απόστροφο,
μια λύση στο αδιέξοδο, μια μυστική φωλιά στον ποιητή κι έναν θάνατο.

Λυπάμαι εκείνα τα ποιήματα,
που δεν βλέπουν, δεν θέλουν να δουν,
δεν ακούν, έχουν σπάσει οι σάλπιγγες,
στηρίζονται σε ξύλινες πατερίτσες,
κάμνουν τους ανάπηρους.
Ακρωτηριασμένοι στην ψυχή
γεμίζουν με συγγνώμες και ευχολόγια τις ημέρες τους,
σαλιαρίζοντας πάνω από τους πληγωμένους ήχους των κερμάτων.
Κέρβεροι που φιλούν τους γυμνοσάλιαγκες των κύκλων της ποιήσεως.

Τι να τα κάμω αυτά τα ποιήματα;
Ελεεινά και τρισάθλια κουρέλια,
διπλά πλυμένα, απλωμένα ρετάλια στους ιστούς αραχνών,
σκεβρωμένα οστά που εκλιπαρούν ανάνηψη
των ανεπαρκών λόγων, των χαλαρωτικών εικόνων,
των απροσάρμοστων ήχων.

Να λοιπόν ένα πουλί, ένα νηστικό πουλί,
να μια μέλισσα, μια θυμωμένη μέλισσα,
ένα μαύρο χελιδόνι·
ένα μαύρο χελιδόνι,
είναι πάντα ένα μαύρο χελιδόνι που φέρνει την Άνοιξη.
Πάνω από τη φωλιά των ποιημάτων,
παίζει με τους τόνους, τα ουσιαστικά και τα επίθετα.
Παίζει με τους επαίτες, τους ληστές, τους δωρητές.
Παίζει με τη θάλασσα, το ποτάμι, τη λίμνη και το έλος.
Παίζει με τη ζωή, παίζει και με τον θάνατο.

Κλωτσάει τη σφαίρα να γίνει πάνινο τόπι στα πόδια ενός ποιήματος.
Ανοίγει μια κονσέρβα, μαχαίρι για την αυτόχειρα μνήμη μας.

Κι ακόμα λυπάμαι για τούτα τα ποιήματα.

Λίγα ξέρω για τη στίξη και τη μυστική συμφωνία του ποιητή.

Τέλος,
ύστερα από τη σταύρωση, δεν ξέρω αν είναι λάθος
η ανάσταση των ποιημάτων με αντίδωρο το ερωτηματικό.

ΘΑΥΜΑΣΙΑ ΑΙΣΘΗΣΗ

Θαυμάσια η αίσθηση να μαθαίνεις πως χάθηκε.
Ούτε που σε νοιάζει ο κλεμμένος τόπος και το μειδίαμα του χρόνου.
Πίσω από τις σκούρες κουρτίνες,
το ποτήρι που σήκωσες να κάμεις μια πρόποση,
έκρυβε στο βυθό του το αίμα και το σώμα που δεν μετάλαβες.
Πικράθηκες και μια σταγόνα από τούτη την πίκρα,
επιστρέφει πάντα μετανάστρια στα μικρά ξέφωτα.
Πρόσκαιρες πατρίδες,
όπου στήνουν χορό οι ερινύες και οι κάμπιες δαγκώνουν την ηθική σου.
Κλείνεις τα μάτια, σιωπάς, δεν ακούς, κάμνεις πως δεν ακούς.
Αλυσοδένεσαι, μόνος δικάζεσαι, τιμωρείσαι.
Τι να περιμένεις από αυτή την επανάληψη;
Εκδίκηση;
Σκορπά ότι έσπειρες, πότισες, γεύτηκες.
Με μαθηματικές πράξεις θανάτου και ζωής·
προσθέσεις, αφαιρέσεις, διαιρέσεις της αλήθειας και του ψέματος.
Στον ορίζοντα πολλαπλασιάζονται πενιχρά τα φλογισμένα βλέμματά σου,
ακοντίζει στον φόβο η αίσθηση, τον φόβο.
Θαυμάσια λοιπόν, καθώς αποχαιρετάς στρίβοντας τη σόλα,
πάνω στο φτύμα που έπεσε, στο χώμα που έρανες, το σώμα που θύμωσες.
Και πόσο λυπηρό.
Η αίσθηση τούτη τρώει τη σάρκα σου, μεστή από λάθη στον πηγεμό σου.
Ίσως να σκέφτεσαι πως δεν ήρθε κι η δική σου ώρα.
Μα είναι παρήγορη η θαυμάσια αίσθηση.

ΑΠΕΡΑΝΤΗ ΣΙΩΠΗ

Είναι μια απέραντη σιωπή αυτοί οι λόφοι.
Τεράστιες χώρες στον μήνα Σεπτέμβρη,
ήλιοι που γνέφουνε σεμνά μέσα στις καρδιές μας.

Είναι μια απέραντη σιωπή αυτοί οι λόφοι,
κι ας σπέρνουν στους ορίζοντες οι άνεμοι το θρόισμά τους.
Ας τινάζουν τα φτερά τους μικρά πετούμενα
και νικιέται ο βαθύτερος θάνατος,
μέσα στις φοβερές αντάρες, στις αόρατες ομίχλες,
στα χαμομήλια και τις παπαρούνες που ζυγώνουνε τα πατρικά μας.

Είναι μια απέραντη σιωπή
το σοκάκι που πρώτο περπάτησες,
το κλαδί που έσπασες,
το πρώτο πουλί που σκότωσες
κι ανέβηκες τους σιωπηλούς λόφους,

πάνω στις ράχες τους κι αγνάντεψες τον υποσχόμενο κάμπο.
Δώρα σου στείλανε την ψευτιά, το μίσος, την εκδίκηση.
Θες μες στη σιωπή που διαρκεί ο χρόνος ενός ρόγχου
να τους τα επιστρέψεις,
μα δώρα λες και δεν μοιράζονται.

Κι είναι η ζωή ένα έλεος πρώτα σ’ εσένα
κι ύστερα σαν να γελούσες, πίστεψες -σαν να γελούσες-
πως θα έσπαγε η απέραντη σιωπή
την ώρα που ράγισαν οι πλαγιές των ρημαγμένων λόφων,
μα ολότελα αφέθηκες στην κατάρα της.

3 ΜΕΣΟΝΥΧΤΙΕΣ ΚΡΑΥΓΕΣ

1.

Παρατηρώ άφωνα μια περίεργη κλίση της γλώσσας
να μιλήσει με ποίηση,
γιατί είτε θεωρητικά είτε πρακτικά,
δεν με άκουγε κανείς μιλώντας πεζά.
Όχι πως έγινα σοφός, μάλλον ακατάληπτος,
τουλάχιστον δικαιώθηκα,
καθώς ένας βαρύς άνεμος φύσηξε
και αστράπτοντας ο ήλιος στο παραθύρι
με κατέταξε στους άσημους ποιητές των αιώνων.

2.

Αμήχανα κοιτώ στον διάφανο πίνακα
την κιμωλία σαν σφαίρα να γέρνει στον κρόταφο.
Θα είναι το ακίνητο βέλος, καθώς πατάς την παύση στην εικόνα σου.
Δεν τολμάς να πατήσεις εισάγω, πριν πάρει το σώμα την ύπτια θέση,
ν’ αποφύγεις το όμορφο βέλος.
Μου το είχες πει, έχεις τον έλεγχο, κατέχω τον φόβο.

3.

Να ουρλιάζω πιο πολύ από τη νηνεμία της θάλασσας αδυνατώ.
Μόνο ο ήχος των πλήκτρων θυμίζει τους τάφους των λέξεων,
σε μια λευκή άσπρη σελίδα,
ταφόπλακα στις κραυγές.

ΑΥΤΟΧΕΙΡΑΣ

Μέσα στο μαξιλάρι μου ένα μισό φεγγάρι λάμπει.
Ραμφίζουν τα πουλιά πούπουλα οικοδομώντας φτερά
κι ένα φαράγγι ανθίζει φιλοξενώντας την ορμή του χειμάρρου.
Μένω στην άκρη του αναχώματος ρίζα κρεμάμενη,
χωρίς πανοπλία.

Τι αφελής η επίθεση στην ελευθερία της σκέψης!
Και τι ερώτημα και τούτο, είναι αηδόνια τα πουλιά;
Θαρρώ αετοί.
Μα η απάντηση δεν επαρκεί ως ανάχωμα στα αμμοχάλικα,
να συγκρατήσουν τη γυμνή ρίζα,
μόνη της τρεμάμενη.
Αυτόχειρας,
κοιτώντας το μισό φεγγάρι.

ΟΙ ΧΡΥΣΟΘΗΡΕΣ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ

Μου είπες με φωνή τρεμάμενη να μην φοβάμαι το ξερό ποτάμι.
Χρόνια μας συντρόφευε.

Μα οι πέτρες, συνάνθρωπε,
καθώς βαδίζουνε προς τον καταρράκτη, λεπίδες γίνονται.
Κι έτσι ως καταλήγουνε στη θάλασσα,
η θάλασσα πιο θάλασσα
κι από το βαθύ σου δάκρυ,
σου στέλνει τα ήσυχα βράδια κύματα
και σου φιλούνε τα πέλματα.

Μην δικαιολογείς τον ασπασμό.
Μια δεύτερη σιωπηλή προδοσία είναι.
Τα όνειρά σου χρυσοφόρα ιμάτια που πάνω τους κρέμονται.

ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ

Με την οιμωγή στο φτερωτό του νου
φυλλομετρούσε τον άσβεστο χρόνο,
απλώνοντας πολυσέλιδα τις καιόμενες λέξεις
και τους ανόητους ορισμούς.
«Πανάθεμα», ψέλλισε.
Μια επιληπτική τάση εκδιδόμενη και ταχεία
να διορθώσει τον λόγο,
μ’ ότι του είχε απομείνει στη χαρακωμένη παλάμη
και στο τρύπιο δισάκι, μα θες, αναδυόταν ως χρόνια επιταγή.
Στη φτωχική γωνιά που ορθώς ανέκραξαν: «Οινομαγειρείο, η Ωραία
Γλώσσα».
Όχι τίποτα σπουδαίο, ένα χαμόσπιτο,
με το πρώτο συνθετικό άνυδρο, άγευστο και ανοργασμικό
και το ακολούθως μια βάρκα ξύλινη, αργοσάλευτη, καλοπελεκημένη,
μέσα στο αέρινο γαλάζιο που έδωκε ο Θεός,
μέσα στο άσπρο των κυμάτων όπου κατοικεί ο γλάρος και η ελπίδα μεθά,
στο χρώμα του σώματος που γεννά,
στο χώμα που βαδίζει
εκεί που ονειροβατεί τυφλά μια χάρτινη πατρίδα,
χαλκογραφούσε ανά τους αιώνες τη γλώσσα των ποιητών.

Άρπαξε όπως – όπως τη σκόνη, μία σκόνη αλάτι,
την αποθήκευσε στη χούφτα,
πασπάλισε τη φτώχεια του λόγου του,
πάλι προς το τέλειο.
Δοκίμασε μια πρέσα, δοκίμασε στην άκρια της γλώσσας,
όπου πατεί ο λόγος κι ο αντίλογος
και γλύκανε με μιας και ο δικός του κόσμος.

ΣΤΙΧΟΣ

Ένας στίχος στο βουνό
και δυο στη θάλασσα,
τρεις σταυροί στον Γολγοθά.

ΟΤΑΝ ΘΕΛΩ ΝΑ ΠΕΤΑΞΩ

Όταν θέλω να πετάξω,
καταθέτω τα φτερά μου
και πιάνω χαρτί και μολύβι.

ΣΙΩΠΗ

Κάθε που βλέπω τον ήλιο,
κυλάει μια σιωπή μέσα μου,
όμοια με τη σιωπή της λίμνης
σαν την χτυπούνε οι πετρούλες μου.

Μικρό ποτάμι χωρίς αρχή.
Μικρό ποτάμι χωρίς τέλος.

.

ΑΝΑΣΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΜΠΟΥΛ (2020)

1 Νοέμβρη

0 ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ

Ανεμοδείκτες OL σκέψεις λαχταρούν να φτάσουν στο τέρμα.
Στη άγνωστη Δύση θα κοπεί το νήμα. Στης ανατολής τα μέρη θα ανοίξει ένα νέο
κεφάλαιο. Μυστήριο με τη βολίδα έτοιμη να σκάσει εντός των λέξεων. Θρύψαλα οι
φθόγγοι και οι γραφές.
Θα τουφεκίσουμε τον πόλεμο, γιατί έχουμε έφεση στο Θάνατο, εμείς!
0 πόλεμος θα πεθάνει μαζί μας!

Και τραγουδώντας και τραγουδώντας, όλοι μαζί,
κάτω από το φως του ουρανού μας.
Είναι ωραία μέρα να πεθάνει κανείς!

Πανηγύρι ο θάνατος.
Σαν απλώνει το σκεπασμένο με τα δρεπάνι χέρι του
του κλείνουμε πονηρά το μάτι.
(η καημένη Καμπούλ ήτανε μακριά ακόμα)

Που ξεκινούν και πάνε; Ρωτάνε περίεργα περιπατητές στα μονοπάτια που διαβαίνουν
τις ιτιές και τα κυπαρίσσια,
Τόσα αμούστακα παιδιά και άφοβοι άνδρες;
Στήνει γάμο και χαρά ο πόλεμος;

Κι αυτός ο πόλεμος;
Τι νεκρική σιγή το πανηγύρι του.
Τι νεκρική σιγή, στο «προσοχή» η σιγή του θανάτου!

Αντίο λοιπόν μην ξεχάσω να πω.
Αντίο δρόμοι,
Που περπάτησα,
Που έκλαψα,
Που πόνεσα.
Αντίο και πάνω σας ξόδεψα
Τόσες πατούσες υποδημάτων.

2 Νοέμβρη

ΣΤΑ ΑΓΕΝΝΗΤΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ

Στ’ αγέννητα φεγγάρια αγάπες μου προσεύχομαι.
Να λάμπουνε σαν άστρα.

Ακάνθινους δρόμους γυρισμού ας χαράξουνε
Κι αφού διαβώ των ακριτών τ’ απόρθητα κάστρα,
τα στήθη ορνέων γυναικών, σεμνά και σεβάσμια θα ψηλαφίσω.
Μην πέσω, μην υποκύψω στης αμαρτίας την εντολή,
κι ύστερα θα οσμίζω τα δάκρυα της γης.
Κι ύστερα ανάσα και πάλι ανάσα.

27 Νοεμβρίου

ΑΝΑΜΝΗΣΗ

Τις νύχτες περνάει πάντα έξω από το σπίτι
και βρίσκει την πόρτα του κλειστή.
Το μάνταλο σαν την λεπτή λεπίδα
πέφτει στο χέρι με ορμή.

Βλέπει τις γλάστρες μέσα στην αυλή του.
Τα στήθη του γεμίζουν μ’ ουρανό.
Μαύρα πουλιά οι αναστεναγμοί του.
Μέσα στα μάτια του τ’ αθάνατο νερό.

Αχ θα φωνάξει, ν’ ακούσει τη φωνή του;
Αχ να προβάλει ο ήλιος, η γη να φωτιστεί.
Σπαράζει ένας θόρυβος, μην είναι οι λυγμοί του;
Για μια αγάπη που άργησε γλυκά να ασπαστεί.

Ξεκινά ο Δεκέμβριος

ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΧΟΥΝ ΧΑΡΑΔΡΕΣ

Στις γρανιτένιες πλαγιές,
είδα τις τσαλακωμένες ανηφοριές
που κλείδωναν τα βήματα των ανδρών.
Είδα, κάτω από το δίχτυ της μπουρκας,
τις ρυτίδες ανέγγιχτων γυναικών.
Είδα, στις διαρκείς ερωτήσεις το βαθύ χρώμα του μαύρου.
Είδα, κορίτσια με πολύχρωμες φορεσιές,
πριν αρρωστήσουν από κείνη την φυσική ασθένεια
που την λέγανε ειρήνη καιπεθάνουν
από τα χέρια μισογύνη επαναστάτη.
Είδα, το σκεπάρνι καρφωμένο στον αφίλητο σβέρκο.
Φτάνει πια.
Να λυσσομανούν οι αδέσποτοι σκύλοι για την σάρκα αθώων.
Γιατί είδα.

Έχουν μικρά αυλάκια στο πρόσωπο, οι σαβανωμένες γυναίκες.
Δεν πρόλαβαν να γίνουν γυναίκες.
Αρυτίδωτες μικρές ανεμώνες.
Μέσα από την μπούρκα, η ταραχή και η ανημποριά, γλιστράνε
να δραπετεύσουν από την τσάκιση του υφάσματος.

Εκεί, φτηνές γυναίκες της αιώνιας Καμπούλ,
πίσω απ’ το σταχτί τ’ ανέμου που ερωτευτήκατε,
την φευγάτη λευτεριά,
μέσα στις σπηλιές που δώσατε φιλί στις ζωγραφιές,
να πεταρίσουν με τα γράμματα του αλφαβήτου, είδα!
Στα αμμοχάλικα που σκόρπισαν για να ξεφύγετε
απ’ το κακό βλέμμα της Δύσης,
στέκετε μια λύπηση σαν μαύρη μεσίστια σημαία
με το σχοινί της θηλιάς στον ιστό ενός αγέρωχου δένδρου.
Θα πρέπει να έχουν χαράδρες στα πρόσωπα και όχι απλώς ρυτίδες!

10 Δεκεμβρίου

Η ΦΥΛΑΚΗ
(Στρατόπεδο της Καμπούλ)

Την φυλακή που μένουμε αποφασίσαμε, σε σύσκεψη τρανή,
μεγάλη να την κάνουμε, καθώς πως πρέπει σε μία αποστολή ειρήνης. Πρώτοι σε όλα,
μην τυχόν από το άριστα και πέσουμε λιγάκι.
Φύσηξε σήμερα του κάμπου αεράκι.

Είπανε κάποιοι δεν μπορεί,
άλλα προβλέπει η διαταγή κι
άλλα στην πορεία περπατάνε.
Και άλλα, παλεύoντας
Θα βάλουμε σε τάξη.
Δοκάρια και ήλους απ’ την αγορά.
Μην είναι ο νους που λάθεψε!
Κάποιο αρχαίο ξωτικό μας μάγεψε.

Ακούστηκαν ψίθυροι.
Κάπου μακριά χτυπούσε μια καμπάνα!
Κι ήτανε τότε η στιγμή που σφράγισαν τα χείλη.
Ο αρχηγός μες στη σιωπή απάντησε θολά.
Δεν άκουγα
κι ήτανε ο λόγος μου, σιωπή κι αυτός, που μούλιαζε στο κρύο!
Τύλιξα στον υπνόσακο, της μοναξιάς τ’ ανδρείο.

14 Δεκεμβρίου

ΟΙ ΝΥΧΤΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΜΠΟΥΛ

Δεν είναι οι νύχτες στην Καμπούλ,
σαν άγγελοι ωραίοι.
Μοιάζουν πολύ σαν πόρνες του θανάτου.
Μικρές και ασήμαντες, σκορπούν χολή,
σαν καρφιά στο σταυρό του αθανάτου.
Γ ερνούν νωρίς, κι αλλάζουν χρώματα.
Βογκούν από τον πόνο.
Κόκκινες, κίτρινες, ξανθές φωτοβολίδες.
Είναι οι ανάσες του εχθρού που μέσα τους τρυπώνω.
Πίσω απ’ της νύχτας τις χρυσές πυγολαμπίδες.
Δεν τις μπορώ τις νύχτες στην Καμπούλ.
Στο θάλαμο λαξεύουνε τις λέξεις,
Σπάνε τα τσέρκια με θυμό.
Βοούν νεκρά πουλιά.
Στρατιώτη ονειρεύεσαι μια μάχη για να παίξεις;
Δεν είναι οι νύχτες στην Καμπούλ,
ως άνθρωποι ωραίοι.
Ως έκπτωτοι που χάσανε τα άσπρα τους φτερά.
Είδα τις νάρκες μες τα μάτια της ψυχής,
σ’ ένα λυχνάρι που ο καπνός ποτέ δεν σταματά.
Κι ύστερα λένε οι σύντροφοι,
τις νύχτες μαζεμένοι:
«Πλησιάζουμε την Κόλαση. Το φέγγος για λυχνάρι»
Ωχρά τα πρόσωπα κοιτούν κι οι τοίχοι των θαλάμων
σαν μέταλλο στεγνοί. Στον διάδρομο ανάβει ένα φανάρι.
Σφαλίστε! Είν’ επιταγή. Μην τολμήσουνε,
Στις νύχτες μας και ζούνε,
Εφιάλτες πια, δεν τους θωρώ. Ξέρω μόνο πετάνε!
Στις κάνες στρατιωτών αηδόνια τραγουδούνε.
Σαν τις σειρήνες μας καλούν και κάπου αλλού τους πάνε!

Ο ΗΧΟΣ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΑΣ

1 Ιανουάριου

Ακούγεται στο βάθος του διαδρόμου,
Ο ήχος της Πατρίδας.
Φωτίζει η φεγγαρόσκονη κι η πόρτα ξύλινη,
-από της σάπιας βίδας, το πήγαινε έλα –
έτοιμη να σπάσει.

Και τούτο στρατιώτη θα περάσει

Ακούγεται ψηλά σαν κρόταλο,
ο ήχος του θανάτου.
Πόση απόλυτη ερημιά, μέσα σε μία μυρωδιά.
Σαν βότσαλο που γλίστρησε
στης θάλασσας τον πάτο.

Και την ψυχή μας θα δαμάσει.

Οι κύκλοι χάθηκαν και δεν θα βγει,
κείνη η γοργόνα που ρωτά,
για τον χαμένο βασιλιά.
Αφήστε τον να κοιμηθεί, είναι αργά
κι έχει κρυώσει το κορμί.

Τον δρόμο του έχει χάσει.

ΦΩΣ

12 Ιανουαρίου

Φως.
Μισήσαμε
Φως απόλυτο.
Τολμήσαμε.

Θα καταλάβουμε.
Θα υπάρξουμε.
Θα μεταλάβουμε.
Θα αλλάξουμε

Φως.
Ράπισμα, διαλύτης σκιών.
Φως ιλαρό, φως λαών,
μιλήσαμε.

Να καταλάβουνε
Να υπάρξουνε
Να μεταλάβουνε
Να αλλάξουνε.

ΨΑΧΝΩ

13 Ιανουαρίου

Τί να αξίζει άραγε,
Πιότερο από το χαμόγελό σου;

Ο ήλιος;
Η πέτρα;
Ο άνεμος;

Ψάχνω να βρω το χαμόγελό σου.

Στον πέτρινο ήλιο.
Στην ηλιοκαμένη πέτρα.
Στον σκονισμένο άνεμο.

Τέλος Ιανουαρίου

Να λοιπόν που κανείς δεν μπορεί
να γιατρέψει απόλυτα τον πόνο που έχει μέσα του.
Το τέλος λένε οι πολλοί και η επιστροφή δεν είναι μακριά.
Μα κείνο το διαρκές αναφιλητό και η βουβή ταραχή,
θα σκεπάζει αμείλικτα κάθε μας προσπάθεια.

Αρχίζει ο Φεβρουάριος

ΛΑΜΨΕΙΣ ΣΤΟΝ ΟΡΙΖΟΝΤΑ

Λάμψεις.
Λάμψεις μέσα στη αφέγγαρη νύχτα.

Είναι ο ρακοφορεμένος εχθρός που καιροφυλαχτεί
και στην μεριά του απλώνει την πραμάτεια.
Στο παζάρι των ψυχών πάντα τοκίζεται ο άνθρωπος.

Τελειώνει ο μήνας

ΕΙΚΟΝΑ ΝΟΥ

Στης ζωής το πέλαγος με γεννήσανε.
Στ’ άσπρα σύννεφα της γης με κοιμίσανε.
Η ασημένια αγκαλιά τ’ ουρανού μας,
μ’ υποδέχτηκε.

Το πελώριο στόμα της με νανούρισε.
Μέσα από την στάχτη της ανθοφόρησε.
Κι όταν, η θαλπωρή γίνηκε χάδι
μ’ ερωτεύτηκε.

Μια ωραία άνοιξη την παντρεύτηκα.
Απ’ του πόθου την πληγή πως γιατρεύτηκα!
Κι η ανείπωτη λαλιά πήρε σάρκα.
Ταίρι μου ακυβέρνητο.

1 Μαρτίου

ΚΡΥΕΣ ΝΥΧΤΕΣ

Κρύες νύχτες άγιες, λατρευτές κοπέλες,
σαν παρθένες μείνατε, ματωμένες βέρες.

Λέτε μου δωρίσατε, το πλατύ του κόσμου.
Μυρωδιά βασιλικού, άρωμα του δυόσμου.

Κρύες νύχτες, άγριες, νιόφερτες μου ημέρες.
Αγκαλιές ανόθευτες, πολυαγαπημένες.

Πήρανε τα φτερωτά, γλαύκα όνειρά μου,
το ζουμπούλι του σπιτιού, το αγιόκλημά μου.

22 Μαρτίου

ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ

Θέλησες να γλιτώσεις από την πείνα,
και πήγες στο Μαντράς.
Σε κείνο το κρυφό σχολείο
σου δώσανε να πιείς αθάνατο νερό
και να γευτείς το φρέσκο όπιο.
Διδάχτηκες αρχές που αμέσως ξέχασες και έγινες σοφός.
Τόσο μικρός τόσο σοφός.
Με ένα όπλο στα χέρια.
Η σοφία σου μετριέται – είπανε- με σφαίρες.
Τώρα σαν πολεμάς στης Κανταχάρ τις απόκρημνες κορυφές,
τις χιονισμένες καρδιές, των γυναικών έχεις ξεχάσει.

Η λάβα κυλάει και καίει τα σωθικά σου.
Ποιος θα ζεστάνει τις καρδιές των κοριτσιών;
Ποιος θα φιλήσει τα χείλη τους.

Είσαι μόνο στα δέκα οκτώ και έχεις ζήσει τον θάνατο.

31 Μαρτίου

ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗ ΚΑΜΠΟΥΛ

Έσκυψα και εναρμόνισα την ένδικη σκέψη.
Βαριά σαν ενδομήτρια πέτρα.
εναγόμενη, ανήμπορη και κρύα.

Αναζητά ένδεια φωτιά να ζεσταθεί,
στο χνώτο των αλόγων.
Πόσο μπορεί να ζεσταθεί!

Την έντυσα ενδεικτικά, την πάντρεψα.
Την ξεπροβόδισα απέναντι, αρχόντισσα να γίνει.
Πάνω σε ένα τετράποδο.
Έσκυψε το κεφάλι.

Σαν γινότανε κουκίδα στο καρέ μου,
άσπρο μαντήλι κούνησα.
Το κάνουμε αυτό οι ντόπιοι κατακτητές.

Και τότε, αν και τόσο μακριά,
το δάκρυ της με δρόσισε.
Δροσιά που ζωντανεύει!

Και φώναξα κι ακούστηκε παντού.
Σαν ξημερώσει γύρνα,
θα έχω φωτιά να ζεσταθείς.
Το χνώτο των ανθρώπων.
Και γάμους όσους θέλεις!
Πόσους ποθεί η ψυχή σου;

Μα έφευγες πολύ, βιαζόσουνα.
Και μ’ έκανες να το πιστέψω.
Πήρε κι ο άνεμος θρασύς, το άσπρο σου μαντήλι.

Αρχίζει ο Απρίλιος

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ

Άρχισα με το μέτρημα! Με φυλακίζει ο νους μου
Οι λέξεις πέφτουνε βροχή, από τους διπλανούς μου.

Ασχήμια άγρια του καιρού, στην πόλη που βουβαίνει.
Μέρα καλή συνάδελφε κι η ματιά φαρδαίνει.

Η μοναξιά των λέξεων στους τοίχους λαξευμένη
κι η απλωσιά της στο σχοινί κάπως στιγματισμένη.

Χορός ματιών υπομονής, παρέες ανθρωπάκων.
Στην πράσινη λινάτσα μας, μύρο συναισθημάτων.

Σε ναργιλέδες οι καημοί ζαλίζονται κι οι λέξεις.
Κάτι μεμέτικοι ναοί αχνίζουν, πως ν ‘ αντέξεις.

Σιγά, η κραυγή σου ζωντανή κυλά στους αμμολόφους.
Ριπές από σκληρές ματιές καπνίζουν στους κροτάφους.

Και περιμένουμε δετοί, στων λέξεων την μοίρα.
Στα ρήματα που φύονται, στης γλώσσας την πλημμύρα.

26 Απριλίου

ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΔΕΝ ΧΟΡΕΥΟΥΝ

Έχεις ακούσει πονεμένη Άνοιξη,
στο θρόισμα των ξεραμένων φύλλων, γι αυτούς που δεν χορεύουν;
Για τους άνυδρους ανθρώπους που δεν χόρεψαν ποτέ;
Σαν τα μικρά αγάλματα βουβοί, απόηχοι των ήλων,
Σαν από δέρματα, που ντύσανε στρατιές βιβλίων.
Ήρωες νεκροί που δέσανε με δέος την ψυχή;

Αν όχι,
τους βλέπεις άκομψα, πάντα να πατούν, έξω από τις ερμητικές γραμμές.
Ο κύκλος του συρτού χορού, είναι γαμψή θηλιά που σφίγγει.
Κάθονται κι ονειροβατούν κι έτσι καθώς, βήμα στο επόμενο κοιτούν,
του ξαφνικού ερχομού να δούνε την χαρά, χορεύουνε θαρρείς.

Έχεις ακούσει άραγε γι αυτούς που δεν χορεύουν;

30 Απριλίου

ΕΙΡΗΝΗ

Ψυχή και προχώρησε.
Τα χρώματα φόρεσε.
Ταξίδεψε μόνη της
χωρίς το κορμί της.
Σκακιέρες σμίλεψε.
Η δόξα την ζήλεψε.
Μα η δόξα που πλήρωσε
ειν’ αμοιβή της.

Ειρήνη την είπανε.
Αγάλματα ήτανε.
Μα τώρα ζει άφαντη
στο σπιτικό της.
Κουράγιο τρισχάρετη,
θα ζήσεις ενάρετη,
και χίλια τα χρόνια σου,
Θα ομορφαίνεις.

Λαοί σε προικίζουνε
κι αυτοί σου χαρίζουνε,
πάντα έναν πόλεμο,
που δεν προφταίνεις.
Θυμήσου ζουμπούλι μου,
του κήπου λουλούδι μου.
Τα μάτια του ουρανού
πως τα ομορφαίνεις.

Να’ ρθεις στα παλάτια μου.
Στα δυο σκαλοπάτια μου.
Και εγώ τα υπάρχοντα,
θα σου τα δώσω.
Στο φως θα ερωτεύομαι.
Την γλύκα θα γεύομαι.
Και τ’ ευχολόγια σου
δεν θα προδώσω.

Αγκάλη θα γίνομαι.
Κρασί για να πίνουμε.
Και πάνω στους ώμους μας,
φτερά να πετάμε.
Ειρήνη θα φύγουμε.
Στου κόσμου θα γείρουμε.
Κι αφού τον ξυπνήσουμε
θα τραγουδάμε.

Μάιος

ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΠΟΥ ΓΕΛΟΥΝ;

Λουλούδια, μην είδατε ανθρώπους να γελούν;
Σε πέτρες λάπις, οι γλώσσες τους να λιάζονται.
Είναι λουλούδια που οι άνθρωποι πετούν,
και κάνουν στο μετέπειτα πως όμορφα τα νοιάζονται.

Ανθρώπους, άνθρωποι καλοί, μην είδατε να κάθονται,
σε μάρμαρα;
Σε λόφους από σκόνη;
Με τα σπαθιά που πούλαγαν αιώνια θα μάχονται
και την θηλιά θα υμνολογούν, της μοίρας τους αγχόνη.

Ανθρώπους, άνθρωποι μην είδατε σκυφτούς να τριγυρίσουν
στα τσίτσιδα μιας πόλης που κοιμάται;
Τα μούλικα μελάνιασαν, σκουπίδια ανθρώπους καθαρίζουν
ια ο ήλιος τους, μαύρος ήλιος στα μάτια τους, βρυχάται!

5 Μαΐου

ΟΤΑΝ

Όταν σημάνει η ώρα να έρθεις,
Θα βρεις στρωμένο τραπέζι.
Στην αυλή το παιδί μας να παίζει,
Όταν χτυπούν οι καμπάνες και έρθεις.

Τέλος Ιούνη

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

– Καθώς γεννιότανε ο θεός
Ποιητή μου τι είδες;

– Σταυρωμένους λαούς, στ’ ουρανού τις τσιμπίδες.
–
– Καθώς γελούσε το παιδί,
γράψε ποιητή μου, τι είπες;

– Είπα: χαρές θα σκοντάφτουνε στο σεργιάνι
Κι οι λύπες

Θα κερνούν την οικουμένη.

– Καθώς πονούσε ο θεός, ποιητή μου,
Πες μας τι απομένει;

– δάκρυ που στάζει στην άκρια της γης
–
Κι αναβλύζει ως μύρο απ’ το ασκί της ζωής.

.

16 ΑΡΙΘΜΟΙ ΚΑΙ 24 ΓΡΑΜΜΑΤΑ (2019)

16 αριθμοί ισούνται με το οξυγόνο

Στο μισό του δρόμου το τέλος αργεί ακόμη

1.

Στο μικρό δωμάτιο,
μέτρησε τέσσερις
άσπρους τοίχους.
Ψηλά ο ουρανός.
«Ήρθε η Άνοιξη», σκέφτηκε.
Τους έβαψε γαλάζιους
και πνίγηκε στη θάλασσα.

2.

Στο σκονισμένο κομοδίνο
είχε ξεχάσει τα σκουλαρίκια της.
Με χάλκινες ζωγραφιές.
Σε κλουβί,
μικρά πουλιά
είχαν τα φτερά της.
Το ίδιο βράδυ
πέταξαν μακριά.

3.

Ήθελε πάντα
να περπατήσει
κάτω απ’ τους ήχους της βροχής,
με μια ομπρέλα να γέρνει
στον κυρτό της ώμο.
Κάποια ημέρα
έβρεχε πολύ
από το χάραμα,
πήρε απ’ το μπαούλο την ομπρέλα,
την έβαλε με προσοχή στον ώμο,
η βροχή σταμάτησε ευθύς.

6.

Την αγαπούσε,
ήταν σίγουρο.
(σίγουρο;)
Μα ακόμα περισσότερο,
τα μικρά του βράδια,
τα κουρασμένα εκείνα βράδια
όταν πονούσε το κορμί του,
την αγαπούσε με την απουσία της,
ακόμα πιο πολύ.
Κι απουσία τώρα είχε γίνει μόνιμη,
σαν τον κισσό σ’ ένα παράθυρο ανοιγμένο.

7.

Ο διπλανός ζούσε στην αίγλη
του έρωτα.
Ήξερε το λυγερό κορμί της
πιο πολύ κι απ’ το δικό του.
Υμνούσε τον έρωτα.
Σ’ ολάκερο το σπίτι
οι ήχοι του
κεντούσαν στο μεσότοιχο.

Όμως το αν μ’ αγαπάς και σ’ αγαπώ
σταματούσε
μόλις τα σώματα εξαγνίζονταν
στη δίνη της φωτιάς.

Ο έρωτας ήταν
τοίχος που τους χώριζε.

12.

Στο ιατρείο η μέρα ήταν αλλιώτικη.
Μυστικές αγωνίες.
Ο σφυγμός της πόρτας
που έτριζε.
Το σπαρτάρισμα
ενός χαλασμένου θερμόμετρου,
επιτάχυνε τους κτύπους τις καρδιάς μου.
Για σένα!

Ο επόμενος παρακαλώ!

Στο χτύπο του κρεμασμένου ρολογιού
ένα βήμα ακόμα μπροστά,
για τη ζωή,
για τη ζωή και το θάνατο.

13.

Στην εποχή που ζούμε,
-χωρίς ανάσες-
στο μισό του δρόμου,
στα μισά της λευτεριάς
στο μισό των δικαίων
στο μισό του ονείρου
στο μισό που καίει το χώμα,
η επανένταξη αργεί.

Και θ’ αργήσει ακόμα,
είπαν οι σοφοί του κράτους.
Κούνησε το κεφάλι ο κόσμος.

Ζούμε με την ανάσα μας μισή.

16.

Περίμενε ν’ ανθίσει η γαρδένια.
Δυο χρόνια περίμενε.
Αναρωτήθηκε!
Ίσως και περισσότερο.
Αυτή την Άνοιξη,
πήγε και αγόρασε μιαν ανθισμένη.
Δεν άντεχε άλλο χρόνο χωρίς λουλούδια.

24 γράμματα

Ισούνται με την προσευχή της ζωής

α .

Το δέρμα των βουνών
είναι το πράσινο.
Το δικό μου ενός μύδρου που δεν λιώνει
ή το φίδι.

β.

Βραδιάζει
ξημερώνει
το τριαντάφυλλο ανθίζει
όπως και η ψυχή μου.

Στο σκέλεθρο η πνοή
ασθμαίνει.

γ.

Το κλάμα του ανθρώπου
χωρίς γιατί,
είναι παράδεισος.
Αν απαντήσεις,
συναντάς φωτιά !

Πως γίνεται να μην ρωτήσεις!

ζ.

Κι όταν ανέστησες τη μήτρα
-ήρθανε πρώτες οι μοίρες-
Αναρωτήθηκα,
που είναι ο Θεός;

Είδα δεξιά,
έστρεψα ψηλά
κι αντίκρισα εμένα.

Όλοι φωνάξανε με μιας: Ντροπή
Δεν γνωρίζουν ότι ο καθένας μας είναι Θεός.

η.

Φορτώθηκαν τα γέλια
με τόσα περιττά,
που βούλιαξαν
στη θλίψη.

Χαμογέλασες λιγότερο
και σηκώθηκες.

κ.

Το αίμα φουσκώνει
και η φλέβα σπάει.
Η λύπη γίνεται χαρά
και η χαρά αγκάθι.

Κι αναρωτιόμαστε:
τι είναι παράπλευρες απώλειες;
Να κλαις εσύ
και να γελώ εγώ;

λ.

Ζωή είναι ότι ζύμωσες
και πρόσφερες στους άλλους.
Θάνατος είναι: ότι δεν έδωσες ενώ μπορούσες,
στο τραπέζι της Κυριακής.

ο.

Και δεν είναι παράξενο;
Ρίχνεις τα δίχτυα,
πλησιάζουν τα ψάρια.
Μα πιάνεις όνειρα
με τρύπια πανέρια;
Με τα νερά να ξεγλιστρούν,
να βρέχουνε τα πόδια σου.

ρ.

Κι έτσι γλυκιά μου,
γύρε το κεφάλι
στο στήθος.
Άκου
την καρδιά που ακουμπά
στα βράχια των πνευμόνων.
Μην φοβηθείς να πέσεις στις λάμες τους.

υ.

Τη μέρα
οι λέξεις
γίνονται ακτίνες,
το βράδυ άστρα.
Τη μέρα
τα λόγια μας πονάνε,
το βράδυ ακονίζονται.

χ.

Κάθε μέρα
θέλω να βραδιάζει.
Κάθε βράδυ,
να ξημερώνει.
Πότε σαν ακτίνα,
πότε σαν άστρο.
Μες στη καρδιά μου
σκοτάδι και φως.

ψ.

Φθινόπωρο
Άνοιξη
Χειμώνας
Καλοκαίρι
Τετράφυλλη η καρδιά μου.
Ποιο φύλλο να βαστάξω;

ω.

Το μόνο που με σώνει:
γεννιέμαι
ξανά και ξανά
μες στην αγκαλιά σου.

Ποτέ μην χαλάσεις τη φωλιά μου!

.

ΚΑΜΠΟΣ ΜΙΑΣ ΝΙΟΤΗΣ (2018)

ΟΙ ΜΕΡΕΣ ΕΚΕΙΝΕΣ

oi μέρες εκείνες,
oi ζεστές ώρες,
ώρες που καίγονταν στο Πέγκο
μαζί με τα ανοιξιάτικα φύλλα,
θρέφανε τις φουσκάλες στα πέλματά μας.

Ο αδελφότεκνος κρατούσε την σιωπή του
με τα δυο του χέρια και το νυσταλέο χασμουρητό.
Δεν άφηνε να βγει από την χαραμάδα των χειλιών του
τίποτα, μέρες τώρα.

Θα πήγαινε στον πόλεμο.

Έπρεπε όμως εμείς,
να συνεχίσουμε την ζωή μας,
με τους ήχους των κροτάλων
πάνω από τα κεραμίδια,
μέσα στις ψυχές.

Θα πήγαινε στον πόλεμο να γίνει ήρωας
δεν νοιαζότανε τόσο για τον πόλεμο.
Έλεγε στην αλάνα
πως ήθελε να σκοτώσει και να σκοτωθεί.
Να γίνει ήρωας.
Στο χωριό δεν μπορούσε να είναι ήρωας.
Κι ας σκότωνε ολημερίς τις μέρες του.
Δεν ήθελε να τις ζήσει.

Πήραμε το ποτιστήρι
και τραβήξαμε για τους χασλαμάδες
στην πράσινη κοιλάδα.

Δίπλα αυτός, κανονικός άνθρωπος
αμίλητος με το κεφάλι στους ώμους
(το κεφάλι του, ένα κεφάλι πιο πάνω από μένα)
και τα μάτια μπροστά στο πρόσωπο.
(ήξερα πως έβλεπε και πίσω)
Πως είναι άραγε να σκοτώνεις;
Του είχανε μείνει μονάχα δύο μέρες
πριν σκοτώσει.
Πριν σηκώσει το όπλο στο παρελθόν του.

Η γούρνα με το νερό
περίεργη στον ουρανό της,
γεμάτη από βδέλλες και βατράχια
ρούφηξε την χούφτα του
έγλυψε την ζωή του.
Μια βδέλλα στήθηκε στον αντίχειρα.

Μόλις τελειώσει ο πόλεμος
αδελφέ
θα έρθω να σου πω νέες ιστορίες
αυτές εδώ δεν θα χουνε καμιά τότε αξία.
Χασλαμάδες και βδέλλες.

Φαντάσματα του κάμπου,
που τρέχουν στα οργωμένα χωράφια,
δεν θα χουνε καμιά να ξέρεις καμία αξία
γελούσε με σπίθες στα μάτια του
την ιστορία θα την γράψουμε εμείς
εκεί μακριά στον πόλεμο.
Μέσα απ’ τις σφαίρες θα αναδυθούμε,
μέσα από το αίμα θα αναβλύσουμε.

Τα καπνόφυτα δροσίζονταν,
σηκώνονταν, φούσκωναν,
όσο τα ποτίζαμε,
έδεναν με την ζωή,
Τι να τα πω;
Τι να τα ρωτήσω;
Πολεμούν ποτέ;
(πολεμάμε ακούστηκε από την ρίζα)

Ξεβοτάνιζα και πέρασα στα χέρια,
τα νεκρά φυτά, στην άκρη,
ζωντάνευαν πιότερο τα άλλα.
Έτσι είναι ο πόλεμος,
κακό που περιμένεις
να ξεβοτανίσει τον κόσμο,
νεκροί και ζωντανοί.
Ο καθένας στην τάξη του
Ο καθένας στην μοίρα του.

Οι μέρες εκείνες
Οι ξερές ώρες του Ιούνη
δεν περνούσαν.
Κάθε δυο ίσως και γρηγορότερα
μας θορυβούσαν
τα αεροπλάνα.
Εγώ περίμενα τον αδελφό
τον αδελφότεκνο.
Περίμενα να μου πει
πως σκότωσε
όχι πως έζησε.
Αυτός και νεκρός ζούσε.
Ήθελα να ακούσω νέες ιστορίες,
αν είναι ίδια τα πρόσωπα των νεκρών μα αυτά των ζωντανών,
των σκιών και των φαντασμάτων.

Πήγαινα μόνος πλέον στα φυτά,
στις γκιολες του Πέγκου,
ακούγοντας το κροτάλισμα του φιδιού,
μυρίζοντας το λιβάνι της Εκκλησιάς
του Αγίου Αντωνίου.
Έκανα από φόβο και το σταυρό.
Πίσω από μαντρότοιχους κοιμόντουσαν οι νεκροί μας.

Ήρωας δεν έγινε ποτέ και
δεν ακούστηκε κάτι τέτοιο.

0 Ιούνης πέρασε
ο Ιούλιος ήρθε
κι μαζί του κύλησε και το δάκρυ
στο μάγουλο των γυναικών.
Το ήξερα πολύ καλά.
Δεν θα άκουγα ποτέ
νέες ιστορίες
και κάπου ήταν γραφτό
να ξεβοτανίζω μόνος τα
φυτά και τον κόσμο μου.

ΑΝΑΜΕΝΑΜΕ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ

Είχε προχωρήσει η μέρα, οι λέξεις αποκτούσαν
τη δική τους σημασία
και μεις περιμέναμε να κουρνιάσει.
Μαζί μας σιμά, ο ήλιος πίσω από το σπίτι
και η πέτρα στις καρδιές μας.
Έπρεπε να βιαστεί αυτός
να προκάνουμε εμείς
το μπούρλιασμα και την καθαριότητα.
Αναμέναμε τον θάνατο.
Μας το είχανε πει ξεκάθαρα,
το πε ξεκάθαρα και ο ίδιος
πιο διάφανα στάλαξε το κατράμι και η πίκρα.
Ήτανε ζήτημα ωρών.
Ο μύρος απ’ τη Πασχαλιά και τ’ αγιάζι θα φυσούσε
θα έπαιρνε τα ξανθά μαλλάκια
στης μιας ματιάς το πέταγμα, σαν έκλεινε το ζύγι των δεμάτων.
Ο παππούς ξαπλωμένος στο σιδερένιο κρεβάτι
κοίταζε ψηλά δίνοντας κάπου- κάπου ονόματα
στις σκιές που έβλεπε να περπατούν στους τοίχους
και μεις πλατσουρίζαμε στα δάκρυα
περιμένοντας να κουρνιάσει
ο ήλιος και η πέτρα πίσω από το σπίτι.
Κατά τις τρεις, την ώρα του τσίγκου
που σκάει το πουλί από την φωτιά
ξεφύσησε.
Ένας γλυκός αέρας, ξεθύμανε
έκλεισε η πόρτα
το παραθύρι, η Άνοιξη, ο χρόνος.
Ήπια το δάκρυ μου, είπα αντίο.
Το σούρουπο μας βρήκε
μπουρλιασμένους στην σιωπή.

ΒΡΕΧΕΙ ΑΠΟΨΕ

Βρέχει όπως και χθες.
Έριχνε τα σημάδια του ο θεός.
Πιάνονται κάποιες στάλες στις πρόκες του φράκτη.
Κάποιες στις άκριες των κάρων και άλλες τις πιάνω
με τις χούφτες μου και τις κάμω σελίδες ενός θρήνου.
Ο θυμωμένος ουρανός, ξεχύθηκε στ’ απέραντο
αναζητώντας στο κάμπο τη ζωή της μάνας.
Ακροβατεί, στο κελάϊδισμα τ’ αηδονιού,
και περιμένει ν’ ανέβει η στάθμη της ψυχής,
να μιλήσει.

Η πίστη της δεν είναι παρά μια γωνιά από έρωτες που μούλιασαν.

ΜΥΡΙΖΕ ΟΜΟΡΦΑ

εκείνος ο Φλεβάρης του 1981

Μύριζε μέντα και κρίνο,
μύριζε θειάφι.
Οι παλιότεροι το λέγανε κρυφά,
πίσω από την οσμή την πρέφας,
-δεν είχε έρθει η εποχή τους-
κι ανθίσανε πρόωρα, αυτός ο Φλεβάρης μύριζε όμορφα.

Μύριζε όμορφα και ο χωροφύλακας
που έστεκε ορθός στην άκρη του παραθύρου,
τα σκοτεινά βράδια στο χωριό.
Ήρθε τώρα κι έκατσε στο κέντρο της αυλής μας.
Η μάννα τον τρατάριζε, μην πει και πάλι άσχημες κουβέντες.

Τώρα ο παππούς δεν άφηνε ξεκλείδωτη την πόρτα.
Το πετάρισμα της καρδιάς είχε κουρνιάσει σε περίεργα μέρη
τα χελιδόνια έκατσαν πιότερο από το σύνηθες.

Πριν κρυφτεί ο ήλιος, αλυχτούσαν τα σκυλιά,
φώναζαν οι γειτόνοι.

Κυκλοφορούσαμε ελεύθερα στα σοκάκια
να διώξουμε τους φόβους
και το κάναμε επίτηδες
επιβραδύνοντας το βήμα μας
να μιλήσουμε ώρα περισσότερη,
κάτω από το φως της κολόνας.
Στο δάσος, οι ανεμώνες μπουμπούκιαζαν
κι άνθιζαν όταν τις κόβαμε.

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Βαριόμουν τις επίκαιρες
ερωτήσεις του παππού,
όπως αυτή σήμερα, που θα περνούσε
ο μαύρος δράκος
και η συνοδεία του από τα στενά της αυλής
και τους ριγμένους μαντρότοιχους των δρόμων.
Είχε ήδη βγει σχετική ανακοίνωση.
Ο γραμματέας να ναι καλά.
–Τι είναι παιδί μου αυτοί που κατηφορίζουν
με τα κορμιά τσίτσιδα και τον ήλιο παραμάσχαλα
χωρίς να κρύβουν τα αχαμνά τους;
-Και τα μάτια που ακολουθούν την πομπή, μέσα από
τα αγκάθια του φράχτη, είναι από κάποια θυσία;

Περίεργα μα όμορφα μιλούσε ο παππούς.
Αγράμματος, μ’ απόστολος!

Πήρα το βιβλίο και άνοιξα στο γράμμα Θ.
Θυσία, θυσία!
Εγώ δεν κατάλαβα ποιας μορφής θυσία
εξυπηρετούσε η κάθοδος των ανθρώπων
από την δύση.
Φοβήθηκα και του το είπα
βάζοντας το πρόσωπο μέσα στην αγκαλιά του
που μύριζε γέρικες στεναχώριες και έννοιες επιβίωσης.

Πριν από το Θ κρατούσε το ίσο χρόνια τώρα και αιώνες το Η.
Ήρωες σκέφτηκα!

ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΠΑΛΙ

Το παστάλιασμα του Φθινοπώρου
τελείωσε και μπήκε για τα καλά βαρύς χειμώνας.
Έφυγε το κατράμι από τα χέρια μας
πετάξαμε σκεβρωμένα ρούχα στο χαγιάτι και είπαμε
πριν την πανήγυρη του Αγίου Αντωνίου
« και του χρόνου πάλι»
που θα φύγει το χελιδόνι
και το καλοκαίρι θα χει τελειώσει.

Νωρίς περιμέναμε τον έμπορο.
Τους είχε πει μετά παρρησίας:
την άλλη μέρα – δεν χωρούσε αναβολή- θα περνούσε
να τους καλησπερίσει
κομιστής καλών νέων και τιμών.

0 παππούς αγόρασε πιοτό
(άρεσε στον έμπορο ποτό από ρόδι)
η γιαγιά ετοίμασε γλυκό του κουταλιού
κρύο νερό στην στάμνα (από το πηγάδι της γειτόνισσας)
να τον τρατάρει κατά πως ήξερε
για τα καλύτερα της Άνοιξης.

Κοίταξε τα δέματα
πήρε σοβαρό το ύφος δυο στροφές την κεφαλή,
στην άκρη των χειλιών
έτρεχε το γλυκόζουμο (γεια στα χέρια σου κυρά)
κάτι είπε στον πάππου που
έσκυψε το κεφάλι (ντράπηκε για τον μόχθο του)
«Δυστυχώς δεν μπορώ περισσότερα»

Έτσι είχαν τα πράγματα,
ντρεπόσουν που δούλευες
με τον ήλιο συντροφιά.

Των άλλων τα μάτια κρέμονταν από τα αγκίστρια της κουζίνας
τα παιδιά από το τσεμπέρι
σφιγγόντουσαν στην ποδιά της γιαγιάς
με τις δεκάρες δεμένες σταυρωτά.

«Μην κοιτάτε,
λέει
άσχημες κουβέντες για τον καιρό»
ένας χρόνος άσχημες κουβέντες
ένας χρόνος προετοιμασία
τόσος κόπος για άσχημες κουβέντες.

«Άντε τώρα πάτε να παίξετε στην αυλή μας.»

ο παππούς σκούπισε το αργοκύλιστο δάκρυ
και τον αμύριστο μόχθο του.

Εμάς δεν μας πρέπει τέτοιος ύπνος
ανήσυχος και σκοτεινός
μα σαν κοιμηθούμε
μπορεί να βγούμε πιο δυνατοί
στο ξημέρωμα και στον ήλιο
στην αυλή μας.

ΣΤΑΧΤΕΣ

Βγήκε στο μπαλκόνι πριν
από τον ήλιο πριν
να τινάξει την κουβέρτα της ζωής της
να σκορπίσει τον χρόνο
που την πλάκωνε χρόνια τώρα
με τα δυο της χέρια στραγγιστό
βγήκαν οι στάχτες κοράκια στους δρόμους.

Στάχτες οι πίκρες κι οι χαρές
στάχτες ότι αγάπησε
η αγάπη της στάχτες

τρία μέτρα (έτσι υπολόγιζε)
πριν την γη που βοτάνιζε
γερμένη την κάθε μέρα
η μικρή αυλή της – ο κόσμος της-
με τους μικρούς βασιλικούς της γης
και τον Κωνσταντινοπολίτικο της μάνας της.

Κι ύστερα
στάχτες και τα μικρά
στάχτες και τα μεγάλα (ποια μεγάλα; γέλασε)
στάχτες και τα δάκρυα που έχυσε

τόσο ποτάμι που πέρασε
δεν πήρε μαζί του τίποτα
δεν καθάρισε η γη και
το χώμα μπούχτισε από κλάματα
ραβδισμούς και μαύρες πέτρες.

Φώναξε τον χρόνο πίσω
τίναξε για τελευταία φορά την κουβέρτα
-είναι αλήθεια φύγανε σκόνες-
έκλεισε με βρόντο πίσω την πόρτα

-τα παιδιά πείνασαν-

ΦΩΝΗ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΟΥΣ

Φωνή το χρώμα τους
με αίμα πάνω στο αίμα τους
έχτιζαν τα τούβλα.
Σήκωναν τοίχους.
Γκρέμιζαν το σήμερα, όρθωναν το αύριο.
Στην ζύμη που σταυρώνανε
τράταραν το αύριο,
κρεμούσαν στους τοίχους ότι πέρασε,
σε δυο τσιγκέλια το βιός τους στο ταβάνι
τα χαμόγελα και τη θλίψη σ’ ένα τσουκάλι.
Πίνανε συχνά απ’ αυτό.
Γυρνούσαν το κεφάλι ξαφνικά
και λέγανε την ώρα που ξεφούρνιζαν το ψωμί
«το ποτάμι στο χωριό πάντα κατηφορίζει»

.

ΞΕΡΩ ΕΝΑ ΤΟΠΟ (2018)

ΓΕΝΝΗΣΗ

Πάνω απ’ τις μαύρες πέτρες έσταζε ο ιδρώτας
ζυμώνανε στο χρόνο οι οδοιπόροι της μετανάστευσης.
Μέσα στη ξύλινη σκάφη το νερό και το χώμα.
Φούσκωνε αργά η κοιλιά της πρωτόβγαλτης κόρης
να γεννήσει τους ώριμους κλώνους με τα πράσινα φύλλα.
Να βλεφαρίσει το άγριο βουνό, να σκάσουν τα σπαρτά του κάμπου όλου.

Μέσα από τις άγριο – σχισμάδες των ψηλών βουνών ξεπήδησαν
χαρές και πόνοι, μικρές ζωές που χαθήκανε.
Λίγο ξαπόστασαν, μια ανασπασμένη ανάσα,
μέσα από τα στήθια τους, στον δρόμο προς το βορρά.
Μια στάση εκεί, όσο να βγάλουν την μάνα ζύμη απ’ το βρεγμένο τους δισάκι.
Να γίνει το νιούτσικο ψωμί σταρένιο και νόστιμο.
Να μοιραστεί στα ατσάλινα χέρια κολόνες,
σαν μεριάζουν με σιδερένια δρεπάνια τ’ αγριόχορτα
και τα πικρά πουρναρόγκαθα.

Στη μέση της αυλής οι πέτρινες μυλόπετρες
πιο πάνω η τρίποδη πυροστιά και τ’ αναμμένο μαγκάλι.

Ξέσπασε με μιας και χρόνους μετά, η δακρυσμένη γη,
κατέβηκαν τ’ αρματωμένα ξωτικά από το αντίκρυ βουνό,
αλλάξανε τα πληγωμένα ονόματα και τα μαχαίρια στις ζώνες
ακονίστηκαν, έτοιμα για την πάλη με τον ξεροπόταμο και το βαθύ πηγάδι.

Όρλιακο, Σιβρί, Τσάλτεπε, Μαγκίλα καιΚρίστο.
Ιστορίες μακρόσυρτες και μικροί θρύλοι,
στάζουν από τα μάτια μας μελάνι και αιώνιο αίμα.

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΟΥ

Το χωριό μου έχει μια μάννα που κλαίει τα βράδια.
Το δάκρυ της στάζει στην ροδιά της αυλής.

Έχει ένα σπίτι.
Παραθύρια ορθάνοικτα,
εκεί που μιλούν τα παιδιά του.

Στην Εκκλησιά υπάρχει ένα μνήμα.
Χαμογελά και πλαγιάζει ο πατέρας.

Το χωριό μου έχει ένα δάσος.
Να το περπατήσει κανείς δεν μπορεί.
Ζει πάνω στις ρίζες.

Κάθε που φεύγω,
πετώ στους δυο λόφους.
Μιλώ του βουνού μου και κλαίω.

ΞΕΡΟΠΟΤΑΜΟΣ

Ο στεγνός ξεροπόταμος ένα χλωρό ποτάμι.
Πρώτος στο χαμένο όνειρο.
Πρώτος στη ξέπλυμα της νύχτας.
Κατράμι στο κελαριστό νερό
και η ζήση του, λάσπη, πέτρα, άμμος.

Ένα μικρό σκίτσο στο νερό και χάνεται
ο νυχτερινός διαβάτης στη πεζογέφυρα.
Η κρυφή του ανάσα πριν γίνει το δάκρυ καταρράκτης
ποτίζει την τελευταία εικόνα του Χειμώνα.
Στην καρδιά μιας μάνας, μια αρτηρία ο ξεροπόταμος.
Κυλούσε, σφάδαζε
ως τα φίδια της γης αγκάλιαζαν τα παιδιά της.

ΟΙ ΦΩΛΙΕΣ ΜΟΥ

Σε κόκκινες φωλιές έπλεξα τις πληγές μου.
Στις λιτές γραμμές των βουνοκορφών κρύφτηκα
με τους ερχομούς των πελαργών.

Μέσα στις διογκωμένες ρυτίδες των φύλλων,
ανάμεσα στα τσαλακωμένα κίτρινα ξερόκλαδα,
δυο μεγάλα ορθάνοιχτα παραθύρια, οι φωλιές μου.

Βλέπανε εμένα, σήμαναν την ερημιά μου.

Πάνω και λίγο πιο πάνω από τα κόκκινα κεραμίδια,
οι δικοί μου καλοί και άμοιροι άνθρωποι.
Σκιάχτρα, φυλακτά, του κάμπου και του βουνού σκιάχτρα
Φυλακτά κρεμάμενα στους λαιμούς
Απλησίαστοι, πετούμενοι χρόνοι.

Μια αόρατη μηχανική παγανιά,
θέλει τις ξύλινες φωλιές πίσω και τα κόκκινα κεραμίδια.

ΜΕ ΠΕΡΙΜΕΝΕΣ

Αυτή την όλη νύχτα με περίμενες.
Έμαθα, με περίμενες
κι έμαθα από το ρήμα
και εγώ έμαθα,
εκεί στο άσπρο νταμάρι της ποίησης
σε περίμενα εκ νέου.

Κι ήρθε το βράδυ, όλο το βράδυ
όπου το φεγγάρι στο ξεσκονισμένο αλώνι
κατέβασε βροχή
και τι βροχή
στα μάτια σου
που χόρεψε μεσονύχτια μαζί της.
Ο ξεροπόταμος μούγγριζε και έτρεχε,
έτρεχε γρήγορα πιο γρήγορα από σένα
να προλάβει τη θάλασσα, νομίζω την πρόλαβε.
Κανείς δεν την προλάβαινε τότε,
πόσο μάλλον τώρα,
μα εσύ δεν πρόλαβες ούτε τον ξεροπόταμο.

ΞΕΡΩ ΕΝΑΝ ΤΟΠΟ (Στρυμονικό Σερρών)

Ξέρω ένα τόπο που ανεμώνες ανθίζουν,
κάπου ψηλά στο στερνό μεσοστράτι.
Τα μάτια μιας μάνας που σαν γέρνει δακρύζουν.
Μοναξιά ο αγέρας. Ειν’ δικοί μου θανάτοι,

του πρωινού οι σταγόνες (σαν ανοίγει την βρύση)
που ραντίζουν το χώμα. Μυρωδιά του βρεγμένου.
Ανατέλλει ο ήλιος να στεγνώσει την Δύση,
σαν σεντόνι μιας νύφης στα πλευρά του ανέμου.

Α! μην ξεχάσω: Μες στο βάζο οι ανεμώνες,
κόκκινες- κόκκινες σαν του αίματος χρώμα.
«Μας τελειώνουν» μας είπες κάποια μέρα «οι Χειμώνες»
Μα το χιόνι σκεπάζει τις καρδιές μας ακόμα.

Ξέρω ένα τόπο, που στη μέση του ρέει,
ένα ρέμα. Καράβια δεν δένουν σιμά του.
Σαν ο ήλιος προβάλλει το κορμάκι του καίει,
σαν τα στάχυα σκορπίζουν τα θολά όνειρά του.

Προχωράει το βήμα, στων ανθρώπων την σκόνη,
πριν να φύγουν κοιτάνε το ωραίο τους σπίτι.
Χελιδόνια που χτίσαν φωλιές στης γωνιάς την αγχόνη,
σπουργιτάκια που βρήκανε ήλιο, στο βαθύ του φεγγίτη.

Ξέρω ένα τόπο, σε πλατάνια ζωσμένο,
κάποιων φίλων τα χέρια ακόμα να καίνε.
Ένα ψεύτικο δένδρο στην πλατεία στημένο,
ψάχνουν να βρούνε αλήθειες, μόνο εκείνοι που φταίνε.

Με τα χνώτα ασθμαίνουν, δεν ζεσταίνουν τα χέρια.
Κάθε βράδυ στην πρέφα στα χλωμά καφενεία.
Από τόπους σε τόπο μεταφέρουν μαχαίρια,
μια στο χώμα και βγήκαν μυγδαλιές στα σχολεία.

ΕΝΑ ΣΠΙΤΙ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΜΙΑΣ ΑΥΛΗΣ

Αυτό το χτυπημένο σπίτι απ’ τις ριπές του ανέμου
μόνο του στέκεται στην μέση μιας αυλής, άφωτη κολόνα ηλεκτρικής,
κι η μάνα πάει κι έρχεται από άδεια κάμαρη σε άδεια κάμαρη
χαζεύοντας τις μαυρόασπρες φωτογραφίες.
Οι κιτρινωποί τοίχοι του ψηλότεροι από ποτέ.
Οι άσπρες κουρτίνες λιώσανε στο ξεφτισμένο χρώμα του ήλιου.
Γιατί να ναι τα παράθυρα τόσο μεγάλα;
Και τα παραθυρόφυλλα ακόμα μεγαλύτερα;
Πως μπαίνει το κρύο θεέ μου έτσι!
Μαζί με τον τελευταίο θάνατο μπαίνει και το κρύο. Στο κορμί και το σπίτι.
Κορνιζωμένοι όλοι οι θάνατοι.
Ο παππούς, ο πατέρας, οι ερωδιοί της ζωής μας.

Δίπλα από το πέτρινο σπίτι ήταν το περιβόλι.
Στο κόκκινο χώμα του έψαχνες το χρυσάφι του κόσμου.
Σαν γαύγιζαν τα τσομπανόσκυλα,
έτρεχες να κρυφτείς κάτω απ’ το τραπέζι αδελφέ μου.
Μετρούσες τα ρόδια – είχε ο παππούς πολλές ροδιές-
μετρούσες και τα χρόνια.
Τα αμέτρητα χρόνια γίνανε σήμερα, ένας ακόμα αργός θάνατος.
Σήμερα περιμένω να μπει ακόμα περισσότερο κρύο.

Κλείνω το παράθυρο κι αναρωτιέμαι με ειλικρίνεια στο χρόνο: Τι εποχή είναι;
Ότι και να ναι, έμεινε όξω από το πέτρινο σπίτι.
Αλλά το κρύο – κρύο
Μήπως δεν κάνει κρύο την Άνοιξη;

ΕΠΙΣΤΡΕΦΩ ΤΟ ΒΛΕΜΜΑ

Τα πέλματα.
Τα δικά μου πέλματα.
Πέλματα των ευγενικών εποχών,
της εκφραστικής Άνοιξης,
του αμήχανου Καλοκαιριού,
του μαραμένου Φθινοπώρου,
του γοητευτικού χειμώνα,

αγγίζουν πάντοτε με στητή προσοχή,
το απαλό χρώμα της σκιερής Πατρίδας.

Σκύβω
κι επιστρέφω το αφελές βλέμμα
μικρό
μα εκείνο το αφελές βλέμμα
που κοιτά βαθιά στην αθώα ψυχή.

Επιστρέφω το βλέμμα
στην πικρή ξενιτειά
που τελικώς αδίκησα.

ΘΑΡΡΩ ΠΩΣ ΚΙ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΠΟΙΗΣΗ

Κάποια μέρα
που στην σκέψη μου
ένα κουβάρι πίκρες ξετυλίγονται
φτάνει ένας λόγος από το χθες
καβάλα σε μια μνήμη.

«Τι ωραία που είναι η ζωή σήμερα»

Θαρρώ πως κι αυτό είναι ποίηση.

Κοίταξα πίσω και είδα τον παππού.
Κοίταζε το μέλλον να βρει ένα πρόσωπο που πρόδωσε.

Η ΒΙΤΣΑ ΕΓΙΝΕ ΜΟΛΥΒΙ

Πολλά χρόνια τώρα,
μικρός μεγάλος, έχει άραγε σημασία
έγραφα, έγραφα
και να που δεν έγινε και καμιά αλλαγή.

«Πήγαινε παιδί μου καμιά βόλτα
ξέφυγε από αυτά τα μολύβια και τα τετράδια»

Στο βάθος η κυρία Δασκάλα
ακόνιζε στην φωτιά
την βίτσα της,

μια βίτσα που συμπαθούσε ιδιαίτερα.
Αυτή η βίτσα έγινε μολύβι
κι έγραφα, έγραφα.

ΜΑΝΑ ΚΑΛΗ ΜΟΥ ΜΑΝΑ

Μάνα
καλή μου μάνα σε εκλιπαρώ
θα ταξιδέψω
θα φύγω για τα ξένα
και ακόμα δεν θα το ‘χεις κάνει

στην αγκαλιά σου
να κρατάς
τον κόσμο όλο.

Γιατί;

μόνο απ’ τα στήθη σου να ρέει άσπρο γάλα
στο στομάτων ανθρώπων;
Η καρδιά σου να χτυπά χωρίς σταματημό
Τα δάκρυά σου να στεγνώνουν πάνω σε πέτρες και όπλα.
Τα χέρια σου να φτυαρίζουν την ειρήνη;

Και τα παιδιά σου μάνα;
Που είναι τα παιδιά σου;

Κολλούν σαν βδέλλες πάνω στο κορμί σου
κι ακόμα σκουπίζουν απ’ τα χείλη το αίμα σου.
Η καρδιά τους σταμάτησε να χτυπά
Κι ακούγονται μονάχα οι καμπάνες πένθιμα.
Τα δάκρυά τους κρύφτηκαν ποτάμι ολόκληρο.
Πίσω απ’ τις κόγχες.
Δεν έγιναν ποτέ καταρράκτης,
ελέω μιας στεγνής σφαίρας που έφραξε τον δρόμο τους
και τα χέρια τους μάνα;
Τα χέρια τους που σήκωσαν σημαίες
τώρα στην στάση της υπόκλισης μέσα στο νέο σπίτι.
Τι μικρό μάνα τούτο το σπίτι!

ΘΑ ΒΡΕΘΟΥΜΕ

Θα βρεθούμε στην γη που μας γέννησε.
Ωχ αδέλφια η ώρα μας φτάνει.
Κάποιον χρόνο το μάτι ατένιζε
μια γροθιά υψωμένη, στεφάνι.

Θα βρεθούμε στις γούβες που πίναμε,
το καθάριο νερό που κυλούσε,
με τις χούφτες στους άλλους το δίναμε,
με ψιθύρους σε μας τραγουδούσε.

Στις αυλές θα βρεθούμε που ζήσαμε,
στα σοκάκια που οι μνήμες χορεύουν,
στους χωμάτινους πύργους που στήσαμε
και οι θρόνοι, αδειανοί μας γυρεύουν.

ΣΤΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ – ΑΝΑΜΝΗΣΗ

Μέσα στο σκοτεινό καφενείο
δέκα βουνίσιοι γλάροι και
άλλοι τόσοι πεδινοί πάσχιζαν
να ακούσουν τα παλιοτράγουδα του τζουμ – μποξ.

Ο μεζές, το κρασάκι στο μικρό ποτήρι
η τσατσάρα στην τσέπη του πουκαμίσου
το μικρό καθρεφτάκι της αλήθειας.

Περνούσαν οι μήνες
με τα βήματα στη πεζογέφυρα
και την μεγάλη αλάνα που την ονομάζαμε γήπεδο.
Μια συνεχής κακία απ’ το χειλάκι τους.

Όταν ρωτούσαμε: που ναι οι γλάροι μας
μας απαντούσανε: Στον Αι Αντώνη που χάθηκε για χάρη μας
Χωράφια και αργυρές πράξεις
δώδεκα μήνες
μεριά στο δισκοπότηρο η φτώχεια .
Βόλτα στην πλατεία.
Άσπρες – άσπρες βαρκούλες στην μέση.
Κι ύστερα το χτύπημα πάνω στην κοφτερή πέτρα.

Πάει στράφι το αρμένισμα
Μέντα
Τσουκνίδα
Αγριοβότανο
τα βάζω ν’ αρμενίζουν ξεροπόταμο.

ΤΩΡΑ Η ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ ΧΤΥΠΑ

Τώρα, το ξέρω η καρδιά μου χτυπά,
για κείνο τον όμορφο τόπο,
για κείνη την γέρικη ιτιά,
πού ‘σπειρε η μάννα με κόπο.

Στης αυλής τη μεγάλη ροδιά,
κάποτε έκατσα λίγο.
Στη σκιά της να βρω τη δροσιά
και κατόπι σαν ξένος να φύγω.

Μα πάλι η καρδιά μου χτυπά
και γυρίζει η σκέψη στο σπίτι.
Στην πέτρινη εκείνη φωλιά
που πετούσα σαν το σπουργίτι.

.

ΕΝΑ ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟ (2018)

Α’ΜΕΡΟΣ
ΠΡΑΞΗ ΑΠΟ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΕΝΟΣ ΓΛΑΡΟΥ

ΠΩΣ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ

Με ρώτησαν πως γράφεται ένα ποίημά μου
Κοίταξα
Τη μέρα που στρατεύτηκα
Τη μέρα που πόνεσα φιλώντας το χώμα που πατάς
Τους χρόνους που χαθήκανε στους λαβυρίνθους μας
Τους συμμαθητές μου που σκοτώθηκαν στα έργα τους
Τους συναδέλφους που κλαίγανε κρατώντας το όπλο τους

Αγκάλιασα
Τις φυλακές που άνοιξα με τη δύναμη της ψυχής
κι άφησα ελεύθερο το αίμα μου ξυπόλητο να ρέει
σ’ ένα μικρό ξεροπόταμο

Τώρα θωρώ
Μια μάνα να χτενίζει τα μαλλιά της
Έναν αγνοούμενο πατέρα που όργωνε στα όνειρά του
Ένα αδέλφι να χαιρετά με άσπρο το μαντήλι

Κι ύστερα αγναντεύω
τον χορό των γραμμάτων
στον ορίζοντα της ποίησης

ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ Μ’ ΕΝΑ ΤΥΠΟ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΟΝ ΧΑΙΡΕΤΙΣΩ

Έφυγε κι ούτε που πρόλαβα να τον χαιρετήσω.
Όχι ότι είχα και κάποια ιδιαίτερη σχέση
συγχωριανός απλά, που σημαίνει αδελφός βέβαια
κάπου το είδα γραμμένο, σε ταφόπλακες και σκεβρωμένες πέτρες
στις απόμακρες γωνιές της περιοχής
ή θα έπρεπε να σημαίνει κάτι τέτοιο αν όχι κάτι άλλο
– έτσι, έτσι ρε μάγκα-
τριγυρνούσε αδιάκοπα ο τύπος αυτός,
με τις ρίζες του πότε στο ποτάμι και
πότε στον ουρανό.
Με το χαμόγελό του κεντημένο στον αέρα και
την αίσθηση της συμπόνιας του κόσμου στη καμπούρα του
στη καμπούρα της ζωής.
Το κενό στο σπίτι θα το γεμίσει ο χρόνος.
Ξέρει τη τέχνη του αυτός ο εφιάλτης.
Το κενό μας θα βουλώσει η καθημερινότητα, μια αδιάβροχη τάπα!
Και θα ξεχαστεί ο εκφοβισμός.
Θα ξεχαστούμε όλοι, τόσο καλοί όλοι μας,
κουβαλώντας στις καμπούρες μας τα σκεπάσματα που δεν δώσαμε
για ζεστασιά
αλλά τ’ απλώσαμε με την αναίδεια της γλώσσας
να τα γιορτάσει ο ήλιος κι η νύχτα.
Στ’ αδέλφια των παρείσακτων, των γελωτοποιών,
των κηλίδων των περιθωρίων, εκεί τον κατατάξαμε,
τον τύπο της γειτονιάς που έφυγε χωρίς να τον χαιρετήσω.
Που όταν φεύγουν λέμε πόσο σημαντικοί είναι
οι σημαντικότεροι της ζωής μας.
Σο καφενείο κάθονται ευπρεπώς ενδεδυμένοι φίλοι και γνωστοί.
Ως όφειλαν δηλαδή.
Και ο καφές πάντα δίνει αφορμή για ένα αστείο.
Βρε μάγκα μου, γίνεται κηδεία χωρίς γέλιο!
Καλό ταξίδι.

ΦΟΒΑΜΑΙ ΠΟΛΥ ΜΑΝΑ

Πόσες χώρες δρασκέλισα.
Που να θυμάμαι πλέον
λέω πως γέρασα,
το ίδιο λένε και οι άλλοι.
Σ’ όλα τα πρωινά που άνοιξα τα μάτια μου,
στο φως του ήλιου
έβλεπα το πρόσωπο της μάνας μου
και στο τραπέζι το μικρό φλιτζανάκι του καφέ.
Πόσο μου λείπει εκείνος ο καφές.
Τόσο λίγος, μα τόσο πολύς.
Πώς να μην δακρύσεις εδώ στη ξενιτειά.
Προσπαθείς να σώσεις τη ζωή
σέρνει τον χορό και σ’ οδηγεί στο θάνατο.

Φοβάμαι πολύ μάνα
μην γυρίσω μια απάνεμη μέρα
και δεν βρω τη ροδιά στην αυλή,
τα άσπρα σεντόνια να κρέμονται στα σύρματα,
τη ξυλόσομπα να καπνίζει,
τα ραγισμένα τζάμια που δεν πρόκαμα ν’ αλλάξω.

Μπαίνει αγέρας μάνα, μπαίνει χιονιάς.
Κρυώνω μέσα και η ψυχή μου
τρέχει στις σπηλιές και τα δάση να βρει τη καρδιά σου.
Την αχτίδα του ήλιου
κάνε τη εισιτήριο να ‘ρθω να σε δω.
Στη φωλιά σου ξέρω θα με περιμένει
μια φτερούγα απλωμένη και στεγνή να με σκεπάσει.
Το χώμα της αυλής μας είναι απαλό μάνα.
Δεν το ξεχνώ ποτέ.

ΑΝΕΜΩΝΗ ΣΤΗ ΡΑΓΑ

Μόνη στον άνεμο μια ράγα αδύναμη
συντροφεύει, στην κλίση της κεφαλής,
την αδυναμία της να δραπετεύσει.
Το χρώμα του τρένου,
ένα χρώμα σκοτωμένου φθινοπωρινού φύλλου,
όμοιο χρώμα του ρήματος περιμένω,
ίσως του αποχαιρετώ, αν και τίθεται στην άκρη ως προσμένω.
Ο φωτογράφος καλεί τα πρόσωπα.
Χτυπά τις καμπάνες,
βάφει το δείλι μαύρο ως βάφει τους δρόμους του ο θάνατος
πλην ο ποταμός τους ξεπλένει,
μα η λέξη Αχέροντας παραμένει ουσιαστικό και
ποτέ δεν γίνεται ρήμα η επίθετο.
Η Ανεμώνη ταράζεται στο πέρασμα της άμαξας,
γέρνει, την αποφεύγει,
φυσά ο ξάστερος
καλείται το ρήμα κόπτω,
με την μορφή μις ατσάλινης χούφτας
την κάνει απόσπασμα μιας ανθοδέσμης.
Κι η ράγα πιο αδύναμη.

ΔΕΝ ΗΡΘΕΣ

Δεν ήρθες όταν σε ζητούσα.
Μια ψιλή βροχή έσβησε ότι περίσσεψε απ’ το πάθος.

Δεν ήρθες όταν σε καλούσα.
Ένα άσπρο περιστέρι μου ‘πε πως μονάχη δάκρυσες.

Δεν ήρθες όταν σ’ είχα ανάγκη.
Η καρδιά μου αποτελείωσε τους κτύπους.

Τώρα το κενό γίνεται μαύρη κορνίζα.

Δεν ήρθες όταν έγινα ποίημα.
Δεν μπλέχτηκες στις λέξεις, στους στίχους.

Πήρες τη θέσης της τελείας.

Δεν ήρθες όταν σ’ αγάπησα.
Δεν ήρθες όταν σ’ αγαπούσα.

Μη περίμενες να σε ξυπνήσω λέγοντας:
Σ’ αγαπώ μα συ δεν έρχεσαι!

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΗΣ ΠΑΓΩΝΙΑΣ

Δυστυχώς δεν ήταν δυνατόν
ν’ ανοίξω το παράθυρο
από την μεριά που εσύ πρόσταζες
από την μεριά του ήλιου.
Γιατί εμένα με φόβιζε ο ήλιος
με τα γαμψά νύχια του
όμορφος σαν θεός
με το υγρό λιοπύρι του
κάτω από την μασχάλη
εκεί που πάντα τρέχει ένας ξεροπόταμος.
Στο βάθος και έξω από το παράθυρο
ήτανε πάντα μια σκοτεινή νύχτα
που έστεκε κρεμασμένη
από την άκρη του φεγγαριού
και την βλέπαμε
κι όταν μας μίλαγε
εμείς σιωπούσαμε
κι όταν μας φώναζε
τρέχαμε στα κυπαρίσσια
με τα κόλλυβα στα πανέρια
και το γλυκόπιοτο ρόδι.
Μ’ ένα ρόδι θυμάμαι
έκλεισες το στόμα
του καλού σου συντρόφου.
Το δικό σου το χρώμα
ήταν το κόκκινο,
το δικό τους το χρώμα ήταν
το μαύρο,
το δικό μου;
Σου έλεγα η παγωνιά
και απαντούσες η παγωνιά δεν έχει χρώμα.
Κι όμως στην παγωνιά
αγκάλιαζα το αίμα μου
να ζεσταθεί πάνω
από τη κάπνα του κάρβουνου.

ΠΑΤΕΡΑ ΛΥΠΑΜΑΙ

Πατέρα λυπάμαι.
Γυρνάω τα μεσημέρια στο σπίτι
βρίσκω παρτέρια γεμάτο φύλλα και ξυλιές
κανείς δεν τα καθάρισε και φέτος.

«Μάνα ο καφές μου νάναι σκέτος!»
Πατέρα λυπάμαι.
Γυρνάω στην πόρτα το κλειδί,
κοιτάζουν πάλι οι αντικρινοί
κι η μάννα θα πει «άργησες και πάλι»

«έχει ζεστό, για να λουστείς, νερό απ’ το πηγάδι.»

Πατέρα λυπάμαι.
Γυρνάω στις κρυμμένες συγνώμες
δειλά. Οι επόμενες μέρες, στείρες.
και θα χω το κεφάλι μου κάτω.

«έλα σιμά μου μάνα, καλή καρδιά κι άσπρο πάτο»

Β’ ΜΕΡΟΣ
ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΠΑΤΡΙΔΑ*

Για μια Πατρίδα, τον αέρα αγκαλιάζω
στον ουρανό της τραγουδάνε τα πουλιά.
Μέσα στον πόνο της καρδιάς, αργά βουλιάζω
για να ξανά βρω στην αυλή μου μια γωνιά.

Να κλείσω μέσα, ότι αγαπούσα.
Κι ότι αγάπησα πολύ, ψηλά να τα κρατούσα.
Κι ο λογισμός μου απ’ τα ξένα
Αχ να ξεβράσει της ζωής,
τα ξεχασμένα.

Για μια πατρίδα, το ψωμί λιώνει στο στόμα.
Αγέρας, γη και νερό γίνονται σώμα.
Φύλλο που τρέμει στις βολές ενός ανέμου.
Σφαίρα χαμένη σε μια μάχη ενός πολέμου.

Μες στη ζωή μου, ότι αγαπούσα
για ότι νοστάλγησα ξανά και πάλι να διψούσα.
Κι απ’ τις πληγές μου πάντα θα βγαίνει
Ένα παράπονο πικρό,
από ψυχή κλεμμένη.

Τώρα στον κάμπο, ένα λούλουδο ανθίζει.
Πετώ το όπλο και την χλαίνη καταγής.
Αυτή η λάβρα που με καίει ξαναρχίζει,
να κάνει στάχτη τα συντρίμμια της οργής.

Για μια πατρίδα, η σάρκα λιώνει
κι η Άνοιξη που ένιωσα στα στήθη μου παγώνει.
Θα γίνω αέρας, νερό και χώμα.
Και μια πατρίδα μέσα μου…
Θα χτίσω ακόμα!

*Τραγούδι που γράφτηκε,
διαβάζοντας δύο ποιήματα
από την Ποιητική Συλλογή
«Πατρίδες» του Κ. Παλαμά

Ο ΔΩΣΙΛΟΓΟΣ

Έπεφτε απρόσιτη η νυχτιά.
-το θαμπόγυαλο κατάχαμα σπασμένο-
Έξω απ’ την εξώπορτα αναμμένο
το τσιγάρο του δωσιλογά.

Σκούντηξα την πόρτα και κλειστό
το παράθυρο για ν’ ασφαλίσει
το φεγγάρι σκύβει να φιλήσει
το πλατύσκαλο που περπατώ.

Μου πες με φωνή σπαρακτική
μην ακούσει ο ξένος που περνάει
η σκιά στον τοίχο όμως κολλάει
στην ξεροσταλιά σου θα πνιγεί.

Φύγε, σου αξίζει να σωθείς
το περβόλι πρέπει να περάσεις
κύμα είναι μα όχι όμως θαλάσσης
που απ’ όμως δροσιές του θα βραχείς.

Η ΦΟΝΙΣΣΑ

Έβγαλα ένα αχ και μία φόνισσα
πρόβαλλε. Μια ζοφερή γερόντισσα.
«Δεν έφταιγε που έκανε το τάμα της!»
που κάπνιζε την νύχτα η καμινάδα της.

Ονόματα στο κίτρινο τεφτέρι της,
της τ’ άρπαξα με μιας από το χέρι της,
της είπα: πως τελειώνει το κερί της
αγέλαστη φροντίζει την φυγή της.

Τσεμπέρι μαύρο, άφησε στην πλάτη της,
πάτησε το αχ στο σκαλοπάτι της,
παράδεισους την είδα να σκουπίζει,
ανέμους με μια σκούπα να σκορπίζει!

Προσπάθησε να φύγει για τον Άδη,
κατηφορίζοντας σ’ ένα πηγάδι,
εκεί που πίστευε πως οι Αγγέλοι,
με ζάχαρη ζούνε και άγριο μέλι!

Και μια Αυγούλα, μια κακή γειτόνισσα,
της είπε με οργή πως: «είσαι φόνισσα»
Τα βήματα την πήγανε στην θάλασσα,
εκεί που τις φτερούγες της τις άπλωσα.

Τις πήρα υγρές, στεγνώσαν και σου χάρισα
αυτό το αχ, που πάτησε μια μάγισσα.
Στα σύννεφα σαν άγγελοι ανθίσανε
και μυρωδιές στον κόσμο μας σκορπίσανε.

ΘΑ ΒΡΕΘΟΥΜΕ

Θα βρεθούμε στην γη που μας γέννησε.
Ψχ αδέλφια η ώρα μας φτάνει.
Κάποιον χρόνο το μάτι ατένιζε
μια γροθιά υψωμένη, στεφάνι.
Θα βρεθούμε στις γούβες που πίναμε,
το καθάριο νερό που κυλούσε,
με τις χούφτες εμείς σας το δίναμε,
με ψιθύρους σε μας τραγουδούσε.
Στις αυλές θα βρεθούμε που ζησαμε,
στα σοκάκια που οι μνημες χορεύουν,
στους χωμάτινους πύργους που στησαμε
και οι θρόνοι, αδειανοί μας γυρεύουν.

Η ΖΩΗ ΜΑΣ, Η ΓΙΟΡΤΗ ΜΑΣ

Μια βραδιά του Δεκέμβρη μαζευτήκαμε
στης πλατείας τα παγκάκια κι αφεθήκαμε
στα πικρόχολα τα λόγια κι αρρωστήσαμε
μ ‘ όλα αυτά που μας πέρασαν και τα ζήσαμε.

Κοιταχτήκαμε στα μάτια και δακρύσαμε
κι ο καθένας πήρε δρόμους και χωρίσαμε
μα υπόσχεση και τάμα όλοι δώσαμε
και τα φίδια απ’ την καρδιά μας ξεριζώσαμε.

Δεν υπάρχει άλλος τρόπος για να ζήσουμε
κάνουμε τους δυστυχείς, να ευτυχήσουμε
σε παγκάρι την ψυχή μας και χαρήκαμε
κι απ’ τον ήχο των τριάντα, ζαλιστήκαμε.

Δώσαμε τα χέρια πάλι, γύρω απ’ την φωτιά.
Στου Δεκέμβρη που γιορτάζει μόνο η καρδιά.
Κουμπωθήκαμε στο κρύο, στήσαμε χορό,
ήχος γνώριμος πετιέται μέσα απ’ τον χαλκό.

Στην υγεία μας, στην υγειά μας κι άντε στο καλό
σβήσαμε με μιας τους φόβους, κράτα τον ρυθμό
τσίπουρο γλυκό να ρέει, ύμνος στην νυχτιά
κι όλοι μας, για μια στιγμή, απέραντη αγκαλιά.

Κι όταν πάλι κοιταχτούμε και χωρίσουμε
κάρβουνα θαρρείς καμένα και θα σβήσουμε.
Κι όταν θα κοπάσει η φλόγα, κάμε τον σταυρό
που γεννήθηκες και λάμπεις στο Στρυμονικό.

Γ’ ΜΕΡΟΣ
ΣΚΟΡΠΙΟΙ ΑΝΕΜΟΙ ΣΤΟ ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟ

ΠΑΕΙ ΚΙ ΑΥΤΗ Η ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ

Πάει κι αυτή η Πρωτομαγιά των Φεγγαριών.
Πάει κι αυτή η Πρωτομαγιά των λουλουδιών.
Πέρασες και συ και έφυγες, μονάχα ο χρόνος,
έμεινε εδώ συντροφιά του είναι ο πόνος.

Μες στα σοκάκια του χωριού και την πλατεία,
τότε που σου ‘λεγα την ίδια ιστορία,
για τα πουλιά στις ερημιές.
Αχ να ‘τανε πολλές οι πρωτομαγιές!

Πάει κι αυτή η Πρωτομαγιά των Φεγγαριών
μ’ ένα λουλούδι στα μαλλιά και ένα δάκρυ.
Πάει κι αυτή η Πρωτομαγιά των λουλουδιών
μ’ ένα αστέρι λαμπερό στου ουρανού την άκρη.

Και τώρα πού σαι εδώ κοντά στην άκρη των ματιών μου
Να λαμπυρίζεις να σε βλέπω ξαστεριά
όπως θυμάμαι στου χωριού το ποταμάκι
και να σου ψιθυρίζω σ’ αγαπάω αληθινά

Πάει κι αυτή η Πρωτομαγιά των Φεγγαριών
Πάει κι αυτή η Πρωτομαγιά των λουλουδιών

ΣΤΙΣ ΑΝΘΙΣΜΕΝΕΣ ΤΟΥ ΠΛΑΓΙΕΣ

Στις ανθισμένες του πλαγιές, πέρασα καλοκαίρια
στις χωματένιες γειτονιές, τρεχάματα στ’ αστέρια.
Βαδίζω στην Μαγκίλα του, στου Αι Λια τα ύψη
στο πανηγύρι του Αντώνιου, που τόσο μου χει λείψει!

Και δίνω μια στον Ουρανό και δυο στα βήματά μου,
η τρίτη είναι μαχαιριά, που σπάει τα σωθικά μου.
Στρυμονικό μου όμορφο, της νιότης μου πετράδι.
Ας ήσουνα στην ζήση μου, το πιο στερνό μου χάδι.

ΣΚΟΡΠΙΟΙ ΑΝΕΜΟΙ ΣΤΟ ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟ

Αλαφροΐσκιωτη ζωή
κι ο Γιάννης σπάει μία χορδή απ’ την κιθάρα
με το ανέβασμα του φα
διώχνει απ’ τα μάτια του, την γκρίζα αντάρα.

Κι η Γιάννα ρίχνει μια στροφή
σ’ ένα ζεϊμπέκικο βαρύ, τα βήματά της
σπίθες μέσα από την κραυγή
μία χωμάτινη βροχή τα δάκρυά της.

Κι ο Μήτσος μπαίνει στην γραμμή,
είναι βαριά η προσοχή στην αρβυλιά του,
στον ξεχασμένο μαχαλά,
βρήκε ένα τρόπο να γλιστρά στα όνειρά του.

Ανοίγει η πόρτα και βαρύς,
μπαίνει αγέρας ο μπεκρής με το τσιγάρο.
Φεύγει ψηλά ο στεναγμός,
άντε στον πάτο οι τσικουδιές, και θα κρεπάρω.

Μια ανεπίδεκτη στιγμή,
βγαίνουνε σπίθες μέσα από την λαλιά τους,
στο χρυσαφένιο τους μυαλό
μάτσο ανεμώνες που ανθούν στην αγκαλιά τους.

Φίλοι του κάμπου μου καλοί
στίχοι της γλώσσα μου, ανθοί μες στον μπαξέ μου
ας ζούσαμε έστω μια στιγμή
όλο το χθες σε μιαπνοή.Ο αμανές μου!

Στον Γιάννη, την Γιάννα, τον Δημήτρη,
τον άλλον Δημήτρη, τον μικρό Γιάννη,
και στους λοιπούς μικρούς φίλους του χωριού μου
που τώρα είμαστε άλλος εδώ και άλλος εκεί..

ΣΤΟΥ ΠΕΓΚΟ ΤΟ ΝΕΡΟ

Στου Πέγκου τα νερά,
λούζεται η αγάπη μου, μονάχα μια φορά.
Λούζεται με ροδόνερο, λούζεται και με μέλι,
κι αν έχει φεγγαρόφωτο, καθόλου δεν της μέλλει.

Την είδα να χτενίζεται, την είδα να μαζεύει,
τα όμορφα χτενάκια της, κι εμένα να παιδεύει.

Στου Πέγκου το νερό,
είδα την αγάπη μου,
λουλούδι δροσερό.

Της έστειλα άγριο κέρασα, της έστειλα λουλούδια,
μες στη καρδιά μου έγραψα, αμέτρητα τραγούδια.

Στου Πέγκου το νερό,
χάθηκε η αγάπη μου,
χάθηκα κι εγώ.

.

ΣΤΗΣ ΑΥΓΗΣ ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ

Αχ της Αυγής τα χρώματα
τα είδε και
και ξεψύχησε.
Και σε βαμμένα χώματα
πήγε και
την ψυχή του οδήγησε.

Γειά σας μαυροντυμένες ώρες
γειά σας ρεματιές
γεια των ωραίων κόρες
πικρές αμυγδαλιές.

Αχ της αυγής τα χρώματα
κυνήγησε
και λύγισε
και σε βαρκούλα ο χάρος
τον λάβωσε
τον σαβάνωσε.

.

ΩΡΑΡΙΟ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ (2015)

Α΄ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
ΩΡΑΡΙΟ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ
(ΥΓΙΗ ΠΡΟΙΟΝΤΑ)

ΩΡΑΡΙΟ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ

Μεγάλωσε μ΄ ένα πίνακα στο βλέμμα του: ΩΡΑΡΙΟ ΕΠΙΣΤΡΟΦΩΝ.
Πίσω από τις πληροφορίες, οι αλλαγές και οι παραλαβές τσαντών.
Η Υποδοχή.
Στα καταστήματα που σύχναζε, τα είχε μάθει όλα τόσο καλά!
Τις ημέρες και τις ακριβείς ώρες των επιστροφών.
Τους ομιχλώδεις όρους.
Μάλιστα, κάποια στιγμή – παρελθόντα ανάμνηση
είχε επιστρέψει ένα ολάκερο χρόνο ως ελαττωματικό προϊόν.
Ξήλωσε ένα μήνα, πέταξε στην άκρη της ιστορίας, δυο – τρεις ημέρες,
τίποτα παραπάνω.
Εκείνοι της Υποδοχής με το προσποιητό χαμόγελο, το δέχτηκαν.
Στις πάντα αναγκαίες επιστροφές (εισβολή, κατοχή)
δεν απαιτούσε χρήματα.
Του αρκούσε να αγοράζει άλλα, καινούργια προϊόντα.
Η ίδια δουλειά, μισό αιώνα τώρα. Γιόρταζε!
Η κίβδηλη γειτονιά του έφερε δώρο την αγάπη.
Την δέχτηκε (από συνήθεια) αρνούμενος ευγενικά.

Όπως τότε, που ‘φερνε πρόσφορα
ο διπλανός με το τρύπιο ποτιστήρι
ο μεμέτης που ‘βρεχε τα χωράφια με άσβεστο μίσος
η ασέληνη νύχτα σαν μπόλιαζε την κραγμένη σιωπή στο κορμί του
και η προσφιλή προσφυγιά τον ακολουθούσε στο κάθε βήμα.

Έπρεπε να την επιστρέψει, σκέφτηκε, το δίχως άλλο.
Πήρε ένα μικρό μαχαίρι, την τρύπησε κρυφά. Μάτωσε.
Ποια αγνή αγάπη δεν ματώνει;
Απευθύνθηκε νομότυπα στους υπεύθυνους.

Πεισματικά κλειδώνανε στα κόκκινα βαμμένα χείλη το «όχι».
«Μόνο υγιή προϊόντα» του είπαν.

Πήγε την επομένη, βρήκε κλειστό το κατάστημα.
Την άλλη, είχε μια πίκρα που ενοχλούσε η φωνή, μα πάλι, τα ίδια.
Έκλεισε με τα χέρια το θαμπό πρόσωπό του και είδε εχθρό τον εαυτό του. Μέσα του.

ΩΡΑΡΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Δίπλωναν απ’ την ασίγαστη κούραση
τα γόνατά του.
Τα πρωινά για την δουλειά
στην γιομάτη από εργάτες στάση του λεωφορείου
τρία στενά πιο κάτω
άφηνε στις πέντε τα ξημερώματα
από νωρίς, τον κρύο ιδρώτα να κυλήσει στον υπόνομο.
Τώρα ήταν σίγουρος
Η συγκατάβαση στον θάνατο
υποταγή στη ζωή του χρέωνε.
Έξι με δύο – μείον τις υπερωρίες
Κατέβαλε τον φόρο εργασίας που του αναλογούσε
Από τις συχνές υποκλίσεις, καλό μπαστούνι έγινε!

Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΝΟΧΗ ΤΟΥ

Το φεγγάρι χτύπησε μεσάνυχτα
Γύμνωσε την αλήθεια του και το κουρασμένο σώμα του
Κλειδώθηκε σε κάποιο δωμάτιο του αχανούς βίου του
Τριγύρω τα ευαγγέλια της ποίησης
Σημειώσεις, στίχοι, χαρτιά που πεθάνανε,
Τσαλακωμένες σπίθες μιας φωτιάς σε τζάκι
Κάπου, κάπου τον επισκεπτότανε εκείνη η ανέπνευστη ώρα
Και κείνος έκαμε την προσπάθειά του
Να κλέψει στίχους. Η αλήθεια είναι ότι ήταν μια ανεπιτυχής προσπάθεια.
Δεν έμαθε ποτέ του να κλέβει. Δεν έγινε ποτέ του ληστής.

Έβγαλε και το τελευταίο ρούχο, τη άυλη σάρκα του.
Πλύθηκε απ’ τα λίπη του, λεύκανε τα κόκκαλα του
Πήρε το μελάνι, έβαψε τα χείλη του και βάλθηκε
με το υνί να σκαλίζει τη ζωή του
Το ήξερε καλά
Η σπορά όποια και αν ήταν, ήταν δική του και του θεού
Στην θεία δίκη των ποιητών
Κανείς δεν θα μολογούσε ένοχος.

ΡΗΜΑΓΜΕΝΑ ΚΑΦΕΝΕΙΑ

Πάσχιζε ταλαιπωρημένο το βλέμμα
να δει τις χώρες πίσω από τα γεμάτα βαγόνια με ανθρώπους
-μετανάστες τους λέγανε στα χαρτιά με κείνες τις πύρινες γλώσσες-
Κι εσύ, με την τεμαχισμένη σου ψυχή
κόχλαζες σα λάδι σε καρβουνιασμένο τηγάνι
ως αγκάλιασε σταγόνες βροχής.
Έσταζε και στα στήθια της γης το νερό του Φθινοπώρου.

Δεν είχες πλέον δύναμη το μαύρο χέρι να σηκώσεις
Το είχες ακουμπήσει πάνω στο θρυμματισμένο γόνατο
απ΄ την ορθοστασία της ξενιτειάς που έβριζες πάντοτε.
Δεν άντεχες το χέρι να απλώσεις,
τα άσπρο μαντήλι λερωμένο μονίμως στη τσέπη
και ιδού
αξύριστος μέρες – συνεχώς είχες πένθος
με τις τρίχες πουρνάρια στις αυλακωμένες πλαγιές,
δικαιολογούσουν κάποτε – κάποτε
κι έλεγες περιγελώντας,
ο αχνιστός καφές σε ξεκούραζε
στα ρημαγμένα καφενεία που σύχναζες τα βράδια.

ΗΤΑΝ ΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΤΗΣ

Ήρθε ο γαμπρός και έκατσε δίπλα του
να μετρηθεί το ύψος και το πλάτος
και προπαντός οι αποστάσεις.

Η κόρη του είχε φτάσει τα είκοσι ένα χρόνια.
Μετρούσε, ξανά μετρούσε τόσα τα έβγαζε
και ο ίδιος είχε πατήσει τα εξήντα.

Αισθάνθηκε στην πλάτη το χτύπημα του χεριού
«μην ανησυχείς θα την προσέχω
κοίτα εσύ να γράψεις κείνο το χωράφι με τις ελιές»

Η μάνα είχε κοιμηθεί κάτω από κείνες τις ελιές.

Έβγαλε το χαρτί από την τσέπη, έβαλε την υπογραφή του
μια τζίφρα δηλαδή και του το δώσε.

Πήρε το χαμόγελο της κόρης, το έκαμε δαχτυλίδι
το φόρεσε στο δάκτυλο του γαμπρού
πήρε την μνήμη την έκαμε κεντητό
και είπε: «ήταν το θέλημά της…»

Κέρασε από μια ελιά στους καλεσμένους,

ύστερα βγήκε από το σπίτι
πήρε τον δρόμο για το χωράφι
ξάπλωσε κάτω από τις ελιές.

Τον πήρε και κείνο ο ύπνος.

ΑΓΝΟΕΙΤΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ

Κάθε μέρα το ίδιο δρομολόγιο
προς την περιοχή της Δροσιάς *
Το πρωί ευτυχώς ο δρόμος ήταν κενός
μα στην επιστροφή πάντοτε γεμάτος
από αυτοκίνητα και λίγους ανήμπορους ανθρώπους.

Εκείνη πάντα στην στροφή
με ένα βλέμμα καθισμένο στο παγκάκι
με ένα πόδι να κρεμιέται
και μια τσάκιση στην λερωμένη φούστα.

Δεν της μίλησε ποτέ, ποτέ δεν της είπε ένα
στερημένο γεια
μοναχά κουνούσε τον χρόνο
πέρα δώθε
κάπως έτσι όπως ο άνεμος
τα πανιά μιας βαρκούλας.
Πέρα δώθε
μπας και καταλάβει τις σκέψεις της
πίσω από την τσάκιση της λερωμένης φούστας
και του κρεμασμένου ποδιού.

Πέρασαν κάμποσες μέρες
ο ουρανός έστω κι αργά θύμωσε
το χέρι επιμελώς κινήθηκε προς το μάγουλο
δεν ήθελε να δουν ένα δυο δάκρυα
ότι περίσσεψε
από το προσφάγι στο παγκάκι
Αργότερα έμαθα ότι ο άνδρας της
αγνοείτο από τον πόλεμο
και του στέρησαν την ειρήνη.

* Δροσιά: Περιοχή της Λάρνακας Κύπρου

ΜΥΡΙΖΩ

Ανοίγω το παράθυρο.
Μυρίζω τον αέρα.
Κλείνω μέσα στα μάτια μου
λίγο απ’ άρωμα της Πατρίδας,
που έφτασε ως εδώ χάμω.

Μα πως;
Με ποιο χελιδόνι;
Με πιο γερανό;
Με ποιο πουλί της ξενιτιάς;

Κλείνω το παράθυρο.
Το άρωμα πάνω μου κατοικεί.
Πηλός που χτίζει το όνειρο.

ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Όταν κοιμάσαι,
βλέπω ένα μικρό σπιτάκι με τριαντάφυλλα
και μια Στρελίτζια στην άκρη του κήπου.

Να ξέρεις εγώ
(ναι εκείνο το εγώ μου)
Δεν μπορώ να μετρώ τ΄ άστρα
και να ψάχνω την Αφροδίτη.
Είμαι ερωτευμένος
γιατί ξεχνώ στο μέτρημα.
Κι ύστερα πάλι απ’ την αρχή
(τελετουργίες της νύχτας)

Να ξέρεις εγώ,
Έχω αρχίσει να ξεχνώ τις λέξεις.
Μιλώ όλο και λιγότερο.
Βυθίζομαι στην κινητή άμμο της σιωπής
και σηκώνω το χέρι για βοήθεια.
Αγκίστρι της αγάπης.
Πως η σιωπή είναι το δόλωμα
και πως, εγώ μετρώ τ΄ άστρα
στους γαλαξίες της.
(τελετουργίες της ποίησης)

ΑΣ ΦΥΛΛΟΜΕΤΡΗΣΟΥΜΕ

Ας φυλλομετρήσουμε
τους νεκρούς μας
και σήμερα
ταΐζοντας
τα πρόβατα
με παχιές
ειδήσεις
λίγο πριν
νηστέψουμε
και κοινωνήσουμε
με το αίμα
και το σώμα
του Κυρίου
Ημών και
Υμών.
Στο ένα χέρι
κρατώ τον καφέ
στο άλλο
το μικρό παιδί.
Φύγαμε
για την παραλία.

Το μικρό παιδί
τραγουδούσε:

«Μια και είμαι εγώ παιδί
ξέρω πάντα να γελώ
χαρωπά τα δυο μου
χέρια τα χτυπώ.»

Μέχρι τώρα είχα μετρήσει είκοσι.

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΜΙΑΣ ΑΓΑΠΗΣ

Θρυμματισμένο το χαμόγελό σου.
Έρχεται χειμώνας μου είπες στα χείλη σου
και το φιλί σου θα ναι παγωμένο.

Θυμάμαι πως φοβόσουν πάντα τον χιονιά
κι έτρεμες σαν έβλεπες πουλιά καρφιτσωμένα,
στους πάγους της λίμνης μας.
Όπου έπινε σιωπηλά νερό
το λαβωμένο ελάφι της Άρτεμης.

Βέβαια θνητή μου λυπημένη αγάπη,
σου εξήγησα όταν έβρισκα καιρό
και δραπέτευα από στίχους
και άλλες μικρές και μεγάλες ιστορίες λόγου,
ότι ο χειμώνας περνά πάντα με υπομονή.

Κι ας μ΄ αγαπούσες επιτέλους λιώνοντας τους πάγους,
στα χείλη σου,
με ότι απόμεινε από το κορμί που πύρωσε,
από τον θάνατο του χρόνου.

ΦΟΒΟΣ

Λέω πως ζω
κι όταν με ρωτούν πως τα πάω
απαντώ
«σπίτι – δουλειά
δουλειά-σπίτι»
Κάθε πρωί κατεβάζω τα σκουπίδια
με προσοχή μην σχιστούν οι σακούλες
Προσέχω μην συναντήσω τον γείτονα
αποφεύγω τον σκύλο που μισώ
δεν ανοίγω το γραμματοκιβώτιο
κατοικούν μέσα του Κέρβεροι
κι ένας Προκρούστης
που θέλει δουλειά.
Αν του την δώσω τι θα λέω
όταν με ρωτούν αν ζω;
Ζω σπίτι;

Η ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΠΟΙΗΤΡΙΑΣ

Την κάλεσαν ως νέα ποιήτρια να πει την γνώμη της.
Όχι πως την είχαν ανάγκη
αλλά να έπρεπε να καλέσουν και μια νέα ποιήτρια.
Αυτή έγραφε από χρόνια και κάποια στιγμή
εξέδωσε μια συλλογή ποιημάτων.
Οι κριτικοί έφαγαν τις σελίδες οι αναγνώστες αγνόησαν τους κριτικούς.
Έβαλε τα καλά της ρούχα, τίποτα το ιδιαίτερο
και στα μαλλιά της μια κορδέλα δώρο της μαμάς που πέθανε νωρίς.
Θα έδειχνε πιο σοβαρή ψέλλισε.
Πήρε την θέση με το όνομά της.
Δίπλα της καθότανε άνθρωποι του …πνεύματος.
Που δεν της ρίξανε ούτε μια ματιά.
Έπλεξε τα δάκτυλά της.
Κέντησε ένα προσποιητό χαμόγελο.
Έξυσε λιγάκι το μάγουλό της και έβηξε.
Ζήτησε νερό.
Δεν της φέρανε.
-δεν προβλέψανε νερό για νέες ποιήτριες
Έβηξε και πάλι.
Ο καημός την έπνιγε.
Κανείς δεν έδωσε σημασία.
Κανείς δεν θα μάθει πως έδενε τα μαλλάκια της με στίχους.
Ξέπλεξε τα δάκτυλά της.
Πήρε την κορδέλα από τα χτενισμένα μαλλιά της.
Την φόρεσε στο λαιμό.
Τότε κατάλαβε πως την κοιτούσαν.
Αισθάνθηκε δεκάδες χέρια να τραβούν την κορδέλα,
πιο σφιχτά για να την πνίξουν.

ΛΑΡΝΑΚΑ ΚΥΡΙΑΚΗ ΠΡΩΙ

Λάρνακα, Κυριακή πρωί.
Η πρώτη μέρα της εβδομάδας.
Η τελευταία της ανθρώπινης ξεκούρασης.

Κάτι τελειωμένοι από την ανοησία συνάνθρωποι,
δεν έχουνε προχωρήσει δα και τόσο πολύ
πάνω στης ζωής μας την σοφία,
κείτονται στην αφυδατωμένη παραλία,
πρόσκαιρα νεκροί
(άλλοι νομίζουν ότι περπατούν τρικλίζοντας)
έχοντας εξευτελίσει ότι είναι
στο μάταιο της διασκέδασης
στην πυρά της μέθης.

Και άλλοι, προχωρημένης νιότης
με τα λιγδωμένα έντερα να έχουν πάρει
το δρόμο της καύσης, κάνουνε πιάτσα
μέσα στην οσμές των κατουρημένων θάμνων
στο Ταχυδρομείο της πόλης
(όπου σεμνότυφοι και άλλης λογής ηθικοί πολίτες
ταχυδρομούν τις σκέψεις και τις συναλλαγές της ζωής τους,
μα όχι σήμερα Κυριακή)
πιάνουν το χέρι μια μαυρούδας
για να γευθούν το βρώμικο της ηδονής
όπου η λίρα έχει το λόγο
κι ο λόγος κατοικεί
στην φαυλότητα και την ανοησία μας.
Η ζωή φυσικά και συνεχίζεται.
Ας φύγω τρέχοντας απ’ το θέαμα
των Φοινικούδων αρένα
διότι πλησιάζουν και απειλητικά
οι μαύροι τύποι της τροχονομίας.

Τα έσοδα και φέτος ήταν περιορισμένα
όπως και της ζωής μας τα πλούτη.

ΕΚΛΟΓΗ ΣΥΝΕΝΟΧΩΝ

Κάθεσαι στον καναπέ σου
(τον αγόρασες θυμάμαι,
εσύ ούτε που το είχες λογαριάσει,
σε τιμή ευκαιρίας,
πάντα έτσι έλεγες)
και κλαις.
Με μια κίνηση,
να έτσι
κόβοντας τον αέρα,
κλείνεις και την κουρτίνα στον ήλιο.
Σε λίγο πεθαίνεις και με λυγμούς
Φωνάζεις: «Φοβάμαι τη ζωή»
Δεν είναι ζωή ο θάνατος!
Άλλη ώρα θα το συζητήσουμε!
Το χτύπημα στη πόρτα
Σου σκούπισε αστραπιαία το δάκρυ
Μην σε δούνε κλαμένη.
Ντρέπεσαι.
Ντρέπεσαι για τη ψυχή σου
Χρόνια μια φοβισμένη ζωή, κατοικούσε μέσα σου.
Ή όχι;
Τώρα γινήκατε δύο
Και κείνος
είχε φύγει τρέχοντας απ’ τους δρόμους
Κλείστηκε στις μουχλιασμένες κάμαρες
Μες τις ζωντανές κολάσεις
Όπου οι ψυχές καθαγιάζονται
Μονάχα με γραφές.

Β΄ΠΕΡΙΟΔΟΣ
ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΕΣ
(ΚΑΙ ΑΥΤΑ ΥΓΙΗ ΠΡΟΙΟΝΤΑ)

ΑΝΑΓΚΗ Ο ΔΡΟΜΟΣ

Ανάγκη ο δρόμος,
όχι η στενωπός.
Μπροστά το δίλημμα.

Κι οι παράδρομοι;
Δρόμοι μικροί ,
δρόμοι μεγάλοι.

Πίσω ο γκρεμός,
καλά κρατεί,

τους ανθρώπους ομήρους.

ΑΝΕΜΟΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ

Άνεμος μες στα χλωρά φύλλα
κάνει την σχισμένη σελίδα
Χειμώνα.

Λίγο πριν έρθεις εσύ,
κοιτώ το πάτωμα,
ανθίζει ένα λουλούδι.

Στο μάρμαρο,
ένα πουλί κελαηδάει.
Δεν θα φύγει ποτέ!

Η Θλίψη που κατεβαίνει
μέσα από τα μάτια σου
είμαι εγώ .

Το δάκρυ που κρύβεις
μέσα στη χούφτα σου, είναι σταγόνα ποταμός
που κολυμπά η νύχτα.

Κοίταξα τον ήλιο
οι ακτίνες του με διαγράφουν .
Δεν είναι τύχη

Πόσα πράγματα είσαι εσύ για μένα;
Μετρώ τις ακτίνες,
μια λήθη στεγνώνει στο σύρμα.

Ο άνεμος συνεχίζει
τα χλωρά φύλλα στο κίτρινο.
Το παράθυρο κλείνει

Πίσω από τα μαλλιά σου
η μέρα μεγαλώνει.
Για να έχουν χρόνο στην μυρωδιά του ανέμου.

Το απομεσήμερο σβήνει
λίγο πριν πετάξεις
ψίχουλα στα σπουργίτια

Ήρθες;
Γι αυτό χτυπούνε
οι καμπάνες του ανέμου.

Φθινόπωρο.
Οι βροχές του ανοίγουν σχισμάδες στον δρόμο μας.
Μην αφήσεις ποτέ το χέρι μου.

ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΜΟΝΑΞΙΑ

Θα πεθάνω.
Έλα και μην αργοπορείς
παίξε στον ουρανό μαζί μου.

Νύχτα, βροχή,
μέρα και χιόνι.
Όλα μοναξιά.

Ξάφνου ένα χέρι,
στραγγίζει το σκοτάδι.
Δάκρυ στο μάγουλο.

ΥΠΟΓΡΑΦΗ

Κοιμισμένη πόλη.
Μια άπνοια μας σκεπάζει.
Η υγρασία στο κόκκαλο .

Βήματα στον ορίζοντα.
Καράβια μάχονται να περπατήσουν,
Στο βλέμμα μας.

Φοίνικες που σηκώνονται ,
στα ξαφνικά χωρίς λόγο.
Μια ματαιοδοξία χλιδή απλώνεται.

Και το πουλί στο κάγκελο.
Καρφώθηκαν τα πόδια του,
έγινε γιορντάνι .

Κι είμαι στη πόλη,
γράμμα που χάνεται
και μια υπογραφή.

ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΜΝΗΜΗΣ

Της Κύπρου

Ανάσταση μνήμης.
Η σπίθα πόσο περίεργο,
σβήνει από την λήθη.

Μάνα, άμε στο πηγάδι.
Η Ιστορία ξεβράζει,
νερό, αλάτι, κόκκαλα.

Πατέρα, σήμερα
ξεχορτάριασα το μνήμα.
Τσιγκέλωσαν στα χέρια μου οι σημαίες.

Αδελφέ, τουφέκι η γλώσσα
στον ώμο σου φώλιασε.
Η Ειρήνη σπαρταράει.

Μουγκή Πατρίδα,
σκίζω τα βουνά, σαν τα στήθη μου.
Ν΄ ακουστεί η φωνή μου.

ΨΑΧΝΩ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

Ψάχνω τα γράμματα της ποίησης.
Μέσα στις λέξεις που πετούνε
από την φλόγα της καρδιάς μου.
Δεν είναι μόνο όσα ξέρουμε.
Είναι και κείνα που δεν έχουμε μάθει.
Στη αρχή η αγάπη.
Στην άκρη ο θάνατος.
Απουσιάζει το μίσος.

ΤΡΙΑ ΤΡΑΥΜΑΤΑ

1.

Κάποτε θυμάμαι
υποφέραμε από ανομβρία
γιατρικό δεν υπήρχε
στάλα, στάλα μαζεύαμε
το δάκρυ μας σε μεγάλα ντεπόζιτα
Τώρα που βρέχει
δουλειά δεν έχουμε
τρυπάμε τα ντεπόζιτα.

2.

Κάποτε θυμάμαι
οι γονείς μας δικάστηκαν
ερήμην
γίνανε αριθμοί.
Το παιδί
έβαλε στόχο
να γίνει μαθηματικός.
Δεν το πέτυχε.
Μπλέχτηκε στις πράξεις.

3.

Κάποτε θυμάμαι
κέρδισε η ελπίδα
στις κάλπες.
Η ελπίδα εκείνη
δεν ήταν παρά
μέλανας ζωμός
συνοδεία λωτού.
Η Κίρκη έβγαινε στο τέλος.

ΣΠΟΝΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΙΩΠΗ

Σοφή η στερνή γλώσσα.
Πάλευε με το χρόνο και
μύρωνε την εκλεκτική αλαλία του.
Επέλεξε μια σιγανή φωτιά
να ρίξει στο ποτάμι.

Ύστερα, μια περίεργη χορδή του ανέμου
κόπηκε. Το αίμα απ’’ το δοξάρι
κύλησε στους ώμους της μέρας .
Φόρεσε σκουφί τη σιγαλιά
και βγήκε αγκαζέ με τους απάνεμους.

Κατεβαίνοντας ο πνιγηρός κόμπος
στο κουρασμένο σώμα του
ύφαινε τους ήχους της λησμονιάς.
Πέρασαν κιόλας δώδεκα φεγγάρια.
Το μνήμα έγινε κίτρινος Σεπτέμβρης!

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

Δωριείς και ξυλοκόποι (Γαβριηλίδης, 2014
Σκιά είναι (Αρμός 2009)
Πόλη μου, σαν το ρόδο (Σπανίδης, 2001)
Του καιρού και της ήττας Ποιήματα 1989-99 Σπανίδης 1999)
Εγώ και ο Φαίδρος  (Ξάνθη 1990)
Εγένετο  (Ξάνθη 1987)

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Γκέρα (Σαιξπηρικόν, 2020)

Συμμετοχή σε συλλογικά έργα και Ανθολογίες

“Ανθολογία των 100”, Δαυλός, Αθήνα 1985,
“45” ποιητές, Ομπρέλα, Αθήνα 1990, “Ανθολογία Νεοελληνικής ποίησης” τ.β’, Πολιτιστική συνεργασία, Αθήνα 2004,
“Ανθολογία Σύγχρονοι Θράκες ποιητές”, Σπανίδης, Ξάνθη 2007,
“Μη βία”, Μαλλιάρης Παιδεία, Θεσσαλονίκη 2009,
“Τα ποιήματα του 2009”,
Κοινωνία των (δε)κάτων, Αθήνα 2010,
“Τα ποιήματα του 2014”,
Κοινωνία των (δε)κάτων, Αθήνα 2016,
“Σταγόνα επανεκκίνησης”, Frog, Θεσσαλονίκη 2015,
“Το Θέατρο στην ποίηση”, Momentum, Αθήνα 2017,
“Για τον Αντώνη Φωστιέρη, κριτικά κείμενα”, Αιγαίον, Λευκωσία 2017.

.

.

ΔΩΡΙΕΙΣ ΚΑΙ ΞΥΛΟΚΟΠΟΙ (2014)

Ι

Σε σένα, λοιπόν, μνήμη
βαθύτερη.

ΚΕΝΟ ΚΑΙ ΠΑΜΠΑΛΑΙΟ

Τέλος σημαίνει
πως κάποτε υπήρξε ένας κόσμος.
Τέλος πως δεν υπάρχει κόσμος.
Τέλος είναι η βία.
Είναι οι άνθρωποι που αρπάζουν απ’ τις πλάτες
άλλους ανθρώπους.
Λύνουν τα χέρια τους
για να τραντάξουν τη γη.

Το είδαμε όταν
τα μάτια τους κύλησαν στο χώμα
μαζί με τα λεμόνια που κρατούσαν
κι έγιναν πέτρες ξαφνικά.

Και είδαμε πως, από τότε, μικροί πλανήτες
γύρω τους γυρίζουν
κι εκείνοι μένουν στο κενό.
Τα πόδια τους κρυμμένα είναι στην αφάνεια.
Το σώμα τους κανείς δεν το βλέπει.
Ακίνητο είναι.

Μόνο που και που μια λεπτή κλωστή
στο σκοτάδι φωσφορίζει,
όταν ο άνεμος κινεί τα δάχτυλά τους
για να θυμίζει πως κάποτε
υπήρξε αυτός ο κόσμος.

ΠΑΡΑΘΛΑΣΗ

Ι

Επειδή τα όνειρα
ραγισμένες πραγματικότητες είναι,
τρόμοι κατοικίδιοι
και καπνισμένα φαντάσματα,
μην τα ξορκίζεις, άσ’ τα να ‘ρθουν
στους καθρέφτες σου με σήματα μορς
και νυχτικά αιθέρια – επιμένω –

Αυτό το σκοτάδι
μια φιλαρέσκεια ψάχνει.
Σ’ έναν καθρέφτη – μια παράθλαση –

Και επειδή κάθε θάνατος
αναιρεί τη αιτία του,
ψάχνει ένα παραμύθι,

άσε την ξεδοντιασμένη μάγισσα να πετά,
τον μικρό Πίτερ Παν να ταξιδεύει
σε σκορπισμένους καιρούς.
Οι θερισμοί επιμένουν, τα σπίτια ερημώνουν,
ο Ντίλαν Τόμας έγραψε από καιρό
«το χέρι που υπέγραψε»,

αλλά εσύ μη συνθηκολογείς ποτέ
μ’ αυτά τα πετρώματα.
Είναι ο χρόνος Μύθος μεγάλος κι ανατρέπει.
Ποιος ξέρει από στοιχειωμένα κάστρα
κι από υπνωτισμένα γίγαντα
τι παραμόρφωση θα βγει;

Κι η πλάνη
ένα λουλούδι μες στο παραμύθι είναι
που το φυλάξαμε
για να ‘μαστε μαζί

ΙΙ

Αυτό είναι το όνειρο:
μια παράθλαση φόβου.

ΙΙΙ

Κι ο φόβος σου σκορπισμένος
σε παραθλάσεις.

IV

Αλλά τι θέλει ο φόβος που κατοικεί
σαν σκύλος στο σπίτι σου;

ΗΧΟΣ ΠΑΡΑΤΟΝΟΣ, ΣΥΝΕΧΗΣ

Μέρα ξημέρωσε και σέρνεται
με ξύλινα πόδια.
Ήχος κουτσός και απαθής.
Αναίτια πάλη.

Φοράει
το διάφανο φόρεμα
στο σώμα της που σπάζει.

Ξερό κλαδί.
Σύμπαν απότιστο.

Σκυλί που διψάει θυμό
και πίνει απόβλητα.

ΔΩΡΙΕΙΣ ΚΑΙ ΞΥΛΟΚΟΠΟΙ

Το δάσος που περνάμε είναι σιωπηλό.
Αλλόκοτη είναι αυτή η διαδρομή.
Κανείς δε μιλάει.
Τα χέρια μας, αν και ελεύθερα,
κρεμασμένα είναι
σε κορμούς γυμνούς.

Περνάμε ανάμεσα από Αχαιούς νεκρούς
που έχασαν τη γλώσσα δίχως μάχη.
Βουλιάζει δίπλα τους ένα ποτάμι
από λασπόνερα και σαπισμένα προσωπεία.

Αυτό περίμεναν.
Τον σκοτεινό Αχέροντα οι Δωριείς.
Αυτό το κέρμα υποταγής για να νικήσουν.
Και κανένας Μέννιπος πια ν’ αντισταθεί.

Τι Τυρταίος, τι Αρχίλοχος,
δεν είμαστε για Ελεγείες και Θούρια.
Μετά από κάθε παρακμή,
έρχονται οι ξυλοκόποι.
Άξεστα αρπάζουν, άξεστα μιλούν.
Τα δέντρα γίνονται κάρβουνο
και παύει το μυστήριο για κάθε ψυχή.

Δεν ξέρω αν χρειάζεται τώρα μια Αντιγόνη
που να συγχωρεί έναν προδότη αδελφό
ή μια Μαρία Νεφέλη να επαναστατεί.
Δεν ξέρω καν αν μες σε τούτο το κενό
μπορείς με λέξεις να ελπίζεις.

ΜΕΤΑΝΑΣΤΗΣ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΣ ΣΤΟ ΧΩΜΑ

Μέσα στο γυμνό δάσος,
ένας κορυδαλλός
από άλλο γυμνό δάσος
ψάχνει μέσα στα σάπια φύλλα
ένα σκουλήκι.

Έχασε το λοφίο του,
το αιχμηρό κελάιδισμα,
το πνεύμα το πετούμενο,
τα κύμβαλα, τα τύμπανα
τα Ιακχέ, τα Βακχεέ,
το εκστατικό τραγούδι του
και σκάβει τώρα με το ράμφος του
το χώμα.

Ούτε σπυρί σιτάρι ούτε έντομο.
Έστω μια πεταλούδα μικροσκοπική, παιδιά.

Αν ήξερε πως θα μετανάστευε
για ένα γυμνό σκουλήκι,
πως θ’ άλλαζε συνήθειες και τροφές,
πως θ’ αδρανούσαν τα φτερά του
σε κόσμο άδεντρο,

θα προτιμούσε να μην είχε γεννηθεί
κορυδαλλός.

ΩΔΗ ΣΤΟ ΚΕΝΟ

Ανάπηροι στην κεντρική πλατεία
πάνω σε καροτσάκια ηλεκτρικά.
Ένα φλιτζάνι κούφια ελευθερία
αχνίζει στον αέρα ειρωνικά.

Περνούν οι μέρες σαν τις νύχτες.
Κλειστά βαγόνια αφήνουν μιαν οσμή.
Πάνω στα τραπεζάκια δόντια από Χειμώνες
μασούν σαν τα μαχαίρια την ορμή.

Έφηβοι γέροι αφηγούνται ιστορίες
πως κάθε τόσο βουλιάζουν οι καιροί
και πάντα στις δικές τους αρτηρίες
ψάχνουν για πρόλογο να κάνουν μιαν αρχή.

Άδικος μύθος τη ζωή τους τη ρημάζει.
Σαθρά τα λόγια που ακούν από παιδιά.
Δεν είν’ εδώ η χώρα που καλπάζει
ούτε τα όνειρα που πάνε μακριά.

ΠΟΙΗΜΑ-ΤΡΥΠΑ

Κράτησα την ποίηση
για να μη μακρηγορώ.
Ίσως για να ’μαι απαρέμφατο του
λακωνίζειν.
Αφού τι να πεις
απ’ ένα ουρλιαχτό
που δεν κοιμάται;
Αφού παράλογος κόσμος αγκαλιάζει,
κάτω απ’ τα σεντόνια του ολόγυμνη τρέλα,
καπνίζει παραίσθηση και χάνεται;
Τίποτα
από τις λέξεις που έψαξα.
Ούτε μία μπόρεσε να πει
αυτό που ήθελα.
Κι όσο περνούν τα χρόνια,
τίποτα δε μ’ αρέσει, αφού
και το πιο ελάχιστο φωνήεν
κόβεται σε χίλια κομμάτια.
Διασπάται κενό.
Δεν ανατρέπει
βαμπίρ.

Το στόμα του χάους
ποτέ δε γίνεται
να συναρμολογηθεί.

Κάτι
μονάχα κάτι
ανώνυμο σαν χορδή
πάλλεται.
Θυμίζει μιαν αλήθεια
που ξέχασε χα λόγια της
και ψάχνει
το ατελές παράλληλο ελάχιστο
σε ένα ποίημα
τρύπα.

ΙΙ

Οι σκιές αλλάζουν θέση
Ανάλογα με τις αλήθειες

ΧΩΡΙΣ ΑΛΗΘΕΙΑ

Χωρίς εσένα, δε θα άντεχα να γράφω,
είπε η πλάνη.
Μ’ αρέσει που κάθεσαι απέναντι μου
πίνεις παραισθησιογόνο χάπι
και μου αλλάζεις μορφές.

Άλλοτε ήμουν αλήθεια, ξέρεις,
αλλά δεν έγραφα.
Τώρα που με πιστεύεις
και δεν μπερδεύεσαι
πως εκείνη, είμαι εγώ,
μπορώ να σου λέω
πολυώνυμες λέξεις
και να μεθάς.

Να γράφω
για να μ’ αγαπάς
χωρίς αλήθεια.

ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΤΟΝ ΚΑΔΟ

Σήμερα μάζεψε τις μνήμες
σε μια σακούλα πλαστική.
Ρούχα που φόρεσαν χαρούμενες στιγμές
κι έφεγγαν πότε πότε στο συρτάρι.
Αλλά τα μάζεψε,
τι ωφελεί;
Μήπως θα ξαναφορεθούν
χωρίς να τον πονέσουν;

Έτσι, μπροστά στον κάδο απορριμμάτων
είναι δεμένα σε μια σακούλα μαύρη
πλαστική.
Τίποτα δεν εκπέμπουν δίχως φως
τα χρώματα εκεί.
Άχρηστα, στάσιμα, αφού
ποτέ δεν θα εξελιχθούν
(και πώς να εξελιχθούν στιγμές που πέρασαν;)
δέχονται μόνο επιδιορθώσεις τα παλιά.
Αλλά και πάλι,

φαντάσματα του βίου στο μυαλό.
Τεχνάσματα του χρόνου για να υπάρχουν.

Ο,ΤΙ ΔΕΝ ΕΧΕΙΣ ΠΙΑ

Το «πάντα» είναι μουσική.
Ήχος που τον κλειδώνεις σε βαθύ συρτάρι
και χτυπάει με ρυθμό και πείσμα
ώσπου να ακουστεί.

Κάτι παλιό που τρίβει με τις νότες του
τ’ αγάλματα
κι αρχίζουν να χορεύουνε στη σκόνη.
Ν’ αγγίζουν πάλι αυτό που κάποτε υπήρχε
και τα μάτια τους να γίνονται μνήμες.
Στρογγυλά μήλα και σπόροι
που ζουν ανυποψίαστοι
μες στο αμείλικτο παντού.

Σαν μυρωδιά από λεμόνι
και λεβάντα.

ΤΟ ΧΑΔΙ

Απελπισμένοι στίχοι -μύθοι-
εκτοπισμένοι
σε γραμμές -ράγες-
ψάχνοντας το τραγούδι βρήκαν άβυσσο.

Τα τρένα φέρνουν τον μέσα κόσμο,
σπλάχνα της Περσεφόνης,
επάνω τους.
Τόσα βαγόνια χέρια
και κανένα
—κρέμονται χειμώνες στα παράθυρα—
κανένα
χρόνια
δε χάιδεψε μια λέξη.
Ένα φωνήεν τέλος πάντων
ν’ αποτραπεί το τίποτα.
Να υπογραφεί συνθήκη με την απουσία.
Τόσα βαγόνια χέρια
και κανένα σ’ αγαπώ
κανένα,
χρόνια.

Απελπισμένοι στίχοι ορθώνουν
το λαιμό.
Τρίβονται σαν γάτες
στα πόδια σου.

ΙΙΙ

Κάθε φορά που στερεύει το ποτάμι,
η μνήμη προβάλλει τους όγκους της
σαν φωτισμένη πέτρα.

ΧΡΟΝΟΣ ΜΕ ΡΟΠΤΡΟ

Το σήμερα.
Το σχεδόν σήμερα.
Το αύριο.
Το βαθύ αύριο,
το βαθύτερο χθες.
Το χθες,
ένας χτύπος υπόκωφος στην πόρτα.
Η πόρτα.

Η πόρτα με το ρόπτρο
χαλασμένο.

ΣΑΡΚΟΦΑΓΟΣ

Όσο κι αν είναι γλαφυρά τα μάρμαρα μες στο μουσείο
κι αν οι μορφές παρέμειναν μ’ εκφράσεις γνήσιες
—έστω θεατρικά ωραίες—
από κινήσεις μυστικές και παραστάσεις άρτιες,
μέσα τους λιώνει ο χρόνος τη φωνή τους
κι αρπάζει την ηχώ τους ο θάνατος.

Λήθη
από σαρκοφάγο μνήμη αγγίζω εδώ.
Αγάλματα,
άλλοθι των υπάρξεων.

Πάνω στους κρύους όγκους των μαρμάρων
πολύπλοκο, ακίνητο τίποτα.
Μαυρισμένα προσωπεία και αισθήσεις.
Μάσκες που πέτρωσαν κι έμειναν στη σκηνή,

αφού το παγωμένο χθες
καπνίζει πάντα
σκοτεινό χρόνο.

Ιεράπολις (Μουσείο Νεκρόπολης) Ιούνιος 2011

ΟΤΑΝ ΟΙ ΑΓΓΕΛΟΙ ΔΡΑΠΕΤΕΥΟΥΝ

Όταν οι άγγελοι δραπετεύουν απ΄ τον Παράδεισο
μοιράζουν τσίπουρο, μαριχουάνα και χασίς.
Κρασί από λευκό σταφύλι,
πέντε μεγάλα βαρέλια λησμονιάς,
επτά ασκιά απόσταγμα καρδιάς,
τρεις μεθυσμένους ουρανούς
και ένα σύννεφο.

Εκεί να χορέψεις.
Όταν η Βιθυνία σου χαμογελά.
Πράσινη φουντουκιά του Πόντου.
Υψώνοντας τα χέρια σαν κλαδιά,
αγγίζοντας φεγγάρια,
φανάρια που γεμίζουν μνήμες
κι ανάβουν στο σκοτάδι ένα φιτίλι.

Εκεί να χορέψεις ζαλισμένος.
Αρχαίος στη γεύση ουρανίσκος
κι εκείνοι θα χτυπήσουν ρυθμικά τις παλάμες τους,
θα ρίξουν τα λευκά φορέματα τους στη γη
και δε θα ξαναφύγουν πια,
γιατί βρήκαν άλλον Παράδεισο.

Νικομήδεια, Σεπτέμβριος, 2012

ΠΑΛΙΟ ΣΠΙΤΙ ΣΤΗΝ ΚΕΡΑΣΟΥΝΤΑ

Μέσα στο σπίτι η εγκατάλειψη γέρνει.
Ρίχνει τα χέρια της, δυο πέτρες,
κρότους του Πριν, στο πάτωμα.
-Τι ωραία που ακούγεται η θλίψη—
Στον σκοτεινό καθρέφτη της παρατηρεί
μεταμορφώσεις.
Διαβρώσεις στο σώμα και στον καναπέ.
—Ήσυχα που σε ρίχνει ο χρόνος—

Το τώρα σάπιο δόντι που τρίβεται
στο άδειο στόμα.
Κι υστέρα η σκόνη να χαϊδεύει
πρόσωπα της ομίχλης
κουρασμένα
φθαρμένα υπερωκεάνια
στην πολυθρόνα.
Στο σκισμένο ύφασμα που ονειρεύεται
γυρισμούς
αλλά βουλιάζει
στα υγρά πατώματα αργά
και τα γυμνά παράθυρα φέρνουν απ’ έξω
κάτι που αλλάζει.

(Δυο τρία αθέατα φτερά από Παναγιά στους τοίχους της
έχει αυτή η Ιστορία.)
Μικρή, παλιά πατρίδα
κι ένα καρφί σαν κάστανο
που χάνεται νύχτα και κυλά
στην ξένη μαύρη θάλασσα του Πόντου.

Πόντος, Σεπτέμβριος 2012

.

ΣΚΙΑ ΕΙΝΑΙ (2009)

«Άνδρας χρυσάφι “έπιασε”, παράτησε το δίχτυ»
Πλάτων Ε2.10.1

Ρίξε στα Μαυσωλεία τους 
Λίγα χαρτονομίσματα
Κι όλοι θ’ αναστηθούν

ΠΡΟΣ ΕΥΡΥΔΙΚΗΝ

Ευρυδίκη,
καιρός ν’ ανέβεις.
Καιρός να πάρεις θέση μόνη σου τώρα στη γη
όπως τότε που βάδιζες ανυποψίαστη
στην περιοχή του Παραδείσου.

Έλα ξυπόλυτη,
χωρίς να σκέφτεσαι τ’ αγκάθια
της συμφέρουσας λέξης.
Γέμισε αλυχτίσματα ο κόσμος και
θέλει το χάδι σου το χώμα.
Τη λέξη τη μοναχική.
Εσένα που τη λάσπη όργωνες
ένα χειμώνα.

Πες κάτι κι εσύ στις Εξουσίες,
πως το φως δεν ιδρύεται
με το χέρι στην τσέπη.

(Έχει πάρει τα επάνω της η αθλιότης
και διακονεί
παραπλανήσεις βαρύθυμες.)

«Άλλες μνήμες ευγενέστερων καιρών»*
έχουν συγχωνευθεί στην ταύτιση ετούτη, Ευρυδίκη.

Φώναξε: ουαφιλί, ουαιλιλί, στον Γαβριήλ,

γιατί πάει καιρός

που ο Ορφέας σου έγινε στάχτη.
Όσο κι αν καρτερείς,
αυτός δεν κατεβαίνει πια στον Άδη
χωρίς λεφτά…

* Ώστε λες δίκαιο θα ‘χε ο Υπερίων που μιλούσε «γι’ άλλες μνήμες
ευγενέστερων καιρών», Οδ. Ελύτη, «Θεοκτίστη».

ΣΚΙΑ ΕΙΝΑΙ

«Κάθε ύπνος έχει τη δύναμη να σε απολύει
επάνω στη χλιδή»
Γιάννης Βαρβέρης, «Πεταμένα λεφτά»

Σκιά, είναι.
Σκιά χαρτιού που τρίζει
σ’ άνεμο σκοτεινό.

Έρχεται με κινήσεις χορού,
κινεί τα πέπλα της Σαλώμης,
στήνει τα μάτια της σαγήνης
στα δικά σου,
στρόγγυλα γρόσια, βλοσυρά.

Σκιά που «ενθάδε κείται», στο κορμί σου,
όταν ο κυνηγός του πρωινού
κοιμάται
σφυρίζοντας μπαλάντες,
πάνω σε γλιστερό
κιτρινωπό χρυσάφι…

ΜΕΤΕΩΡΟ

Όπως ανεβαίνεις σκάλα παλιά
κι η παρακμή τρίζει,
σανίδι ετοιμόρροπο,
τα φώτα σβήνουν ξαφνικά.

Βάζεις τα χέρια στο πλάι,
πάνω στις ουσίες των πραγμάτων,
στα κάγκελα που ‘χουν σκουριάσει.

Σε λίγο η σκάλα υποχωρεί
κι εσύ, μένεις κρεμασμένος
με το σκοτάδι να σε σημαδεύει
και τα κάγκελα να κορνιζάρουν
το κενό και το σώμα σου.

Μια πέτρα σκληρή είναι η μνήμη,
μετέωρη, και πέφτει
κοιτώντας τα χέρια σου.

ΤΟ ΠΙΟ ΟΥΣΙΩΔΕΣ

Το πιο ουσιώδες νόημα
το κατανόησε το χρήμα.
Δεν λέει ψέματα ποτέ στην απληστία,

την πιο κρυφή, του ανθρώπου,
ατραπό.

ΠΑΝΤΑ ΔΥΟ ΛΕΞΕΙΣ ΔΡΑΠΕΤΕΥΟΥΝ

Δυο φίλοι,
απ’ το μπαλκόνι έπεσαν
κι αυτοκτονούμε, είπαν, με κραυγές,
αφού τα φωνήεντα μας
τατουάζ σε δέρμα Φαρισαίων γίνονται.
Μες σε γραμμές και διακοσμητικά
αυτοκτονούμε,
γιατί οι εφιάλτες μας
απέκτησαν αισθητική
και ξεγελούν με ψέματα
ωραία…

Πάντα δυο λέξεις
δραπετεύουν απ’ το ποίημα.
Κρατούν αποστάσεις
μήπως και πούνε ψέματα
για όλα τα ανακοινωθέντα μυστικά.

Υπερασπίζονται την αλήθεια… ίσως.

ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΧΤΥΠΗΣΕ ΤΥΜΠΑΝΟ

Στην οδό των «Μαύρων καταχτήσεων»,
στο δρόμο, που δεν έχει αλφάβητο
ούτε στήθος γυμνό,
ένα κλαδί ελιάς, πεταμένο.

Έβρεξε πέτρες,
το χτύπησαν.
Έβρεξε μπότες,
το πάτησαν.
Έβρεξε κεραυνούς,
το έκαψαν.

Έμεινε το κουκούτσι.

Πέρασε ο Οδοιπόρος,
το κοίταξε.
Πέρασε ο Πλαστουργός,
το έφτυσε.
Πέρασε η Ανθρωπότητα
κι ένα μικρό χτύπησε τύμπανο,

γιατί δεν υπήρχε τίποτα
πια να ειπωθεί
για ποτιστήρι από τσίγκο
και δροσιά…

«Και του σοφού η τέχνη δεμένη είναι στο κέρδος»
Πίνδαρος Πυθ.β.ΙΙΙ54

ΕΔΕΣΕ ΚΟΚΚΙΝΗ ΚΟΡΔΕΛΑ ΣΤΟ ΛΑΙΜΟ

Έδεσε κόκκινη κορδέλα στο λαιμό.
Να ‘ναι σιδερωμένη, είπε.
Αυτή φαίνεται.
Κρέμασε φιόγκους,
κρέμασε κουδουνικά.
Διατυμπάνισε την ιδέα, είπε.

Να ‘ναι κόκκινη.
Κορδέλα σατέν.
Για κάθε λέξη να σφίγγει σαν λαιμοδέτης
σε περιπτύξεις.

Να διαστέλλονται τα μάτια
όταν τραβάς.
Γοερή να ‘ναι η ανάσα
όταν τα χείλη τους θα κλείνεις…

Αυτό φαίνεται, είπε.

ΕΛΕΥΘ…

Ακούω, ακούω,
είπε το μικρό πουλί.
Ελεύθ… ελεύθ…
αλλά γιατί δεν λέτε
αυτήν τη λέξη ολόκληρη;
Πώς θα ‘ρθουν τα άλλα τα πουλιά
να τραγουδήσουν;

Όταν εσείς δεν λέτε τίποτα
γι’ αυτήν τη μακρινή φωνή,
δεν θα μας ευνουχίσουν;

Πώς θα τραβήξουν με το ράμφος
τα σκοινιά
από το ε, από το ρο, από το ι
κι από το άλφα,
αυτό το αμίλητο ναυάγιο;

ΑΥΤΑ ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ

Αυτά τα ταξίδια,
μετράνε στιγμές του Μαγγελάνου.
Ορίζοντες αδιαφανείς
που ρίχνεις μια πέτρα
κι ακούγεται το πιο πέρα
με πάταγο νύχτας.

ΤΩΡΑ ΣΚΟΥΡΙΑΖΕΙ ΚΙ Ο ΟΥΡΑΝΟΣ

Τώρα σκουριάζει κι ο ουρανός.
Οξειδωμένα είναι τα σύννεφα.
Τρίζουν οι μεντεσέδες τους
για τα καλά.

Βάλε τα δυνατά σου να συναντηθούμε
για τελευταία φορά
να μου εξηγήσεις
τη μετάλλαξη που αιωρείται…

Άντε κουνήσου,
πριν γίνει πανικός
και τα μεγάφωνα
χρειαστούν λεξικά
γι’ αυτήν την ερμηνεία.

ΤΩΡΑ ΣΠΑΖΟΝΤΑΣ

Τώρα σπάζοντας
το τετελεσμένο τίποτα
πολλά γυαλιά αόρατα
θα συγκρουσθούν στον αέρα.

Το γεγονός, μια μουσική κρυστάλλων
που παίζεται,
όταν η δημοπρασία της λύπης
κοιτάζει να κλείσει τις αγορές
όσο-όσο,
και να κυβερνήσει,
όποιο δεν κατακτήθηκε κενό.

Των ανθρώπων η έκλειψη,
στην Αρχή κάνει θραύση…

ΓΙΑ ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΤΑΞΙΔΕΨΑ

Για ένα ποίημα ταξίδεψα,
στα μεγάλα ενυδρεία της λέξης.
Αλλά κι αυτή, πάντα
τελείωνε σ’ ένα σίγμα τελικό.

Σαν το κλειδί ενός σώματος,
που φράκαρε στην είσοδο
για το ποτάμι…

«Από το φόβο η καρδιά γαλήνια δεν μένει»
Αισχύλος, Επτ. Ρ.237

ΕΝΟΡΧΗΣΤΡΩΣΤΕ

Ενορχηστρώστε τώρα,
Καίσαρες,
αυτήν τη μελαγχολία που αιωρείται
στα οξειδωμένα οστά των νεογνών.

Ενορχηστρώστε τους ήχους της αγωνίας
και τον παλμό του αθώου βλέμματος τους,
που φοβάται τους ορίζοντες
αυτής της ενύπνιας μέρας.

Ενορχηστρώστε με ακρίβεια
την ταχύτητα του φωτός,
που σταματά, ξαφνικά
και με στάχτη,
στη μικρή
ανερμήνευτη απορία
του πρώτου τους
ρω…

ΟΛΟΝΥΚΤΙΑ

Διανυκτερεύουμε πάλι.
Φώτα ανοιχτά.
Αν τύχει και περάσουνε
αθόρυβα οι σκιές
έξω από τα παράθυρα,
καρφώνοντας τα μάτια τους στα τζάμια,
ποιος θα τρομάξει άραγε;

Αυτές που αιωρούνται αβέβαια,
ψάχνοντας να εκδικηθούνε τη διανυκτέρευση,
ή τα δικά μας πρόσωπα
που δεν αντέχουν την ολονυκτία;

ΞΑΝΑ

Σε λίγο, όλα θα τελειώσουν,
όταν η κεφαλή από το σώμα
αποκοπεί
και τα φωτόνια του μυαλού
ανάψουνε φλας μακρινά
όπως μία Πανσέληνος.

Σε λίγο, ο κόσμος θα πει,
ήτανε δώδεκα κι έγινε μία.

Κι όλα τα σώματα, που τίποτε δεν είχαν,
σφαδάζουν προς την κεφαλή του αλόγου,
ξανά τη μοίρα τους
στη χαίτη του υφαίνοντας,
χωρίς το φόβο πια της γκιλοτίνας…

ΑΜΟΡΓΟΣ

Η βροχή ήταν κίβδηλη και μούσκευε
τις τύψεις και τις μηχανές.
Γιγάντωνε το άδειο και χτυπούσε.
Σάπιζε το μήλο και τις μπανανόφλουδες.
Έκανε την κερήθρα και τη λάσπη έναν πολτό.
Τη στέρνα απείκασμα νερού.
Τις λέξεις μας ναυάγια.

Η βροχή ήταν κίβδηλη.
Στα λόγια μας περνούσε ανυγρασία.
Έφραζε τις υδρορροές.
Βάραινε τα φτερά των γλάρων.

Αλλά τα μάτια του Καιρού
έχουνε καρφωθεί στη θάλασσα.
Αλλά τα μάτια του Καιρού, φουγάρο.

Κουράγιο, είπα, γιατί δεν είναι ο Ωκεανός
ένας χαλασμένος λαχανόκηπος.

Κουράγιο, τι όσο υπάρχει Αμοργός,
ο πόνος είναι
φούγκα ουρανού,
πριν το καράβι σαλπάρει.

Ο πόνος
ετοιμάζει το ταξίδι.

ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΟΥ ΛΕΞΗ

Και μια σου λέξη,
μπορεί να ξυπνήσει
το χείμαρρο
που εγκλωβίζεται
στο ύπουλο πολικό ψύχος
της αδράνειας.

Γι’ αυτό,
λέγε τις λέξεις που ξεχνώ.
Ξυπνάς τον ουρανό που βυθίστηκε
στο αποκωδικοποιημένο πρόσωπο.
Στο τεμαχισμένο σώμα.
Ξυπνάς τις πράξεις που αφαιρούνται
στο μάταιο σχήμα.

.

ΠΟΛΗ ΜΟΥ ΣΑΝ ΤΟ ΡΟΔΟ (2001)

ΕΝ ΠΟΛΕΙ

Μόλις που η πόλις αφυπνίστηκε, πάτησα σώμα κόσμου άγρυπνο κι ένιωσα
ένα φτεροκόπημα στον ουρανό.
Μπήκα μες στην Πλατεία Αντίκα κι ανηφόρισα d οδό Μαυρομιχάλη και
Παλαιολόγου, ύστερα επάνω στην Ορφέως κι ήταν εκεί οι ψυχές τους όρθιες
μες σε τοπία εφήμερα.
Στάθηκα κι’ ήταν εκεί το καρδιοχτύπι των αγαπημένων μας. Ο χρόνος
τους μέσα στο όνειρο ήταν ανυπεράσπιστα νεκρός. Ήταν αδύναμος να
εξαφανίσει αυτήν την ομορφιά και να χαθεί σέ Αόρατο! Χλωμός, σχεδόν
κίτρινος στις διακλαδώσεις των δρόμων χανόταν ετοιμόρροπος κι’ εκείνη,
χρώμα από πρωινή πορφύρα, πιο νέα από ποτέ, πρωτόπλαστη, αμυνόταν
επάνω στο κενό του βλέμματός μας…
Νέα απ’ τη ρίζα τους σχεδόν τα γιασεμιά τυπώθηκαν μες στο ψηλό
στερέωμα. Κατακυρίευσαν μεσοτοιχιές τα χρώματα. Όρθια στήθηκαν. Ρευστά
κάτω από πρόσκαιρα μπαλκόνια απ’ τη φθορά τους φεύγοντας. Σίδερα
σκούρα, ρόπτρα, σκουριές, λουκέτα που ξεκλείδωσαν τη μέρα και πέρα στο
βάθος, ψηλά σε κορφή από Ροδόπη, έμπηξε λύρα Ορφέας Θεός…
Ύστερα η πλακόστρωση αναρρίχηση στα σοκάκια, στ’ αστέρια τα
διάφανα που δεν κατοικήθηκαν ακόμη απ’ τη συνείδηση. Αστέρια πολλά,
τεράστια σαν την ελπίδα, έτοιμα να φιλοξενήσουν τους ξέμπαρκους, ώσπου
χιλιάδες τηλέφωνα να κτυπήσουν ξυπνώντας το μέλλον. Φέρνοντας είδηση
απ’ τη Λήθη ότι στερέψανε τον Αγέλαστο ποταμό οι μεθυσμένοι που
ξεχάστηκαν στα μάγια της Κίρκης. Στέλνοντας άγγελο στον αφρό του
πατέρα μας Κόσυνθου.
Αλλού, πιο λίγο η αυγή είχε αποκαλύψει ένα μικρό κόκκινο
τριαντάφυλλο που τραγουδούσε ακίνητο, τη δροσιά και τον άνεμο…

Ο ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ

Σαν βράδυ ψιλόβρεχε η ανάμνηση!
Το παρελθόν επίμονα δεν έλεγε να ξεθολώσει…
Κοίταξα ακόμη μια φορά; όλα τα ράφια
του μυαλού με τις ασπρόμαυρες φωτογραφίες.
Θολές και τούτες, δίχως χρώματα.
Εν τούτοις, γιατί με παιδεύουν
σαν μέρες που μου δόθηκαν
και ορκιστήκαν να με κατοικούν;
Πάνω στις ράχες της στιγμής
πηγαινοέρχεται η αράχνη.
Μες στις ακίνητες φυσιογνωμίες των αθανάτων, τόπος!
Ήχοι και κίτρινα χαρτιά στο δωρισμένο φως.
Σιγοκρυμμένη ελπίδα.
Ανάμεσα από πέτρες και κατήφεια
χέρια που παραμονεύουν
πάνω στα ξέθωρα σχοινιά του αργαλειού.
Χέρια που κλώθουν την κλωστή της αγρύπνιας
κτυπώντας στο μάγουλο
την κατηφόρα του σκοταδιού.
Κι εδώ, & αυτήν την Ιθάκη,
όπου μας παραδώσανε την ύλη μιας Αρχής,
σα πρωινό ψιλόβρεχε η ανάμνηση…
«Ο επί της Αρχής γαρ σωζόμενος»,
τέλος της λύπης!

ΞΑΝΘΗ, ΠΑΛΙΑ

Ξάνθη. To χώμα ανασαίνει απ’ την καρδιά μας.
Όλα τα σπίτια γύρω αργοπορούνε στην ψευτιά.
Κρατούν τα γνήσια χρώματα
του χρόνου στις προσόψεις.
Μες στα δρομάκια η διάρκεια του πηλού
και της πέτρας.
Στα σκαλοπάτια της αυλής
σιγοκουβεντιάζει η σκουριά και το γεράνι…
Στις σιδερένιες πόρτες της, η αγάπη ξεκλειδώνει…
Η όραση σκαρφαλώνει στα χαράματα των παραθυριών
ανοίγοντας τις χαραμάδες των καιρών.
Κάτω απ’ τις οροφές με την περίτεχνη ζωή
βακχεύουν οι βαθιές φωνές
και πλαγιά – πλαγιά προς ουρανό
ανηφορίζουνε οι μνήμες.
Το βράδυ, η νύχτα ματαιοπονεί για σκιές…
Ο προβολέας του φωτός, αφήνει δέσμες και στιγμές
από παλιούς αιώνες.
Διατηρημένο βοριά
κι αχειροποίητη νόηση…
Ξάνθη, τοπίο από γαληνεμένη λέξη ποιητή
όρθια κατάνυξη, γερή
σε ορθρινό τραγούδι.

ΣΤΗΝ ΟΔΟ ΟΡΦΕΩΣ

Στην οδό Ορφέως, γαλάζια σπίθα.
Μάτια που ξανάειδα
σε πρόσωπα ξεχασμένα…
Λυμένα μαλλιά,
χέρια απλωμένα κρυφά,
φόρεμα του ανέμου
απελπισμένο…
Κίνηση μακρινή
χαμένη στον έρωτα χρόνο,
με διάφανο ρυθμό που διαπερνά
παλλόμενο σώμα
και πολλαπλασιάζεται…

ΟΥΖΟΠΩΛΕΙΟΝ Η ΑΥΛΗ

Στη χθεσινή ανηφόρα της πλαγιάς,
στη μετρημένη πέτρα απ’ τον καιρό,
το «Ουζοπωλείον η αυλή»
μεθάει το παλιό μας όνειρο…
Πράσινο κάγκελο γύρω απ’ την προηγούμενη αυγή,
σίδερο κρεμασμένο στο λευκό ντουβάρι,
καημός και τούτος
όταν χάνεται η ανάσα…
Πιο πέρα,
αντίκρυ απ’ τη μικρή ζωή μας,
το «καπνοπωλείο» στην κορνίζα
γδύνει τον καπνισμένο τοίχο,
για να περάσουμε από μέσα του κι εμείς
σαν του καπνού t ανεμικά
μες στην καταγωγή και τους καημούς
των περασμένων οριζόντων…

ΓΡΑΦΩ ΓΙΑΤΙ…

Γράφω, γιατί η πόλη μου σωπαίνει.
Πότε σε θυμωνιά από χώμα,
πότε σε κάγκελα κυρτά κλειστών παραθυριών.
Κρύβεται άλλοτε σε πρίμα από παλιό
τριμμένο σουραύλι.
Κι άλλοτε στα μπάσα της γκάιντας
που αδειάζει τον άνεμο.
Γράφω, γιατί η μπάμπω μου – γρηά
μαζεύει δυόσμο στα όνειρά μας,
αγριελιά και ρίζες με φωνές.
Μαζεύει γράμματα όπως στάρια,
φυτεύει τα αλφαβητάρια της στον ύπνο μας
γιατί η ιστορία μας ανασταίνεται
στην ερημιά.
Τα χέρια της δουλεύουνε τη νύχτα
αργά, ατέλειωτο καλάθι, κλάμα λυγαριάς.
Σπρώχνει και μας ξυπνάει
τα παραμύθια της γυρεύοντας.
Χιλιάδες κεχριμπάρια και ψιθύρους,
γραφές πάνω σε πέτρες,
σκληρά ξύλα, σιωπές,
μήλα και ρόδια από το Πριν
κομμάτια του θανάτου απ’ τη λήθη.
Γράφω γιατί η πόλη μου σωπαίνει
πότε στην άμμο, πότε στο παράπονο,
πότε στην άκρη από Θρακικό γιαλό.
Σωπαίνει σκύβοντας στα μέτωπά μας
ψάχνοντας ήλιο που στερήθηκε.
Φυλάει σκιές μέσα στα κύματα
χαλίκια και πηλούς που βγήκανε αργά
στην ήσυχη παραλία της Κυμοθόης…

ΤΗΝ ΞΑΝΘΕΙA…

Την Ξάνθεια, πόλη των Κικίρων,
οι Ξανθιώτες δεν την ξέχασαν…
Τόσους αιώνες κουρσεμένοι από φυλές Βαρβάρων
κι’ όνειρα ανδρών επιφανών,
αντισταθήκαν με φωνές και λόγια Ελληνικά
στους Δαναούς
και στους αδελφό κάπηλο υς.
Με Πέρσες, με Ρωμαίους, με Βυζαντινούς
προσπάθησαν <f αγώνες και γιορτές,
να διηγούνται τις καταστροφές και να θυμούνται
αυτό το σώμα που κρατήθηκε στις εποχές
μ’ ονόματα αλλαγμένα.
Γιατί κι’ αυτοί ωρίμασαν
με πικραμένα στάχυα μέσα στον καιρό,
με ιδρώτα και μ’ αλέτρι
και γέρασαν μετρώντας τους θανάτους με τραγούδια
που κρατήθηκαν σε φωτεινές αποθήκες
καλοκαιριού ωραίου
καρπωμένα…

ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΑΜΥΘΙΟΥ ΣΟΥ…

Τριμμένη ώρα και γυμνή φθορά
σαν ξεχασμένος χρόνος
πάνω στο ηλιοκαμένο κεραμίδι.
Πόνος που σε ξυπνάει αργά
μες απ’ το χώμα και κοιτάς
την πρώτη σου φτερούγα.
Αρχή του παραμυθιού σου…μια φορά,
μπαλκόνι του καιρού που πέρασε,
κρεμασμένο στη ρευστή σκουριά,
χρώμα οξειδωμένο
όπου σταθήκανε λευκοί οι άλλοι αγγέλοι,
συντροφιά με την παραφροσύνη
που νοστάλγησαν.
Να μη σκεφθούν, να μη χαθούν,
να μην ακούσουν ψίθυρους
μέσα στους τοίχους και τις προσμονές,
για τον αφανισμό…

Ο ΠΡΑΜΑΤΕΥΤΗΣ ΤΗΣ ΤΕΦΡΑΣ…

Είχε τη συντριβή του που αγάπησε…
Έμενε κάθε πρωινό σ’ αυτή την πόλη.
Δεν ταξίδευε πουθενά χωρίς
αυτή τη μνήμη που πονά…
Κουβάλαγε μες στα ριγέ ταγάρια του
αγαπημένη ρίζα,
κάγκελο,
ρόπτρο,
μια πόρτα με ανάγλυφη σχισμή,
μια απερίγραπτη χρωματιστή οροφή,
ένα υγρό σοκάκι
και καρφίτσωνε,
Θέ μου, καρφίτσωνε στη ζωή του
σαν απέραντη πεταλούδα
αυτή τη συντριβή!..

ΠΟΛΗ ΜΟΥ, ΣΑΝ ΤΟ ΡΟΔΟ

Πόλη μου, σαν το ρόδο
που αντέχεις,
μες στους πολλούς χειμώνες του καιρού!
Κραυγή μου, πάνω απ’ το τρανό Μηδέν
και τη βουβή συνήθεια,
συλλαβισμένη αγάπη που έμαθα
από το χτεσινό αγκάθι…
Χώμα μου χαραγμένο από τη σιγαλιά,
σημαδεμένη πέτρα
από χαμένα ρόπτρα που χτυπούν
σε άδειο νου.
Πόλη μου, έφυγε η άγνωστη πνοή
από τις παγωνιές
κι’ εμείς, μέσα στα γνώριμα τα σπίτια
και τους δρόμους,
με φωτιές
το φονικό κυνηγούμε.
Τον Άρπαγα χρόνο.
Την όρθια μέρα κρύβουμε
απ’ την Κήρα του αφανισμού…

ΣΟΥ ’ΦΕΡΑ ΗΛΙΟΨΩΜΟ ΚΙ ΑΝΘΟ

Πόλη, που από την Έφεσο, τη Σμύρνη, την Τροία,
τον Πόντο και τη Ραιδεστό,
σου ’φερα την Ελένη,
με το πουκάμισό της γεμάτο
ρίζες και προικιά.
Φλουριά του γάμου
ξεριζωμένα με καράβια,
κουβαλημένα με ξερό βασιλικό.
Καρπούς και σπόρους ακριβούς
κρυμμένους σε εικονοστάσια.
Σου ’φερα πέτρα όπου πατούσε η Παναγιά,
V ανέβει στα φουρούσια,
να δέσει την ψηλή κληματαριά.
Κεντήματα και υφαντά,
χρώματα χίλια από το βυθό μου,
άσπρο ηλιόψωμο κι’ ανθό
κι’ απ’ τ’ άλλο στήθος το σταυρό μου.
Πόλη, που από την Τραπεζούντα και την Πέργαμο
πρόσωπα σου ’φερα με την Ελένη,
μ’ ένα χαμόγελο πορτοκαλιού
και μια φωνή που ενώθηκε και πέρασε
μες τη φωνή μου…

ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΙΡΟΣ…

Είναι, εν αδράχτι ξύλινο ο Καιρός που μας τυλίγει
γύρω απ’ τα ξέπλεκα μαλλιά της λησμονιάς.
Είναι, εν αδράχτι η λησμονιά που μας τυλίγει
μέσα στα μάλλινα φορέματα του χρόνου
όπου ναρκώνεται η Περσεφόνη περιμένοντας
την Άνοιξη και τη μικρή Ευριδίκη.
στους Ταξιάρχες το Νοέμβρη
Είναι ρομφαία ο καιρός που ξημερώνει
πάνω στην πλαγιά.
Μέσα στο πράσινο νόημα
απ’ τα κυπαρίσσια,
μέσα στα ήσυχα λόγια των εσπερινών
και στους προστακτικούς ορίζοντες,
είναι ρομφαία ο καιρός, τρυπά!
Μέσα στους κήπους με τη σκόνη,
μέσα στα κοιμητήρια όπου χαλαρώνουν οι φωνές,
μέσα στο θόρυβο του χτες
τρυπά κι’ εναντιώνεται.
Μην κοιμηθείς
μες στα χαγιάτια και τα σαχνισιά
του αρνούνται αυτά τα λόγια του, της προτροπής…
Άφησε χνάρι!
Γύρισε ανέμη εδώ
στη στάχτη που καταλαγιάζει.
Γέρνοντας πάνω στ’ ακριβό σου χώμα,
μην αποκοιμηθείς!…

.

ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΗΤΤΑΣ (1999)

ΤΟΥ ΚΑΙΡΟΥ…

[Πάει καιρός τώρα που σκέφτομαι]

Πάει καιρός τώρα που σκέφτομαι πως
αυτή η περιουσία σας ανήκει.
Πρέπει να καταθέσω αυτά τα λόγια.
Αν είναι κι άλλα που τα ξέχασα
σε κάποιο συρτάρι τον χρόνου, δε γνωρίζω.
Αλλά είναι καιρός-
γιατί το ταμείο των άστρων αδειάζει
και κάποτε τα χρέη θα μας κυνηγούν
σαν περικεφαλαίες και πούπουλα.
Σαν σφυρίγματα ανέμων που αγνοήθηκαν στην ώρα.
Σαν κομπασμοί, επάρσεις κι αλλοιώσεις
απ’ ότι έχει απομείνει.
Αν όχι την οδύνη, φύλαξε αυτή τη δίνη του Καλοκαιριού
Τα ελάχιστα του φωτός καταθέτω.
Αυτά πολλαπλασιάστε.
Γιατί το ταμείο των άστρων
σαπίζει στις άκρες του…

[Αγάπησα τους δρόμους]

Αγάπησα τους δρόμους
που ανηφορίζουν πάνω από σκιές,
στις μεθυσμένες πλατείες
απ’ το κρασί τ’ αμπελιού.
Αγάπησα τους ανθρώπους
που κτίζουν και τραγουδούν
κι αμύνονται
για το καλύβι
και το κρασί τους,
όπως η μέλισσα με το κεντρί.

Και μες στο νου τους
κρύβουνε σπόρο από καρδιά-
κρύβουν το σπόρο
μελετώντας την πέτρα που θα οργώσουν,
σιωπηλό ρίχνοντας, στην έρημο, νερό
πριν απ’ την τελετή.

[Ναι, έχει μιαν έκσταση το άλλο τοπίο]

Ναι, έχει μιαν έκσταση το άλλο τοπίο…
Αλλά η πλάνη, έχει τη δύναμη της στάχτης
που δε ξαναγίνεται φως.
Στη ζωή της νύχτας, στήνει μια πολυθρόνα
κι αναπαύεται
σαν μακάβριο τέλος…

Αρώστεια αδελφέ μου κι αυτός ο καιρός!
Κάναμε τόσες μετακομίσεις ν’ αποφύγουμε
αυτόν τον ιό…
Οι ξεθωριασμένες ώρες πληθαίνουν
σαν το αυτόνομο τριβόλι.
Τα σπίτια μας γεμίζουν απ’ το σπόρο του αγκαθιού του
κι οι άγνωστες προοπτικές του
τυλίγονται στο λαιμό μας,
με τη σβελτάδα του κισσού…

Ο ύπνος μας, δεν έχει οράματα
ούτε εξέδρες ονείρου…

Μπροστά στις γυαλισμένες βιτρίνες της φθοράς
φορέσαμε τα ψεύτικα φορέματα
για να φωνάζει μέσα τους
ένας στραγγαλισμένος κούκος.

[Ήταν ένα νυχτωμένο κοκκόρι]

Ήταν, ένα νυχτωμένο κοκκόρι. Του είπα:
χάραξε την πόρτα στον τοίχο σου
να βγούμε απέναντι…
Εκείνο, μου είπε τσιρίζοντας: δεν έχει δωμάτια
στα ξενοδοχεία του Μέλλοντος…

Τι ωραία κοκκάρια αλήθεια,
τα νυχτωμένα κοκκόρια!…

Από το σπόρο του κοτετσιού τους κρατιούνται
κι απ’ την κοιλιά της παχειάς Ματαιότητας,
αλλά δε το γνωρίζουν.

[Στέκομαι κατά τη φορά του χρόνου]

Στέκομαι κατά τη φορά του χρόνου.
Από το βάθος, προς τη ροή.
Τα πράγματα τα βλέπω τώρα αλλιώς.
Άρχισα να ξεχνάω τους αγγέλους,
τα σιωπηλά ουσιώδη λόγια,
την αόριστη ομορφιά…
Καταχτημένη νοιώθω απ’ την πεζή εποχή μου.
Ασήμαντη χωρίς την Τέχνη μου
που δεν αναζητά ζωή.
Θέλω τα μάτια μου ν’ αφήσω
να ξεκουρασθούν πάνω στα δένδρα
στα λιβάδια, στο νερό,
στον καπνό που ανεβαίνει
χωρίς περίσκεψη…
Τί έγινε λοιπόν και όλα ξαναμπήκαν
στην κάμαρά τους,
“χλωμά και κουρασμένα,
ιδεώδη εν τη λύπη τους”;
Θέλω να πω, τα πράγματα τα βλέπω αλλιώς.
Βουβά, επίπεδα,
χωρίς την αύρα
και τα πλήκτρα στο κεφάλι…
Μια ίσια γραμμή, βαλσαμωμένη στο στήθος
κι εγώ έχω να πώ, τί έγινε;
Το παραμύθι τέλειωσε που μας κρατούσε
στης Τέχνης την ιδανική Πατρίδα;

[Λυπάμαι Ελένη]

Λυπάμαι Ελένη.

Για όλα τα φαντάσματα της Ιθάκης.
Για την αποκαθήλωση της σοκολάτας,
που ακόμη μας αρέσει,
για τις ακτινογραφίες των πολέμων,
για την ανένδοτη πραγματικότητα,
λυπάμαι.

ΤΗΣ ΗΤΤΑΣ

[Η επικοινωνία των συμφερόντων]

Η επικοινωνία των συμφερόντων
Η υψικάμινος των νομισμάτων
Η ενωμένη Ιδέα.
Το τελευταίο σαπούνι
Αυτά. Από μιαν ομιλία ποιητή
που τον εκπαίδευσαν γερά στην αφωνία.

[Προσπάθησα]

Προσπάθησα, να μη σας κουράσω με προσδοκίες.
Να καταθέσω εδώ, όση πραγματικότητα μου επιτρέπεται.
Ξέρω ο κόσμος μικραίνει
κι η ακοή μας κουράζεται.
Η ψυχή μας γυμνάζεται στο αναφιλητό,
εν μέσω ερημώσεως.
Οι μηχανές εξάπτονται…
Οι σκηνοθέτες λουστράρουν τα σκήπτρα…
Οι σφαίρες κυνηγούν το λυγμό μας…
Οι αριθμοταινίες γράφουν το απάνθρωπο μέγεθος…
Ο κήπος δύσκολα ανασαίνει…
Ο ορίζοντας απορεί.
Παρ’ όλα αυτά,
εν μέσω δύσπνοιας κι αφανισμού,
πολλές οι σειρήνες ή οι πραγματικότητες.
Δε θέλω να σας κουράσω με ψεύδη
κι υποταχθείτε…

[Τους δολοφονήσαμε]

Τους δολοφονήσαμε.
Περνούν τις νύχτες ανάμεσά μας, περήφανοι
για τις ημέρες που κέρδισαν.
Άνθρωποι που είχαν τα ονόματά μας,
μας χάρισαν τη δραχμή τους
γιατί ταξιδεύουν στην πρώτη θέση του ωκεανού.
Κι εμείς μ’ αυτά τά κέρματα της ήττας,
παίζουμε κορώνα γράμματα την τύχη μας,
για την σταθεροποίηση κάποιας τιμής
του απουσιάζοντας πελάγους…
Κατάματα μας κοιτούν.
Μες απ’ το όνειρό τους που δεν υπάρχει.
Έρχονται όπου πηγαίνουμε.
Τρέχουν να παραδώσουν στο ταμείο μας μιαν άφεση,
ν’ ανεβάσουν το χρηματιστήριό μας
με τη σκόνη των παιδιών τους
να σπρώξουν με την απορία τους, τα ερείπια.
Κορνιζάρουν την έκπληξή τους πάνω στους τοίχους
του κόσμου,
σαν μια κατάθεση νίκης που μας εξοντώνει.

[Αυτό το τσίρκο]

Αυτό το τσίρκο, περιφέρεται, στην ιστορία.
Σ’ όποια χώρα και να ταξιδέψεις, μπορεί να δεις την ίδια
Παράσταση.
Ακόμη κι αν αλλάξεις εποχή ή χρόνο, οι πράξεις,
επαναλαμβάνονται με την ίδια πιστότητα.
Η Ρώμη, η Αλεξάνδρεια, η Αθήνα,
έχουν την ίδια μεγαλοπρεπή
αποτυχία, έστω κι αν οι ηθοποιοί διαφέρουν.
Η Δόξα, σαν πρώτη πράξη της τραγωδίας, η απραξία σαν
δεύτερη πράξη της κωμωδίας,
το γελοίο, σαν τρίτη πράξη της παρωδίας.
Το συμφέρον σαν πράξεις που ακολουθούν και οι εντάξεις,
με τα σχετικά καμώματα, είναι όμοιες
σ’ αυτό το ζωολογικό κήπο.
Μόνο που τώρα, θεατές κι ηθοποιοί είμαστε κάτοχοι
πανεπιστημιακών πτυχίων.
Γι’ αυτό το εισιτήριο ακριβαίνει
Το πληρώνουμε λίγο παραπάνω σήμερα.

[Άφησα όλα τα ποιήματα στη μέση]

Άφησα όλα τα ποιήματα στη μέση
Τίποτα δε με ικανοποιεί.
Δε με πείθει απόλυτα.
Τί να με ικανοποιήσει απ’ αυτές τις λέξεις
που απεικονίζουν μιαν αλήθεια ύποπτη πάντα,
στα μάτια των άλλων.
Πώς να απεικονίσεις τους καπνούς, την υποψία
για την εποχή, τις διαπραγματεύσεις για αμφίβολη
ορθοστασία.
Αυτά θέλεις να πεις, αλλά πώς να το γράψεις.
Πώς να γράψεις τα λόγια που ήθελαν να πουν
αυτοί που δεν υπάρχουν.
Πώς να υποψιασθείς πολτοποιήσεις
και πώς να τους στρέψεις όλους σ’ εκείνο
το παιδί που στα μάτια του στάζει σαν βροχή
η σκουριά τ’ ουρανού;
Έσκισα όλα τα ποιήματα. Τα πέταξα.
Μη μου ζητάτε αναφορές.
Πασχίζω να παραδεχθώ ότι απέτυχα
στις ερμηνείες που άλλοτε μ’ επιβεβαίωναν.

[Δεν έχω άλλα ποιήματα]

Δεν έχω άλλα ποιήματα. Τα κείμενα αυτά με προδίδουν.
Μένει μονάχα ένας ευθύς υδάτινος δρόμος
απ’ την καρδιά μου στην καρδιά σου
για ν’ αφήσουμε χνάρι, στη ρευστότητα των πραγμάτων.
Μη λες άλλα ποιήματα. Οι λέξεις σου καρφώθηκαν
στις ειρωνείες του ξημερώματος
και στα κρυμμένα αγάλματα.
Στις φιλοδοξίες των άστρων που βούλιαξαν μες στο νερό…
Χαίρε Λόγε,
αποχαιρετώ το μεγαλείο σου.
Σήμερα ανακαλύπτω το θαύμα, να καθαρίζω πατώματα.

.

ΕΓΩ ΚΑΙ Ο ΦΑΙΔΡΟΣ (1990)

(ποιητικοί διάλογοι 1986-1989)

Ο Φαίδρος, γεννήθηκε στον αρχαίο χώρο των Αβδήρων
σε κάποιο σημείο όπου κάτω απ’ αυτό υπήρχαν πήλινα δοχεία,
με στάχτη παιδιών…
Ήταν η επιθυμία του αγέννητου που αποζητάει ν’ αποκτήσει
ένα πρόσωπο. Ήταν η ανυπαρξία που αναζητάει να υπάρχει
μέσα μας, για να μας ολοκληρώνει και να μας οδηγεί, πέρα
απ’ τα ορατά.
Ήταν η εισβολή του ανύπαρκτου στο υπαρκτό…
Μια πνευματική ερωτική στιγμή που αποζητάει να εκφραστεί,
αποκτώντας ένα κορμί.
Δεν τον αγνόησα.
Λιγάκι αργότερα, κατάλαβα πως ήταν ένα μ’ αυτό που
αποζητούσε…
Αυτός και η Ελεονώρα
είναι το διχασμένο εγώ μας που μας ταλαιπωρεί. Η χαμένη
υπόθεση που την ψάχνουμε χρόνια, μην ξέροντας πως
υπάρχει μέσα μας, σ ένα κλειστό φάκελο με την επιγραφή:
Έρωτας αντιθέτων, ίσον Ζωή
Κι όταν βρεθεί, αλλάζει η παράσταση. Απλά αντικείμενα
παίρνουν πνοή απ’ τη δική μας κινητικότητα…
Γίνονται αυτό που θέλουμε. Αποκτούν τη χαμένη τους
μουσικότητα, την προϋπάρχουσα αρμονία τους…
0 Φαίδρος και η Ελεονώρα,
είναι το διασκορπισμένο εγώ μας που ανταμώνεται μέσα
από μεγάλους κι αντίθετους κραδασμούς…

**/**

Αναζητούμε, την αθωότητα…
Τώρα, λίγο πιο πριν,
μαζέψαμε τα χέρια απ’ τους σταυρούς.

Η ποίηση, είναι μια δύσκολη υπόθεση
Πρέπει να τους ξεχώσεις
τους πόνους από τις πληγές.
Αλλιώς, δεν αντέχεις
για να τραγουδήσεις…

***

Φέγγει, το γεγονός του προσώπου σου
στον κήπο του Ελοχίμ.
Η έκταση, το σκοπό της σφυρίζει…
Εδώ δεν υπάρχει, τέλος η αρχή·
εδώ υπάρχεις
μέσα στην ξυπνητή αμεριμνησία
της χλόης.

Στην πόρτα ο Φαίδρος
με το κερί στο χαμόγελο
λαδώνει το χρυσό κλειδί.

Η εργασία του ονείρου
Ψωμί του Αντιονείρου…

***

Τ’ άλογα, σου ’φεραν την Αγνή
φράση του Φαίδρου.
Δεν πειράζει που ξέχασες τα πράγματα…

Όλα του κόσμου τα τρωτά
θέλουνε λόγια του αγγέλου…

***

Τα Φαιδρά, είπε ο Φαίδρος, της ζωής μας,
τα φαιδρά, είναι τα πλέον σοβαρά.
Είναι Φαίδρος πάνω στη σκάλα…
Ανεβαίνει απορεί, κατεβαίνει απορεί,
ψάχνει να βρει την τελευταία λέξη.
Μετεωρίζεται κι ωριμάζει.
-Τι είναι επιτέλους αυτή η ωριμότητα; Ρώτησε.
Μου ’φαγε όλη την άνοιξη…
Αν φτάσω στο χειμώνα θα ξέρω
μα τούτο το κλωνάρι της μυγδαλιάς,
θ’ απολιθώνεται πάνω στο γνωστικό μου το κεφάλι.

Πρόωρα, όλα είχαν την τόλμη της άγνοιας.
Κύκλοι, μέσα σε αιχμηρές γωνίες χανόταν.
Ανυποψίαστα σχημάτιζαν την κόψη
του παιδικού ματιού.

Όπου κι αν έφτασα, άγνωστοι με υποδέχθηκαν
σηκώνοντας ψηλά, το προδομένο μου το μάτι.

Ωστόσο, τον τραβούσε η σκάλα.
Υπέθετε, πως κάνει μια δουλειά.
Δίπλα του, η Ελεονώρα αναπαύεται.
0 κήπος της, βλέπει στ’ ακρογιάλι…

Φαιδρός:

Είναι παράφωνες κραυγές ο κόσμος μου
Ελεονώρα.
Κι η αρμονία του,
είν’ η παράλογη σύνθεση
που αναζητάμε…

Παίζουν οι μικρές σειρήνες παντού.
Εισβάλουν μέσα στην άγουρη φράουλα
και στο καινούριο στόμα…

Ελεονώρα:

Φαίδρε, ο κόσμος του σκουριασμένου σίδερου,
δίνει το λίπασμα της σκουριάς
κι εσύ, το λάδι του λυχναριού
ποιος είν’ ο φυτευτής
του καρπωμένου δέντρου;
Ένας μικρός άνθρωπος, είπες;
Για το δρόμο του, Φαίδρε, ξερίζωνε
τις παράφωνες νότες.
Είναι μια ώρα, που όλα μαθαίνουνε
να τραγουδούν.

Φαίδρος:

θα σου πω δυο λόγια Ελεονώρα:
0 κόσμος, είν’ ένα πικρό ζουμί
που ξεχείλισε μες τα λευκά
μουστάκια του παππού μου
και δεν άφησε όρθια τρίχα…

0 Αριστόδουλος τ’ Ουρανού,
τρελλός από τα, παιδικά του χρόνια,
αγάπαγε την Άνοιξη και την ελπίδα.
Σήμερα, έχει ένα καημό που του ‘μείνε
το ξεχειλωμένο λάστιχο, του παντελονιού του.

Ελεονώρα:

Μας εξουσιάζει το μέλλον Φαίδρε.
Ένας κρυφός γαλαξίας
χωνεύει τη βαρύτητά μας.
Άνθρωπος λένε, είναι
μια φυσική ιστορία υποταγής
στο αντίτυπο του.
Άνθρωπος λένε,
είναι μια συνεχής αφαίρεση γι’ αλλού…

Φαίδρος:

Τι είναι το Αλλού;
Μια συνεχής αφαίμαξη σε πρωϊνά σοκάκια
Χρύσισαν λίγο τα επτά του σκουλαρίκια
χύθηκαν πάλι τα αρώματα της έρημου.

Ποια είν’ η έρημος;
Μια άγνωστη γυναίκα που αδειάζει
σε προχωρημένη γνωριμία…

Ελεονώρα:

Κάποτε έρχονται θεοί
στα ξεχασμένα τραπέζια.
Φτερά φυτρώνουν στους τοίχους..
Περιφέρεται μια αφανέρωτη σιωπή

0ι σαύρες στο πάτωμα
κρύβουν τα λόγια
μες την υπόγεια τρύπα.
Η έλξη της οροφής οργιάζει
και λησμονάει
την περασμένη ώρα…

Όταν ξέρεις πού ξημερώνει,
νύχτα γίνετ’ ένας άδειος
κάλυκας σφαίρας…

Φαίδρος:

Πού είν’ η πόρτα της αυλής σου Ελεονώρα;
Πες μου πώς έφτασες μες απ’ τη νύχτα
σ’ αυτήν την υπαίθρια μονοκατοικία
με τους ξυπνητούς υπηρέτες
που ξεσκονίζουν τα ονόματα της διαύγειας
στις φωτεινές σου διαστάσεις;

Ελεονώρα:

Ανεπτυγμένη όσφρηση σ’ ωριμάζει
Σκάβοντας φίλε μου,
το μεθυσμένο χώμα σου δίνεται
κι η σήψη κουβαλάει μιαν άνοιξη

Άξιος καρπός
αυτή η όραση μας είναι
της κρυφής περιπέτειας
και της οδύνης…

Φαίδρος:

Κάτι ξεραίνεται μέσα στον κήπο Ελεονώρα
Το νερό λιγοστεύει
Τα παιδιά κοιμούνται αμέριμνα
σαν εκείνα τα άστρα του Σύμπαντος
που ξεχάστηκαν μες τη μακαριότητά τους
και κανείς δεν ξυπνάει να μαζέψει
τη στερνή του σταγόνα…

Αυτό το πρωί
έχει μια ξηρασία που λεηλατεί…

Ελεονώρα:

Τον κήπο, να τον αγαπήσεις
Έτσι, με το ερωτικό κεφάλι σου
χαϊδεύοντας τα φύλλα του να του δοθείς…
Ξύνοντας με το παθιασμένο χέρι σου
το χώμα του,
βαθειά, η ρίζα ανασαίνει…
Κι αυτός μες του παροξυσμό του
θα σου πει,
όπως οι κάθετες φιγούρες του Δομίνικου,
πότε κατηφορίζει η άνοιξη…
Εκείνος ξέρει,
την ασυνήθιστη σταγόνα των φύλλων…

Έμπειρος είναι
στις σκοτεινές γωνιές του σώματός του
να μην αδρανεί
Να ξεκολλάει το κορμί της έχιδνας
από τη θλίψη.

Εύσωμος είναι μες την ομορφιά
και δεν τρομάζει
Αντιστέκεται με το αληθινό του προσωπείο

Φαίδρος:

Βέβαια, το θέμα είναι να δοθείς
με παροξυσμό στον απέναντι κήπο
Και στο μπουκάλι το λικέρ
με ηδυπάθεια…
Μα ποιος σου λέει
πως η αλήθεια δε θα σου κρυφτεί
σαν τη διχασμένη γυναίκα;

Ομορφιά σου λένε…
και τρέχει το σάλιο τους
για να κολλήσουνε το ραγισμένο της
το προσωπείο…

Ελεονώρα:

Αν πάτησε το περί πλανημένο πόδι
εκεί που μύρισε καπνός,
ζωή γεννήθηκε.

Αν γκρέμισε το ραγισμένο σπίτι,
εκεί, πίσω απ’ εκείνα τα χαλάσματα
ωριμάζει το στόμα…

Φαίδρος:

Ήταν ωραία τα πρόσωπα μέσα στα φύλλα
Διεγερμένες οι φωνές που μίλησαν
μ’ ένα βαθύ αντίλαλο απ’ το παρελθόν

Παράθυρα για αισθησιακές παραισθήσεις..
Δεν ήμουν αυτός που ήθελα.

Ήμουν σαν το Χαλίλ το φακίρη
που πιάνει την καρδιά του
κι αλλού βρίσκεται…

Απ’ όσα γνώρισα,
αγνόησα το ελάχιστο παρόν.
Η χορωδία εδώ
κι εγώ απ’ έξω.

Ελεονώρα:

Του Άγγελο, θα του γνωρίσεις
από την πρώτη ματιά.
Κάνει σινιάλο στο φως
και χάνεται.
Στα μάτια του διαγράφεται
μια τέλεια ιστορία
για το μηδέν.
Στα μάτια του διαγράφεται ο πόθος
για την εξαίσια στάση.

Περπατάει
και φέρνει πάνω του το λιμάνι….

Ο έρωτας, είναι μια σκάλα
που ενώνει ένα κενό, είπε
κι αυτό το ξυπνητήρι
με τα φωσφορίζοντα γράμματα
χοροπηδώντας στα γυμνά παράθυρα,
ξυπνάει το Σύμπαν.

– Ε, συ ο Μεταφραστής,
μέσα στα σπλάχνα του προμηθέα
ρίξε τις λέξεις…
Τώρα ονομάζεσαι Αλχημιστής
κι ο έρωτας μια αλχημεία
που σε μετέβαλε σε φως…

-Ε, συ ο Αλχημιστής,
κράτησε τη χρυσή φωνή,
πάνω απ’ αυτόν τον άρρωστο καιρό.
(0 έρωτας μας έδωσε τη μοναδική σημασία,
ο παλμός που γεννιέται
και πολλαπλασιάζεται,
η συνέχεια του σώματος
μες στην ευτυχία
κι αυτό το κομμάτι θάνατος
που μας φώτισε μαυρίζοντάς μας.) Πάμπλο Νερούντα
0 Έρωτας μας χάρισε τ’ ασώματα χέρια
για το ψηλάφισμα του φωτός

Φαίδρος:

Το πέλαγο το τριγύρισα…
Τι είναι η θάλασσα χωρίς το καράβι;
Αν δε σηκώσεις την άγκυρα,
δεν πας πουθενά.

Εψές που λες Ελεονώρα,
ξάπλωσα πάνω στο κατάστρωμα
κι ονειρεύτηκα πως ξαναγύρισα στη στεριά
σαν ονειροφαγωμένος εξάντας
που συσπειρώνεται μες στη ζωή.

Ελεήμων ζωή,
με τα μεγάλα στήθη
που σου γεμίζει το στομάχι
επιτάφιες πέτρες.

Κι εσύ το βλέπεις
μα πρέπει να γυρίσεις κοντά της
γιατί χωρίς το σκαλοπάτι του σπιτιού σου
είσαι ένας μικρός ξενιτεμένος
που δε λησμόνησε…

-Ταξίδεψα τριάντα δύο χρόνια.
Πέρασα περιττές κι’ ανώφελες ταλαιπωρίες
Απεκόμισα μιαν ασχημάτιστη ωκεανογραφία.

Λυπάμαι που δεν έχω ένα κορμί
για να δεχτεί μια σφαίρα απ’ τη ζωή
και να τραγουδήσει

Λυπάμαι που δεν είμαι το κορμί
Μίας αμετακίνητης πρωτεύουσας…

-Ταξίδεψα για τη Χίμαιρα
που δε θα συναντούσα
μέσα στην ερημιά και στην ηχώ της
Μέσα στο αβέβαιο κάλεσμα…

Τα συναισθήματα του,
ήταν μια ουρανοκατέβατη παρτιτούρα
που την έβλεπε και ξεκαρδιζόταν
για τις λαθεμένες γραμμές της
και τ’ απόκοσμο κλίμα.

Η σκέψη του φορούσε,
το δικό της νυχτικό
μ’ ένα ωραίο παραπλανητικό
άρωμα μαρουλιού
που τον οδηγούσε,
σε προκατασκευασμένα πρωινά…

Ελεονώρα:

Χωρίς τ’ αγαπημένα σου φτερά,
χωρίς τα μαγικά σου τα λυχνάρια,
δεν είχες τίποτα να πεις
για το κορμί της σιωπής.
Για το φαινόμενο που βρίσκεις
και χάνεις τα λόγια σου…

Κατέστρεφες, μια φλέβα ουρανού
ρε τη γυμναστική σου στη σκάλα.
Κανείς δεν κατάλαβε.
Στα παντοπωλεία πουλιούνται
εδώδιμα τονωτικά…

Τα επτά κρυφά μας μάτια
αλέθονται
στο γρανάζι μιας μηχανής.
Βγαίνουμε στην τυφλή πλατεία.

Πραματευτάδες εμπορεύονται υδράργυρο
και πουλιά
κάτω από τον ηλικιωμένο ήλιο.

Το μεγάλο ποτάμι,
φέρνει επάνω μας κομμάτια καραβιών
που δε συναρμολογήσαμε
μπήγοντας μες την άμμο
χαμένα ξύλινα πουλιά.

Πραματευτάδες τεμαχίζουν
άλογα με φτερά,
κάτω απ’ τα μάτια
του μεγάλου μας Προγόνου
του Πιλάτου…

Η ευθύνη, είν’ ένα μπαλόνι
που ταξιδεύει στον ύπνο μας…
Το πρωί το ξεχνάμε
σαν ένα ακατοχύρωτο όνειρο.

– Φαίδρε, ήμουνα ξεντυμένη απ’ τη μιζέρια
Ένα εξαίσιο ρολόι σταματούσε
μέσα στις πρωινές τις ώρες
<ι ερωτευόμουνα,
το πρόσωπό του καραβοκύρη
και το χλωμό υπερωκεάνειο
που ταξιδεύει με τ αναστημένα βρέφη,
μέσα στο αίσιο πέλαγο
σαν την ειρήνη…

Τραγουδούσαν οι μάνες
όπως την ώρα που αρχίζει η δουλειά
για μιαν ανάσταση.

– Η λύπη σου σε νικούσε,
Ήσουν ωραίος στη θλίψη.
Κι ανάμεσα μας, ήταν μια βεβαιότητα Φαιδρέ,
σαν το κορμί που πείθεται
όταν ξερνάει τα πάθη του
σαν τη φωνή που εκπέμπει την άγνοιά της
για να ξεχνάει…

Ελεήμων ζωή
με τα φιλήδονα χείλη
που σου παίρνει ό,τι έδωσε —

-Τα καράβια γυρίζουν.
Κουβαλούν τα λιμάνια
κι ολοκαίνουριες τις πνιγμένες παρθένες.

Έφηβη της ημέρας
θαλασσινή φωνή

έξοδος
από ετοιμόρροπο λαιμό
είναι η ποίηση…

Φαίδρος:

Μια μέρα, θα ρθει μπροστά μου η ηθική
και θα γελάσει.
Θα μου δείχνει ακόμη
τη μια μονάχα όψη.
Οι άλλες που κρύψαν τη χαρά
η την αλήθεια,
ξεχνιούνται σ’ ένα μακρινό
ανεξερεύνητο χωράφι.

Αν μέσα απ’ άγρια χορτάρια βγαίνοντας
τραγούδησα
κι από ξερά καλάμια
πέρασα τη φωνή μου,
εκείνα τα πουλιά στα κεραμίδια μου
το γνωρίζουν.

Ψάχνοντας αν ξεδίψασα,
το τραγούδι μου θα τ’ ομολογήσει.

Μέσα σ’ αυτό το ανεξερεύνητο χωράφι,
φώναξέ μου Ελεονώρα, εκείνο το πικρό
μυστικό της άγνοιας…

.

ΕΓΕΝΕΤΟ (1987)

ΕΓΕΝΕΤΟ Ι

Γιατί να,
προσχωρήσαμε στον καρπό τον αθέατο
που πολλοί,
τον ονόμασαν όνειρο.
Τούτος πάλι σαν ωριμάσει το σπόριο του ρίχνει στη γη
και την ουσία του σκορπίζει στην ατμόσφαιρα.
Κα ξανακαρπώνεται σ’ άλλες συνθήκες.
Πολλοί, τον ονόμασαν γυρισμό ταμ ανθρώπου
που παντού, το ίδιο δίνεται.
Γιατί σαν την αγάπη, δίκαιος δεν είναι…
Δίνεται παντού
και δε καθαρίζεται
Κινεί.
Και πολλοί από μας είπαν:
Ας τον ονομάσουμε ζωή.
Ας τον ονομάσουμε Είναι.
Κι ας μην ταιριάσουμε το δίκιο
πλάι στο καλό
Αλλού φωνάζει το ένα
κι’ αλλού μας γνέψει τ’ άλλο
Γιατί δίκαιοι πολλοί ήταν από μας
Καλοί δεν ήταν.
Πολλοί φως εγνώρισαν
πως η αγάπη δίκαια δεν είναι.
Δίνεται παντού
το ίδιο….

Ας γίνω λοιπόν
αυτό που δεν είμαι!
Ας ξεχάσω
πως ήμουν καλεσμένη
σε συμπόσια με βροχές,
σε βουβές συναυλίες
γεμάτες σκιές.
Φορώντας τις πλάνες
ας κρυφτώ
μες σε σωρούς ζεστής στάχτης
οδυνηρής…
…Κι ύστερα των πυκνών δέντρων
το φύσημα
…Κι ύστερα… πάλι
η ανάσα η πρώτη….

20—4—83

Τούτα τα τσιμεντένια καλούπια,
σπάζουν μόνο με σεισμούς
ή με διαστολές αισθημάτων εκρηκτικές.
Για να διακλαδίζονται ρωγμές
με τρομερά κυκλώπεια άνθη παλαιολιθικά.

29—5—83

Κι’ ας μου είχες πει:
-Όταν ανάψεις τη, φωτιά,
ετοιμάσου
να μαζέψεις; τη στάχτη.
-Όταν κρατήσεις τα χελιδόνι,
ετοίμασε το κλουβί.
-Όταν πυροδοτήσεις την ιδέα
γίνε ο στόχος!..

9—6—81

Το ποίημα
ήταν η ώριμη στιγμή
που το φως
έμπαινε στο σκοτάδι.
Η γόνιμη πράξη
της διαστολής
της καρδιάς μας.

3—6—86

Μια φτυαριά ήλιο σκόρπισε.
Κι’ όποιος
το φωτεινό κόκκο άρπαξε
άντεξε στο σκοτάδι,,
σαν τη μύχια φωτιά
στην άβυσσο.

8—8—83

Σκέφτηκες, να υψώσεις το χέρι.
Να κτυπήσεις την πόρτα.
Μια λέξη ν’ ακούσεις.
Να δώσεις απάντηση.
Και ίσως δε σκέφτηκες
όταν ανοίξει τούτη η πόρτα
πιστοποιώντας την ταυτότητά σου,
χάσεις ξανά το πρόσωπό σου στον καθρέφτη.
Τι θ’ απαντήσεις τότε
στους λιποτάκτες που γελούν
και δε κτυπήσανε ποτέ
τούτη την πόρτα;

2—11—81

Θυμάσαι;
Το τελευταίο θραύσμα του χεριού μου
άρπαζε το σκοινί
κτυπούσε μια καμπάνα.
Στο σκουριασμένο λεωφορείο,
και τ’ απολίθωμα, μου ακόμη
έψαχνε τους δρόμους
για κείνο που χάνουμε.
Σε κάθε γωνία, περίμενε τ’ ασθενοφόρο.
Μας έλεγαν πως
για μια ελάχιστη ελευθερία
πρέπει ν’ ανέβεις επάνω.
Πρέπει να μπεις στο σκοτάδι
για να βγεις στο φως.
Θυμάσαι τις κρυφές κραυγές
που σε ανάγκασαν ν’ ακροαστείς;
Κάτω υπάρχει πλάνη,
κ’ η αβεβαιότητα σε τούτο το σκοινί.

28—2—82

Εσένα,
σου ‘μεινε μόνο το πρόσωπό σου.
Αυτό που χαμογελάει
αυτό το συγκαταβατικό.
Απουσιάζεις όταν μιλούν
απουσιάζεις όταν κοιτούν,
υπάρχεις μόνο
στη ψυχή των πραγμάτων τους
σα σπίθα έτοιμη, ν’ ανάψει.
Μα θ’ ανάψει;

24—4—84

Όταν σκάβεις, σκάβεις το χώμα
γύρω απ’ τη ρίζα,
έλεγες,
η ρίζα πάει βαθιά…
Τα κλαδιά, παίρνουν τη στάση του ύψους
Και τ’ ανθρώπινο έτσι…
Όσο πιο πολύ βυθίζεσαι στο χώμα
αρχίζεις και χάνεσαι στο φως.
— Δίκιο έχεις.

19—6—84

Τρύπια η ψυχή σου στον άνεμο….
Κι’ εσύ που τη στολίζεις
με καινούργια μάτια,
εσύ είσαι ο δήμιος.
Ανοίγεις τους δρόμους
κόβεις τα σκοινιά,
ετοιμάζεις μια θέση
στην παγίδα.
Όταν βγάλεις τα χέρια
έξω απ’ τα κάγκελα,
δυο μικρά κόκκινα πουλιά,
όλα τα μάτια σου!
αντιμέτωπα
στο φόνο…

4—3—82

Άντεχε η ρόδια
των δρόμων τη διάβρωση
με τον τρόπο των πουλιών.
Ιπτάμενη ρόδα
στο τοπίο μιας τίγρης
σέρνοντας
τεχνητές ώρες,
με τον τρόπο των πουλιών
άντεχε.

2—10—86

Ο λωτός
ανάμεσα στα επικίνδυνα
μανιτάρια,
πρέπει ν’ αποδώσει
μες από εισπνοές θανάτου
τη ζωή.
Δεκτικός στη σκευωρία
του αφανισμού του,
εξαϋλώνεται
μεταβάλλοντας τα μανιτάρια
σε ασημένιους λωτούς.

30—9—86

Στις στάσεις των λεωφορείων,
στις στάσεις των φαναριών
και κει ακόμη
γινόταν τα μαλλιά σου
φύλλα των δέντρων
τα μάτια σου φως
Θάλασσα το χαμόγελό σου.
Κι’ έλεγα τ’ όνομά σου
όνομα οδυνηρό.

6—10—82

Στα μάτια σου,
οι βαθιές αποστάσεις.
Διαρροές του φωτός
και αφαίρεση.
Τι γυρεύεις αδελφέ μου
μέσα στο τέλμα του καιρού;
Μέσα σε κοσμικά δωμάτια
ενορατικός και διαιρεμένος
με την ύλη φορτίο
πάνω στις διόδους των ματιών;
Τι γυρεύεις ελεύθερος απ’ ενοχές
στις ενοχές των καιρών;
Ελεύθερος σ’ όλες τις διορατικές
αποστάσεις των ονείρων
με την ύλη φορτίο;

12—6—86

Η βραχνάδα στη φωνή σου
μαρτυρία
πως κάνεις δε σ’ άκουγε
ή πως έμεινες στη βροχή
προσπαθώντας
να γεμίσεις μια στέρνα,
Σημάδι απ’ τον παλμό της σταγόνας;
Κείνοι που πέρασαν δίπλα σου
άδειες κόγχες,
άνυδρα σώματα,
άκουσαν βήχα.
Είπαν,
ξερνάει αίμα!
Έφυγαν.

Επέστρεφαν
δίχως σημαίες.
Παίρνοντας ή λεηλατώντας
δεν ανακάλυψαν ποιοι ήταν.
Επέστρεφαν μ’ ένα κουφάρι πρόοδο
και τη γνώση του κάτεργου.
Απορημένοι.
Έτσι που αλλάζαν τις εποχές
μεγαλώναν μια πλάνη
μίκραιναν τα κενά της σήψης.
Επέστρεφαν μ’ απουσίες
και δίχως πρόσωπα.

6—10—82

Αιχμάλωτο φρένο
στο βάθος του είναι σου
κόσμε, λειτούργησε.
Η νύχτα,
σκοντάφτει στη νύχτα
κι η μέρα αρπάζει
πηλό και νερό
να κτίσει το φως.
Τελευταίο λεπτό,
στον αιώνα αντιστέκεται
αιχμάλωτο φρένο.

9—1Ο—86

Γύμνασε τη φωνή σου
ποιητή.
Η ακοή αρρωσταίνει.!..

Οι βάρβαροι κέντρισαν
την έγκυα μέρα.
Αλλά το αίμα στο μπετόν
γεννάει λουλούδι.
Ηλίανθος ο Βασιλεύς!

24—9—86

Υπάρχει η φωνή μου
έστω η φωνή μου
συντριβή από λέξεις
αρχίζει και επεμβαίνει
το τίποτα.

Ψάχνω μέσα στο τίποτα.
Αυτορωτώ κι ανταπαντώ.
Ανασαίνω δημιουργία.
Κατ’ σαν εισπνοή, εκπνοή
ή κάτι σαν αυτόχειρ…
Ψάχνω το τίποτα
ή το αυτοτίποτα.

Κείνο που μεγεθύνει
τον ονειροκαρπό
κι ο σπόρος του ανθρώπου
υψώνει

24—6—85

Στο παράθυρο,
η εξόριστη στάθηκε γυναίκα.
Πως υπάρχει στην πλάνη
είπε
κι έκλαψε.
Στο τζάμι,
τ’ αχειροποίητο ποδήλατο,
των πραγμάτων την άφθαρτη: οδήγησε
σ’ άυλη γέννα.
Πως υπάρχει στην πλάνη είπε
Στου καθενός τη μυθόχωρα
Η αειπάρθενη αυτή
αλήθεια.

Πολλοί στο τέλος πλανήθηκαν και δικαίωναν το εγώ τους
λέγοντας.
Η πλάνη είναι αυτοσυντήρηση
Η αυτοσυντήρηση έμφυτη.
Η πλάνη;
Κι άλλοτε Αλήθεια το ονόμασαν κι άλλοτε Ψέμα.
Και γονατίζουν
εμπρός
απ’ το αίνιγμα
που το ονόμασαν
Γνώση.

8—6—86

Πολλοί από κείνους, ενήλικοι, φύγαν στη χώρα
της καρδιάς,
Μες στο τοπίο του Ναού όπου κλεβόταν
άτρωτη η, Γνώση.

8—6—86

ΕΓΕΝΕΤΟ II

Να κατεβάσω τον πηλό στην υγρασία!…
Να στήσω τ’ αυτί μου στα χείλια της γης.
Να στηρίξω το μάτι στη τρύπα.
Έρχετ’ η μέρα όταν τη δεις.
Όταν ανοίξεις το ντουλάπι και ξεχυθεί
η μυρωδιά της μούχλας σαν αμαρτία…
Όραση των αοράτων! Όραση των ορατών!
Διψάσαν οι ώρες. Πείνασ’ η φωτιά.
—Ρίξε νερό, ρίξε και ξύλο.
Μη ξοδεύεις σταγόνα, μην πετάς ροκανίδι.
Το περίσσευα σου κηρύσσεται ιερό!
Θάρθσυν στη πόρτα τα παιδιά!
— Ορκίσου πως θα μοιραστείς το ψωμί σου
ως το τελευταίο ψίχουλο.
— Ορκίσου πως δε θα πεινάσεις ώσπου να χορτάσουν.
Καθάρισε το τραπέζι. Κόψε τη φλέβα της καρδιάς.
Σήκω! Tο ζυμάρι πλάθεται πρωί κάτω απ’ άγουρο άστρο
Και το προζύμι κηρύσσεται ιερό!
Ξεκινάμε!…
Ώρα μηδέν και ώρα πρώτη.
Η συμφωνία του φωτός ε γ έ ν ε τ ο !

Και εγένετο;
η ουσία της πέτρας
κι ουσία του πέλαγου
η νεφέλη των άστρων
κι η λευκότης της άμμου
φωτιά.

Κι’ αγρύπνησαν γυναίκες
με την πύρινη αίσθηση:
αφανίζοντας
τη, μετέωρη πλάνη.
Και εγένετο,
η ζωή των νεφών
απ’ τη καύση
και στα νέφη,, ο τρελλοί εραστές
του νερού
με τ αμείλιχτα δάχτυλα
ορίζουν
θανη
στην προδοσία!

Και εγένετο,
η απόχρωση των βλεμμάτων λευκή
και η δύναμη των χερών
μες το χάος.
Και είπε: Τώρα, αποσπάσου
ποιητή
με τη γεύση του ανέμου
στο σώμα.
Νίκησες είπε’
νίκησες με ρομφαία
το μάταιο!
Λαμπαδοφόροι στον ορίζοντα
χαμογελούν,
αργοκίνητα υψώνοντας
το ρ α π τ ρ ο .

Έρχεται η όραση, των νεογνών
μες απ’ το μάτι του περιστεριού
και την καρδιά του ελαιώνα…
Το ελάφι, γνωρίζει τη σκέψη
του άλλου ελαφιού
και δακρύζει μόνο
για το σκοτάδι.
Θα μιλήσει
σιωπή με σιωπή.
Πένθος με πένθος.
Ζωή με ζωή.
Έτσι γεννιέται αγάπη.

Και φώναξα:
Φίλοι μου, τραγουδήστε στα ελάχιστα∙
των μεγάλων η αίσθηση μικραίνει.
Φίλοι μου, τραγουδήστε
στην καρδιά ταυ συνοδοιπόρου σας
την κραυγή της φωτιάς∙
των μεγάλων η αίσθηση; μικραίνει.
Και η σταγόνα του ιδρώτα σας
θα σας ανταμείψει.
Αυτή, μέσα στο νούφαρο του σκοταδιού
αγρυπνάει.
Αυτή μες το παράφορο μάτι
της αγάπης
γίνεται πηγή.

23—9—86

Με το φτερό του αγγέλου
στην αόρατη σάρκα
μέσα στον αίθριο αιώνια,
ανένδοτη
σ’ επιστροφές
και τ’ αγέρωχα μάτια των πουλιών
που αποδημούν
σε μεστό καλοκαίρι

— Ετοιμάσου
μου είπες.
Ο κόσμος μετακομίζει
στο φως.

— Μάζεψε τις απορίες
της ζωής μας
ο κόσμος αύριο
μετακομίζει στο φως.

21-9—86

Όμοια γνώση
γνώση της ειρήνης.
Διαβρωμένοι ορίζοντες
τον καρπό συντηρούν
στη ρυτίδα.
Το αιώνιο σπέρμα
ταριχεύοντας
στον ευθύβολον άνεμο.
Κείνον που θ’ αντέξει
να σταθεί
σε όμοιο σημείο.

Αργά οι Καιροί μας πηγαίνουν
στον προορισμό μας
Κι’ η γη μας, ωριμάζει
κάπου αλλού, τον αιώνα.

21—9—86

Κι’ ίσως,
να βρούμε τη συνθήκη μας.
Ο καθένας χωριστά
σε άλλη θέση.
Ανάλογο άνεμο
στον ανάλογο χρόνο
ή συνεχή παροχή
φόρτισης κι’ εκπομπής.
Αυτή η ροή άνθρωπος
χρειάζεται τη δική του διάσταση.
Αλλιώς πεθαίνει.
Γι’ απτό πεθαίνει
αναζητώντας τη συνθήκη τού
ναι ευδοκιμήσει.

31—3—86

Η μήτρα
εγκυμονεί την πηγή,
την πηγή δύναμη
την πηγή πνεύμα.
Εγκυμονεί τους ανθρώπους
ραντάρ
που θα περιφέρονται ισχνοί
κι’ άφωνοι
με τον εξαίσιο μόνο πομπό
αγάπη.

26—2—85

Το βασίλειο των ονείρων
ηλεκτρίζουν τα παιδιά.
Δεν έχουν γνώση
δεν έχουν αμφιβολία
εμπιστεύονται στην εμπειρία
των Ουρανών,
ρεμβάζοντας την αγάπη…

Τα παιδιά
κρεμασμένα στο σύννεφο,
τη γαλήνη φωσφορίζουν
των αναστημένων.

Κι’ οι αναστημένοι,
φορτισμένοι την έκσταση
πατούν σ’ ένα λευκό
ειρηνικό παράθυρο.

Έχουν κι’ όλας
μαζέψει τη σκάλα
δε μας γνωρίζουν.
Στα πρόσωπα μας
μίσησαν το θάνατο.

6-12-85

Οι λέξεις, δε σε προεκτείνουν
Επιμένεις ν’ ακούς τον εαυτό σου
σε άλλο πεδίο.
Επιμένεις “να διασκορπίζεσαι
αόρατος σπόρος
σοφία σιωπηλή
σοφία «τη φύση
αβεβαίωτη…

Και επειδή δεν
δεν είσαι η φύση σου
θα μιλήσεις.
Επειδή είσαι αφαίρεση
κι’ έχασες το βάρος.
Επειδή δεν έχεις λέξεις
που να γίνονται σφαίρες…

28-2—85

Σκλάβοι πολιορκούν τους δρόμους
Με τα λευκά πανώ των απελπισμένων
με τα παρθενικά βλέμματα των; διψασμένων.
Σταματήσαν την κίνηση
των φθοροποιών υπερήχων
και τα χιμαιρικά κλάξον
των μεταμφιεσμένων.
Σκλάβοι, με τα μεταμορφωμένα
φωτεινά χέρια
και τους ασπάλαθους
φόρους ψυχής
με τα γυμνά αφυδατωμένα σώματα
αναδύονται απ’ τα όνειρα τους.
Διαμαρτύρονται.

20—3—86

Χρυσά των ήλιων
σε πιθάρια μαγνητικά
κατρακυλούν στους δρόμους.
Σ’ αγκαλιές φθοράς
σπάζοντας
δείχνουν το Α λ λ ο.

21—3—83

Στο δωμάτιο των εγχόρδων
οι ρυθμοί από σιωπές…
Εκπομπές της ζωής
παράθυρα ανοίγουν
στη γνώση.

Λειτουργούν οι Καιροί
με ανθισμένους βραχίονες.

Κι’ εσύ μες την παλάμη,
τ’ ουρανού,
μαζεύεις
τα νέκταρ των χειλιών τους.

Αθώο νέκταρ
ασυνείδητο!
αχ τι γυρεύεις εσύ ο κλέφτης
μέσα σε τούτη την ακολουθία;

9—9—86

Κείνοι ραντίζουν τη φθορά. Κόκκινη βροχή πάνω στη σκόνη.
Απλώνουν τη γραμμή του οδηγητή. Νικητές του αιώνα.
Τσακίζουν το δόκανο μέσα στην έκρηξη της ζωής
μες στην πηγή του πόθου για μετάβαση
στην όχθη μιας άλλης οικουμένης.
Αυτοί οι παρθένοι της γης, αντέχουν ακόμη∙
μες στο σκληρό κέλυφος της απραξίας.
Με τα δόντια στο τζάμι
με την ακοή στο τύμπανο,
αφουγκράζονται την ώρα.

8—9—86

Κι’ αυτό το περιπόθητο
φάντασμα, του κορμιού τους
αραγμένο στις ρίζες των ωκεανών,
βλάστησε τους ψηλούς αφρούς
και κάρπισεν ήλιο.

7—8—83

ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ

Τι γνωρίζει το ψάρι για το νερό
που μέσα του περνά ολόκληρη
τη ζωή του;

Αλμπερτ Αϊνστάιν

Ο Νικόλας ήτανε τρομοκράτης.
Το· πρωί που ξυπνούσε
γυρνούσε γυμνός και ξυπόλητος.
Άπλωνε στο χώμα σημαία
απ’ άφθαρτη ύλη
κι’ άφηνε μέσα σκέψη
ζωντανή σκέψη.
Έπλαθε σφαίρα
’Ύστερα. στο λεωφορείο, στο τραίνο,
στο σταθμό,
όπου σε συναντούσε
ανατίναζε την ψυχή σου.
Ο Νικόλας ήτανε τρομοκράτης
του σκοταδιού.
Ήξερε την τέχνη του πυρός.
Μια μέρα
έβρεξε το πρόσωπό του
μ’ εύφλεκτο υγρό
αποπειράθηκε να δημιουργήσει
καλλίτερα.
Έγραψε στη σημαία:
«Αμφισβητείτε τ’ αποφθέγματα των σοφών
και τους νόμους.
Αφουγκραστείτε τους νόμους των Ρευστών
Μισείτε τ’ αγάλματα
Αμήν»
Κι’ ανατινάχτηκε.

Για κείνον,
η ζωή, ήταν
ένας περίπατος
κάτω απ’ τον ήλιο.

Για κείνον
η ζωή ήταν,,
ένας καφές
μες τη πλατεία του μεσημεριού.

Για κείνον
η ζωή ήταν,
να βγάλει βαρκάδα τη σκέψη.

Έμενε τελευταίος….
Δεν ήθελε ‘να πάει μαζί τους
Ήταν αλλεργικός στην ασφυξία.
Είχε συνηθίσει
μια πατρίδα δίχως δρόμους
κτίρια τοίχους, κάγκελα
ή αλυσίδα.
Έτσι,
έμενε μετέωρος
σε έναν ήχο
κι αυτόν μυστικό….
Δεν δεχόταν την αποπλάνηση
γιατί είχε την δική του
πλάνη.

Τώρα θα παραδοθεί.
Όλα τον προδίδουν.
Μπαίνει στο κάδρο.
Από κει μπορεί να χαμογέλα
με κείνο το χαμόγελο
της γνησιότητας της στιγμής.
Με κείνο το σχήμα
που καθορίζει το χρόνο
δίχως την προδοσία
της αλλαγής….

Κι’ ίσως τη νύχτα,
συνηθισμένος
στο μεροκάματο της σταγόνας,
μετακομίσει πάλι στον καθρέφτη.
Βιαστής των σχημάτων
θ’ αντέξει
στις αλλεπάλληλες εξορίες ;

Τελικά.
πάσχιζε να θυμηθεί….
Υπέφερε απ’ αμνησία.
Η παρθένα μνήμη
ήταν γι’ αυτόν μια ουτοπία
που ταυ τροφοδοτούσε
όχι το γεγονός της ζωής
μα της λήθης.

Λυπόταν την κάτοψη του σπιτιού του.
Το κενό των γωνιών.
Κατά καιρούς,
του γινόταν μία κατάσχεση,
αγαπημένων πραγμάτων.
μα εκείνος δε θυμόταν
τι χρεωστούσε
ή γιατί συνεχώς
ήταν χρεωκοπημένος.
Ίσως γι’ αυτό
υπέφερε από αμνησία.

Εξ αιτίας αυτής της αμνησίας
ζητούσε αμνηστία.
Να του δοθεί η χάρη.
Να τον αφήσουν επιτέλους
ε λ ε υ θ ε ρ ο
να θυμηθεί
Ετούτο πάλι το κελί,,
είχε μια πόρτα άνωθεν
κι’ αυτός εκήρυττε σιωπή
χρεώστης των πάντων
θα καταλάβει εκείνο
π ο υ τ ο υ ε ίχ ε δ ο θ ε ί ;

Πώς να αποδείξει
ότι ήταν αθώος;
Μαθηματικά
τον καταδίκαζαν.
Έπρεπε να ζητήσει συγνώμη
για την ε ν ο χ ή
που είχανε τετραγωνίσει
στη ζωή: του…

Εκστασιαζόταν όταν του άνοιγαν τη πόρτα.
Την προσπερνούσε.
Του δίναν λευκές λέξεις
ρευστά ρήματα
να ντύσει τον πηλό
των προσώπων του.
Του δίναν την αθέατη δάφνη των ουρανών.
Οπισθοχωρούσε.
Ήταν ρακοσυλλέκτης.
Αφιλόδοξος.
Τίποτα δεν μπορούσε να υποδυθεί
εκτός απ’ τον πηλό
των πραγμάτων…

10—3—86

.

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

ΓΚΕΡΑ (2020)

ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ

Οι άγνωστοι αφανείς ήρωες των χωριών του κάμπου και της ορεινής περιοχής που προσπαθούν να επιβιώσουν αντέχοντας την πείνα, την εξαθλίωση, τον εξευτελισμό και τη βία της τρίτης βουλγαρικής Κατοχής στη Θράκη (1941-43), επί σκηνής.
Πτυχές της εμπειρίας του μέσου ανθρώπου, άγνωστες καθημερινές στιγμές μέσα απ’ τα μάτια των απλών ανθρώπων της αγροτικής κυρίως περιοχής της Ξάνθης, μαρτυρίες γεγονότων όπως τα βίωσαν και όπως πέρασαν από γενιά σε γενιά, μαρτυρίες που δεν έχουν λεχθεί, αποσιωπήθηκαν ή χάθηκαν στη ροή του χρόνου.
Λέω πως η σκέψη μπορεί να μεταβάλλει τις εικόνες απ’ το παρελθόν. Να μετατρέπει την αλήθεια σε όνειρο, σ’ αυτό που θέλουμε ή δεν θέλουμε και να την απωθήσει ή να την εξαφανίσει. Αλλά και την ίδια τη στιγμή του γεγονότος να τη χωρίσει, να τη σπάσει στα δυο. Σ’ αυτό που συμβαίνει και σ’ αυτό που δεν συμβαίνει. Να πλάσει 8υο στιγμές παράλληλες μέσα στον ί8ιο χρόνο.
Αυτή η αυταπάτη εξαφάνιζε χρόνια την πραγματικότητα εκείνου του γεγονότος. Έκρυβε από το 8ιεσταλμένο κουκούτσι των ματιών του Παναγή τον τρόμο και το άδικο.
Η αυταπάτη, αυτή η άμυνα. Μια επιβίωση είναι για μας που κουβαλάμε τη στιγμή την άδικη.
Τα κείμενα, μέσα απ’ τη λογοτεχνική αφηγηματική τους πλαισίωση, επιχειρούν να καλύψουν ένα σημαντικό κενό στην προφορική ιστορία της Θράκης, να ευαισθητοποιήσουν τον αναγνώστη στα γεγονότα της βίας και τις τακτικές του πολέμου, αλλά και να τον φέρουν κοντά στις πολιτισμικές και γλωσσικές μας παραδόσεις.

ΤΟ ΤΖΑΜΙ

Πρώτη απώλεια του πολέμου, η αλήθεια
Αισχύλος

ΠΑΓΩΝΩ ΑΚΟΜΗ, όταν θυμάμαι εκείνο το πηγάδι με τον Παναγή ανάσκελα στον πάτο, τα χέρια ανοιχτά, την τρύπα στο μέτωπο και τα μάτια διάπλατα στυλωμένα στο άνοιγμα του πηγαδιού, να κοιτούν τον ουρανό μες απ’ τη διαφάνεια του λιγοστού νερού. Τα μάτια ανοιχτά κι απορημένα να μας καρφώνουν, έτσι όπως ήμασταν σκυμμένοι γύρω-γύρω στο στόμιο του
κύκλου να τον κοιτούμε.
Καθρεφτιζόταν και το φεγγάρι άγουρο ακόμη στα μάτια του. Σουρούπωνε κι αναρωτιόμουν αν ήταν αλήθεια ή ψέματα εκείνη η εικόνα του φεγγαριού στα μάτια του, εκείνη η εικόνα που διαλυόταν όπως το νερό μέσα στις παραθλάσεις του.
Λέω πως η σκέψη μπορεί να μεταβάλλει τις εικόνες απ’ το παρελθόν. Να μετατρέψει την αλήθεια σε όνειρο, σ’ αυτό που θέλουμε ή δεν θέλουμε και να την απωθήσει ή να την εξαφανίσει. Αλλά και την ίδια τη στιγμή του γεγονότος να τη χωρίσει, να τη σπάσει στα δυο. Σ’ αυτό που συμβαίνει και σ’ αυτό που δεν συμβαίνει. Να πλάσει δυο παράλληλες στιγμές μέσα στον ίδιο τον χρόνο.
Αυτή η αυταπάτη εξαφάνιζε χρόνια την πραγματικότητα εκείνου του γεγονότος. Έκρυβε από το διεσταλμένο κουκούτσι των ματιών του Παναγή τον τρόμο και το άδικο.
Η αυταπάτη, αυτή η άμυνα. Μια επιβίωση είναι για μας που κουβαλάμε τη στιγμή την άδικη.
Έπαιζε και τότε το νερό με τις αισθήσεις μας, εξαφάνιζε μ’ έναν τρόπο μαγικό το πρόσωπο του Παναγή κι έφερνε εκεί απ’ το βάθος του στην επιφάνεια τα δικά μας πρόσωπα καθρεφτισμένα σαν σε διάφανο τζάμι. Το τζάμι που χώριζε και παράλληλα ένωνε με τη διαφάνειά του το εδώ με το εκεί, τη ζωή με τον θάνατο. Εμάς με τον Παναγή. Πότε τον εξαφάνιζε και πότε τον εμφάνιζε. Πότε αντανακλούσε όλους εμάς και ήταν σαν να ένωνε ή να διέλυε τον χρόνο.
Μια απατηλή διάφανη διαχωριστική γραμμή είν’ η αλήθεια, μια υποψία αμφίβολη που ποτέ δεν σ’ ελευθερώνει απ’ τις σκιές της. Όλα ζουν μαζί σου τη δική τους αυθαίρετη ζωή κι εσύ νομίζεις πάντα πως είσαι ο κυρίαρχος του παιχνιδιού, αλλά δεν είσαι.
Ένα ήσυχο απόγευμα του Απρίλη, του ’ 42, ήταν κι οι άντρες του χωριού μαζεμένοι στο καφενείο, κάπνιζαν και συζητούσαν. Αν και οι Βούλγαροι στην Κατοχή απαγόρευαν τις συγκεντρώσεις, μαζεύονταν πότε-πότε οι χωρικοί, έτσι για να αναθαρρέψει ο ένας απ’ τον άλλο. Ανυποψίαστοι κι αμέριμνοι ήταν. Καμιά περίπολος βουλγαρική εκεί γύρω, εκείνο το μουντό απόγευμα.
Αλλά οι χαφιέδες έδιναν κι έπαιρναν εκείνη την εποχή. Έβαζε η Οχράνα, η μυστική ασφάλεια των Βουλγάρων, δικούς της και κατασκόπευαν τα χωριά της Θράκης και της Μακεδονίας, αλλά και δικοί μας, σπιούνοι πουλημένοι για λίγο ψωμί, πρόδιδαν κάθε στιγμή, προκειμένου να σώσουν τη ζωή τους. Κάποιος τους πρόδωσε, λοιπόν, κι έτσι όπως κάπνιζαν αμέριμνοι κι έλεγαν
στα χωρατά τους ντέρτια και καημούς, ξεπρόβαλε στη γωνία απ’ το ύψωμα του χωριού ένα βουλγάρικο απόσπασμα που κατηφόριζε με ρυθμό.
Ήταν στην πόρτα του καφενείου ο Κωνσταντής και τρόμαξε. Μπήκε και φώναξε: «Έρχονται οι Βούλγαροι, τρεχάτε!».
Σαν να διέταξε ο φόβος κι ο πανικός ήταν. Βγήκαν έξω χωρίς να σκεφτούν κι έτρεχαν. Άλλος προς τα χωράφια, άλλος προς τα σπίτια, άλλος πίσω από δέντρα, στις αυλές. Αθώους και τρομοκρατημένους τους βρήκαν οι σφαίρες των Βουλγάρων που βλέποντάς τους να τρέχουν, τους πέρασαν για αντάρτες και τους θέρισαν.
Ως τα χωράφια τους κυνήγησαν κι ως τις αυλές. Μέσα στα ντάμια και στους αχυρώνες τους βρήκαν. Κι άοπλους προτού να βγάλουν άχνα, τους σκότωσαν.
Μονάχα ο Κωνσταντής γλύτωσε. Πρόλαβε και σκαρφάλωσε στο δέντρο που υπήρχε δίπλα στο καφενείο. Κρύφτηκε μέσα στις φυλλωσιές και είδε το κακό.
Ο Παναγής έτρεξε κατά τις αυλές και μπήκε μέσα σ’ ένα πηγάδι που υπήρχε εκεί κοντά, για να γλυτώσει. Αλλά τον είδαν οι Βούλγαροι, έσκυψαν, κι όπως κοίταγε εκείνος προς τα επάνω, του την κατάφεραν στο «Δόξα Πατρί» με μια σφαίρα στο μέτωπο.
Σταμάτησαν οι πυροβολισμοί κι έπεσε η σιωπή. Αργά-αργά όπως σουρούπωνε, κι έφευγαν οι Βούλγαροι, βγήκαν οι γυναίκες του χωριού μοιρολογώντας και τσιρίζοντας, χτυπώντας στήθη, τραβώντας μαλλιά, με την ψυχή στα τάρταρα μάζευαν τα ξεψυχισμένα κορμιά. Τα περισσότερα νέα παλικάρια αθώα με την ψυχή ακόμη αζύμωτη, περνούσαν αδιάβαστα και μόνα τον σκοτεινό Αχέροντα.
Έτρεξε στο πηγάδι η Αντίκλεια, γυναίκα του Παναγή, έτρεχε ξοπίσω της κλαίγοντας κι ο μικρός Δημητρός, τριών χρονών.
Την πρόλαβαν και την τράβηξαν πίσω οι άλλες γυναίκες του χωριού, να μη δει στο πηγάδι βαθιά, να μη θυμάται, για να ’ ρθει πιο γρήγορα η λησμονιά.
Πετρωμένη τη γύρισαν στο σπίτι. Τα μάτια καρφωμένα αλλού. Τα χέρια σταυρωτά στο στήθος. Το κορμί πίσω-μπρος. «Ο Παναής;» ρώτησε. Μια μαύρη γάτα τρύπωσε απ’ την πόρτα την ορθάνοιχτη, πήδηξε στην αγκαλιά της, κουλουριάστηκε.
«Έφυγε ο Παναής», της είπαν, «πάει κατά τον κάμπο, θα γυρίσει». Έσπρωξε γρήγορα τη γάτα μακριά, κλαψούρισε εκείνη, πήρε τον μικρό Δημητρό στην αγκαλιά της, τον έσφιξε πάνω της τρέμοντας. Μια αιωνιότητα η στιγμή. «Θα γυρίσει» είπε ψιθυριστά.
Τρέξαμε τότε γρήγορα πίσω όλοι μαζί. Γίναμε κύκλος γύρω απ’ το στόμα του πηγαδιού, «Παναήηη» φωνάξαμε, μήπως και ζει, αλλά ξαναγύρισε πίσω ένα αντίλαλος κι ύστερα μια βουβαμάρα θανατερή.
Αντανακλούσε τις σκιές του το νερό και μέσα του το πρόσωπο του Παναγή παγωμένο. Έπεφτε μες στο κρύο νερό και το φεγγάρι. Τρύπωνε στα μάτια του, τα σκέπαζε. Βουτούσαν και τα δικά μας πρόσωπα ρυτιδωμένα στη διαφάνεια της στιγμής κι όλα μαζί, πρόσωπα, μάτια φεγγάρια, αίματα, μια στιγμή ίδια και ξέχωρη.

Ο ΤΡΕΛΟΣ

ΤΟ ΠΑΡΑΘΎΡΙ ΕΒΛΕΠΕ στην αυλή μας. Μικρό, λίγο πάνω απ’ το χώμα κι ασφαλισμένο απ’ έξω με χοντρά κάγκελα. Κάθε πρωί, χαράματα μαζί με τα κοκόρια, φώναζε και χτυπούσε τα τζάμια ο τρελός. Γυμνός, αξύριστος με γένια άσπρα και μαλλιά μπερδεμένα, έσφιγγε τις γροθιές του και χτυπούσε να βγει. Να σπάσει τα τζάμια και να φύγει απ’ τη φυλακή του. Σαν κατσιασμένο πρόβατο βέλαζε να βγει απ’ το μαντρί κι άφριζαν στο στόμα του οι λέξεις ποτάμι, αλλά τι έλεγε, κανείς δεν καταλάβαινε.
Τον είχαν κλειδωμένο και δεμένο στο μικρό υπόγειο δωμάτιο οι γιοί του και μόνο το πρωί τον έλυναν λίγο, για να ξεπιαστεί. Από τότε που τα ’χάσε κι έλεγε τον ουρανό κατσίκι, από τότε που ορμούσε σαν αγρίμι σε όλους, έτοιμος να τους κατασπαράξει, από τότε που ο φόβος διέταζε, υπαγόρευε, εξουσίαζε την ψυχή και το μυαλό του κι άρχισε να κρύβεται σε θημωνιές και ξεροπήγαδα και να τον ψάχνουν, από τότε που σερνόταν σαν σκυλί στο χώμα με λυγμούς και το ξερόγλυφε, άνοιγε τρύπες με τη γλώσσα και ψιθύριζε, εγώ δεν είπα τίποτα, εγώ δεν έκανα τίποτα, αυτοί φταίνε, από τότε τον κλείδωσαν στο υπόγειο δωμάτιο του σπιτιού οι δυο του οι γιοί, τον έκρυψαν απ’ τα μάτια και τ’ αυτιά του κόσμου, γιατί οι ψίθυροι έδιναν κι έπαιρναν στο χωριό.
Προδότης είναι, έλεγαν. Αυτός πήγε τους Βούλγαρους στα σπίτια του Γιώργη και του Αυγερινού. Αυτός μόνο ήξερε τους κρυψώνες με τις προμήθειες και τα χρυσαφικά.
Φίλος τους ήταν. Απ’ αυτούς τους φίλους που καραδοκούν να σε συντρίψουν για να επιζήσουν, όχι γιατί δεν μπορούν να επιζήσουν, αλλά γιατί στο αίμα τους η απληστία και ο φόβος κάνουν κουμάντο.
Σπιούνος είναι, ανάθεμά τον, έλεγε η μάνα μου και κοίταγε κατά το μικρό παράθυρο οργισμένη. Τον κρύβ’νε γιατί θα τον πετσοκόψ’νε οι χωριανοί.
Και τον άλλον, τον ακαμάτ’, τον βρήκαν μαχαιρωμένο μες στο χαντάκ’ ένα πρωί κι είπαν τάχατες πως τον έφαγαν οι Βουλγάρ’! Δικοί μας το ’καμαν. Θάρρεψε πως θαγλυτώσ ο σερσέμ’ς.
Μαθέφ’κε πως σπιουνεύ’ στους Βουλγάρ’, όσους έχ’νε λίρες και χρυσαφικά, για να παίρνει και τούτος τα μπαξίσια τ’!
Δυο-τρεις ήταν που πρόδιδαν στο χωριό. Καλό τέλος δεν είχαν οι μπάσταρδοι, έλεγαν οι αδικημένοι στο καφενείο. Διαόλου ράτσα, σουπιές.
Το ’χυσαντο μελάνι τους, μας μαύρισαν.
Ένας μόνο γλύτωσε. Τον φυγάδευσε η αδελφή στη Βουλγαρία. Τον έκρυψε μέσα σ’ ένα κάρο με τρόφιμα και κουζινικά που έστελναν οι Βούλγαροι για τους δικούς τους στα χωριά τους.
Φύγε, Αριστείδη να σωθείς, του’ λεγε. Θα σε σκοτώσ’νε δω πέρα, χαΐρ’ δεν έχ’ς.
Έφυγε ξημερώματα κι ο Αριστείδης κρυμμένος μες στα κάρα με τα τσουβάλια, ζωσμένος κάτω απ’ τα ρούχα του τις λίρες που οικονόμησε απ’ τους Βούλγαρους.
Τώρα, ο μπάρμα-Γιάννης κλειδωμένος στο υπόγειο πώς ζούσε ακόμη, ένας θεός το ξέρει. Τον είχαν δεμένο στο κρεβάτι με αλυσίδες οι νύφες και οι γιοί, για να μην τους ξεφύγει και βγει προς τα έξω. Περίμεναν να τον κομματιάσουν οι χωριανοί, γιατί τον φίλο του τον Αυγερινό που αυτός τον πρόδωσε, τον σκότωσαν οι Βούλγαροι εκείνο το βράδυ που τους πήγε κρυφά και τους έδειξε στον αχυρώνα τους γεμάτους τενεκέδες που φύλαγε κρυφά ο Αυγερινός μέσα στα άχυρα.
Φύλαγε εκεί τους καβουρμάδες για τον χειμώνα και σε κάποιον απ’ αυτούς, κάτω απ’ τα λίπη και τα κρέατα, είχε σκεπασμένες τις λίρες του ο Αυγερινός. Σημαδεμένος ήταν και μισογεμάτος ο πολύτιμος τενεκές κι ο μπάρμπα-Γιάννης το ήξερε.
Αυτός μισός είναι, να τον πάρω εγώ; Ρώτησε. Και του τον έδωσαν οι Βούλγαροι ανυποψίαστοι.
Έμπαινε κι ο Αυγερινός εκείνη τη στιγμή με το όπλο τεντωμένο κι απειλητικό, γιατί άκουσε μουρμουρητά στον αχυρώνα, και τον έφαγαν οι Βούλγαροι με μια μπαταριά.
Άρπαξε ο μπάρμπα- Γιάννης τον τενεκέ με τις κρυμμένες λίρες κι έτρεχε αλαφιασμένος στα σκοτεινά. Αλλά του ’ φαγε η νύχτα την ψυχή με τις ενοχές κι απολωλάθηκε.
Μετά από χρόνια, όταν πέθανε και τελείωσε, το ’ 44, η βουλγαρική Κατοχή στη Θράκη, έφυγαν οι γιοί κι οι νύφες του στην Αθήνα κι αγόρασαν μεγάλα ακίνητα κι ακριβά τροχοφόρα και καμάρωναν σαν γύφτικα σκεπάρνια στον ήλιο.

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

ΑΚΟΥΓΕ ΜΠΑΧ ΚΑΙ ΣΤΡΑΒΙΝΣΚΙ. Την άνοιξη του ’43 τον ερωτεύτηκα. Ήταν το ανοιχτό παράθυρο; Η σιλουέτα που τριγυρνούσε στο απέναντι δωμάτιο, αλλάζοντας δίσκους αργά αργά πάνω στο παλιό γραμμόφωνο;
Είχε φέρει κάτι δισκάκια μαζί του απ’ τη Βάρνα. Το γραμμόφωνο το άρπαξε από το καφενείο του χωριού. Κατοχή και κατέχω.
Και το νερό και τα άστρα και το γέλιο σου ακόμη, και τα σπουργίτια και τον ίσκιο σου και τις αστροφεγγιές σου.
Ιάβορ τον έλεγαν. Άκουγε κάθε βράδυ την «Ιεροτελεστία της άνοιξης» του Στραβίνσκι. Άλλοτε τα «Βραδεμβούργια» του Μπαχ. Τον ηρεμούσαν φαίνεται απ’ τ’ άγρια και τα θανατερά τριγύρω του. Όπιο κι ανεμόσκαλα.
Απέναντι ακριβώς. Το σπίτι χαμηλό στο χωριό. Μικρό. Τους έφεραν εκείνη τη χρονιά. Τρεις -τέσσερις ήταν με στολές αξιωματικών. Τον μπαρμπα-Σίμο στο πλυσταριό της αυλής. Στριμωγμένο. Χάνονταν οι άλλοι την ημέρα. Στο πλιάτσικο και στις συμφορές. Αυτός μπαινόβγαινε ήσυχα εκεί. Κανέναν δεν πείραζε. Ήρεμος σαν ήσυχο ποτάμι. Άνοιγε την πόρτα το πρωί. Με κοιτούσε. Τον κοιτούσα κι εγώ. Κουνούσε καταφατικά το κεφάλι. Το κουνούσα κι εγώ. Δυο τεράστια γαλάζια μάτια είχε. Θεό μου θύμιζε. Ουρανό. Δεν είχε πια νόημα η Κατοχή, ούτε η πείνα, ούτε ο θάνατος. Σκέπαζε η μουσική τη φρίκη. Σκοτάδι κι ονειρευόμουνα. Δεν είχε λόγο το αδιέξοδο κι η ενοχή κι ο διχασμένος εαυτός. Μπροστά στη δύναμη αυτή, η αθωότητα γυμνή.  Κι ο άνθρωπος ίδιος σ’ όλα του τα βάθη. Τα ξέχασα όλα.
Άφηνε κάτι δεματάκια στην πόρτα μας τις νύχτες αυτός, τυλιγμένα σε χοντρό χαρτί να μη φαίνεται μέσα. Λίγα τρόφιμα, κρυφά πίσω απ’ τη γλάστρα. Κάποιο πρωί ένα γράμμα. Λίγες κακογραμμένες λέξεις στα ελληνικά. Δύσκολα τα έβγαζα. «Έλα τω βράδη τω φράχτι τω κίπο», έγραφε. Φοβόμουν. Δεν πήγα.
Την άλλη μέρα το ίδιο. Και τις άλλες το ίδιο. Όλες τις μέρες το ίδιο. Οι νύχτες κόλαση και μουσική. Πάλευαν οι παράδεισοι με τις φωτιές, ώσπου πήγα.
Με κοίταξε βαθειά. Αναστήθηκε ο κόσμος. Η μουσική στο κεφάλι του, η μουσική στο κεφάλι μου. Έσμιγαν μυστήρια στον αέρα, χωρίς εξήγηση. Φοβάμαι, είπα. Μη χορεύεις τον θάνατό σου, είπε. Ό,τι πνίγεις, μαχαίρι. Έπαιζε ο δίσκος αργά «το πουλί της φωτιάς». Θα φύγουμε μαζί, μου είπε. Θα σε πάρω απ’ εδώ.
Το άλλο βράδυ φύγαμε. Κρυφά απ’ τη μάνα μου. Τίποτα μαζί μας. Μόνο τα δισκάκια του ο Ιάβορ σ’ ένα σακίδιο μικρό. Προδώσαμε πατρίδες κι οι δυο. Τον έψαχναν οι πολιτσμάνοι τους, με κυνηγούσαν οι δικοί μου. Μες στα βουνά χαθήκαμε. Μέρες και νύχτες με τα πόδια. Αγριέψαμε.
Κοντεύαμε Βουλγαρία, σύνορα. Ακόμη ελληνικά χωριά. Αντάρτες, νάρκες, πυροβολισμοί, ενέδρες, πώς τα περάσαμε; Τα μονοπάτια σκοτεινά τη νύχτα, χωμάτινα. Ανήσυχος ήταν ο Ιάβορ, κοντεύουμε, είπε, θα κρυφτούμε κι όταν τελειώσει αυτό το απάνθρωπο αστείο, θα σπουδάσουμε κι οι δυο μουσική στη Βάρνα. Εγώ θα συνεχίσω κι εσύ θ’ αρχίσεις.
Ξαφνικά μες στη νύχτα ένα τραγούδι. Κάποιος στα ελληνικά, φαντάρος, αντάρτης, τσομπάνος; Ποιος ξέρει:

Το σπίτι μου είναι θνητό
Το σπίτι μου είναι γυάλινο
Το φυλάει ένα αηδόνι
Το πιο σίγουρο απ’ όλα τα αηδόνια
Η σιωπή η η η …

Ύστερα ένα, α α αλτ! Τρέξε, μου είπε. Τρέχαμε σαν τους τρελούς. Πυροβολισμοί, φωνές, άγρια παραγγέλματα βουλγάρικα, μ’ έσπρωξε ο Ιάβορ στην πλαγιά. Κύλισα. Έμεινε επάνω αυτός. Ένα βήμα για να κυλήσει, να έρθει κάτω δίπλα μου. Δεν ήρθε. Άστραψε στη νύχτα σαν πυροτέχνημα. Μια νάρκη κι εκτοξεύτηκε στον αέρα. Η ζωή, είναι τέχνη της φωτιάς. Ένα πυροτέχνημα είναι. Διέγραψαν μια βίαιη τροχιά προς τα πάνω τα κομμάτια του, άφησαν έναν ψίθυρο συρτό οι σπίθες του, κάποιες νότες μεταλλικές σαν κρύσταλλο που σπάει στον αέρα, μουρμούρισαν τα διαλυμένα δισκάκια του κι ύστερα τίποτα. Σιωπή. «Το πιο σίγουρο απ’ όλα τα αηδόνια». Μια μυρωδιά τέφρας δίπλα μου μόνο. «Το σπίτι μου είναι θνητό», και λίγα θρύψαλα απ’ τα δισκάκια του στα πόδια μου.
«Η ιεροτελεστία της άνοιξης», σύντομη.
Εδώ στη Βάρνα που με βρήκες, αδελφέ, εδώ έζησα όλα αυτά τα χρόνια. Δούλεψα, σπούδασα μουσική, δίδαξα, έκανα οικογένεια, παιδιά, εγγόνια.
Μου έλειπε η πατρίδα, το χωριό, εσείς. Μου λείπατε. Πώς να γυρίσω πίσω; Όλοι εσείς, θα με σκοτώνατε. Όχι με τα χέρια, με τα βλέμματα, αδελφέ. Γι’ αυτό δεν γύρισα. Τι να ’κανα εκεί σε τέτοιο θάνατο; Ξεφτισμένο ημερολόγιο ήμουν πια. Κι ύστερα πώς θα σπούδαζα μουσική για τον Ιάβορ; Σας έβρισκα όλους μέσα εκεί, αδελφέ. Εκεί χτυπούσε η καρδιά σας. Ήρεμος κόσμος είναι η μουσική. Χαμόγελο, όταν δεν σ’ ακούει κανείς.

ΣΒΟΥΡΑ

Η ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, ΗΤΑΝΕ ΧΩΜΑΤΟΔΡΟΜΟΣ. Από τη μια μεριά χαλίκια. Άκουγα τα κάρα στις δύο τα ξημερώματα που κατέβαιναν απ’ τη Χρύσα για τα χωράφια. Τράκα-τρούκα, τράκα-τρούκ, πήγαιναν για τα καπνά.
Τα χωράφια ήταν προς τον Φόρο. Όλη εκείνη η περιοχή, χωράφια ήτανε προτού κτιστούν πολυκατοικίες.
Στον ανταρτοπόλεμο, πολλοί απ’ τη Μορσίνη, την παλιά Χρύσα και άλλα χωριά, αγόραζαν σπίτια εδώ στον συνοικισμό, στα προσφυγικά. Έρχονταν τα βράδια για να κοιμηθούν, γιατί κατέβαιναν τη νύχτα οι αντάρτες απ’ το βουνό και τους έπαιρναν.
Έτσι, βλέπαμε στη γειτονιά, μπροστά από μερικά σπίτια, τελάρα με καπνά. Την ημέρα επάνω, τη νύχτα κάτω στην πόλη για κοιμηθούν και να σωθούν οι ιδιοκτήτες τους. Τα καπνά της Χρύσας, βόλτες έκαναν, ανεβοκατέβαιναν ώσπου να στεγνώσουν και να πουληθούν.
Πολλά κάρα ανατινάζονταν στα χωριά, γιατί οι αντάρτες έβαζαν βόμβες στα χωράφια και στους χωματόδρομους.
Απέναντι απ’ τα σπίτια τα προσφυγικά, στην Περικλέους, ο Στρατιωτικός Τομέας (1ο γυμνάσιο Ξάνθης σήμερα), είχε τα φώτα του αναμμένα τις νύχτες και κάτι σαν ουρλιαχτά σκύλων ακούγονταν από μέσα. Έβγαινα περίεργη να δω τι είναι, δεν καταλάβαινα από πού έβγαιναν αυτές οι φωνές και ρωτούσα τον πολιτσμάνο που τριγύριζε εκεί κοντά, «τι είναι, τι γίνεται; γιατί φωνάζουν έτσι τα σκυλιά;» «Πήγαινε μέσα κυρία» μου έλεγε, «μην τριγυρνάς έξω τη νύχτα». Αργότερα κατάλαβα.
Αδελφός σκότωνε αδελφό. Άδικα έφευγε ο κόσμος. Διχασμός και τι έγινε;
Όλοι ένα έγιναν πάλι. Σβούρα.

.

ΜΟΣΚΩΒ ΣΕΛΗΜ

Γεωργίου Βιζυηνοῦ

(δράμα σε τρεις πράξεις)

Θεατρικὴ ἀπόδοση (1996)
Ἑλένης Δημητριάδου – Ἐφραιμίδη
Βραβεῖο Ἰπεκτσί 1999

http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/gewrgios_bizyhnos/o_moskwb_selhm_theatre.htm

Ἀντὶ προλόγου
Πολλὲς φορές, μιὰ σκέψη ἢ μία ἰδέα γίνεται ἔμμονη. Ἐξουσιάζει καὶ ὁδηγεῖ. Γίνεται κίνηση γιὰ δημιουργία ἢ γιὰ ἐπανάληψη μιᾶς δημιουργίας. Ξύπνημα μνήμης. Λόγος καὶ δύναμη ποὺ μὲ παρότρυναν νὰ κάνω τὴ μεταφορὰ αὐτὴ τοῦ διηγήματος τοῦ Γ. Βιζυηνοῦ στὸ θέατρο. Πίστη, πὼς μέσῳ τοῦ θεατροποιημένου αὐτοῦ λογοτεχνικοῦ ἔργου, θὰ δινόταν ἡ εὐκαιρία στὸ θεατὴ νὰ ἔρθει σὲ ἄμεση ἐπαφὴ μὲ ἕνα κομμάτι τοῦ ἔργου, τῆς γλώσσας καὶ τῆς σκέψης τοῦ Βιζυηνοῦ. Πιστεύω πὼς ἡ μεταφορὰ αὐτὴ ἔχει τὴ δύναμη νὰ λειτουργήσει σὰν μία πρόταση γιὰ τὰ ἑπόμενα χρόνια. Νὰ μὴ σταματήσει ἡ «μνήμη Βιζυηνοῦ» στὸν ἀπόηχο τοῦ 1996. Στὰ «100 χρόνια ἀπὸ τὸ θάνατό του», στὸ σήμερα καὶ στὸ τέλμα. Ἡ κατάθεση αὐτὴ φιλοδοξεῖ στὴν ἐπανάληψη τῆς μνήμης ἀλλὰ καὶ στὴν ἀφύπνιση ποὺ ἡ συγκίνηση θὰ δίνει ὅταν σκύβουμε στὸ «μυστικὸ νερό» τῆς πηγῆς τοῦ ἔργου τοῦ Βιζυηνοῦ τῆς Θρᾴκης.

Ὑπῆρχε βέβαια ἡ δυνατότητα θεατροποίησής του. «Ἔχει διατυπωθεῖ ἡ ἄποψη ὅτι τὰ διηγήματα τοῦ Βιζυηνοῦ διαθέτουν πλούσιο δραματικὸ ὑπόστρωμα».(1) Ἀκόμη ὅτι ἡ ἰδιαιτερότητα τῆς ἀφηγηματικῆς προοπτικῆς στὰ διηγήματά του, «μεταβάλλει αὐτόματα τὴ διήγηση σὲ μίμηση, δηλαδὴ τὸ διήγημα σὲ θεατρογράφημα».(2)

Ὁ τρόπος τῆς μεταφορᾶς τοῦ «Μοσκὼβ-Σελὴμ» στὸ θέατρο μὲ ἀπασχόλησε ἀρκετά. Θὰ μποροῦσε νὰ εἶχε γίνει μία πιὸ ρεαλιστικὴ θεατρικὴ ἀπεικόνιση προσώπων καὶ διαλόγων. Τελικὰ ἡ μεταφορὰ τοῦ μέσῳ τῆς ἀφήγησης μὲ κύρια πρόσωπα τὸν Ἀφηγητή-συγγραφέα συνομιλητή, καθὼς καὶ τὸν Ἀφηγητή-Σελήμ, νομίζω ὅτι εἶναι ἀντιπροσωπευτικὸς γιὰ τὸ Βιζυηνὸ ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος ποὺ ἐπιτρέπει στὸ συγκεκριμένο διήγημα, νὰ φανεῖ ἀκόμη καὶ μέσῳ τῆς θεατροποίησής του, τὸ ψυχολογικό, φιλοσοφικὸ καὶ κοινωνικὸ ὕφος τοῦ Βιζυηνοῦ. Τὰ διάφορα πρόσωπα τοῦ ἔργου περνοῦν, ζωντανεύουν καὶ ἀφηγοῦνται μέσα ἀπ᾿ τὸν «κύριο φορέα τῆς ἀφήγησης» τὸ Μ. Σελήμ. Καὶ «ὅπως ὁ ἀρχικὸς ἀφηγητὴς ὑποκαθιστᾶ τὸ Μ. Σελήμ, μὲ τὸν ἴδιο τρόπο καὶ ὁ Μ. Σελὴμ ὑποκαθιστᾶ τὸ Σακήρμπαμπα καὶ τοὺς ἄλλους».(3)

Ο «Μ. Σελήμ» μποροῦσε νὰ ποῦμε ὅτι εἶναι ἀφήγημα μὲ «ἐσωτερικὴ ἑστίαση» ποὺ τὸ συναντᾶμε κυρίως στὰ νατουραλιστικὰ καὶ ψυχολογικὰ μυθιστορήματα. «Τὸ πρόβλημα τῆς ἐσωτερικῆς ἑστίασης πρωτοπαρουσιάζεται στὴν Ἑλλάδα μὲ τὸ Βιζυηνό. Πρωτοπαρουσιάζεται δηλαδὴ μὲ τὴ μορφὴ ἐκείνη τοῦ ἀναδρομικοῦ ἀφηγήματος».(4) Ἔτσι ὁ λόγος τοῦ ἀφηγητῆ γίνεται ἕνα μέσο ἀναπαράστασης τῆς σκέψης καὶ τῆς μνήμης, «πιὸ γενικά της ἐσωτερικῆς ἐμπειρίας».(5) Θὰ μπορούσαμε νὰ ποῦμε πὼς εἶναι μία «θεατρικὴ ἀπαγγελία».(6) Ἡ φωνὴ τοῦ ἀφηγητῆ ταυτίζεται μὲ τὴ φωνὴ τοῦ πρωταγωνιστῆ «μὲ τὸν ἴδιο τρόπο ποὺ σὲ μιὰ θεατρικὴ παράσταση ἡ φωνὴ τοῦ ἠθοποιοῦ ταυτίζεται μὲ κείνη τοῦ προσώπου ποὺ παριστάνει».(7) Ἦταν κυρίως αὐτὸς ὁ λόγος ποὺ μὲ ἀνάγκασε νὰ στραφῶ σ᾿ αὐτὸν τὸν τρόπο μεταφορᾶς τοῦ «Μ. Σελήμ» σὲ θέατρο, ἡ πιστὴ δηλαδὴ ὑπακοὴ στὸν πρωτοποριακὸ γιὰ τὴν ἐποχὴ τοῦ τρόπο τοῦ Γ. Βιζυηνοῦ ἀλλὰ καὶ ἡ πεποίθησή μου πὼς ἔτσι θὰ μπορέσουν νὰ ὑπογραμμισθοῦν ἐντονότερα τὰ μηνύματα ποὺ διαπερνοῦν τὸ ἔργο.

Στὴ γλώσσα τοῦ ἥρωα Σελὴμ παρέμεινε τὸ τοπικὸ λαϊκὸ χρῶμα, «τὸ γνήσια λαϊκό»,(8) ἐνῷ στὸν ἀφηγητὴ-συγγραφέα παρέμεινε ἡ λόγια ἔκφραση ὅπως ὁ συγγραφέας μᾶς τὴν παράθεσε. Παρέμεινε ἐπίσης ἡ μουσικότητα τῆς γλώσσας, χαρακτηριστικὸ κι αὐτὸ τῆς ἔκφρασης τοῦ Βιζυηνοῦ. Ἀφαιρέθηκαν μόνον ἀφηγήσεις ποὺ ἐπαναλάμβαναν ἴδια νοήματα, χάριν τῆς διαύγειας τοῦ λόγου πρὸς κατανόηση τῶν θεατῶν.

Ὁ λόγος καὶ ἡ λιτὴ σκηνικὴ παρουσία εἶναι αὐτὴ ποὺ θὰ ἀφήσει ἐλεύθερη τὴ σκέψη καὶ τὴ φαντασία τοῦ θεατῆ, νὰ περπατήσει στὴ Χώρα τοῦ Μοσκώβ-Σελήμ, στὴν Ἀλήθεια καὶ στὴν Παραφροσύνη. Στὴν πικρὴ ἀδικία καὶ στὴν ἐσωτερικὴ ἐπανάσταση. Στὸ Ἔθνος καὶ στὰ Ἔθνη. Μέσα στὸν «Ἄλλο» καὶ μέσα στὸν Ἄνθρωπο ποὺ οἱ πλάνες τοῦ τὸν ἐγκλωβίζουν σ᾿ αὐτὸ ποὺ δὲν εἶναι καὶ σ᾿ αὐτὸ ποὺ εἶναι.

Πέρα λοιπὸν ἀπὸ ἕνα Ἱστορικὸ πράγματι ντοκουμέντο γιὰ τοὺς Βαλκανικοὺς πολέμους τοῦ προηγούμενου αἰώνα ὁ Μ. Σελήμ, λειτουργεῖ σὰν ἕνα βαθὺ ἐσωτερικὸ ἀνθρώπινο ντοκουμέντο. Σὰν τὸ «πένθος» ἑνὸς Βαλκάνιου πρὶν γίνει «πολίτης ὅλου τοῦ κόσμου».

Ἑλένη Δημητριάδου-Ἐφραιμίδη
Ξάνθη, Νοέμβρης 1996

Τὰ πρόσωπα τοῦ ἔργου
ΑΦΗΓΗΤΗΣ
40 περίπου χρονῶν, μαῦρα μαλλιὰ καὶ γένια. Προσεγγίζει τὴ φυσιογνωμία τοῦ Γ. Βιζυηνοῦ. Σκοῦρα ροῦχα μὲ ἄσπρο πουκάμισο.

ΜΟΣΚΩΒ ΣΕΛΗΜ
55-60 χρονῶν περίπου, μαῦρα μαλλιά, χλωμὸ πρόσωπο μὲ βαθὺ μελαγχολικὸ βλέμμα. Στητὸ καὶ ψηλὸ παράστημα ποὺ τὸ δείχνει νεότερο.

Ντυμένος μισὸς Τοῦρκος, μισὸς Ρῶσος, ἔτσι ὥστε ἡ παρουσία του νὰ φαίνεται κωμική. Ψηλὲς στρατιωτικὲς ρωσικὲς μπότες μὲ τριμμένους πάτους, φαρδὺ κόκκινο τούρκικο ζωνάρι ποὺ τυλίγει τὸ κορμί του μὲ πολλὲς δίπλες, ἀπὸ τὸ ὑπογάστριο ὡς τοὺς μαστούς. Παλιὸς στρατιωτικὸς ρώσικος μανδύας μὲ δυὸ τρία γυαλισμένα κουμπιὰ καὶ ἴχνη ἀπὸ τριμμένα σιρίτια στὸ περιλαίμιο καὶ στὰ μανίκια. Στὸ κεφάλι ψηλὸ στρατιωτικὸ τούρκικο φέσι χωρὶς φούντα, δεμένο στ᾿ αὐτιὰ μὲ λεπτὸ πράσινο μαντίλι.

ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΗΣ
35-40 χρονῶν, μέτριο ἀνάστημα, εὐγενικὴ φυσιογνωμία, προσεγμένο ντύσιμο ἐποχῆς, μὲ κοστούμι καὶ καπέλο.

ΓΙΑΤΡΟΣ
30 χρονῶν περίπου. Ψηλὸς καὶ λεπτός. Στὸ πρόσωπο μαύρη κοντὴ γενειάδα. Ντυμένος μὲ κοστούμι καὶ καπέλο ἐποχῆς. Ἰατρικὴ τσάντα.

Χωρόχρονος
Τέλος τοῦ 19ου αἰώνα. Τοπίο εἰδυλλιακὸ στὴν Ἀνατολικὴ Θρᾴκη. Σούρουπο. Σὲ πρῶτο πλάνο ἡ πηγὴ Καϊνάρτζα ποὺ ἀναβλύζει ἀθάνατο νερὸ ἀπὸ τὸ βάθος ἑνὸς τεράστιου ἄσπρου βράχου. Τὴν περιοχὴ διασχίζει ποτάμι, ὅπου χύνονται τὰ νερὰ τῆς πηγῆς καὶ δημιουργεῖ καταπράσινη ὄαση.

Πυκνὲς ἰτιὲς καὶ πλατάνια φιλοξενοῦν πλῆθος ἀπὸ τρυγόνια. Τριγύρω ἀπέραντα χωράφια. Γῆ ποὺ φαίνεται ἐγκαταλειμμένη. Στὸ βάθος ἀνατολικὰ ἡ ὁμίχλη σκεπάζει τὸν ὁρίζοντα, ὥστε νὰ φαίνεται γῆ καὶ οὐρανὸς ἕνα.

Ἕνα σπιτάκι λίγο μακρύτερα καὶ δεξιότερα ἀπ᾿ τὴν πηγὴ διακρίνεται ἀνάμεσα σὲ ψηλόκορμες ὀξιές. Ξύλινο σὲ ὅλα του τὰ μέρη, ἀπομίμηση τῶν φτωχικῶν σπιτιῶν ποὺ οἱ Ρῶσοι χωρικοὶ ὀνόμαζαν «Ἴσμπες». Ἡ καμινάδα ξύλινη κι αὐτὴ φτιαγμένη ἀπὸ κομμάτια ἀκατέργαστου ξύλου, ἀφήνει ἄσπρο ἀραιὸ καπνό. Κρεμασμένο χαμηλὰ ἕνα καλάθι μὲ ὥριμα φροῦτα. Μπροστὰ στὴν πόρτα τῆς ξύλινης καλύβας δυὸ ἐπανωτᾶ μαξιλάρια σὰν μεντέρι κι ἕνα μικρὸ χαμηλὸ σκαμνάκι φιλοξενοῦν τοὺς δυὸ συνομιλητές.

Ἀκούγονται κελαϊδίσματα πουλιῶν, φλογέρες βοσκῶν καὶ ἦχοι σὰν μυστικοὶ ψίθυροι. Ἡ σκηνὴ φωτίζεται. Ὁ ὁδοιπόρος – συνομιλητὴς τοῦ Μοσκὼβ-Σελὴμ κατευθύνεται στὴ δροσερὴ πηγή. Σκύβει, πίνει τὸ ζωογόνο νερὸ καὶ πλένεται. Ὕστερα ἀφήνει τὸ βλέμμα νὰ πλανηθεῖ πάνω στὸ τοπίο. Μουσικὴ ὑπογραμμίζει τὸ μυστηριακό του χώρου.

Σιωπὴ γιὰ λίγο. Χαμηλώνουν τὰ φῶτα. Στὸ βάθος ἀριστερὰ τῆς σκηνῆς σὲ οὐδέτερο πλάνο ἕνας συγκεντρωτικὸς προβολέας ὑπογραμμίζει τὴν παρουσία τοῦ ἀφηγητῆ τῆς ἱστορίας τοῦ Μοσκώβ-Σελήμ, τὸ συγγραφέα Γ. Βιζυηνό. Ἕνα παλιὸ γραφεῖο μὲ βιβλία. Στὸ κάθισμα μπροστὰ στὸ γραφεῖο, ὁ συγγραφέας – ἀφηγητὴς γράφει σκυμμένος καὶ σιωπηλός. Ὁ ἀφηγητὴς – συγγραφέας καὶ συγγραφέας – συνομιλητὴς εἶναι τὸ ἴδιο πρόσωπο ἀλλὰ παρουσιάζεται σὰν διαφορετικό. Τὸ σκηνικὸ μένει τὸ ἴδιο καὶ στὶς τρεῖς πράξεις.

ΜΟΣΚΩΒ-ΣΕΛΗΜ

ΠΡΩΤΗ ΠΡΑΞΗ  (ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ)

(Σὲ πρῶτο πλάνο ἡ πηγὴ Καϊνάρτζα(1). Ὁ Μοσκὼβ-Σελὴμ βγαίνει ἀπὸ τὸ καλύβι καὶ κατευθύνεται ἀργὰ πρὸς τὸν ἐπισκέπτη – ὁδοιπόρο. Φωτίζεται.)

ΣΕΛΗΜ
(Πλησιάζοντας μὲ ταραχή) Ντόμπρο – ντουάντε, μπράτουσκα.(2) (Χαιρετάει σὰν Ρῶσος στρατιώτης, ἑνώνοντας τὰ πόδια του καὶ παίρνοντας λεβέντικο ὕφος, ἐνῷ ὁ συνομιλητής του χαιρετάει πρῶτος μὲ τούρκικο τρόπο)

ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΗΣ
Τί κάνεις; Καλὰ εἶσαι; Καλά;

ΣΕΛΗΜ
Κακὰ καὶ ψυχρά. Δόξα τῷ Θεῷ. (Παίρνει τὸ χέρι τοῦ συνομιλητῆ στὴν παλάμη του. Τὸ κουνάει μὲ δύναμη καὶ πάθος. Ὕστερα σκύβει στὸ αὐτί του καὶ ρωτάει χαμηλόφωνα, μὲ τρυφερὴ οἰκειότητα, κλείνοντας τὸ ἕνα μάτι χαρούμενα). Μοσκώβ; Μοσκώβ;(3)

ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΗΣ
(Τὸν κοιτάει μὲ ἀπορία καὶ ἀπαντάει στενοχωρημένος) Ὄχι Μοσκώβ! Ὄχι Μοσκώβ! Χριστιᾶν, Ρούμ.

ΣΕΛΗΜ
(Ἀπογοητευμένος ἀπὸ τὴ διάψευση καὶ προσφέροντας καφέ). Ἀπὸ ποῦ ἔρχεσαι; Γνωρίζεις κάποια καινούργια κάθοδο τῶν Ρώσων στὴν Τουρκία; Πῆγες στὴ Ρωσία; Γύρισες πολὺ κόσμο;

ΣΥΝΟΜΙΛΗΤΗΣ
Στὴ Ρωσία μόνον ὄχι!

ΣΕΛΗΜ
Ἔ! Τότε λοιπόν, πουθενὰ δὲν πῆγες. Γι᾿ αὐτὸ θὰ γύρισες κι ὅλα τὰ μέρη καὶ γύρισες πίσω. Πᾶνε μία φορᾶ στὴ Ρουσία καὶ θὰ δεῖς, πὼς δὲ θὰ σὲ κάνει καρδιὰ νὰ τὴν ἀφήσεις.

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
(Χαμογελαστά) Πῶς ἔτσι;

ΣΕΛΗΜ
Τώρα δὲ μποροῦμε νὰ κουβεντιάσουμε. Τὰ ἄλογα περιμένουν νὰ φύγεις. (Φεύγουν καὶ οἱ δυό. Ὁ Σελὴμ πίσω ἀπ᾿ τὴν καλύβα. Ὁ Συνομιλητὴς πρὸς τὸ δρόμο.)

ΑΦΗΓΗΤΗΣ
(Φωτίζεται ὁ ἀφηγητὴς στὸ βάθος. Ἀκούγεται ἡ σκέψη του). Ἤθελα νὰ μὴ σὲ εἶχα συναντήσει στὸ δρόμο μου. Ἤθελα νὰ μὴ σὲ εἶχα γνωρίσει στὴ ζωή μου! Πότισες καὶ σὺ ἀρκετὴ πίκρα τὴ ζωή μου, ἀγαθέ, παράδοξε Τοῦρκε, λὲς καὶ δὲ μοῦ ἔφταναν οἱ θλίψεις ποὺ μοῦ προξενοῦσαν κάθε μέρα οἱ τύχες τῶν ὁμοεθνῶν μου.

Ἀλλὰ ὅτι ἔγινε, ἔγινε. Ἡ πονεμένη, ἀδύνατη μορφή σου, μὲ τὸ βαθὺ καὶ μελαγχολικὸ ἐκεῖνο βλέμμα, ταράζει τὸν ὕπνο μου, φοβίζει τὴν μοναξιά μου. Ἡ κλαψιάρικη καὶ τρεμουλιαστὴ φωνή σου ἀντηχεῖ παραπονεμένη στ᾿ αὐτιά μου. Πρέπει νὰ γράψω τὴν ἱστορία σου.

Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ φανατικοὶ τῆς φυλῆς σου θὰ βλασφημήσουν τὴ μνήμη ἑνὸς πιστοῦ, γιατί ἄνοιξε τὰ ἄδυτα τῆς καρδιᾶς του, μπροστὰ στὰ βέβηλα μάτια ἑνὸς ἄπιστου. Φοβᾶμαι μήπως οἱ φανατικοὶ τῆς δικῆς μου φυλῆς κατηγορήσουν ἕνα Ἕλληνα συγγραφέα, γιατὶ δὲν ἔκρυψε τὴν ἀρετή σου, ἢ δὲν ὑποκατέστησε στὴν ἀφήγησή του ἕνα χριστιανὸ ἥρωα.

Ἀλλὰ μὴ σὲ μέλλει. Δὲν θὰ ἀφαιρεθεῖ τίποτα ἀπὸ τὴν ἀξία σου, γιατί ἐμπιστεύθηκες σὲ μένα τὶς περιπέτειες τῆς ζωῆς σου καὶ δὲ θὰ μὲ τύψει ποτὲ ἡ συνείδησή μου, διότι, σὰν ἁπλὸς χρονογράφος, ἐκτίμησα σὲ σένα ὄχι τὸν ἄσπονδο ἐχθρὸ τοῦ ἔθνους μου, ἀλλὰ ἁπλῶς τὸν ἄνθρωπο.

Γι᾿ αὐτὸ μὴ σὲ μέλλει. Θὰ γράψω τὴν ἱστορία σου… (μουσική)

Ἐκεῖνο τὸ βράδυ, ἔφυγα κι ὁ Τοῦρκος ἀπασχολοῦσε τὴ φαντασία μου. Στὴν πόλη τῆς Βιζύης, ἤθελα νὰ περάσω λίγο καιρὸ γι᾿ ἀναψυχὴ καὶ ξεκούραση ἀπὸ ἐργασίες ποὺ εἶχαν κουράσει τόσο πολὺ τὸ πνεῦμα μου, ὥστε οὔτε ὕπνο ἥσυχο δέ μου ἄφηναν. Αὐτοὶ ποὺ μὲ φιλοξενοῦσαν ἀποσύρθηκαν ἀμέσως μετὰ τὸ δεῖπνο κατανοώντας πὼς εἶχα ἀνάγκη ἀπὸ ἀνάπαυση. Ἀλλὰ ποιὸς θὰ τὸ πιστέψει ἀπὸ τόση κούραση, ἀκριβῶς ἐκείνη τὴ νύχτα ἦταν νὰ τὴν περάσω ὅλως διόλου ἄυπνος.

Τί εἶχε λοιπὸν αὐτὸς ὁ παράξενος Τοῦρκος καὶ μοῦ πῆρε τὸν ὕπνο καὶ μοῦ χάλασε τὴν ἡσυχία;

Ἡ ἐμφάνισή του στὴν Καϊνάρτζα μὲ τὴν ἀλλόκοτη φορεσιά του, μὲ τὸ Ρώσικο καλύβι του, τόσο ἀσήμαντη, τόσο γελοία ἂν θέλετε, σὲ κάθε ἄλλη περίσταση, κατόρθωσε ἐκείνη τὴ νύχτα, νὰ κατακυριέψει τὴ φαντασία μου.

Τί κοινὸ εἶχε ἡ ἀλλοπρόσαλλη φορεσιά του μὲ τὸν κόσμο τῶν ἰδεῶν του; ἦταν τρελὸς ἢ ἐκτιμοῦσε μερικὰ πράγματα μὲ ἀπροσδόκητο τρόπο;

Τρελὸς δὲν εἶναι βέβαια, ἔλεγα στὸν ἑαυτό μου. Οὔτε εἶναι δυστυχισμένο ἕνα πλάσμα στὸ ὁποῖο ἡ παραφροσύνη νὰ προμηνύεται κιόλας ἀπ᾿ τὴ μονομανία τοῦ φιλορωσισμοῦ.

Ἀληθινὰ μία μυστηριώδης σκιά, ποὺ προδίδεται ἀπὸ τὰ βυθισμένα στὴ ρέμβη, τὰ μελαγχολικά του βλέμματα φαίνεται νὰ κατέχει τὴν ἐσωτερική του ζωή.

Ἀγαναχτισμένος, κυρίως μὲ τὸν ἑαυτό μου περισσότερο, παρὰ μὲ τὸν Τοῦρκο, σηκώθηκα ἀπὸ τὸ κρεβάτι βαθιὰ χαράματα, ντύθηκα ἀθόρυβα καὶ ὅπως-ὅπως πῆρα τὸ δρόμο γιὰ τὴν Καϊνάρτζα.

(Χάραμα. Ὁ Σελὴμ σκουπίζει τὴν αὐλὴ τῆς καλύβας του. Ὁ Συγγραφέας κατευθύνεται πρὸς αὐτόν. Σταματάει κοντὰ στὴν πηγή. Σκύβει καὶ πίνει νερό. Ὁ Σελὴμ δὲν ξαφνιάζεται ἀπὸ τὴν πρόωρη ἐμφάνισή του οὔτε δείχνει καμιὰ βιασύνη, Ὁ Συγγραφέας πλησιάζοντας τὸ χαιρετάει.)

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

ΔΩΡΙΕΙΣ ΚΑΙ ΞΥΛΟΚΟΠΟΙ

ΠΟΛΥ ΧΑΤΖΗΜΑΝΩΛΑΚΗ

Η ΑΥΓΗ 17/3/2015

Ένα από τα σημαντικότερα ποιήματα του 20ού αιώνα είναι η «Έρημη Χώρα» του Έλιοτ. Μνημειώδες έργο της μοντερνιστικής ποίησης, όπου με λεπταίσθητες και λόγιες αναφορές αναγνωρίζεται ενσωματωμένο ένα σημαντικό μέρος της παγκόσμιας λογοτεχνικής γραμματείας. Με σκελετό τον μύθο του ασθενούς βασιλέως, του Βασιλιά Ψαρά από τις παραδόσεις του Γκράαλ, εκφράζεται η εύθραυστη, η εξασθενημένη συνείδηση της ανθρωπότητας των αρχών του 20ού αιώνα. Η ερήμωση, η έλλειψη πνευματικότητας, ο κατακερματισμός, η στειρότητα, ο θάνατος και οι νεκροί, η ξηρασία αλλά και η πλημμύρα. Υποστασιοποιήσεις της αδυναμίας στο ψυχικό επίπεδο.

Ακόμη κι αν η ποιητική γεωγραφία της «Έρημης Χώρας» δεν έχει ακολουθηθεί στις μετέπειτα αναμετρήσεις των ποιητών με την ερήμωση, ο αναγνώστης πάντα -ίσως είναι στη φύση του- βρίσκει κοινά μοτίβα, κοινές εικόνες και σ’ αυτές. Βρέθηκαν τέτοια ίχνη στην ποίηση του Όουεν και του Ρούπερτ Μπρουκς, που έγραψαν για την αποτρόπαιη συνθήκη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου που τόσο επηρέασε τον Έλιοτ. Ακόμα και στον Γέιτς συμβαίνει αυτό. Νομίζω και σε μεταγενέστερους. Η πνευματική ξηρασία, ο θάνατος, η ήττα, η λήθη βρίσκουν ανάλογες εικόνες να εκφραστούν. Όσο κι αν οι αναφορές διαφέρουν κατά εποχή, ο ποιητής αντλεί πάντα τις μεταφορές του από τις παρυφές της Αρχαίας Ιστορίας ή του μύθου. Εκεί η Φιλομήλα κεντά γιατί στερείται τη γλώσσα. Το ίδιο θα συμβαίνει και στη σύγκρουση της δύναμης με τον λόγο που αναπαράγεται στους αιώνες. Η κάθοδος των Δωριέων και ό,τι αυτό σημαίνει μεταφορικά κατά την επιβολή ενός πολιτισμού γεμάτου σφρίγος επί ενός λογιότερου.

Η επέλαση των Δωριέων ως επέλαση των ξυλοκόπων που αφανίζουν τα δέντρα / τους ανθρώπους, που αφανίζουν τη γλώσσα (άξεστα αρπάζουν, άξεστα μιλούν), η ψυχική ερήμωση ως καταστροφή του δάσους (τα δέντρα γίνονται κάρβουνο / και παύει κάθε μυστήριο για την ψυχή). Εξαφανίζονται τα δέντρα, εξαφανίζονται τα πουλιά, μεταναστεύουν οι άνθρωποι.

Όλα αυτά μετά την ανάγνωση της πρόσφατης ποιητικής συλλογής της Ελένης Δημητριάδου – Εφραιμίδου «Δωριείς και ξυλοκόποι» που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη.

Αυτή την αίσθηση περιδιάβασης στην ίδια γεωγραφία εισπράττω, σε παρόμοια μοτίβα με ποιήματα που αρθρώνονται σε τρεις ενότητες και διέπονται από την ίδια αγωνία. Η Ελένη Εφραιμίδου, που ζει και δημιουργεί στην Ξάνθη, είχε βραβευθεί το 1997 με το βραβείο Ιπεκτσί για τη θεατρική απόδοση του διηγήματος του Γεωργ. Βιζυηνού «Μοσκώβ Σελήμ» και έχει εκδόσει δοκίμια, κριτικές, θέατρο και πέντε ποιητικές συλλογές.

Υποχώρηση μετά την καταστροφή. Αναδίπλωση μετά την ήττα. Ποτάμια που βουλιάζουν στη λάσπη. Τοπία γεμάτα νεκρούς. Θυμίζουν τα φαντάσματα στη γέφυρα του Λονδίνου. Συμβολισμός της καταστροφής, της αποψίλωσης του δέντρου και του δάσους. Του συμβόλου δηλαδή του ασυνειδήτου, του καταφυγίου, του τόπου όπου κατοικούν οι ψυχές των προγόνων, αλλά και του τρόπου να χαθείς, πρόσφορου στη μαγεία, στα σύμβολα, στις τελετές. Η εξαφάνισή του την εξαφάνιση της ποίησης και του μυστηρίου σηματοδοτεί.

Μια χαμηλόφωνη, συμβολική γλώσσα, πλήρης αναφορών στην ελληνική μυθολογία, την ποίηση και τη λογοτεχνία (Αντιγόνη, Περσεφόνη, Μαρία Νεφέλη, Ιφιγένεια) αλλά και σε ό,τι απομένει από το έρημο τοπίο, από την πέτρα έως τον πλήρη κατακερματισμό, τη σκόνη, για να αποδοθεί η ψυχική / φυσική ερήμωση, η εξορία, η φθορά, ο θάνατος / η λήθη, η χαμένη πατρίδα, η ματαίωση, η αφύπνιση τελικά του αναγνώστη.

.

VARELAKI 13.3.2015

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ – ΕΛΕΝΗ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΕΦΡΑΙΜΙΔΟY

“Γράφουμε επειδή μας κλείνουν τις πόρτες και δεν
έχουμε τι άλλο να κάνουμε” Τσέχωφ προς Γκόρκι, 1899

Θα ταίριαζε πολύ σήμερα η παλιά αυτή ρήση του Τσέχωφ στον καταιγισμό των γραπτών κειμένων από συγγραφείς και ποιητές που κατακλύζουν το διαδίκτυο και τις έντυπες εκδόσεις συνεχώς. Αντίδραση στο αδιέξoδο; Στην πνιγηρή ατμόσφαιρα της εποχής; Στη φθορά της καθημερινότητας; Φυγή από το τέλμα και τ’ ασήμαντο; Επανάσταση λέξεων, αφού δεν υπάρχει κάτι άλλο να αντισταθεί μπροστά στις κλειστές πόρτες ενός οράματος για μια κοινωνία ιδανική;

[…]Ποιός ειν’ εκεί / επάνω στο σήμερα;/ Ποιός μαδάει φτερά /και γελάει σαρδόνια;
(Απορίες)

Η κραυγή που αναπτύσσεται, για να εκφράσει την απορία της ψυχής στο αδιέξοδο της ζωής, προτάσσει για ασπίδα της τις λέξεις. Τον μέσα κόσμο μας στο έξω χάος.
Αλλά μπορούν οι λέξεις;

[…]Αφού και το πιο ελάχιστο φωνήεν/ κόβεται σε χίλια κομμάτια/ διασπάται κενό/ δεν ανατρέπει βαμπίρ. (Ποίημα, τρύπα)

Αναρωτήθηκα πολλές φορές σε όλη αυτήν την τελευταία διάρκεια που έγραφα τα ποιήματα της συλλογής, εποχή κρίσης στη χώρα, μπορούν οι λέξεις ν’ ανοίξουν ορίζοντες, πόρτες σ’ έναν κόσμο που διαλύεται, να εναρμονίσουν ένα παράλογo
ουρλιαχτό;

[…]Αφού, τι να πεις από ένα ουρλιαχτό που δεν κοιμάται;/Αφού παράλογος κόσμος αγκαλιάζει/ κάτω απ’ τα σεντόνια του/ ολόγυμνη τρέλα; (Ποίημα, τρύπα)

Έστω, να κινητοποιήσουν το φως, να δείξουν τη σκόνη που συσσωρεύεται στο ασταθές και εύθραυστο αυτό τοπίο της εποχής; Προσπαθώντας να καταγράψω με στίχους το συλλογικό μας παρόν, τη νοσηρή μας καθημερινότητα, ενδεχομένως και την εποχή μας, μέσα από δικές μου υποκειμενικές εικόνες, ιδέες και λέξεις σκόνταφτα στο δίλημμα , του πώς μπορεί να γεμίσει κανείς αυτό το άδειο που αιωρείται γύρω μας, με ελπίδα.

[…]δεν ξέρω καν αν μες σε τούτο το κενό/ μπορείς με λέξεις να ελπίζεις,

σημείωνα στο ποίημα Δωριείς και Ξυλοκόποι, εννοώντας αυτό το παμπάλαιο ανθρώπινο διαχρονικό κενό που πάνω του αιωρούνται σαν μαριονέτες ετοιμόρροπες οι λέξεις μας. Και στο ποίημα, Aντοχή,

[…]από ένα ελάχιστο πιάσιμο στιγμής/ κτίζεται η ελπίδα/ στην πέτρα και στο σίδερο.

Άρνηση; Κατάφαση; Λογοπαίγνιο; Προσδιορισμός ενός διλήμματος ή μιας ιδέας;
‘Ενας κόσμος που αποδομείται, ένας κόσμος που αναδομείται, όλο αυτό που χάνεται, που λείπει από τον άνθρωπο κι ύστερα ανασταίνεται, γίνεται έρωτας για τα γύρω πράγματα. Γίνεται ποίηση. Μια πράξη δαπάνης εσωτερικής. Και είναι πράξη πολιτική
να βλέπεις τα πράγματα ποιητικά, να τα ερωτεύεσαι, να τα αγαπάς, να μην τα αφήνεις στη φθορά τους, στο θάνατό τους.
Όπλα οι λέξεις. Γιατί η ποίηση δε γράφεται με ιδέες αλλά με λέξεις, έλεγε ο Mallarme στον Degas. Aυτές προσδιορίζουν τις ιδέες μας. Αυτές θα εξηγήσουν την ποιητική μας ομηρεία στην εποχή και στον μέσα μας κόσμο. Αυτή η αφήγηση της εσωτερικής μας γλώσσας, η σκαπάνη εντός, είναι βίος βαθύς, και αυτήν, τη μνήμη τη βαθύτερη, επικαλούμαι στο μότο της συλλογής. Ανεξέταστος βίος, αβίωτος ,έλεγαν οι σοφοί μας. Σαν να μην έζησες αληθινά. Το εγώ και το εμείς είναι οι λέξεις. Το αν μέσα απ’ αυτήν τη διαδικασία έρθει η λύτρωση ή η υπέρβαση της καθημερινότητας, όπως υποστηρίζεται, αυτό είναι και ζήτημα πιθανοτήτων. Αν η αφήγηση για τη βροχή γίνει βροχή, τότε οι λέξεις βρίσκουν τον ποιητικό προορισμό τους.
Κι αν κάποτε, ούτε κι αυτές προσδιορίσουν το βάθος, τότε ο μύθος, τότε τα σύμβολα σπάνε τους τοίχους, ξεκλειδώνουν τα έσω δωμάτια. Δίνουν έκταση στο όνειρο:

[…]Ένα παιδί μονάχα/ με λίγες λευκές/ λέξεις στο στόμα/ ψιθύριζε άριες στις άδειες τρύπες/ ασβέστωνε τη νύχτα/ κι έκρυβε στις τσέπες του/ κλεμμένα άστρα/ παράνομες περιοχές. (Εκεί και μια ευτυχία)

Τι θα μπορούσε να προσδιορίσει την αλήθεια ως πραγματικότητα, να δώσει στο όνειρο τη νομιμότητα του ασφαλούς, όταν ο καθρέφτης της ζωής σπάει καθημερινά το παραμύθι της, δημιουργώντας φιλάρεσκα την ψευδαίσθηση του αληθινού; Μια παραμόρφωση του φόβου η ελπίδα, ενός ρήγματος που ανοίγει κάθε στιγμή. Ο φόβος, το κυρίαρχο συναίσθημα που μας αδρανοποιεί.

[…]Αυτό είναι το όνειρο./ Μια παράθλαση φόβου. (Παράθλαση)

Γι’ αυτό οι καταστάσεις και τα γεγονότα παίρνουν μια διάσταση μεταφυσική και συμβολική μέσα μας.
Οι σκιές αλλάζουν θέση / ανάλογα με τις αλήθειες.
Τα σαράντα εννέα ποιήματα που συνθέτουν τη συλλογή αυτή, περιγράφουν με μύθους, σύμβολα, μνήμες και ρυθμούς, την επικαιρότητα, σχολιάζουν το διαχρονικό κενό της ανθρώπινης μοίρας και Ιστορίας, παραλληλίζοντάς το με το σύγχρονο και σαρωτικό παρόν. Ποιήματα, τραύματα μνήμης και επιβεβλημένης αμνησίας που επαναστατούν και καταδικάζουν τη σκόνη των ημερών, την αδιαφάνεια της αλήθειας, τη βία στην ύπαρξη, τον τυχοδιωκτισμό της απάθειας. Ημέρες που παρακμάζουν, τόποι ψυχής που γίνονται αποικίες απώλειας:

[…]Τέλος, είναι η βία./ Είναι οι άνθρωποι που αρπάζουν απ’ τις πλάτες/άλλους ανθρώπους./ Λύνουν τα χέρια τους / για να τραντάξουν τη γη./ Το είδαμε όταν / τα μάτια τους κύλισαν στο χώμα / κι έγιναν πέτρες ξαφνικά. /Και είδαμε πως, από τότε, μικροί πλανήτες / γύρω τους γυρίζουν / κι εκείνοι μένουν στο κενό./Τα πόδια τους κρυμμένα είναι στην αφάνεια. / Το σώμα τους κανείς δεν το βλέπει./ Ακίνητο είναι./
Μόνο μια χρυσή κλωστή /στο σκοτάδι φωσφορίζει / όταν ο άνεμος κινεί τα δάχτυλά τους/ για να θυμίζει πως κάποτε /υπήρχε αυτός ο κόσμος. (Κενό και παμπάλαιο)

Ναι, αυτή η χρυσή κλωστή που κινεί τα μυστικά νήματα της ζωής, ξαναπλάθει την ομορφιά και την αθωότητα. Ξαναμαζεύει από το δρόμο τα κομμάτια μας. Αυτή μόνο.
Γιατί στο απέραντο αυτό σημερινό σαράφικο, η ψυχή μας δεν εκτιμήθηκε ποτέ. Κυκλοφορούν Σαλτιμπάγκοι με μορφή Μεσία. Οι πολυθρόνες κι η μποεμία κατά τον Βάρναλη, καίνε την Ιστορία μας. Δεν διδαχθήκαμε απ’ αυτήν ποτέ, απλώς αποστηθίσαμε κάτι ωραίες συντηρημένες στο αλάτι εικόνες της και αποκοιμηθήκαμε.
Βαθιά πολυθρόνα, άδεια κατσαρόλα

Βαθιά στην πολυθρόνα της η Μάνα μου,/ με κρεμασμένο ένα άδειο γάντι στο χεράκι της/ εξευμενίζει τους πνιγμούς./ Ξένα νερά ορμούν στο σπίτι,/ η ντουλάπα αδειάζει αργά τα ρούχα της,/ νωχελικές στάσεις παίρνουν τα παπούτσια της,/ τα έπιπλα κολυμπούν / τα παιδιά κοιμούνται και πνίγονται, κατσαρίδες επιπλέουν,/ ακέφαλα κοκόρια στην αυλή / ανεβαίνουν στην επιφάνεια του κατακλυσμού,/κλητήρες με ψηλές μπότες μπαίνουν / μαζεύουν υπογεγραμμένα χαρτιά,/ παχύδερμες μνήμες κάνουν πλιάτσικο/ πίσω από πουλημένα παραβάν,/ μπαίνουν, βγαίνουν ιδιοφυείς / ακρίδες κοιλοφόρες,/ μασούν με ξένες γλώσσες τα κηπευτικά,/παράλυτα φύλλα τρέχουν να σωθούν / κι αυτή
Στην πολυθρόνα της αιώνες / με κρεμασμένα χέρια αναπολεί. / Ρε Μάνα , ξύπνα, τα παιδιά./ Γράφω ιστορία, αυτή./ Αύτανδρη η πολυθρόνα της στο τέλος / πηγαίνει στο βυθό,/ ώσπου χασμουρητό ηχηρό ναυάγιο./ Κάτι τέτοιες μέρες, μισώ / την άδεια κατσαρόλα της./ Το καμένο φαγητό στο πιάτο,/ το τετράδιο με τις συνταγές των πνιγμένων ψαριών/ και την αλατισμένη ιστορία της.

Η προδοσία, η παρακμή, η λεηλασία, ο φόβος, η κραυγή, η αδράνεια, το τέλος, στήνουν το σκοτεινό σκηνικό των Αχαιών που προσπαθούν να κρατηθούν από κορμούς γυμνούς. Το σιωπηλό δάσος, κουτσουρεμένο από αδαείς ξυλοκόπους ζωής, ξεραίνεται στην ανυδρία του. Κι οι σπάνιες ποικιλίες της πανίδας του αποδημούν.

Όλη τη νύχτα έκοβαν δένδρα οι ξυλοκόποι / το πρωί δάσος δεν υπήρχε/ κι απ’ τα κλαδιά του έφυγαν τα σπάνια πουλιά. ( Ελληνικό ρέκβιεμ)

Πάθη παλιά, πάθη καινούργια κι ένας κορυδαλλός μετανάστης που έχασε λοφίο και κελάηδισμα, ψάχνει στο χώμα ένα σκουλήκι με παροξυσμό ουτοπικό.
Το συλλογικό υποσυνείδητο εμπλέκεται με το προσωπικό, η συλλογική μνήμη με την προσωπική, προσπαθώντας να νικήσει τα αδιέξοδα του
παρόντος, να δημιουργήσουν μια ασπίδα στο χάος.

[…]Περνάμε ανάμεσα από Αχαιούς νεκρούς /που έχασαν τη γλώσσα δίχως μάχη.

[…]Τι Τυρταίος ,τι Αρχίλοχος,/ δεν είμαστε για Ελεγείες και Θούρια./Μετά από κάθε παρακμή,/ έρχονται οι ξυλοκόποι. (Δωριείς και ξυλοκόποι)

Επικαλέσθηκα τη γλώσσα και τη μνήμη, αυτές τις εσωτερικές διαδικασίες που σε οδηγούν σε διαπολιτισμικές και διαχρονικές αξίες, την ελεύθερη σκέψη και τη γνώση που νικάει εξουσίες. Την ιστορία όχι ως αρχαιολατρεία , αλλά ως διδαχή. Παραλληλίζοντας τις εποχές προσπάθησα να ακούσω τη μελλοντική βουή.
Δωριείς, μεταφορικά, είναι η κάθοδος κάθε μορφής εισβολέων εντός και εκτός των τειχών μιας χώρας και μιας ύπαρξης. Είναι η μνήμη που χάνεται, η ιστορική και προσωπική μας μνήμη που υποτάσσεται κάθε φορά σ’ ένα καινούργιο εισβολέα. Η λεηλασία τόπων αγαπημένων που γίνονται λήθη.
Με την κάθοδό τους οι Δωριείς έφεραν μεγάλες αλλοιώσεις στον πολιτικό χάρτη της Ελλάδας του 12ου αιώνα και επέδρασαν καθοριστικά στην ιστορική της πορεία. Η εποχή τους ονομάστηκε Ελληνικός Μεσαίωνας, γιατί σηματοδότησε την παρακμή του Μυκηναϊκού πολιτισμού που ως τότε είχαν διατηρήσει οι Αχαιοί.
Μια μεγάλη ανατροπή η μνήμη. Ο σκοτεινός χρόνος που σαρκάζει μέσα μας, μένει απολιθωμένος, μεταμφιεσμένος στην πιο κρυφή σκηνή μας, αναζητώντας τη λύτρωσή του στην πιο γνήσια και αληθινή έκφρασή του, στην πιο ανατρεπτική υπέρβασή του, την ποίηση.

Το φυλάκιο άδειο /στο δάπεδο πέτρες./ Θα μπορούσε να ήταν αστέρια/ ή πυγολαμπίδες ιστορίας. (Φυλάκιο στο Πόγραδετς)

.

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΞΕΝΟΣ

diavasame.gr, Μάρτιος 2015

Τέλος σημαίνει
πως κάποτε υπήρξε ένας κόσμος.
(στίχοι από το ποίημα «Κενό και παμπάλαιο»)

Η Ελένη Δημητριάδου-Εφραιμίδου γεννήθηκε και ζει στην Ξάνθη. Ασχολείται με τα γράμματα και τον πολιτισμό της πόλης και έχει διατελέσει επί σειρά ετών πρόεδρος και μέλος σημαντικών πολιτιστικών φορέων της. Στα γράμματα εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1974 με ποιήματα που δημοσίευσε στο περιοδικό «Ταχυδρόμος». Εξέδωσε πέντε ποιητικές συλλογές, καθώς και τη θεατρική απόδοση του διηγήματος του Γ.Μ. Βιζυηνού «Μοσκώβ-Σελήμ» το οποίο απέσπασε το πρώτο βραβείο Ιπεκτσί (1997-99). Επιμελήθηκε επίσης την ανθολογία «Σύγχρονοι Θράκες ποιητές», εκδ. Σπανίδης, 2007. Ποιήματά της διακρίθηκαν σε πανελλήνιους διαγωνισμούς. Δοκίμια και κριτικές της για την ποίηση έχουν δημοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά της Θράκης.

Η ποιητική συλλογή της Ελένης Δημητριάδου-Εφραιμίδου με τον εξαίρετο τίτλο «Δωριείς και ξυλοκόποι» χωρίζεται σε τρία μέρη: το πρώτο μέρος, μια γέφυρα ανάμεσα στο ονειρικό και το πραγματικό, το παρελθόν και το παρόν. Η οπτική του συνόλου υπό το πρίσμα του ενός και «αμείλικτο είναι το φως επάνω/ στη γραμμή της σκόνης».

Το δεύτερο μέρος πιο προσωπικό, η αμεσότητα του ενός στις ριπές του χρόνου και με τους οικείους συνοδοιπορεί στην άκρη του τούνελ. Στιγμές που εσωκλείουν το Είναι ως υπόσταση ζωοδότρα και ανθεκτική, με εφόδια τις εικόνες που έχει κρατήσει προσεκτικά στο σεντούκι του χρόνου, «σαν μυρωδιά από λεμόνι/ και λεβάντα».

Το τρίτο μέρος είναι οι μνήμες που κατεργάζονται εκ των έσω την ψυχή, θεριεύουν και άλλοτε καλύπτουν το κενό και άλλοτε ρίχνουν αλάτι στην πληγή. Η λήψη της έλλειψης, μια αδυσώπητη μυθωδία, «αφού το παγωμένο χθες/ καπνίζει πάντα/ σκοτεινό χρόνο».

Η ποιητική συλλογή της Ελένης Δημητριάδου-Εφραιμίδου είναι μια πολύ ιδιαίτερη σύνθεση και σύνδεση συναισθημάτων, εννοιών και λέξεων. Τρία μέρη που αλληλοσυμπληρώνονται, με την εξαιρετική λεκτική υφή της ποιήτριας να αποδομεί και να ανασυνθέτει τον κόσμο μέσα από τον άνθρωπο (ή μήπως το αντίστροφο;). Η μουσικότητα των στίχων αξίζει ιδιαίτερης προσοχής, ως ένα κύμα που παρασύρεσαι στο ρυθμικό παφλασμό του και όταν σκάει στα βράχια εκρήγνυται το μεγαλείο της ομορφιάς.

Λυρισμός, συναίσθημα και χαρισματική γραφή μάς δίνουν μια ποιητική συλλογή που αξίζει να δώσετε την προσοχή σας. Και είμαι βέβαιος ότι δεν θα σας απογοητεύσει.

.

ΔΗΜΟΣ ΧΛΩΠΤΣΙΟΥΔΗΣ

ΤΟΒΙΒΛΙΟΝΕΤ 3/6/2015

Παραφράζοντας τον Έλιοτ θα λέγαμε ότι υπάρχει ένας φυσικός νόμος ισχυρότερος από όλα αυτά τα ποικίλα ρεύματα που λέει ότι η ποίηση δεν πρέπει να απομακρύνεται από τα κοινά βιώματα. Και τούτα τα κοινωνικά βιώματα εισέρχονται όλο και πιο δυναμικά στην Τέχνη και ιδίως στην ποίηση. Το κοινωνικό και ατομικό αδιέξοδο, η φθορά της καθημερινότητας, η αναζήτηση μιας διεξόδου προσπαθούν να δρουν το δικό τους δρόμο προς το στίχο, αναζητούν τις δικές τους λέξεις να εκφραστούν. Είναι κραυγές αγωνίας που ως σαχτουρικά πουλιά προσπαθούν να ενώσουν το πνευματικό με το υλικό.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, υπαρξιακό και κοινωνικό συνάμα, κινείται και η ποιητική συλλογή της Ελένης Δημητριάδου-Εφραιμίδου[1] «Δωριείς και Ξυλοκόποι» (Γαβριηλίδης, 2014). Χαρακτηριστικό στην ποιητική πορεία της Δημητριάδου-Εφραιμίδου είναι το μεγάλα κενά μεταξύ των ποιητικών της εκδόσεων. Δε βιάζεται να εκδώσει, δεν είναι αυτοσκοπός η έκδοση. Περιμένει να ωριμάσουν οι συνθέσεις της.

Από τον τίτλο ακόμα της συλλογής υποδηλώνεται η καταστροφή και η αποψίλωση. Οι νικητές Δωριείς που άφησαν πίσω τους νεκρούς και μία κατεστραμμένη πόλη, αποκαλύπτουν την καταστροφή που εικονοποιείται από την αποψίλωση του δάσους που υπονοούν οι ξυλοκόποι. Άλλωστε και στο ποίημα που τιτλοφόρησε τη συλλογή κυριαρχεί ο δρόμος προς τον Άδη και η καταστροφή, μία έρημη κοινωνία στο αποκορύφωμα της κρίσης.

Η συλλογή απαρτίζεται από ποιήματα κοινωνικής αντανάκλασης. Αν τούτη η κοινωνική διάσταση της ποιητικής της είναι εμφανής και στην προηγούμενη συλλογή, «Σκιά είναι» (Αρμός, 2009), στη νεώτερη είναι εντονότερη η κοινωνική-κοινωνιοϋπαρξιακή προσέγγιση. Ανθολογούνται ποιήματα για τη μετανάστευση, αδιαφορώντας για τη φυλή και το φύλο, αλλά με βαθιά αγωνία για τον Άνθρωπο για όποιον παλεύει· για το απάνθρωπο αστικό τοπίο και τη φθορά της φύσης, τα ερείπια της ζωής και της πολιτικής. Η ίδια η κοινωνία τροφοδοτεί τη σκέψη της ποιήτριας, της γεννά αγωνίες και φόβους που τους μετατρέπει σε τέχνη. Παράλληλα, περιέχει συνθέσεις που εκφράζουν υπαρξιακούς προβληματισμούς· αγωνία για το θάνατο και το τέλος, για το χρόνο και τη μνήμη· τη μοναξιά, την αλήθεια, την πολιτιστική παράδοση.

Πηγή έμπνευσης αποτελούν κοινωνικά στιγμιότυπα που συχνά προσπερνάμε αδιάφορα (υπαίθρια διαφήμιση, αναμνήσεις μπολιασμένες με τη γνώση της εξέλιξης), κοινωνικά βιώματα (μετανάστευση, καθημερινότητα, φυσικά περιβάλλον, επισκέψεις σε μουσεία κλπ). Άλλωστε, η ποίηση δεν είναι απλά μία ψυχική εκτόνωση. Είναι πολύ επιπόλαιο να την κατατάσσουμε στείρα ως αντικαταθλιπτικό “φάρμακο”. Είναι πρωτίστως καλλιτεχνική έκφραση που στοχεύει στο συναίσθημα του δέκτη κι ακούσια στο στοχασμό.

Σε αντίθεση με τις σύγχρονες τάσεις η Δημητριάδου-Εφραιμίδου απορρίπτει την κυριαρχία της εικόνας. Η εικονοπλασία της είναι χαλαρή και θολή, σύντομη και με μία αίσθηση αδιαφορίας αφού ως κινηματογραφικό πλάνο είναι αναγκαίες για το κεντρικό πλάνο.. Ο στιχουργικός της πλούτος είναι τέτοιος ώστε πουθενά στις 73 ποιητικές σελίδες δε βλέπουμε να επαναλαμβάνεται δεύτερη φορά η ίδια εικόνα.

Η γραφή της ρέει με τόση άνεση που σαγηνεύει τον αναγνώστη. Η λυρική μουσικότητα στο στίχο ευωδιάζει το στοχαστικό περιεχόμενο, ενώ ο έκδηλος ρομαντισμός συμπαραστέκεται στη βαθιά απογοήτευση.

Η γλώσσα της είναι ζωντανή και οικεία αξιοποιώντας όλες τις εκφραστικές δυνάμεις. Οι πολλές δευτερεύουσες προτάσεις (και οι υποτακτικές με τις λίγες προτρεπτικές προστακτικές) ενισχύουν την προφορικότητα της γραφής της. Ενισχύουν τη διάθεση ανατροπής μέσα από την υποτακτικότητα στα κοινωνικά αδιέδοξα. Την ίδια όμως στιγμή ομαλοποιούν τον ελαφρώς κρυπτικό προσανατολισμό, καθιστώντας τον αρμονικό και διατηρώντας αποστάσεις από την παλαιότερη ερμητικότητα. Η ολοκληρωτική σχεδόν απουσία επιθέτων καλύπτεται από την ποιητική αξιοποίηση των ουσιαστικών.

Οι τολμηρές παρομοιώσεις και μεταφορές εντυπωσιάζουν. Η περιορισμένη περιγραφή, δίνοντας τη θέση της σε ένα αφηγηματικό ή στοχαστικό πλαίσιο, και η αξιοποίηση μετωνυμικών συμβολισμών ή της αρχαιοελληνικής παράδοσης συγκλονίζουν. Η λεπτή ειρωνεία (κοινωνική συνήθως) συνταράσσει και αφήνει άναυδο τον αναγνώστη με το βάθος της. Ο πόνος για τους ανθρώπους και την κοινωνία γίνεται πικρός σαρκασμός που “παγώνει” κάθε αυτάρεσκο ακροατή.

Η ελευθεροστιχία και τα στιχουργικά θρύμματα εντείνουν τον πυγαίο σπαραγμό. Το α΄ ενικό γραμματικό πρόσωπο διαμορφώνει ένα ύφος υποκειμενικής κρίσης· απέχει από τη συνηθισμένη εξομολογητική ποίηση· αποκτά μία μορφή κριτικής προσέγγισης και προσωπικών αγωνιών για τον Άνθρωπο, ως άτομο ή συλλογικό υποκείμενο.

Είναι η στιγμή που η ποίηση γίνεται αφορμή για στοχασμό και όπλο, αγκάλη, σεβασμός για τα ανθρώπινα πάθη. Οι λέξεις αντιδρούν, κινητοποιούν τον κριτικό στοχασμό. Στη Βαβέλ της ποίησης κάθε λέξη παρανοεί την άλλη, μα αλληλέγγυα στέκονται πλάι σε άλλες για να δημιουργήσουν από κοινού ένα συλλογικό μήνυμα ενότητας απέναντι στον πόνο και το φόβο, απέναντι στις αντιξοότητες του ανθρώπινου βίου.
Σε μια αποδομημένη κοινωνία που αναζητά τη νέα της ταυτότητα, η συγκρουσιακή σχέση του ατόμου με τη σκληρή πραγματικότητα και η ματαίωση των ονείρων φωταγωγούν την ποιητική δημιουργία και αποκτούν μία άλλη δυναμική. Η σύγχρονη ποιητική παραγωγή είναι σκοτεινή, γεμάτη θλίψη και ταυτόχρονα πλούσια σε άρνηση και ελπίδα αφού ο ποιητής αντανακλά την εποχή του, αδυνατώντας να μείνει έξω από τα προβλήματα του καιρού του. Σε καιρούς θλίψης, ματαιότητας, αλλοτρίωσης κι απομόνωσης, σε εποχές ανάπτυξης της υπο-κουλτούρας της μάζας από τη βιομηχανία του θεάματος και του βιβλίου, η προσπάθεια ενός ποιητή να επικοινωνήσει με το διπλανό του, να εκθέσει μία διαφορετική έκφραση καταντά παράλογη.

.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

Η ΝΕΑ ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΟΥ ΕΦΡΑΙΜΙΔΟΥ

Για την παρουσία της Ελένης Δημητριάδου Εφραιμίδου γράφω και μιλώ πάνω από τριάντα χρόνια. Για μένα είναι κάτι αυτονόητο και αναγκαίο. Είναι πολύ ωραίο να ξέρεις ότι σε έναν χώρο δεν είσαι μόνος. Το κατάλαβα αυτό ζώντας με το Στέφανο Ιωαννίδη και την Κατίνα Βέικου Σεραμέτη, ο ένας συμπλήρωνε τον άλλο. Δεν ήταν ίδιοι. Αυτό όμως δεν έχει καμιά σημασία.

Με την Ελένη έχουμε την ίδια ηλικία. Αυτό σημαίνει ότι ζήσαμε τα ίδια πράγματα. Ο καθένας με τα δικά του, αλλά αυτό είναι κάτι άλλο.

Από τις πρώτες της συλλογές «Εγένετο» 1987 και «Εγώ κι ο Φαίδρος» 1990 ήμουν πεισμένος ότι πρόκειται για ποιήτρια αξίας. Και στη συνέχεια οι επόμενες συλλογές «Του καιρού και της ήττας» (1999) και «Πόλη μου σαν το ρόδο» (2001) επιβεβαίωσαν του λόγου το αληθές.

Το 2009 η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου εξέδωσε τη συλλογή «Σκιά είναι». Τότε έλεγα :

«Από συλλογή σε συλλογή η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου συμπληρώνει και εξελίσσει το ποιητικό της πρόσωπο. Θα έλεγα, δεν επαναλαμβάνεται ούτε κάνει ‘κοιλιά’, πράγμα πιθανό σε δημιουργό με μακρόχρονη παρουσία.

Ζώντας στην Ξάνθη, με την ποιητική παράδοση από τον Άργη Κόρακα του 19ου αιώνα, το Γ. Ξ. Στογιαννίδη, το Στέφανο Ιωαννίδη και την Κατίνα Βέικου Σεραμέτη του 20ου αιώνα, για να σταθούμε στους πιο γνωστούς, η ποιήτρια είχε να αντιπαραταχθεί με σημαντικά ονόματα της ποιητικής τέχνης. Δεν είναι ασήμαντο – αυτό πρόσφατα το συνειδητοποίησα – να ζεις σε ένα χώρο με μακρόχρονη ποιητική παράδοση. Και βέβαια, έχεις να αντιπαραταχθείς με την προηγούμενη δημιουργική σου δουλειά».

Η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου δε βιάζεται να βγάλει ποιητική συλλογή. Περιμένει να ωριμάσει αυτό που θέλει, να το γευθεί και να το νιώσει ότι είναι κατάλληλο για κυκλοφορία. Η καινούρια ποιητική της δουλειά με τίτλο «Δωριείς και Ξυλοκόποι» είχε ολοκληρωθεί εδώ και καιρό. Περίμενε όμως για να βγει στο φως…

Αυτές τις μέρες κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης το νέο ποιητικό βιβλίο της με τίτλο «Δωριείς και Ξυλοκόποι» (76 σελίδες) με εξώφυλλο Θάνου Γκιώνη.

Κάποια ποιήματα της συλλογής αυτής μάς τα είχε απαγγείλει στην εκπομπή που επιμελούμαι ‘Μ’ ένα βιβλίο πετάω’ [στο Διακονία fm 93,6] καθώς και στην πρόσφατη εκδήλωση παρουσίας ποιητών και ποιητριών στις Γιορτές Παλιάς Ξάνθης που οργάνωσε το Δίκτυο Λόγου και Πράξης. Τα αναφέρω αυτά για να επισημάνω τις θετικές αντιδράσεις των ακροατών και ακροατριών και στις δύο περιπτώσεις.

Η ποιητική συλλογή διαιρείται σε τρία μέρη με τον αντίστοιχο αριθμό ποιημάτων Ι, 26 ποιήματα, ΙΙ, 13 ποιήματα και ΙΙΙ,10 ποιήματα.

Η αλήθεια και η μνήμη είναι κυρίαρχα θέματα :

Τέλος σημαίνει
Πως κάποτε υπήρξε ένας κόσμος
Τέλος πως δεν υπάρχει κόσμος.
Τέλος είναι η βία.
Είναι οι άνθρωποι που αρπάζουν απ’ τις πλάτες
Άλλους ανθρώπους.
Λύνουν τα χέρια τους
Για να τραντάξουν τη γη.

Ζώντας στην κρίση, κυρίαρχο είναι και στην ποίηση θέμα :

Περνάμε ανάμεσα σε Αχαιούς νεκρούς
Που έχασαν τη γλώσσα δίχως μάχη.
Βουλιάζει δίπλα τους ένα ποτάμι
Από λασπόνερα και σαπισμένα προσωπεία.

Στη νέα ποιητική της συλλογή η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου παρουσιάζει πολλά αρχαιοελληνικά σύμβολα. Επίσης σε πολλά ποιήματά της απαντά στο ερώτημα «γιατί γράφω»:

Χωρίς εσένα δε θα άντεχα να γράφω,
Είπε η πλάνη.

(…)

Να γράφω
Για να μ’ αγαπάς
Χωρίς αλήθεια.
Στο τρίτο μέρος, χωρίς να υποτιμώ τα δύο πρώτα, έχει ολοκληρωμένη ποίηση, Το ποίημά της Σαρκοφάγος είναι από τα τελειότερά της. Ένα τελευταίο απόσπασμα από το ποίημα αυτό :

Λήθη
Από σαρκοφάγο μνήμη αγγίζω εδώ.
Αγάλματα,
Άλλοθι των υπάρξεων.

Η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου με την ποίησή της στο έργο «Δωριείς και Ξυλοκόποι» έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά : μιλά για την εποχή μας, γνωρίζει την πορεία της ελληνικής ιστορίας και γραμματείας και βλέπει μπροστά.
Τι άλλο θέλουμε από ένα σύγχρονο δημιουργό;

Ξάνθη, 15 Σεπτεμβρίου 2014

.

Εφημερίδα «Εμπρός» 2/12/2014

ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΗΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ 28 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ στον Πολιτιστικό Πολυχώρο “Π” του Ιδρύματος θρακικής Τέχνης και Παράδοσης έλαβε χώρα μια ποιητική βραδιά γεμάτη ποίηση και αρμονία, με την ευκαιρία της παρουσίασης της πρόσφατης ποιητικής συλλογής «Δωριείς και Ξυλοκόποι» της Ελένης Δπμητριάδου Εφραιμίδου. Τη συλλογή στο πολυπληθές κοινό παρουσίασε η ποιήτρια και εκπαιδευτικός κα Αναστασία Γκίτση και ο δρας Μαθηματικών και επιστημολογίας κος Παναγιώτης Σωτηρόπουλος.
Την όλη εκδήλωση συντόνισε ο κος Θανάσης Μουσόπουλος, φιλόλογος, συγγραφέας και ποιητής, που ανοίγοντάς την σημείωσε: «Από τις πρώτες της συλλογές “Εγένετο” 1987 και “Εγώ κι ο Φαιδρός” 1990 ήμουν πεισμένος ότι πρόκειται για ποιήτρια αξίας. Και στη συνέχεια οι επόμενες συλλογές “Του καιρού και της ήττας” (1999) και “Πόλη μου σαν το ρόδο” (2001) επιβεβαίωσαν του λόγου το αληθές. Το 2009 η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου εξέδωσε τη συλλογή “Σκιά είναι”. Τότε έλεγα: “Από συλλογή σε συλλογή η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου συμπληρώνει και εξελίσσει το ποιητικό της πρόσωπο”. Η καινούρια ποιητική της δουλειά με τίτλο “Δωριείς και Ξυλοκόποι” είχε ολοκληρωθεί εδώ και καιρό. Περίμενε όμως για να βγει στο φως…».
Στην εμπεριστατωμένη εισήγησή της η κα Γκίτση ανάμεσα στα άλλα είπε: «Το ποιητικό σύμηαν της Ελένης Εφραιμίδου γέμει από παρουσίες, από ανθρώπινες σκιές, από παρελθοντικές στιγμές που ταλανίζουν με την υπόστασή τους, τους ανθρώπους του τώρα. Κυρίως όμως γέμει από ένα ιδιαίτερο “άδειο”. Η ιδιότυπη παρουσία αυτού που λείπει είναι που κάνει αξιοπρόσεκτη την, εν λόγω, ποιητική συλλογή. Με τη συνοχή μιας κλειστής/σφικτής ποιητικής κλωστής, η ποιήτρια προβάλλει το «άδειο» για να τονίσει το «ολόκληρο» της μνήμης. Προβάλλείτην παρουσία αυτού που λείπει, δηλαδή την παρελθούσα στιγμή, η οποία δεν έχει εκπέσει σε λήθη. Για του λόγου το αληθές διαβάζω συνδυαστικά στίχους:
«Χρόνια πριν -αιώνες ίσως
το δωμάτιο ανέβαινε μαζί του.
Μετέωρο θεραπευτήριο
και δεν είχε ποτέ
εκείνο που έλειπε»».

Στη συνέχεια στην εμπνευσμένη εισήγησή του ο κος Σωτηρόπουλος παρατήρησε: «Η ποιητική δημιουργία της συνιστά μια αναγνωστική εμπειρία. Είναι εκφραστική μιας περιπέτειας μεταφυσικής, ένας πλανήτης βίος σε μια έρημη χώρα, χωρίς όμως τη διαβρωτική νοσηρότητα της ανέλπιδης μελαγχολίας. Ο ποιητικός λόγος της, εκτός από το στοχαστικό του βάθος,
εμπλουτίζεται μ’ ένα προσωπικό ύφος πρόσληψης του κόσμου, ένα ιδιόμορφο κοίταγμα της ζωής. Οργανώνει το σύστημά του χρησιμοποιώντας συνειρμούς, απροσδόκητες μεταφορές και ιστορικές μυθοπλασίες, ενεργοποιώντας ταυτόχρονα το ταπεινό και οικείο για να προσδώσει διαστάσεις συμπαντικές».
Μετά τις δύο εισηγήσεις πήρε το λόγο η ποιήτρια και εξήγησε τον τρόπο και το σκοπό της γραφής της, σημειώνοντας: «Υπάρχει ελευθερία σήμερα; Όταν όλες οι πολιτικές του κόσμου ισοπεδώνουν το πνεύμα, ορθώνουν γενοκτονίες μνήμης, κατασκευάζουν αδίστακτα κι απέραντα σαράφικα με επιχρυσωμένα είδωλα; «Δωριείς», μεταφορικά είναι η κάθοδος κάθε μορφής εισβολέων εντός και εκτός των τειχών της χώρας. Είναι η μνήμη που χάνεται, η Ιστορική μας μνήμη που υποτάσσεται σ’ έναν καινούργιο εισβολέα. Η λεηλασία τόπων αγαπημένων που γίνονται αποικίες λήθης». Κατόπιν απήγγειλε ποιήματα από την νέα της συλλογή μόνη ή με τη συνοδεία μουσικής.
Η μουσική έκπληξη της βραδιάς ήταν οι τρεις καλλιτέχνες που κόσμησαν την ποιητική ατμόσφαιρα, για τους οποίους η κα Εφραιμίδου είπε: «Ευχαριστώ την Έλενα Σερενίδου που συνόδευσε ευαίσθητα με το πιάνο την απαγγελία των
ποιημάτων, τον Βασίλη Δαλαμπέλα με το φίνο βιολί, τη Θεοφάνιά Μουρελά με την ιδιαίτερη φωνή της στο τραγούδι».
Κλείνοντας τη βραδιά ο συντονιστής ευχαρίστησε το Ίδρυμα Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης, τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, το βιβλιοπωλείο Σπανίδη, τους εισηγητές, τους μουσικούς και το Μουσικό Σχολείο Ξάνθης, τον υπεύθυνο ήχου Γιάννη Τσακαλίδη και το πολυπληθές κοινό, μικρούς και μεγάλους. Ακολούθησε δεξίωση, ενώ ο Βασίλης Δαλαμπέλας γοήτευε με το
πιάνο του.
Για την όλη εκδήλωση ο Διευθυντής του Ιδρύματος κ. Σ. Ουτατζής ευχαρίστησε την ποιήτρια και Αντιπρόεδρο του Ιδρύματος για τη μοναδική βραδιά και για την πολύτιμη, ανιδιοτελή και καθοριστική συμβολή της στο Ίδρυμα όλα αυτά τα χρόνια όσο και για τη διάθεση των εσόδων από τις πωλήσεις του βιβλίου της ως συνεισφορά στις δράσεις του Ιδρύματος. Τέλος
ευχαρίστησε τους εισηγητές, Αναστασία Γκίτση και Παναγιώτη Σωτηρόπουλο, τον συντονιστή Θανάση Μουσόπουλο και από το Μουσικό Γυμνάσιο Ξάνθης: τους Βασίλη Δαλαμπέλα, Ελένη Σερενίδου και Θεοφάνιά Μουρελά καθώς και τους χορηγούς Μιχάλη Σπανίδη και Οδυσσέα Βουρβουκέλη».
0 συντονιστής της βραδιάς κος Μουσόπουλος έκλεισε την εκδήλωση λέγοντας: «Η Ελένη Δημητριάδου Εφραιμίδου με την ποίησή της στο έργο “Δωριείς και Ξυλοκόποι” έχει τρία βασικά χαρακτηριστικά: μιλά για την εποχή μας, γνωρίζει την πορεία της ελληνικής ιστορίας και γραμματείας και βλέπει μπροστά. Τι άλλο θέλουμε από ένα σύγχρονο δημιουργό;»

.

ΣΚΙΑ ΕΙΝΑΙ

AΝΑΣΤΑΣΙΑ ΓΚΙΤΣΗ

Σκιά είναι, ποίηση, Ελένη Δημητριάδου – Ευφραιμίδου, Εκδόσεις Αρμός, 2009

«Πάντα δυο λέξεις
δραπετεύουν από το ποίημα»
Δύο λέξεις πάντα ξεφεύγουν από τη ρότα της σκέψης ενόσω αυτή καταγράφεται στη ροή του ποιήματος. Δύο λέξεις που διατρέχουν όλη την ποιητική περιφέρεια της συλλογής, χλευάζουν τις γύρω λέξεις, αποδομούν την σύνθεσή τους στην χάρτινη αράδα, ολιγωρούν την ιδιότροπη συμπεριφορά του σύγχρονου ανθρώπου και γίνονται απόκοσμες, γίνονται σκληρές, γίνονται ανεπιθύμητες επειδή «υπερασπίζονται την αλήθεια… ίσως».

Δύο λέξεις τιτλοφορούν τη τελευταία ποιητική συλλογή της Ελένης Δημητριάδου-Ευφραιμίδου (6ης κατά σειρά) ΣΚΙΑ ΕΙΝΑΙ από τις εκδόσεις Αρμός. Τρεις ενότητες και 34 ποιήματα. Η αυλαία της κάθε ενότητας ανοίγει με το γνωμικό κάποιου αρχαίου έλληνα συγγραφέα/φιλοσόφου «Άνδρας χρυσάφι “έπιασε”, παράτησε το δίχτυ», «Και του σοφού η τέχνη δεμένη είναι στο κέρδος», «Από το φόβο η καρδιά γαλήνια δεν μένει». Στο ενδιάμεσο τα ποιήματα απλώνονται σε διάφορες θεματικές με κυρίαρχη αυτή της δύναμης του χρήματος και της διαστρέβλωσης που αυτό επιφέρει σε ατομικό αλλά κυρίως σε κοινωνικό επίπεδο.

«Ευρυδίκη,
καιρός να ανέβεις.
[…]
Πες κάτι και εσύ στις Εξουσίες,
πως το φως δεν ιδρύεται
με το χέρι στην τσέπη»
Έκδηλη είναι η προσπάθεια της ποιήτριας να τονίσει αυτό που βαθιά μέσα της την πονά. Και το κατορθώνει. Αποκαλύπτει την απληστία του ανθρώπου, την έμφυτη του ορμή να εξουσιάζει αλλά και την κατάρα του να εξουσιάζεται από τα χρήματα. «(Έχει πάρει τα επάνω της η αθλιότης / και διακονεί / παραπλανήσεις βαρύθυμες.)». Ο πολιτισμός αποδεικνύεται ανίσχυρος μπροστά στην εξέλιξη του είδους, αγκομαχεί μπροστά στις νέες διαδρομές, ο άνθρωπος μεταλλάσσεται ή εν τέλει αποδεικνύει αυτό που πάντοτε ήταν, δηλαδή επιρρεπής στο χρήμα, τον πλούτο, την ευκολία.

«Τώρα σκουριάζει ο ουρανός.
Οξειδωμένα είναι τα σύννεφα.
Τρέμουν οι μεντεσέδες τους
για τα καλά.
Με προσφυγή σε μυθικά πρόσωπα αλλά και μοντέρνες καταστάσεις, με γλώσσα ζωντανή και σφριγηλή εικονοκλασία η ποιήτρια οργώνει σιγά αλλά σταθερά το υλικό της και αποδίδει τους καρπούς των σκέψεών της με το καλύτερο ρεαλιστικό τρόπο. Το οξύμωρο του σχήματος είναι η δύναμη του χρήματος, δηλαδή η δύναμη μιας σκιάς που καταφέρνει να αποσκιάζει την φωτεινότητα του ανθρώπου και να τον αποχαυνώνει συναισθηματική και υπαρξιακά. Ευτυχώς υπάρχει ακόμη όμως μέσα στο ανθρώπινο το δυναμικό της αντοχής και του αισιόδοξου, υπάρχουν λέξεις που επιμένουν να υπερασπίζονται την αλήθεια.

Πάντα δυο λέξεις
δραπετεύουν από το ποίημα
[…]
Υπερασπίζονται την αλήθεια… Ίσως.»

.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΚΑΛΑΜΑΡΑΣ

“Ελευθεροτυπία”/ “Βιβλιοθήκη”, τχ. 598, 9.4.2010

Σαρκαστικά τα ποιήματα του πέμπτου λυρικού βιβλίου, γιατί η κατανάλωση είναι μια αρχαία ιστορία και έχει διαπράξει το έγκλημά της κατ’ επανάληψιν. Έχει παλιώσει ο θάνατος./Δεν είναι πια ο περιλάλητος θεός/που δεν φοβόταν εξουσίες.

.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΡΟΥΜΠΑΣ

ΑΝΤΙΦΩΝΗΤΗΣ 17/10/2009

Η ενορχήστρωση της ποίησης στο τραγούδι της ζωής

«Του πλούτου αχορταγιά, τση δόξας πείνα,
του χρουσαφιού ακριβειά καταραμένη […]»
Γεώργιος Χορτάτσης, «Ερωφίλη», Γ 373-374.

Μια ακτινογραφία της διαχρονικής ανά την πορεία του ανθρώπου φιλοχρηματίας του και των μικροτήτων που τον αγκιστρώνουν επιχειρεί η Ξανθιώτισσα ποιήτρια Ελένη Δημητριάδου – Εφραιμίδου στην πέμπτη της ποιητική συλλογή με τον τίτλο «Σκιά είναι».
Εκτείνοντας την ποιητική της ψυχογραφία στα βάθη του χρόνου και των μυθολογικών παραδόσεων, μα παράλληλα και στα ποικίλα μήκη και πλάτη της Γης, η ποιήτρια ανιχνεύει την εκδήλωση των ανθρώπινων ενεργειών στη σκιά του χρήματος. Στην τροχιά του κινούνται πρόσωπα θεϊκά και θνητά, με περισσότερο ή λιγότερο σημαίνουσα θέση στο κοινωνικό πλαίσιο της εποχής στην οποία εντάσσονται. Από την Ευρυδίκη και τον Ορφέα στα βάθη της αρχαιότητας, τον Αθηναίο δημαγωγό Κλέωνα της κλασικής εποχής, την Σαλώμη της Καινής Διαθήκης μέχρι τον σύγχρονο μέσο άνθρωπο, σε μια διαδρομή που διανθίζεται από θεματικά παρεμφερή διαπιστωτικά μότο συγγραφέων όπως ο Πίνδαρος με τον Σιμωνίδη μα και η Δημουλά με τον Βαρβέρη, καθώς κι από την Ελλάδα μέχρι το Βέλγιο, την Αγγλία και την Αμερική δυτικά ή το Ιράκ ανατολικά, το χρήμα σκιάζει τις διαθέσεις και τα βήματα των ανθρώπων.
Ό,τι «τρίζει/ σ’ άνεμο σκοτεινό» είναι το χαρτί των χαρτονομισμάτων, που συσκοτίζει ακόμη περαιτέρω, με τη σκιά του, τις ανθρώπινες εκδηλώσεις. Το χρήμα, πολλά υποσχόμενο και υποχθόνιο, παρασκηνιακά «κινεί τα πέπλα της Σαλώμης» και σαγηνεύει με την προοπτική της οικονομικής ευχέρειας κάθε ματιά, η οποία, στη θέασή του, γουρλώνει βλοσυρά κι αποκτά το στρογγυλό σχήμα των κερμάτων αντικατοπτρίζοντάς το («Σκιά είναι», σελ. 20). Το χρήμα επικαλύπτει κάθε όνειρο, κάθε φως («Πώς ερμηνεύεται μια σκιά;», σελ. 21). Ακόμη κι ο θάνατος, «ο περιλάλητος θεός/ που δεν φοβόταν εξουσίες», υποχωρεί μπροστά του: αυτό είναι η μόνη αθάνατη σταθερά, η μόνη «αξία» («Αθανασία», σελ. 19). Ούτε καν μπορεί κανείς ν’ αποβιώσει, να κατεβεί «πια στον Άδη χωρίς λεφτά», είτε ανήκει στον αρχαίο κόσμο και οφείλει τον οβολό στον περατάρη προς τον άλλο κόσμο Χάροντα είτε ανήκει στον σύγχρονο κόσμο κι «οφείλει» να διατυμπανίσει την κοινωνική του θέση και τη ματαιοδοξία του και μετά θάνατον, στήνοντας πολυτελέστατα μαρμάρινα Μαυσωλεία («Προς Ευρυδίκην», σελ. 17).
Σ’ ένα ζοφερό, παρακμιακό ηθικά σκηνικό η απληστία αναγνωρίζεται ως «το πιο ουσιώδες νόημα» («Το πιο ουσιώδες», σελ. 28). Όταν κυριεύει τους ανθρώπους, τότε τους λεηλατεί και τους ξεπουλά, καθώς «σε θρόνους, σ’ αξιώματα και δάφνες/ενέχυρο τα ιδανικά» τους βάζουν («Αυτός ο κόκοράς σας», σελ.22). Και πώς να μην ενεχυριάζουν τον εαυτό τους τη στιγμή που η
κρατούσα αντίληψη απαιτεί όλοι πάνω τους να «προσέχουν τον τίτλο/[…] κι ας λείπουν οι προϋποθέσεις/του περιεχομένου» («Η γούνα», σελ. 38-39). Όμως οι τίτλοι, η οποιαδήποτε «Αρχή», καθιστούν την ανθρωπιά είδος υπό εξαφάνιση («Τώρα σπάζοντας», σελ.53). Οι εξουσίες ενορχηστρώνουν τη μελαγχολία, οξειδώνουν τα οστά των νεογνών, άρα της ζωής, της νιότης
και της ελπίδας («Ενορχηστρώστε», σελ. 61). Οι εξουσίες προκρίνουν το συμφέρον και συντηρούν την αθλιότητα. Μα «το φως δεν ιδρύεται/με το χέρι στην τσέπη» («Προς Ευρυδίκην», σελ. 17), δεν εξαγοράζεται από το χρήμα, ούτε από την ευκολία, την αλαζονεία, ακόμη και την αδιαφορία που υποδηλώνει η συγκεκριμένη σωματική στάση. Υπό τις συνθήκες αυτές κάθε απόπειρα ανθοφορίας ελέγχεται ως μάταιη («Δεν είναι για πολύ τα μάταια», σελ. 52). Οτιδήποτε αγγελικό χάνει τα φτερά του. («Κραχ», σελ. 29′ Δελτίον καιρού», σελ. 50) και καταδικάζεται σε χαμέρπεια.
Το αποτέλεσμα είναι να μην ευοδώνονται οι προσπάθειες αγρύπνιας. Η «ολονυκτία» (σελ. 62) επιχειρείται, όμως τα πρόσωπα δεν την αντέχουν είτε επειδή αποδεικνύονται μικρά, δειλά και φοβισμένα («Ίδε», σελ. 63) είτε επειδή συμβιβάζονται γοητευμένα από τον απαγορευμένο καρπό. Φυσιολογικά επέρχεται ο εγκλωβισμός «στο ύπουλο πολικό ψύχος/ της αδράνειας» («Και μια σου λέξη», σελ. 70). Η μνήμη κατακρημνίζεται («Μετέωρο», σελ. 26), ο τρόμος των καταδοτών κουκουλοφόρων στοιχειώνει τις υπάρξεις («Μας παρακολουθούν», σελ. 27), η νάρκη θριαμβεύει όσο την καλλιεργούν οι λουφαδόροι («Δεν ξενυχτούν οι Μυστικοί…», σελ. 32), κι η ειρήνη ποδοπατείται, υποβάλλεται σε βασανιστήρια κι ατιμάζεται («Ένα μικρό χτύπησε τύμπανο», σελ. 33· «Νασιρίγια», σελ. 34).
Με δεδομένη τη βαθιά παρακμή προκύπτει το ερώτημα αν είναι δυνατή η αναστροφή της, αν διαφαίνεται κάπου, έστω μακριά, ένας φάρος ελπίδας. Την απάντηση στη σύγχρονη αμηχανία, στις απορίες της εποχής, φαίνεται πως
την έχουν τα όνειρα. Τα όνειρα «ξαναγεννούν· την αθωότητα».
Όσο ο άνθρωπος ονειρεύεται κι αντικρίζει τη θάλασσα ανυποχώρητη, έστω και πίσω απ’ τα κάγκελα της φυλακής του, η ελπίδα θ’ αχνοφέγγει («Αντοχή», σελ. 54). Τον ίδιο ελπιδοφόρο ρόλο μπορεί να τον επωμιστεί και η ποίηση. Με την επενέργεια της ποίησης η συμπυκνωμένη απάτη του κόσμου είναι δυνατό να μερώσει, να ξαλαφρώσει, να γίνει πούπουλο, «φτερό». Η ποίηση υγραίνει κι αναζωογονεί τις ανθρώπινες προσδοκίες, η ποίηση δροσίζει, από τις λέξεις της ξεπετιούνται οι βλαστοί («Εσείς που θα βλαστήσετε», σελ. 71), η ίδια η υγιής ζωή. Και μία λέξη λοιπόν είναι ικανή να ξυπνήσει τον ουρανό («Και μια σου λέξη», σελ.70) και να αναπτερώσει κάθε αγγελικό πλάσμα που στερήθηκε το πέταγμά του.
Η Δημητριάδου Εφραιμίδου αποστάζει από τις εμπειρίες μιας κατασταλαγμένης ζωής έναν στοχασμό πικρό, μα κι εξαιρετικά στέρεο, που αποτυπώνει ιδέες και συναισθήματα χωρίς να ωρύεται ή να κραυγάζει, παρόλο που η θεματολογία του θα ευνοούσε την ολίσθηση στην αντίστοιχη ευκολία, κι ο οποίος βλέπει τελικά φως στο βάθος των σκοτεινών διαδρόμων. Με εικόνες ευφάνταστες και διαυγείς, όπως εκείνη της ουράς του παγωνιού που συντίθεται όχι από φτερά αλλά από χαρτονομίσματα, με λόγο καθαρό και συνάμα κρυπτικό, που λειτουργεί πολυεπίπεδα, όπως συμβαίνει με το φως που «δεν ιδρύεται/ με το χέρι στην τσέπη» (υπονοείται τόσο η ανθρώπινη φιλαργυρία όσο κι η αδιαφορία), με δυνατά εκφραστικά σχήματα, όπως στην περίπτωση της. μνήμης που προσωποποιείται και κατακρημνίζεται, με ψυχική ειλικρίνεια, εντιμότητα και νηφαλιότητα, η ποιήτρια αλέθει αγνά, «βιολογικά» αισθήματα, ζυμώνει ενάρετο ήθος κι «ενορχηστρώνει» τη φωνή της τέχνης της στο τραγούδι της υγιούς ζωής, με μια επιθετική, αντισηπτική αγωγή ενάντια στις μολυσματικές ασθένειες που διαχρονικά πλήττουν τον άνθρωπο.

.

ΓΚΕΡΑ

ΑΝΘΟΥΛΑ ΔΑΝΙΗΛ

FRACTAL 3/10/2023

Η αλήθεια ενός λαού έτσι όπως την βίωσαν κατάσαρκα οι άνθρωποι και όπως την νιώθουμε κι εμείς να μας αγγίζει

Η πολύπαθη χώρα, η Ελλάδα, πολιορκημένη από στεριά και θάλασσα. Άλλοτε από την Ανατολή κι άλλοτε από τη Δύση, βρέθηκε στη θέση που όλοι διεκδικούσαν για τον εαυτό τους.

Σελδζούκοι ροπαλοφόροι, Χαγάνοι ορνεοκέφαλοι Σκυλοκοίτες, νεκρόσιτοι κι ερεβομανείς, όπως αποκαλεί όλους αυτούς ο Οδυσσέας Ελύτης, είχαν το βλέμμα τους στραμμένο στην Ελλάδα.

Αυτή τη φορά, η Ελένη Εφραιμίδου, θα μιλήσει γι’ αυτούς στο βιβλίο της με τον τίτλο Γκέρα που σημαίνει τον πετροπόλεμο με σφεντόνες στο θρακιώτικο ιδίωμα και είναι τουρκικής ρίζας.

Οι Βούλγαροι που πάντα λιμπίζονταν το λιμάνι της Καβάλας, γυρεύοντας διέξοδο στη θάλασσα, περνώντας και καταπατώντας τα ελληνικά εδάφη, μπήκαν στα χωριά της Θράκης από τα βόρεια σύνορα. Πόλεμος.

Η Θράκη φτάνει ψηλά και είναι πλατιά. Η Ελλάδα μια άκρη της έχει μόνο και αυτή την άκρη θέλουν και οι Βούλγαροι.

Για την Ιστορία, η Θράκη βρέθηκε υπό Βουλγαρική Κατοχή κατά τη διάρκεια των ετών (1913 – 1918), όπου σημειώθηκαν πολλές εκτοπίσεις και διωγμοί των Ελλήνων ενώ κατά την περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Θράκη και η Ανατολική Μακεδονία βρέθηκαν και πάλι υπό βουλγαρική κατοχή. Οι Εβραίοι της Θράκης εκτοπίστηκαν στο ναζιστικό στρατόπεδο εξοντώσεως Τρεμπλίνκα.

Η Ελένη Εφραιμίδου αναλαμβάνει να εξιστορήσει, στο βιβλίο της, τα πάθη των Ελλήνων του τόπου της, κατά την περίοδο της τρίτης βουλγαρικής Κατοχής, 1941-1943. Όμως τα διηγήματά της, αν και δείχνουν αυτοτελή, είναι κρίκοι μιας και της αυτής αλυσίδας βασάνων του λαού της Θράκης από τους βίαιους κατακτητές Βουλγάρους.

Η εξαιρετική Αφηγήτρια και πολυτάλαντη συγγραφέας, ποιήτρια, θεατρική συγγραφέας και δοκιμιογράφος –το όνομά της θα το βρούμε και σε πολλές Ανθολογίες και λογοτεχνικούς φορείς, με τους οποίους έχει άμεση επαφή- μας παραδίδει σώμα θρακικής ψυχής. Και ας μη σπεύσει κανείς να σχολιάσει το ανυπόστατο δίδυμο σώμα-ύλη και και άυλη ψυχή, γιατί η ψυχή των Θρακιωτών έγινε υλική και το σώμα άυλο από την πείνα.

Το βιβλίο της Γκέρα, είναι μια Ανθολογία διηγημάτων, τα οποία έχει εμπνευστεί από τα πάθη της ιδιαίτερης αυτής πατρίδας της. Είναι το θησαύρισμα πονεμένων στιγμών που βρίσκονται ακόμα στα χείλη ανθρώπων που έζησαν τα τραγικά γεγονότα, που πόνεσαν και δεν τα ξέχασαν ποτέ, όπως η γιαγιά Μαργίτσα.

Φυλομετρώντας, για μια πρώτη συνολική εικόνα και εντύπωση, βλέπουμε ότι η συγγραφέας ανασκάπτει πολλά στρώματα ψυχής για να δει τι κρύβει μέσα της και τι έχει αντέξει ένα σώμα.

Αρχίζοντας από το πρώτο, «Το στοιχειό», βρισκόμαστε μπροστά σε μια εικόνα φρικτή, τρομακτική, ένα σπίτι με φάντασμα που όλοι φοβούνταν. Και τα μικρά παιδιά που έπαιζαν γύρω γύρω δεν τολμούσαν να μπούνε μέσα, γιατί μέσα ήταν το φάντασμα. Όπως πάντα στα παραμύθια και στις παλιές ιστορίες μια γιαγιά, η γιαγιά Μαργίτσα ρίχνει το βλέμμα της ψηλά βλέπει: «Το μικρό σπίτι πάνω στον λόφο του χωριού, μόνο και άδειο εδώ και χρόνια, έχασκε ξεδοντιασμένο, φαφούτικο, σαν στόμα κακοποιημένο και μουγκό. Ο αέρας έμπαινε από τα χαλασμένα παράθυρα, έβγαινε απ’ τη μισογερμένη σκεπή με ορμή, έπεφτε στο πάτωμα παίρνοντας μαζί του τη σκόνη, χτυπούσε στους τοίχους αφήνοντας σφυρίγματα πνιχτά, άλλοτε ηχηρά σαν κλάμα. Ήχοι από φάλτσο βιολί έμοιαζαν οι κρότοι. Άφηναν οι σκουριασμένοι μεντεσέδες της πόρτας μακρόσυρτη στριγκλιά κι άλλοτε ακουγόταν ένα φουρφούρισμα μακρινό, ένα φτερούγισμα αδύνατο κι απεγνωσμένο πληγωμένου πουλιού».

Και με αυτή την εικόνα έδωσε κλώτσο στο κουβάρι της ιστορίας και άρχισε να θυμάται πώς αυτό το μικρό σπίτι εκ κληρονομίας είχαν εξ αδιαιρέτου η Σουλτανή και ο αδελφός της ο Μόδεστος. Όταν ο Θοδωρής ερωτεύτηκε παράφορα τη Σουλτανή, αν και ήταν «ξιβράκουτ», το σπίτι του έφτανε. Όταν η πρώτη φλόγα του έρωτα πήρε τον δρόμο της ρουτίνας τού ήταν μικρό. Αν έφευγε ο αδελφός της, που τα έβρισκε όλα έτοιμα και τίποτα δεν προσέφερε, εργένης και συνιδιοκτήτης στο σπίτι του γαμπρού, ο Θοδωρής θα έριχνε τον μεσαίο τοίχο και θα απλώνονταν. Τα πράγματα κύλησαν και όχι μόνο ο Μόδεστος δεν έφευγε αλλά έριξε και τον τοίχο για λογαριασμό του. Λόγο τον λόγο, ο Θοδωρής με τον σουγιά που καθάριζε τα καλαμπόκια σκότωσε τον Μόδεστο.

Στο ψυχοράγημά του ο Μόδεστος βλέπει τη Αθανασία να στριφογυρίζει μέσα στα πέπλα της τα νυφικά (όπως ο ήρωας που σκοτώνεται στον πόλεμο στην ταινία Όταν περνούν οι γερανοί), γιατί κι εκείνος,ο Μόδεστος, το ίδιο όνειρο είχε∙ να ρίξει τη «μεσοτοιχιά» να παντρευτεί την Αθανασία και να γίνουν ευτυχισμένη οικογένεια. Το δίκιο θα αχνοφέξει, αφού γίνει το κακό και θα το έχουν κι ο ένας κι ο άλλος, αδικημένοι και οι δύο. Τα λίγα γραμμάρια της ευτυχίας δεν τα κέρδισε κανείς. Τώρα στο σπίτι τριγυρίζουν γκρίζα φαντάσματα, πλέκουν «το υφαντό το πυκνό το αξήλωτο που η μνήμη το κλειδώνει στο συρτάρι της σαν κειμήλιο ακριβό», γράφει η Εφραιμίδου.

Η ιστορία είναι γνωστή και σε πολλές παραλλαγές. Οι άνθρωποι μπορεί να γίνουν άγρια θηρία για ένα μέτρο γης, γιατί έχουν συσσωρευμένη μέσα τους πίκρα, κατακάθι που δηλητηριάζει το ψωμί που με πολύ κόπο εξασφαλίζουν. Είναι η φτώχεια που κάνει τον βίο αβίωτο και το μαχαίρι εύκολο. Είναι η οργή που περισσεύει και η αγάπη που λείπει.

Στο δεύτερο διήγημα μιλάει η Σουλτανή. Θρηνεί για τον αδελφό της 22 χρονών παιδί που τον είχε μεγαλώσει σαν μάνα του. Κι έτσι παίρνουμε απάντηση στην απορία του Θοδωρή αν τον αγάπησε ποτέ. Όχι μόνο δεν φαίνεται ότι τον αγάπησε, αλλά μετά το φονικό τον μισεί κιόλας.

Τρίτο κείμενο, «Ο φονιάς είναι φονιάς». Η Σουλτανή για να ζήσει μετατρέπει το σπίτι σε καφενείο. Βγάζει τα μαύρα κι ερωτεύεται τον Μάρκο τον αγροφύλακα. Μετά έρχεται και το παιδί να συμπληρωσει την ευτυχία τους, κι έπειτα ο Θοδωρής που επιστρέφει από τη φυλακή, μόλις το βλέπει της ζητάει να ξεφορτωθεί το «μπάσταρδο». Η απαίτηση του Θοδωρή μας θυμίζει το «Πίστομα» του Κωνσταντίνου Θεοτόκη.

Η συγγραφέας στήνει με μεγάλη αληθοφάνεια τις τραγικές στιγμές,

τις παλιές συμπεριφορές, περιγράφει τις κοινωνιολογικές φόρμες, τα ήθη

και τα έθιμα.

Τελικά, αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα, λέει ο λαός. Το παιδί, «Ο

Αθώος», στην ταινία του Βισκόντι 1976, τηρουμένων των αναλογιών,

δείχνει ότι τα ίδια συμβαίνουν και στους αριστοκράτες και στους

χωρικούς∙ στους πρώτους τα βίτσια, στους δεύτερους η έλλειψη παιδείας

και οικονομικών πόρων.

Στο τέταρο κείμενο φτάνει ο πόλεμος στο χωριό. Οι Βούλγαροι

συμμάχησαν με τους Γερμανούς και ζητούν έξοδο προς τη θάλασσα.

Τα χωριά αδειάζουν οι κάτοικοι φεύγουν και οι εισβολείς ρημάζουν και επιτάσσουν ό,τι χρήσιμο. Ο λαός πεινάει, ο ένας γίνεται σπιούνος και καταδίδει για ένα κομάτι ψωμί τον άλλο, ένας τρίτος κρύβεται στο πηγάδι κι εκεί τον εκτελούν με το φεγγάρι να φέγγει πάνω στην πληγή του, ανάμεσα στα φρύδια.

Η ιστορία επαναλαμβάνεται και στη Θράκη καταφθάνουν από τον Πόντο πρόσφυγες, δυστυχισμένοι, ταλαιπωρημένοι, ενώ εκείνοι που ξενιτεύονται στην Αμερική για να γλιτώσουν είναι για πάντα χαμένοι. Μια κόρη σαν φιγούρα του Θεοτοκόπουλου τριγυρνούσε στα χωριά ξεπουλώντας τα προικιά της. Οι Βούλγαροι τους έδιναν μπομπότα με αλεσμένα γυαλιά μέσα για να πεθάνουν τα παιδιά. Τους το μαρτύρησε κάποιος που δούλευε στους φούρνους. Κι ο λαός έτρωγε χελώνες, σκαντζόχοιρους, γάτες σκύλους, όπως οι Μεσολογγίτες, στην πολιορκία και πριν από την τραγική τους απελπισμένη Έξοδο. Το μαρτυρικό οδοιπορικό δεν αφήνει καμιά ελπίδα για στους επιζώντες.

Και η αφήγηση αυτή δεν έχει τέλος. Μα μόνο κακοί, άκαρδοι, φανατικοί και εκδικητικοί είναι οι Βούλγαροι. Όχι κάπου κάπου κάποιος ξεχωρίζει όπως ο Ιάβορ που άκουγε Στραβίνσκι και Μπαχ στο επιταγμένο γραμμόφωνο, που ήταν τρυφερός με την μικρούλα γειτόνισσα, γιατί του θύμιζε την κόρη του και ήθελε να της διδάξει μουσική. Αλλά κι εδώ το κακό παραμονεύει τον Ιάβορ, οι καλοί δεν έχουν τύχη, και η μικρή «έχασε» το δρόμο για το σπίτι της γεμάτη ενοχές.

Τα περιστατικά είναι καταιγιστικά. Τα πάθη κι οι καημοί του κόσμου δεν έχουν τελειωμό, όπως είπε και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Το βιβλίο είναι συγκλονιστικό. Τα βιώματα ολοζώντανα, οι μνήμες νωπές, παρά τα χρόνια που έχουν περάσει, και το βιβλίο μνημείο.

Η Ελένη Εφραιμίδου δεν είναι απλώς καλή συγγραφέας και εξαιρετική αφηγήτρια∙ είναι και ζωγράφος που με κατάλληλες πινελιές έδειξε την τραγικότητα του έξω κόσμου, την ανείπωτη συμφορά του και τον μέσα της ψυχής με όλα τα πάθη του και τις κρυφές πληγές του. Η ψυχανάλυση κρυμμένη στην αφήγηση της Εφραιμίδου μάς δείχνει τις πολύπλοκες ρίζες του κακού. Και το πλούσιο διακείμενό της, γεμάτο από αναφορές σε άλλα έργα, μας θυμίζει πως η μοίρα των μικρών λαών είναι πάντα ίδια και γεμάτη βάσανα.

Η επίσημη ιστορία ξεπερνάει μέσα σε λίγες παραγράφους το μαρτύριο των λαών, είναι ευθύγραμμη και δεν στέκεται στα πρόσωπα∙ της αρκούν οι αριθμοί και το αποτέλεμα των πολεμικών συρράξεων. Η μυθιστορηματική καταγραφή των λεπτομερειών όμως, όπως τις θυμάται κάποια γιαγιά, ξυπνάει τις υπνώτουσες συνειδήσεις και ως προσωπική μαρτυρία συνιστά ιστορική πηγή που, τελικώς, η καταγραφή της δεν αφήνει τη λήθη να την σκεπάσει. Γι αυτό το λόγο η Ελένη Εφραιμίδου ανασυνθέτοντας τα γεγονότα της μικροϊστορίας, άλλοτε με την τρέχουσα κοινή Ελληνική γλώσσα κι άλλοτε με το θρακιώτικο ιδίωμα, αφήνει κληρονομιά στους νεότερους την αλήθεια ενός λαού έτσι όπως την βίωσαν κατάσαρκα οι άνθρωποι και όπως την νιώθουμε κι εμείς να μας αγγίζει.

ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΟΥΣΟΠΟΥΛΟΣ

Δρόμος της Αριστεράς 15/10/2022

Βούλγαροι και Θράκη – Ένα δράμα διαρκείας (β΄)

…/…
Η περίοδος της Βουλγαροκρατίας ενέπνευσε λογοτέχνες της Θράκης. Στο άρθρο μου «Στέφανος Ιωαννίδης (1923-2001): Ο πνευματικός ευεργέτης της Ξάνθης και της Θράκης» (8 Ιουνίου, 2021) αναφέρομαι στη μεγάλη του προσφορά. Ποιήματα και πεζά του (όπως το μυθιστόρημα «Τα παιδιά των πελαργών» (1965) αναφέρονται στην περίοδο της βουλγαρικής κατοχής. Στο βιβλίο μου «Στέφανος Ιωαννίδης – ένας λογοτέχνης γεννιέται» (2010) αναφέρομαι στη στενή σχέση του με την περίοδο αυτή.

Θεωρώ απαραίτητο να αναφερθώ σε ένα σημαντικό έργο της ποιήτριας Ελένης Δημητριάδου Εφραιμίδου, με τίτλο «Γκέρα», σελ. 196, εκδόσεις Σαιξπηρικόν, 2020, που περιέχει εικοσιοκτώ διηγήματα αναφερόμενα στη βουλγαρική κατοχή της Θράκης κατά τη διάρκεια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου. Τούτο το βιβλίο αποτελεί μία κατάθεση πολυσήμαντη και, θα τολμούσα να πω, πρωτοποριακή. Καταφέρνει να συνδυάσει πολλές πλευρές και πολλές προσεγγίσεις ενός και του αυτού θέματος: της Βουλγαροκρατίας της ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Γλωσσικά και Λαογραφικά στοιχεία, ψυχογράφηση τριών κυρίως λαών: Ελλήνων, Βουλγάρων, Τούρκων, ενδοσκόπηση και διαφοροποιήσεις μέσα σε κάθε λαό. Πρόκειται για αφηγηματικό λόγο, εμπλουτισμένο με ιστορικά, βιωματικά, γλωσσολογικά, λαογραφικά στοιχεία.

Κάποιες πλευρές της βουλγαρικής κατοχής: «Κάποιος βουλγαρογραμμένος απ’ το χωριό τους κάρφωσε, τους πρόδωσε για λίγα αργύρια φτηνά». Το ψωμί που μοίραζαν είχε μέσα γυαλιά, μου έλεγε η μητέρα. Διαβάζουμε στο βιβλίο κάτι που μου έκανε τρομερή εντύπωση για τον βουλγάρικο ρατσισμό και τις βαθύτερες βλέψεις των κατακτητών: Καλαμποκίσιο ψωμί διέθεταν με γυαλιά στους Έλληνες, σταρίσιο χωρίς γυαλιά σε Αρμένιους, Τούρκους, Γύφτους. «Ειδωλολάτρες γίναμε και προσκυνάμε το καλαμπόκι και την μπομπότα. Οφθαλμαπάτες έχουμε τα βράδια. Βλέπουμε ν’ αχνίζει ζεστό ψωμί στο τραπέζι, να μοσχοβολάει λίγο κατσαμάκι στο ταψί, να χαμογελάνε τα παιδιά ευχαριστημένα, αλλά πού!».

ΔΗΜΟΣ Α. ΧΛΩΠΤΣΙΟΥΔΗΣ

culturebook.gr 30/11/2021

Επιστροφή στην αντιπολεμική ποιητική

Η νέα συλλογή διηγημάτων της Ελένης Εφραιμίδου «Γκέρα» (Σαιξπηρικόν, 2020) επαναφέρει στο διάλογο το ζήτημα της ποιητικής στη διηγηματογραφία και τη μυθιστοριογραφία. Πρόκειται για μία σειρά διηγημάτων που εντάσσονται μεταξύ ιστορικής μυθοπλασίας και ντοκουμέντου. Πρόκειται για αφηγήματα που αναφέρονται στην περίοδο της βουλγαρικής Κατοχής της Θράκης, συχνά με υποτυπώδη πλοκή, που αναδεικνύει τις δυσκολίες και τα βάσανα του άμαχου πληθυσμού. Όλο όμως το βιβλίο στην αναγνωστική πρόσληψη λειτουργεί ως σπονδυλωτό μυθιστόρημα με ένα πλήθος ηρώων σε αυτοτελή επεισόδια. Το γεγονός ότι συνεκτικός δεσμός (και βασικός χαρακτήρας) παραμένει η ίδια ιστορική περίοδος και η πλοκή επικεντρώνεται στα βάσανα του πληθυσμού, η συλλογή στην ερμηνεία του αναγνώστη λειτουργεί ως ένα ενιαίο μυθοπλαστικό έργο, παρά τα διαφορετικά ονόματα των χαρακτήρων και τις διαφορετικές αφηγηματικές τεχνικές. Η έμφαση που δίνει η συγγραφέας στα ήθη και τις αντιλήψεις των ανθρώπων της θρακικής υπαίθρου και στον τρόπο που αντιμετωπίζουν τα δεινά στην καθημερινή τους ζωή, ενισχύει την παραπάνω διαπίστωση.
Η Εφραιμίδου καταθέτει μία αισθητική πρόταση που συνδέει τη μικρή φόρμα, το απομνημόνευμα και την ηθογραφία με τον πειραματισμό στην ποιητική και τους αφηγηματικούς τρόπους. Αυτό στο οποίο ξεχωρίζουν τα διηγήματα της Εφραιμίδου είναι η ποιητική του κειμένου και η λυρική διάθεση. Η ποιητική γλώσσα δεν γοητεύει μόνο τον αναγνώστη με τις πλούσιες μεταφορές, τις παρομοιώσεις και τα ιδιαίτερα ποιητικά υπαρξιακά αποφθέγματα που καταθέτει η δημιουργός, αλλά συμβάλλει στη συμμετοχή του στη δράση και στην αισθητοποίηση των δεινών του πληθυσμού κατά τη βουλγαρική Κατοχή. Η λυρική διάθεση αποκαλύπτει τη σκληρότητα των βουλγαρικών στρατευμάτων, τον ρόλο των Ελλήνων καταδοτών, είτε έφταναν στην προδοσία από οπορτουνισμό είτε για λόγους ανάγκης. Η γλαφυρότητα αποτυπώνει με ζωντάνια τον διαρκή αγώνα για επιβίωση διάρκεια μιας εποχής αποκτήνωσης και αποανθρωποποίησης.
Οι διαφορετικές αφηγηματικές φωνές πλουτίζουν το κείμενο και ενισχύουν την αληθοφάνεια της μυθοπλασίας. Ο παντογνώστης αφηγητής εναλλάσσεται με τον πρωτοπρόσωπο και ο απομνημονευματικός χαρακτήρας με την “αντικειμενική” περιγραφή. Εξάλλου η ίδια η δημιουργός παραθέτει σαν σε επίμετρο αποσπάσματα συνεντεύξεων με βιώματα εκείνης της περιόδου και σε αρκετές περιπτώσεις υποσημειώνει ιστορικές πληροφορίες με αναφορά σε βιβλιογραφικές πηγές της τοπικής ιστορίας. Σχόλια του αφηγητή ως σε μεταμυθιστόρημα, λαογραφικές πληροφορίες και γραμμική αφήγηση συμπλέκονται σε ένα ρευστό συνεχές. Η ντοπιολαλιά που εντάσσει λειτουργικά –και με την πρέπουσα φειδώ, ώστε να μην αποθαρρύνει τον αναγνώστη και να μην κουράζει– ενισχύει την παραστατικότητα της μυθοπλασίας, είτε αφορά κατανοητούς ιδιωματισμούς (που αποδίδονται με φροντίδα στην τοπογραφική αποτύπωση με αποστρόφους) είτε πρόκειται για ιδιωματικές εκφράσεις της τοπικής διαλέκτου (που μεταφράζονται με υποσελίδια σημείωση). Η μπαχτινική αυτή πολυγλωσσία δεν ζωντανεύει μόνο ηχητικά τη σκηνή, αλλά ενισχύεται και η μυθοπλαστική αλήθεια αυτός ο αναγνώστης να τοποθετείται στο πεδίο δράσης. Ταυτόχρονα, ενδυναμώνει τον ηθογραφικό χαρακτήρα του κειμένου. Οι –μη εκτεταμένοι– διάλογοι εντάσσονται ως δομικό στοιχείο μέσα στην αφήγηση και την περιγραφή, χωρίς να τοποθετούνται ανάμεσα σε παύλες ή εισαγωγικά, προσφέροντας παραστατικότητα στο κείμενο με τη ζωντάνια του άμεσου λόγου και της σύντομης ισοχρονίας. Στον προφορικό λόγο, εξάλλου, δεν υπάρχουν εισαγωγικά ή παύλες. Έτσι και φράσεις με επίκεντρο το πρώτο ή δεύτερο ενικό γραμματικό πρόσωπο που θεωρούνται διάλογοι, τοποθετούνται στο εσωτερικό μιας παραγράφου που αφηγείται σε τρίτο πρόσωπο. Ωστόσο αυτό δεν ξενίζει τον αναγνώστη κι ούτε δυσκολεύει τη ροή της αναγνωστικής διαδικασίας. Αντίθετα επιτρέπει στο κείμενο να ρέει αβίαστα και με φυσικότητα.
Σε ιδεολογικό πεδίο η Εφραιμίδου επαναφέρει στο δημόσιο διάλογο την ξεχασμένη από πολλούς βουλγαρική κατοχή, που σε αρκετές περιπτώσεις ήταν κτηνωδέτερη (τηρουμένων των αναλογιών της γεωγραφικής έκτασης). Οι γερμανικές θηριωδίες σε εθνικό επίπεδο έκαναν να ξεχαστεί η βουλγαρική βαρβαρότητα. Πείνα, βασανιστήρια και τουφεκισμοί ήταν η καθημερινότητα της ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης. Άνθρωποι που βοηθούσαν στις δυσκολίες και άνθρωποι που εκπαιδεύουν τους πάντες και θησαύρισαν. Προδότες και βουλγαρόφιλοι, πεινασμένοι και οπορτουνιστές λαμόγια κατέληγαν οποιονδήποτε κάθε στιγμή σχεδόν.
Ωστόσο, η δημιουργός αποφεύγει τις εθνικιστικές εξάρσεις. Η προσφυγιά (από Πόντο και Ανατολική Θράκη) δίνει τον τόνο του δράματος του πληθυσμού, που μετά τον ξεριζωμό κατέληξε να πεινά και να παλεύει ξανά για την επιβίωση του. Μολονότι οι αναφορές στην Αντίσταση κρίνονται λίγες, συγκριτικά με τον όγκο του υπολοίπου υλικού, στόχος της συγγραφέως είναι να δείξει τη ζωή των αμάχων. Παρά όμως τούτη την έμφαση στα δεινά του πληθυσμού, η Εφραιμίδου μένει ψύχραιμη και στέκεται μακριά από κάθε εθνικιστική υστερία, ρίχνοντας «κλεφτές ματιές» στην ψυχή Ελλήνων, Βουλγάρων, μουσουλμάνων και προσφύγων της Ανταλλαγής. Αντιθέτως απομακρύνεται από τον εθνικιστικό λόγο δίνοντας έμφαση στον ρόλο του πληθυσμού που συμμάχησε με τις βουλγαρικές δυνάμεις και ενίοτε βλέποντας τους κατακτητές ως ανθρώπους. Οι κατακτητές στα διηγήματα δεν ήτανε όλοι «βρικόλακες». Και αυτός ακριβώς είναι ο αντιπολεμικός χαρακτήρας αυτού του βιβλίου. Σε περιόδους πολέμου οι άνθρωποι, κατακτητές και κατακτημένοι, αποκτηνώνονται. Οδηγούνται σε θηριωδίες που ποτέ δεν θα έπρατταν σε περίοδο ειρήνης και ασφάλειας. Η Εφραιμίδου καταθέτει ένα βαθιά αντιπολεμικό και υπαρξιακό έργο, γεμάτο ποίηση και βάσανα από τους συνεχείς πολέμους, που ξεπερνά λόγω της λογοτεχνικής του αξίας την ιστορική μαρτυρία. Γιατί θα ήταν λάθος να αντιμετωπίσουμε το βιβλίο μόνο ως ιστορική μαρτυρία.

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΪΤΑΤΖΗ – ΧΟΥΛΙΟΥΜΗ

FRACTAL Σεπτέμβριος 2020

Βιωματική Λογοτεχνία

Η Ελένη Εφραιμίδου ποιήτρια και πεζογράφος από την Ξάνθη, στο τελευταίο βιβλίο της «Γκέρα», εκδόσεις Σαιξπηρικόν, πήρε συνεντεύξεις από συντοπίτες της, τους αφουγκράστηκε καταγράφοντας βιωματικές μαρτυρίες τους και τις μετασχημάτισε σε λογοτεχνία. Στη συλλογή διηγημάτων «Γκέρα», η συγγραφέας με γλαφυρό και παλλόμενο λόγο, με ποιητικές αποχρώσεις και αντιπολεμική θέαση, κάνοντας χρήση άλλοτε του θρακιώτικου κι άλλοτε του ποντιακού ιδιώματος, άλλοτε σε τριτοπρόσωπη και άλλοτε σε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, αναβιώνει τη βουλγαρική κατοχή, τη δίνη του πολέμου, του κατατρεγμού, την απώλεια της ελευθερίας, των νοικοκυριών και του μόχθου των ανθρώπων, της πείνας, της αιχμαλωσίας, του θανάτου και του αγώνα επιβίωσης.

Και πώς αμύνεται ο ανθρώπινος ψυχισμός κάτω από την βίαιη μπότα του κατακτητή; Ένας τρόπος, πέρα από την οργανωμένη αντίσταση, είναι οι ενύπνιες αντιδράσεις εκδραμάτισης και εκτόνωσης της οδύνης και του θυμού. Άλλοτε με ονειρικά ποθητά τοπία και άλλοτε επιτιθέμενος, στο όνειρο έστω, τον ανάλγητο κατακτητή. Στο ομώνυμο διήγημα, από το οποίο και ο τίτλος του βιβλίου, η Αγλαΐα πετροβολούσε στον ύπνο της τους Βουλγάρους κατακτητές, που αλλοίωναν την ομορφιά του κόσμου κι απειλούσαν τις ζωές τους. Όπως στο πατροπαράδοτο παιχνίδι από τα Άβδηρα, τη μακρινή πατρίδα, όπου εκσφενδόνιζαν πέτρες σε υποτιθέμενο εχθρό. Άλλοτε πάλι κατέφευγε στη φαντασία φορώντας τα κριμένα φτερά της και σιωπώντας με υπομονή και εγκαρτέρηση πετύχαινε να νικήσει τον κατακτητή, γιατί «… ο πόλεμος είναι αρένα και όποιος μπορεί να σωθεί είναι ο νικητής», όπως λέει η Αγλαΐα, σελ. 122. Έτσι και στο διήγημα «Τρούντοβ βόινικ (φαντάρος εργασίας)» διαβάζουμε για τη πολύπαθη ιστορία του αιχμάλωτου Παύλου του πόντιου πρόσφυγα, που δραπέτευσε από τα κάτεργα της Βουλγαρίας. Στον αγώνα του για να σωθεί είχε συμπαραστάτη του το ποτάμι, που τον έκρυβε στα παγωμένα νερά του και τον προφύλαγε από τις ριπές των κατακτητών. Η άγρυπνη μορφή της μάνας τον ενθάρρυνε και τον εμψύχωνε ενύπνια ή σαν σε όραμα. Ιδιαίτερα τις στιγμές που οι δυνάμεις του καταπτοημένου ψυχισμού και του πληγωμένου σώματος στέρευαν: «Σου φτάνει ο θάνατος του ξαναείπε εκείνη. Σου φτάνει; κι άρπαξε με τα χέρια της τα μαλλιά του. Τον τράβηξε. Τίναξε εκείνος τα πόδια, τα κτύπησε με δύναμη στο βυθό, σπαρτάρισε το νερό γύρω του, τον σήκωσε», σελ. 132. Στον αγώνα του για την επιστροφή στον τόπο του τον συνέτρεξαν, κρύβοντας τον, πόντιοι συμπατριώτες. «Αγνά κι αγνέρ εφάισεν με (αγνά με την ψυχή σας με φιλοξενήσατε)», θα τους πει αποχαιρετώντας τους μ’ ευγνωμοσύνη, σελ. 134. Ο Παύλος που για χρόνια μετά στα όνειρά του κολυμπούσε.

Στο «Γκέρα», μέσα από τις 28 συναρπαστικές αφηγήσεις, η Ελένη Εφραιμίδου περιγράφει τις τραυματικές συνθήκες των κατοίκων του τόπου της, της Θράκης κατά την βουλγαρική κατοχή του ’41, αλλά και κατά τον εμφύλιο. Αναφορές στον εμφύλιο γίνονται στα τελευταία διηγήματα του βιβλίου, όπου οι ήρωες σκιαγραφούν με μελανές αποχρώσεις τους αντάρτες και εκφράζουν κάπως μονομερώς την οδύνη τους για τον άδικο και αδικαιολόγητο αδελφοκτόνο σπαραγμό. Στο «Σβούρα» πχ αναφέρεται: «Έρχονταν τα βράδια για να κοιμηθούν, γιατί κατέβαιναν τη νύχτα οι αντάρτες απ’ το βουνό και τους έπαιρναν» και πιο κάτω «Πολλά κάρα ανατινάσσονταν στα χωριά, γιατί οι αντάρτες έβαζαν βόμβες στα χωράφια και στους χωματόδρομους», σελ. 179, ενώ η αφηγήτρια τελειώνει με τα ακόλουθα: «Αργότερα κατάλαβα. Αδελφός σκότωνε αδελφό. Άδικα έφευγε ο κόσμος. Διχασμός και τι έγινε; Όλοι ένα έγιναν πάλι. Σβούρα.», σ. 180. Στο διήγημα «Ευρύκλεια» η ηρωίδα εκφράζει τον συσσωρευμένο θυμό και το μένος της προς τον αντάρτη σύζυγο αποκαλώντας τον “σκύλο”, αρνούμενη να δεχτεί τη σορό του για να τον ενταφιάσει στον τόπο του, επειδή, πιστός στα ιδεώδη του και αρνούμενος να συμβιβαστεί υπογράφοντας, την είχε αφήσει να την ανατροφή των παιδιών τους. Λέει η Ευρύκλεια κυριευμένη από αισθήματα πόνου και οργής, προδοσίας και αβοηθησίας: «Και πήγε. Αυτό ήταν. Δεν τον ξαναείδα. Το ‘φαγε το κεφάλι τ’ Ελενειώ μ’. Εκεί άφκε το κοκαλάκι τ’, στη Γιούρα. Να τον εφέρνε λέει εδώ. Όοοοχι! Τί να τον κάνω τώρα εγώ; Εγώ ‘μαι μια πατρίδα προδομέν’. Εκεί να μειν’! Εκεί είναι η πατρίδατ’!», σελ. 184. Η Ευρυδίκη ως μια αρχετυπική μορφή προάσπισης της ζωής πρωτίστως και πάνω απ’ όλα, μέσα από τη σκληρή και ανάλγητη άρνηση της ταφής του συζύγου της, αδιαφορώντας για την ύβρη σε σχέση με τον ενταφιασμό του νεκρού, φαίνεται να απορρίπτει και να καταδικάζει άκριτα τον αγώνα των ανταρτών και τα ιδεώδη τους, αδιαφορώντας για τις όποιες συνθήκες που τους εξώθησαν στο εμφύλιο σπαραγμό. Κατά την εκτίμησή μας το «Γκέρα» αποτελεί μια αντιπολεμική μαρτυρία, η οποία διαπνέεται από την βασική αξία της προάσπισης και διασφάλισης της ζωής πρωτίστως και πάνω από όλα, αφήνοντας ανοιχτό το όποιο ηθικό διακύβευμα αυτής της στάσης. Ίσως γι’ αυτό η Εφραιμίδου ανοίγει τη συλλογή διηγημάτων με την προ κατοχική αφήγηση «Το στοιχειό», όπου διαδραματίζεται ένα φονικό “δια ασήμαντον αφορμήν”. Σ’ αυτό το διήγημα η Εφραιμίδου καθηλώνει τον αναγνώστη με την περιγραφή της οικογενειακής συνθήκης ανέχειας, τις ενδοψυχικές ματαιώσεις, την διαπροσωπική ατμόσφαιρα και την πρόκληση, όπου ο Θοδωρής φονεύει τον κουνιάδο του για μια μεσοτοιχιά. «Ύψωσε το χέρι και μαχαίρωσε την άβυσσο την άδικη, τη λαίμαργη, τη μαύρη. Άστραψε κι ο σουγιάς κάτω απ’ τον ήλιο κι έπεσε μ’ ορμή μια, δυο, τρεις φορές στο στήθος, στο στομάχι, στα πλευρά του Μόδεστου.», σελ. 17.

Στο «Γκέρα» η Ελένη Εφραιμίδου καταθέτει ένα ενδιαφέρον λογοτεχνικό ανάγνωσμα, αλλά και μια ιστορική μαρτυρία για τον τόπο της και τους ανθρώπους της. Δυστυχώς οι μαρτυρίες σχετικά με τους απλούς ανθρώπους και τους λαούς απουσιάζουν συνήθως από τις επίσημες ιστορικές καταγραφές, εκτός από κάποιες φωτισμένες εξαιρέσεις βέβαια, όπως αυτή του Χάουαρντ Ζιν, του ιστορικού του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών.

ΠΟΛΥ ΧΑΤΖΗΜΑΝΩΛΑΚΗ

Η Αυγή 7/4/2020

Πες μας άλλη μια ιστορία, Ελένη

Υπήρχε ένα παιχνίδι, παλαιότερα, στα Άβδηρα της Θράκης, που διατηρήθηκε μέχρι το τέλος της τουρκοκρατίας: η Γκέρα. Οι νέοι του χωριού χωρίζονται σε δύο ομάδες, τους «χωριανούς» και τους «μαχαλιώτες», και επιδίδονται σε πετροπόλεμο με σφεντόνα. Συμβολικός τρόπος εκτόνωσης των παθών, των ανταγωνισμών, της βίας, που, παίρνοντας την άγρια, αλλά κοινωνικά ρυθμισμένη έκφραση της παράδοσης, αποτελεί ασφαλιστική δικλείδα άλλων υπόγειων δυνάμεων σε μια κλειστή και αναγκεμένη κοινωνική συνθήκη. Ευθεία αντιπαράθεση με τον καταχτητή δεν νοείται. Η εξέγερση επομένως δοξάζεται και επαινείται με τρόπο επιτρεπτό: ο συμβολικός εχθρός πλήττεται και εξοντώνεται.
Υποκατάστατο μάχης και σύγκρουσης, υποκατάστατο εξέγερσης. Πόσο μάλλον όταν ο τρόπος της Γκέρας, η επίθεση με τη σφεντόνα, επιτελείται στο ομώνυμο διήγημα της Ελένης Εφραιμίδου μόνο στο όνειρο της ηρωίδας, που, με γεμάτα πέτρες τα χέρια, κυνηγά τους καταχτητές με μίσος στα καλντερίμια του χωριού.
Οι Βούλγαροι έχουν επιτάξει το σπίτι για τον διοικητή και τη γυναίκα του -βουλγαρική κατοχή της Θράκης κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο- και μεταφέρουν εκεί κουβάδες γάλα για το λουτρό της. Η ηρωίδα στον ονειρικό κόσμο εκσφενδονίζει πέτρες εναντίον αυτών που σπαταλούν λουτρά από γάλα καταδικάζοντας το παιδί της και όλα τα παιδιά και τους κατοίκους του χωριού και της Θράκης στην εξαθλίωση και στον υποσιτισμό. Η έκφραση της οργής του αδύνατου επιτελείται μόνο στο όνειρο. Για τη ζωή απομένει η πίκρα, η απαντοχή, η υπομονή, ο ανεξιλέωτος θυμός…

Μια κατάδυση στην ανθρώπινη εμπειρία
Η Γκέρα εκφράζει επιγραμματικά και στον τίτλο τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα
στη λαϊκή παράδοση, την προφορική Ιστορία και τα πάθη της ανθρώπινης ψυχής. Ένα μεγάλο στοίχημα που κερδίζεται στην πρόσφατη συλλογή διηγημάτων της Ελένης Εφραιμίδου (εκδόσεις Σαιξπηρικόν).
Βασίζεται στη συλλογή επωνύμων προφορικών αφηγήσεων από την εποχή της
βουλγαρικής κατοχής της Θράκης κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, τότε που οι Γερμανοί παραχώρησαν στους Βούλγαρους τη Θράκη ως αντάλλαγμα για τη βοήθειά τους.
Ένα κομμάτι από το πρωτογενές υλικό των αφηγήσεων, καθώς και ο κατάλογος των ονομάτων παρατίθενται στο τέλος του βιβλίου. Ωστόσο, το έργο της Εφραιμίδου δεν εξαντλείται στην καταγραφή και τη συρραφή των πολύτιμων μαρτυριών που ο χρόνος και η ροή της Ιστορίας κοντεύει
πια να σβήσει.
Πρόκειται για σπουδαία λογοτεχνική σύνθεση, για κατάδυση στην ανθρώπινη εμπειρία, για αναψηλάφηση των βιωμάτων, για συμπλήρωση των κενών, επίκληση των φαντασμάτων μέσα στην κοίτη των γεγονότων και της Ιστορίας. Η ζωή στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας, η απαλλοτρίωση των τροφίμων από τις δυνάμεις κατοχής και η καταδίκη του πληθυσμού σε υποσιτισμό και η συνακόλουθη σκληρότητα απέναντι σε όποιον, για να επιβιώσει, κρύβει τρόφιμα στο σπίτι του, η ευθραυστότητα της ανθρώπινης ζωής, η κακοποίηση των παιδιών, ο διασπαραγμός του γυναικείου σώματος μετά τον βιασμό από τον καταχτητή, ο ξεριζωμός και η περιπλάνηση των πανικόβλητων κατοίκων -αταβιστική εμπειρία μέσα από στρώματα εκτοπίσεων και διωγμών από τη Μικρά Ασία προς τη Θράκη-, η μετανάστευση στην Αμερική, οι νύφες, τα φαντάσματα. Ένας πλούτος οδυνηρών εικόνων που δεν λογοκρίνονται και κάνουν να αναρωτιέσαι πόσο πόνο μπορεί να αντέξει η ανθρώπινη ψυχή, τι βάσανα έχει υπομείνει ο πλησίον μας. Η
τοπογραφία του ανθρώπινου πόνου – το σώμα της αδελφής που διαλύεται και σκορπίζεται στο άκουσμα του φόνου του αδελφού, ο θάνατος που τραβάει
σαν μαγνήτης κατακόρυφα, η διαφάνεια του νερού στο πηγάδι που είναι ο σκοτωμένος, η διαφάνεια που χωρίζει τη ζωή με τον θάνατο…
Και πάντα ο Άλλος, ο άνθρωπος με την ευαισθησία του πίσω από το προσωπείο του εχθρού, ο έρωτας που ανθίζει στην έρημη χώρα, η μουσική, η ανθρωπιά.

Ένα φιλόδοξο στοίχημα
Αφηγήσεις ή μονόλογοι συγκλονιστικοί, διάλογοι με εξαιρετική θεατρικότητα,
οι αντιθέσεις, η μικρότητα και το μεγαλείο των ανθρώπων, η ιστορία τους, οι καημοί τους, αλλά και αφηγήσεις σε θρακική ντοπιολαλιά, ενίοτε σε ποντιακά, ματιές στο εσωτερικό των σπιτιών, στα μεγάλα δάση – μάρτυρες του ανθρώπινου δράματος, στις συνήθειες της καθημερινής ζωής, η μυρωδιά των καπνών, η κτηνοτροφία.
Μια λεπτότατη ισορροπία, ένα φιλόδοξο στοίχημα να συνδυάσει το δράμα, τα κενά της προφορικής Ιστορίας και την παράδοση. Χωρίς καμία έκπτωση για τη λογοτεχνία. Αντιθέτως, πρόκειται για αριστουργηματικό βιβλίο. Παρά το
ότι η θητεία της Εφραιμίδου είναι στην ποίηση και στα διηγήματα, στην «Γκέρα», που είναι σε τόσο διαφορετικά και δύσκολα χωράφια, έχει μεγάλο ψυχικό απόθεμα και λογοτεχνική μαστοριά στις αποσκευές της. Δεν ξεχνάμε το Α’ Βραβείο Ιπεκτσί που είχε πάρει το !999 για τη θεατρική απόδοση του «Μοσκώβ Σελήμ του Γ. Βιζυηνού, του συμπατριώτη της.

ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΓΛΕΡΙΔΟΥ

literature.gr 24/3/2020

Η «Γκέρα» ως κινητοποίηση της μνήμης

Η συλλογή διηγημάτων «Γκέρα» της Ελένης Εφραιμίδου (Σαιξπηρικόν 2020) αποτελεί λογοτεχνική υπόμνηση της Γ’ βουλγαρικής κατοχής της Θράκης, λογοτεχνική αναπαράσταση του αγώνα των ανθρώπων της ξανθιώτικης κυρίως υπαίθρου για επιβίωση έναντι των δεινών που επέφεραν οι σκληρές πρακτικές της βουλγαρικής εξουσίας και ευρύτερα, με αναγωγή του μερικού στο καθολικό, λογοτεχνική αποτύπωση των όσων προξενούν οι επεκτατικές, κυριαρχικές βλέψεις και οι συνθήκες πολέμου στους απανταχού ανθρώπους.

Η Γ’ Βουλγαρική κατοχή για τη Θράκη ξεκίνησε μετά την απόφαση των Γερμανών τον Απρίλιο του ’41 να παραχωρήσουν ελληνικά εδάφη στη σύμμαχό τους Βουλγαρία για τη διασφάλιση της τάξης σ’ αυτά, ωστόσο οι αλυτρωτικές βλέψεις των Βουλγάρων, που αξίωναν έξοδο στο Αιγαίο και αντιμετώπιζαν την υπό την ευθύνη τους πλέον περιοχή από τον Στρυμόνα έως και κομμάτι του Έβρου, όπως και τη Θάσο και τη Σαμοθράκη, ως βουλγαρικά εδάφη, τους οδήγησαν σε μία πολιτική εκβουλγαρισμού του πληθυσμού ελέγχου τους, εφαρμόζοντας κατάλυση των ελληνικών αρχών, εποικισμό, διώξεις, επιτάξεις περιουσιών, εκμετάλλευση κάθε είδους εγχώριας παραγωγής, στρατολογήσεις. Ως αποτέλεσμα, οι Έλληνες που έμειναν στα εδάφη τους και δεν επέλεξαν τη διαφυγή στις μετά τον Στρυμόνα γερμανοκρατούμενες περιοχές αντιμετώπισαν συνθήκες σκληρότητας, πείνας, εξαθλίωσης, θανάτου, έως και την αποχώρηση των βουλγαρικών στρατευμάτων κατοχής μετά τη συμφωνία της Μόσχας, τον Οκτώβριο του ’44.

Στην «Γκέρα», λοιπόν, η λογοτεχνία συνομιλεί με την ιστορία, η μυθοπλασία με την αλήθεια, η μερικότητα με την καθολικότητα. Οι μαρτυρίες και οι μνήμες μετουσιώνονται σε λογοτεχνία χάρη στην ικανότητα της συγγραφέως να τις αναπαριστά λογοτεχνικά, συμφύροντας την ιστορική αλήθεια με τη μυθοπλασία, αποδίδοντας στην αφήγηση με μυθοπλαστική διάσταση στιγμιότυπα της ιστορικά προσδιορισμένης ζωής των υπό κατοχή Ξανθιωτών της εποχής ‘41-‘44, με το συναισθηματικό βάρος να επωμίζεται ένας έξοχος, φροντισμένος και ταυτόχρονα πηγαίος, κατά πολύ μεταφορικός, με ρεαλιστική ωστόσο βάση και ενάργεια λόγος, διανθισμένος στα διαλογικά μέρη από το θρακιώτικο ιδίωμα, που συντελεί στην αισθητοποίηση της ζωής της εποχής εκείνης.

Και αν το διήγημα δεν μπορεί λόγω της περιορισμένης έκτασής του να αποδώσει το βάθος των ιστορικών γεγονότων, την κίνηση πριν και μετά από αυτά, σημείο υπεροχής του μυθιστορήματος, στην «Γκέρα» αυτό υπερβαίνεται, με τις επιμέρους αφηγήσεις στα διηγήματα αλληλοσυμπληρούμενες να συνθέτουν έναν ενιαίο λογοτεχνικό σώμα για το σύνολο των χρόνων της βουλγαρικής κατοχής από τη σκοπιά αυτών που την υφίστανται, πλησιάζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το είδος του σπονδυλωτού μυθιστορήματος. Ένα λογοτεχνικό σώμα που συγκροτείται με αφετηρία την εποχή πριν την έναρξη της κατοχής, προετοιμάζοντάς την, και κατάληξη τα νέα προβλήματα των κατοίκων, απόρροια εσωτερικών συγκρούσεων, μετά την αποχώρηση των βουλγαρικών στρατευμάτων.

Οι ιστορίες των 28 διηγημάτων που απαρτίζουν την «Γκέρα», επομένως, έχουν ένα πολύ συγκεκριμένο χωροχρονικό πλαίσιο, που συνιστά ένα πρόσφορο για μία αντιπολεμική θεματική σκηνικό. Στις ιστορίες αυτές, άλλοτε με τριτοπρόσωπη και άλλοτε με πρωτοπρόσωπη αφήγηση, άλλοτε με παντεποπτική ματιά και άλλοτε με άμεση κατάθεση των σκέψεων και του τρόπου βίωσης των παρουσιαζόμενων, οι ήρωες, άνθρωποι της αγροτικής επαρχίας κυρίως, βρίσκονται αντιμέτωποι με τις σκληρές πρακτικές του κατακτητή, εγκλωβισμένοι στα ίδια τους τα εδάφη.

Η εκκίνηση της βουλγαρικής κατοχής, που ούτως ή άλλως τους βρίσκει να αγωνίζονται για την επιβίωσή τους και να υποκύπτουν σε έκπτωτα ήθη (…σφάζονταν οι άνθρωποι για το παραμικρό, για ένα χιλιοστό της γης ή για ένα παλιοντούβαρο, γιατί τους διέταζαν τα πάθη και η ανέχεια), σπέρνει τον πανικό και ο πανικός οδηγεί σε σπασμωδικές κινήσεις (Χέρι που έσφιγγε την καρδιά και πίεζε το μυαλό ήταν ο πανικός. Πώς να σκεφτείς λογικά, όταν το παράλογο σε πολιορκεί;). Οι περισσότεροι ανώφελα επιχειρούν να περάσουν σε περιοχή ελέγχου των Γερμανών, για να αποφύγουν τη σκληρότητα των Βουλγάρων, ερχόμενοι εκ νέου αντιμέτωποι με την προσφυγιά, όντας πρόσφυγες από την ανατολική Θράκη μετά τη μικρασιατική καταστροφή. Κάποιοι πεισματικά αρνούνται να αφήσουν το βιος τους και παραμένουν, όπως ο Δημητρός, ήρωας του διηγήματος «Χιντώφ», που δέχεται τη βοήθεια ντόπιων μουσουλμάνων για προσωρινή προστασία και δικαιώνεται.

Με την επιβολή της κατοχής αρχίζει η εφαρμογή των σκληρών μέτρων των Βουλγάρων και όποιος παραβαίνει τις αποφάσεις τους διώκεται και θανατώνεται, πολλές φορές με τη βοήθεια χαφιέδων, που πάντοτε ενυπάρχουν στις ανθρώπινες κοινωνίες, υπηρετώντας το ίδιον συμφέρον. Κάποιους από αυτούς, ωστόσο, η συγγραφέας τους αντιμετωπίζει με επιείκεια, που πηγάζει από το μέγεθος των δυσκολιών τους και την ανθρώπινη ματιά της (Και ποιος είναι δικός σου όταν πεινάει; Και ποιος είναι πιστός, όταν απέναντί του ο φόβος και ο θάνατος φυτεύει τον σπόρο του;).

Αυτό που προέχει στα σκληρά χρόνια της κατοχής είναι η επιβίωση. Γκέρα είναι θρακιώτικο παιχνίδι, πετροπόλεμος με σφενδόνες που παιζόταν μέχρι και το τέλος της Τουρκοκρατίας. Στο ομώνυμο διήγημα η Αγλαΐα ονειρεύεται πως εκσφενδονίζει πέτρες έναντι των Βούλγαρων κατακτητών, που αλλοίωσαν κάθε στοιχείο της ζωής της. Ξυπνώντας μετανιώνει και επιδίδεται σ’ αυτό που συνειδητοποιεί ως σημαντικό, την επιβίωση. (Σκεφτόταν ότι ο πόλεμος είναι αρένα κι όποιος μπορεί να σωθεί ο νικητής.) Η πείνα πια είναι το κυρίαρχο στοιχείο, αφού το εμπόριο και η ντόπια παραγωγή περνά στα χέρια των Βουλγάρων, οι οποίοι εγκαταστημένοι σε ελληνικά σπίτια μέσω του εποικισμού και των επιτάξεων καρπώνονται το πρότερο βιος των ντόπιων. Οι γυναίκες πρωτοστατούν στον αγωνιώδη αγώνα για τη σίτιση των παιδιών τους, με τη Βασιλική στο διήγημα «Πες μας μιαν άλλη ιστορία, Βασιλική» να λειτουργεί ως σύμβολο του αγώνα αυτού (…σου έγνεφε την υπομονή, την καρτερία, τη στωικότητα, τη δωρικότητα, την αρμονία, το παλίμψηστο της ζωής, κι άδειαζε επάνω σου, όλη την Ιωνία).

Τα παιδιά, από την άλλη, βιώνουν την εξαθλίωση μέσω της πείνας και τη βιαιότητα του κατακτητή, με την ενσταλαγμένη εντός τους αθωότητα να καταπατάται από το παράλογο της πείνας και του θανάτου. (Η αθωότητα! Υπάρχει στη φύση αθωότητα, σκέψη αγνή μπροστά στον θάνατο; Υπάρχει στη φύση αρετή και μέγα νόημα, μπροστά σ’ αυτό που αποκαλύπτει μια άδεια και παράλογη κοιλιά; Κάθε έννοια παραμένει προβληματική εκεί. Σ’ αυτό το αδηφάγο κελί μόνο η ζωή διατάζει. Αυτή κρατάει το κλειδί. Τη λύση σ’ όλα τα νοήματα). Κάποια αρπάζονται και οδηγούνται στη Βουλγαρία. Άλλα στην πόλη της Ξάνθης αναγκάζονται να φοιτούν σε βουλγαρικά σχολεία στα πλαίσια εφαρμογής της βουλγαροποίησης του ντόπιου πληθυσμού. Από τα ορεινά χωριά του νομού γυναίκες και παιδιά οδεύουν στα χωριά της Βουλγαρίας προς εύρεση τροφής αψηφώντας τους κινδύνους για την ίδια τους τη ζωή.

Ακόμη, άνδρες στρατολογούνται από τους Βούλγαρους και υπηρετούν σε Βουλγαρικά τάγματα εργασίας υπό απάνθρωπες συνθήκες, όπως ο ήρωας στο διήγημα «Τρούντοφ Βόινικ», στο οποίο αριστοτεχνικά παρουσιάζεται η αιχμαλωσία του, οι άθλιες συνθήκες αυτής, η απόδρασή του ως μέσω διαφυγής του θανάτου, η αντοχή που επέδειξε (Γιατί πώς αντέχει η ζωή όταν πεισμώνει, πώς αντέχει το εξουθενωμένο σώμα όταν θυμάται την αγάπη, γιατί πώς αντέχει η λαχτάρα μέσα στο τίποτα; Έτσι.). Άλλοι, πάλι, οδηγούνται στο θάνατο προσπαθώντας να βοηθήσουν τους αντάρτες που οργανώνονται στο Κοτζά Ορμάν έναντι των Βουλγάρων, ενώ θάνατος βρίσκει αμάχους, που εισπράττουν όλο το μένος της εκδικητικής οργής των Βουλγάρων (Έχει η εκδίκηση χρώματα δικά της. Φοράει μανδύα κίτρινο και σκεπάζει τα μάτια της λογικής κι ύστερα μπερδεύονται οι νόμοι του αλλόκοτου χρωστήρα της με το κόκκινο και γίνονται αίμα.), όταν πια τελειώνει η κατοχή στη Θράκη και αναγκάζονται να φύγουν. Έπειτα, νέες περιπέτειες βρίσκουν τους κατοίκους, με τα σημάδια του επικείμενου εμφυλίου να διαφαίνονται στα διηγήματα «Κόλπο» και «Σβούρα» και να επιβεβαιώνονται στην αφήγηση της Ευρύκλειας στο ομώνυμο διήγημα.

Η συγγραφέας, βέβαια, δεν παραλείπει να αφιερώσει χώρο στο αφήγημά της και σε Βούλγαρους που υπερβαίνοντας τις επιταγές της κεντρικής εξουσίας τους επέδειξαν ανθρωπιά απέναντι στις δυσκολίες των ντόπιων στηρίζοντάς τους (Όμως, σε κάθε δυστυχία υπάρχει ένα αντιστάθμισμα, σε κάθε δηλητήριο το ανάλογο αντίδοτο, σε κάθε νυχτερίδα ένα πρωινό πουλί.), εξαίροντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την αρωγή προς τον συνάνθρωπο, ακόμη και εν καιρώ πολέμου.

Στην «Γκέρα», λοιπόν, η Ελένη Εφραιμίδου κατορθώνει γλαφυρά και με έντονη ποιητικότητα, η οποία διαπερνά τον λόγο της και τη ματιά της, να αισθητοποιήσει λογοτεχνικά πάσης φύσεως δεινά που υπέστησαν οι κάτοικοι των κατεχόμενων περιοχών του νομού Ξάνθης, συνθέτοντας ένα αφήγημα που αποτελεί μια συνολική σκιαγράφηση της εποχής αναφοράς του. Δεν μπορεί επομένως παρά να θεωρηθεί το αφήγημα αυτό ως ένας λογοτεχνικός φόρος τιμής προς τους Θρακιώτες της βουλγαρικής κατοχής, μία αφορμή μνήμης αυτών, αλλά και μια έμμεση επίκριση του πολέμου, των πρακτικών του, της αποκτήνωσης που επιφέρει.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΤΡΟΥΜΠΑΣ

(δε)κατα”, τχ. 72, χειμώνας 2022

«Μάγισσες πετούσαν μέσα, νεράιδες χρωματιστές»

Το τραχύ, άγριο σκηνικό της βουλγαρικής κατοχής στη Βόρεια Ελλάδα κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου, με τον τρόμο, την πείνα, το αφιλόξενο, εφιαλτικό περιβάλλον, και με τον ίδιο τον θάνατο να καραδοκεί
απειλητικός σε κάθε ανθρώπινο βήμα και στιγμή, ανασυστήνει η Ελένη Εφραιμίδου στη συλλογή της διηγημάτων Γκέρα. Ο παιδικός πετροπόλεμος επανέρχεται στη μνήμη, μαζί και κάθε μεγαλοσύνη αλλά και μικρότητα των ανθρώπων, σε μια λογοτεχνική επεξεργασία των προφορικών μαρτυριών, κυρίως από την περιοχή της Ξάνθης, τις οποίες συνέλεξε και διέσωσε η
συγγραφέας.
Η ανάγκη ωθεί τον άνθρωπο στις μεγαλύτερες υπερβάσεις και προσφέρει στην Εφραιμίδου τη δυνατότητα να τον ψυχογραφήσει. «Κατρακύλισαν τις σκάλες στη μαύρη νύχτα άφωνοι και ροβόλησαν προς τα χωράφια τα υγρά. Νερά και λάσπες στους τσολμάδες και μια υγρασία ρευστή σαν βροχή νότιζε άγρια το σώμα. Μες στα χωράφια ξημερώθηκαν να μην τους βρούνε τα σκυλιά. Κάτι κουκουβάγιες έκρωζαν, κάτι νυχτερίδες πετάριζαν, κάτι σκιές τους τριγύριζαν, εκεί την έβγαλαν κρυμμένοι μες στα τσαμούρια και στους τσολμάδες, τουρτουρίζοντας θεονήστικοι ώς το πρωί». Η υπαρξιακή αγωνία των ανθρώπων προκύπτει από τις συνθήκες στις οποίες υποβάλλουν τον εαυτό τους προκειμένου να επιβιώσουν. Οι δε συνθήκες αυτές είναι οι πραγματικές, που απέχουν παρασάγγας από όσες σχηματίζει το ανυποψίαστο παιδικό μυαλό: «“Πόλεμος, πόλεμος” φωνάζαμε εμείς μες στη χαρά, τα χαμένα. Πού να φανταστούμε τι μας περίμενε. Όταν είσαι παιδί, όλα σου φαίνονται πανηγύρι. Η ζωή στα μάτια σου παιχνίδι είναι. Τα μαύρα, άσπρα τα βλέπεις ή τα προσπερνάς αδιάφορα. Μόνο όταν πέσει το δέντρο στο δικό
σου κεφάλι, κουβαλάς το καρούμπαλο πεσκέσι μια ζωή». Η σύγκριση προσδοκίας – αποτελέσματος λειτουργεί ειρωνικά, επιτείνοντας την τραγικότητα.
Το ψυχογράφημα της Εφραιμίδου μεταχειρίζεται ως φορέα του μία θυμοσοφία αρδεμένη από την κατανόηση της ζωής, διά της οποίας σχηματοποιεί τα κατασταλαγμένα της συμπεράσματα. «Βλέπεις άνθρωπο και δεν ξέρεις τι είναι. Βρίζει, γκρινιάζει, τσακώνεται, τσουκνίδα σκέτη σκέφτεσαι κι ύστερα βλέπεις μέσα στην ψυχή του να φυτρώνει μια ροδιά. Να σπάζει τους καρπούς της, να μοιράζει τους σπόρους της εκεί που δεν περιμένεις, γιατί έτσι πρέπει η ζωή να συνεχιστεί». Η θυμοσοφία της συγγραφέα στέφεται από λυρισμό, εντοπίζοντας αναλογίες των ανθρώπων με το φυτικό βασίλειο (τσουκνίδες, ροδιές) και τονίζοντας μέσω αντιθέσεων την απόσταση ανάμεσα στους ανθρώπινους χαρακτήρες αλλά και το θαύμα της συνύπαρξης αντιτιθέμενων
στάσεων στα ίδια πρόσωπα.
Ο λυρισμός της Εφραιμίδου εκδηλώνεται με χρώμα: «Έχει η εκδίκηση χρώματα δικά της. Φοράει μανδύα κίτρινο και σκεπάζει τα μάτια της λογικής κι ύστερα μπερδεύονται οι νόμοι του αλλόκοτου χρωστήρα της με το κόκκινο και γίνονται αίμα». Η συγγραφέας έχει τον τρόπο της να μεταβάλλει την πιο άγρια, σκληρή, αιμοσταγή εκδήλωση σε γλυκόπικρη, στοχαστική, νηφάλια αποτίμηση. Κι αν η πίκρα ερμηνεύεται από την ίδια την ωμότητα των γεγονότων, η γλυκύτητα πηγάζει από τη συνειδητοποίηση που τείνει να εξορθολογίσει την κτηνωδία και, ερμηνεύοντάς την, να αφήσει παράθυρο ελπίδας για η μελλοντική υπέρβαση των αντικοινωνικών στάσεων.
Η θυμοσοφική αποτίμηση, λοιπόν, λειτουργεί στηριζόμενη σε αναμνήσεις. Η μνήμη ταξινομεί τα παρελθόντα και τα αξιολογεί επανερχόμενη σε επισκέψεις τους. «Στριφογύριζαν [σ.σ: τα φαντάσματα του θύτη και του θύματος] μια πάλη σαν χορό. Έπλεκαν σαν την αράχνη το υφαντό το πυκνό, το αξήλωτο που η μνήμη το κλειδώνει στο συρτάρι της σαν κειμήλιο ακριβό». Το απόσταγμα της σκέψης οφείλεται εδώ, λοιπόν, στη μνήμη, η οποία συντηρεί τα εγκλήματα κι εμποδίζει την παραγραφή τους. Το υφαντό της μνήμης, ακριβό αλλά κι απειλητικό, σαν ιστός αράχνης παγιδεύει το θύμα. Κι όταν το κακό παγιδεύεται στον ιστό της μνήμης, βρικολακιάζει, εκπίπτει σε φάντασμα αδικαίωτο, που αδυνατεί να αναπαυτεί και περιφέρεται ατελεύτητα στον
τόπο του εγκλήματος.
Η διείσδυση στον ανθρώπινο ψυχισμό λαμβάνει υπόψη τις συνθήκες που διαμορφώνουν συμπεριφορές. «Μάζευε την πίκρα της χρόνια κι η Σουλτανή. Ένιωθε για τον πόνο της θυμό κι οι πιεσμένες φλέβες της μεταμόρφωναν σιγά-σιγά την πίκρα σε φόβο κι ενοχή. Κι έστρεψε τα νύχια της πίκρας και της ενοχής πάνω της. Έκλεισε τ’ αυτιά της ψυχής σφιχτά στο τσεμπέρι της, άνοιξε την πόρτα κι έφυγε κατά τον κάμπο παραμιλώντας μέσα στη νύχτα ως το πρωί. Ως τα ξημερώματα έκλαιγε μονάχο κι αβοήθητο το παιδί και σώπασε στο μικρό του στήθος η φωνή, στο πρώτο αχνό κελάηδισμα ενός πουλιού». Η μαγευτική αφήγηση της Εφραιμίδου αποδίδει την απόγνωση της κάθε πλευράς, καθιστώντας τους ήρωες έρμαια των συνθηκών, γι’ αυτό και
τραγικούς μέσα στις προσωπικές τους ανεπάρκειες. Η αθωότητα, με φορέα το νεογέννητο, πεθαίνει μαζί του αβοήθητη, στη μοναξιά μιας εγκατάλειψης όπου το κενό της ανθρώπινης παρουσίας αναπληρώνεται από το φυσικό
περιβάλλον, από το πουλί και το «αχνό κελάηδισμά» του. από την άλλη, το ίδιο κελάηδισμά θα σηματοδοτήσει μια εξίσου αχνή, ωστόσο υπαρκτή ένδειξη ζωής, η οποία θα εγγυηθεί τη συνέχεια, παρά τις αντιξοότητες που την απειλούν.
Η συνύπαρξη του απόκοσμου κακού με την τρυφερότητα αναδύεται ως έμμεσο καταστάλαγμα των διηγημάτων. Η Εφραιμίδου ανασύρει τις τρυφερές αναμνήσεις με την πιο γλυκιά νοσταλγία μιας μαγείας που ευνοείται από την αθωότητα της παιδικής ματιάς. «Υπαίθριο φανταχτερό με τζαμαρίες. Τρέχαμε κι εμείς παιδιά. § “Ο Χιντώφ, ο Χιντώφ” φωνάζαμε. Περίεργα κολλούσαμε τα μάτια στο γυαλί. Μάγισσες πετούσαν μέσα, νεράιδες χρωματιστές». Η ενσάρκωση της μαγεμένης από την πραμάτεια του πλανόδιου εμπόρου παιδικής ματιάς στην οπτασία των μαγισσών οπτικοποιεί τα άυλα, προσδίδοντάς τους κατά κάποιον τρόπο μια διάσταση υλική. Τούτος ο συγκερασμός άυλων-υλικών ερμηνεύει και την υπαγωγή τους σε παρόμοιες επιδράσεις, σε μια προσέγγιση ποιητικής υφής, όπου υλικά στοιχεία της φύσης συνδέονται με τον άυλο χρόνο, κι όλα μαζί με τις ρωγμές στην ύλη αλλά και στην ψυχή: «Το φεγγάρι κατέβαινε παλιό, θολό κι απροσδιόριστο ακόμη, χρόνος ξεχασμένος, πάνω στην ξεχαρβαλωμένη στέγη. Φώτιζε δειλά-δειλά τις ρωγμές που βάθαιναν μέρα τη μέρα, χρόνο τον χρόνο στο άδειο σπίτι». Η δε σύνδεση υλικού-«πνευματικού» αποκτά και μια έντονη κινηματογραφική αποτύπωση στις εικόνες που συνθέτει η Εφραιμίδου, καθώς η συγγραφέας αφενός φέρνει στο προσκήνιο την εξαΰλωση του σώματος σε πνεύμα διά του θανάτου, αφετέρου όμως επαναφέρει την υλικότητα στο πνεύμα καθώς το μεταστοιχειώνει σε απτό αγέρι: «Έτρεχε μες στα στάχια, όταν τα κινούσε ο αγέρας, να νιώσει ένα χάδι στο μάγουλο, ένα φιλί απ’ τη μάνα του. Αφουγκραζόταν το φύσημα μέσα στις καλαμιές να πιάσει έναν ψίθυρο ζεστό. Αγέρας είχε γίνει η μάνα του. Φύσημα».
Η ίδια ποιητική υπόσταση στην αφήγηση της Εφραιμίδου βρίσκει ως υποκείμενα, στη θέση των ενεργούντων προσώπων, τα συναισθήματά τους: «Αλλά σήμερα, η σκέψη θολή, τα χέρια βαρύθυμα πότιζαν, τάιζαν τα ζωντανά, συμμάζευαν το σπίτι, έκλεινε ο πανικός τα παράθυρα, μάζευε ο φόβος τη σοδειά της αυλής στ’ αμπάρια». Η ίδια λειτουργία επιτρέπει διατυπώσεις
αποφθεγματικές, που συμπυκνώνουν τη στοχαστικότητά τους σε παροιμιακές αναλογίες, οι οποίες ακριβώς εξηγούν τις «ενέργειες» των προσωποποιημένων συναισθημάτων: «Στριφνή είναι η οργή, δεν λογαριάζει μόχθους. Άτακτο άλογο που κλωτσάει όλα τα τιμαλφή. Ρόγχος είναι η πίκρα, αν δεν την καταπιείς, σε καταπίνει».
Άλλοτε, πάλι, οι αναλογίες εντάσσονται σε πλαίσιο αντιθετικό, το οποίο προσδίδει στο στοχαστικό καταστάλαγμα έμφαση, εντείνοντας την εντύπωση της ώριμης εμβάθυνσης. Η ραπτομηχανή, ό,τι πολυτιμότερο για την οικογένεια, προστατευμένη στους πολέμους από τον κατακτητή, προσπερνιέται τελικά απ’ τον χρόνο: «Θα ’μενε μόνη της αυτή η ραπτομηχανή μέσα στον χρόνο. Άποικος και Τσορλιανή, γλίτωσε από Τούρκους, απ’ τους
Βούλγαρους γλίτωσε, και τώρα παρέα μόνη με τον Φάντασο θα έμενε, σ’ ακατανόητα όνειρα χωρίς καμία ζωτική μορφή». Η αξία της ραπτομηχανής εξαχνώνεται στο πέρασμα του χρόνου. Η εξάχνωσή της τονίζεται στην αντίθεση που δημιουργείται με την πρότερη σημασία της. Παράλληλα όμως η Εφραιμίδου την εντάσσει σε αναλογία με τον μυθολογικό Φάντασο, ο οποίος,
προσωποποιώντας τη φαντασία, προκαλούσε συχνά και όνειρα ακατανόητα. Κατ’ ανάλογο τρόπο και η ραπτομηχανή διολισθαίνει από το όνειρο στην τελμάτωση της αχρησίας.
Οι αντιθέσεις της Εφραιμίδου, όπως στην περίπτωση της Ζλάτα, που χορεύει και καθιστά κυρίαρχη τη ζωή μέσα στο πιο ζοφερό θανατερό περιβάλλον, αποτελούν στην ουσία επιμέρους εκφάνσεις του συνολικού προβληματισμού της συλλογής για τη ζωή και τον θάνατο, τον πόλεμο και την ειρήνη, την αθωότητα και την ενοχή, την παιδικότητα και την ενηλικίωση, το ατομικό συμφέρον και το συλλογικό καλό, το όνειρο και τον εφιάλτη, τη στοργή και την αποκτήνωση. Η πάλη του καλού με το κακό παραμένει αέναη και σχολιάζει τη φύση του ανθρώπου, η οποία αποδεικνύεται διαρκώς ικανή για το καλύτερο μα και για το χειρότερο. Με αφήγηση ασθματική, αγωνιώδη, που συχνά προσδένεται στο ανυπόμονο ασύνδετο σχήμα σαν κοφτή ανάσα («Τα χέρια μαύρα της κουπιά, μπρος-πίσω γρήγορα, αλαφιασμένη ύστερα, τα χέρια πάνω στα μαλλιά, τραβούσε αυτά λες κι ήτανε σκοινιά, να κρατηθεί το καραβάκι που ’φευγε, να μη ξεφύγει απ’ το λιμάνι της, κάνε να ζει, κάνε να ζει, μέσα της έλεγε, πόσο χρονών Χρυσούλα κι έφευγε; Θα ’ταν δεν θα ’τανε επτά!»), η Εφραιμίδου οδηγεί στη λύτρωση όχι μέσα από την αναγκαστική επικράτηση του καλού αλλά μέσα από την κατανόηση της πολυκύμαντης
ανθρώπινης φύσης.

.

ΜΟΣΚΩΒ-ΣΕΛΗΜ

Ο “Μοσκώβ-Σελήμ” είναι ένα από τα έργα όπου οι δυνατότητες του συγγραφέα δεν κρύβονται περίτεχνα πίσω από φόρμες, αλλά παρουσιάζονται καθαρά εκεί όπου ο Βιζυηνός ξεπερνά το λογοτεχνικό κείμενο και αγκαλιάζει το φιλοσοφικό.
Στη σκηνή μπορεί κανείς να δει τον πραγματικό ήρωα, μπορεί κάλλιστα να δαμάσει αυτές τις σκιές που πλανιόνται στην έρημη’ χώρα και αυτά τα χωρικά πλαίσια να απλωθούν τόσο που να αγγίζουν τα Βαλκάνια ή την Ενωμένη Ευρώπη., ενώ οι ήρωές του από δανειστές του παρελθόντος μετατρέπονται σε κριτές μιας πραγματικότητας που ο συγγραφέας με την οξυδέρκειά του μας τους παρέδωσε ως φαντασία.
Θεωρώ λοιπόν πως κανείς δε θα ήθελε να στερήσει τη δύναμη αυτού του έργου και να την περιορίσει στα στενά πλαίσια μιας θεατροποιημένης παράστασης που θα απέδιδε τα γλωσσικά ιδιώματα και τα παράδοξα της εποχής ενώ το έργο αντιδρά αναζητώντας την πραγματική του μοίρα και στο θεατρικό χώρο.

Π. Ξ

ΜΟΣΚΩΒ-ΣΕΛΗΜ

Έκλινε εις την αγκάλην
της μητρός του γης…
Γ. Μ. Βιζυηνός

Γήινο, μυστηριακό τοπίο στην Ανατολική Θράκη. Η “Πόντια* Μητέρα γη” αφήνει με στοργή να αναπτυχθούν στην ειρηνική της πεδιάδα όλα τα ανασφαλή, κάτω απ’ τον θερινό ήλιο, φυτά και άνθη.
Η πηγή Καϊνάρτζα με την αναγεννητική δύναμη του νερού της ξεδιψά όλες τις ανήσυχες ανθρώπινες φιγούρες!.. Έλληνες, Τούρκοι, Ρώσοι, Βούλγαροι ή άλλοι, σκύβουν πάνω στη Μητέρα γη Στην κοινή τους πατρίδα. Γαληνεύουν. Γίνονται αδέλφια. Η όαση της ανθρώπινης ψυχής με τους μυστικούς αγαπημένους ψιθύρους, γίνεται το γνώριμο καταφύγιο για τους ταλαιπωρημένους συγγενείς αυτού του κόσμου.
Ο Βιζυηνός μες απ’ τα πάθη του Μοσκώβ-Σελήμ αφυπνίζει τον άνθρωπο. Η περιπέτεια του ανθρώπου μέσα στην αδικία, στην περιφρόνηση, στη στέρηση, μες στη φθορά και το θάνατο ξυπνάει το “πένθος της καρδιάς”. Το ανθρώπινο πένθος όλων των ερωτικών μοναχικών και παρεξηγημένων παράφρονων Μοσκώβ-Σελήμ της γης.
Μές απ’ αυτό ο Μοσκώβ-Σελήμ θ’ αγαπήσει και θ’ αναστηθεί σε όλους τους ανθρώπους και σ’ όλες τις Πατρίδες, ζώντας ξανά και ξανά την τραγικότητα μιας πλάνης που δε θα τον αφήσει ν’ αρνηθεί την καταγωγή του εαυτού του, την ιδιαίτερή του πατρίδα σαν μια Καβαφική “Πόλη” που παντού και πάντοτε μας ακολουθεί…

Ο “Μοσκώβ-Σελήμ” το τελευταίο από τα διηγήματα του Γεωργίου Βιζυηνού που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1895 στην Εφημερίδα “Εστία”, ανεβαίνει στη σκηνή από το θεατρικό εργαστήρι της Φ.Ε.Ξ για πρώτη φορά, με αφορμή τα
“100 χρόνια από το θάνατο του Γ. Βιζυηνού”.
Το θεατρικό εργαστήρι της Φ.Ε.Ξ. “Οδός Ονείρων” πιστεύοντας ότι το θέατρο δίνει την ευκαιρία στον θεατή να έρθει σε γρήγορη και άμεση επαφή με αξιόλογα έργα της λογοτεχνίας μας, επιχειρεί μια μικρή προσέγγιση στο έργο και στη φιλοσοφία του Βιζυηνού.
Πλούσιο σε μηνύματα πρωτοποριακό και τολμηρό στο ιδεολογικό του περιεχόμενο το διήγημα “Μοσκώβ-Σελήμ” χτυπά πάνω στις ανθρώπινες χορδές. Ξεπερνώντας φυλετικές, εθνικές και θρησκευτικές διαφορές, προτείνει ένα κόσμο ειρηνικό όπου στο κέντρο του θα κυριαρχεί η ιερότητα της ανθρώπινης ψυχής
Στη θεατρική του μεταφορά, μέσω ενός αφηγηματικού τρόπου, η λιτή σκηνική παρουσία, το ασκητικό ύφος, το πάθος, η υπακοή στον πρωτοποριακό για την εποχή του τρόπο του Βιζυηνού, επιτρέπουν τα διάφορα πρόσωπα του έργου να περνούν, να ζωντανεύουν και να αφηγούνται μέσα από τον κύριο φορέα της αφήγησης τον Μοσκώβ-Σελήμ.

Ε. Α Ε.

ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΣΤΗ ΣΚΗΝΗ “Μοσχώβ- Σελήμ Γ.Μ. Βιζυηνού
Σε θεατρική μεταφορά από την Ελένη Εφραιμίδου

Το θεατρικό εργαστήρι της Φ.Ε.Ξ. “Οδός Ονείρων” πιστεύοντας ότι το θέατρο δίνει την ευκαιρία στο θεατή να έρθει σε γρήγορη και άμεση επαφή με αξιόλογα έργα της λογοτεχνίας μας, επιχειρεί μια μικρή προσέγγιση στο έργο
και στη φιλοσοφία του Βιζυηνού. 0 “Μοσκώβ-Σελήμ” το τελευταίο από τα διηγήματα του Γεωργίου Βιζυηνού που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1895 στην Εφημερίδα “Εστία”, ανεβαίνει στη σκηνή από το θεατρικό εργαστήρι της Φ.Ε.Ξ. για πρώτη φορά, με αφορμή τα “100 χρόνια από το θάνατο του Γ. Βιζυηνού”.
Η παράσταση θα δοθεί το Σάββατο και την Κυριακή, 5 και 6 Απριλίου ’97,
στις 8:30 μ.μ., στο Δημοτικό Αμφιθέατρο Ξάνθης.
Καλείται το κοινό της πόλης μας να παρακολουθήσει την αξιόλογη και
σημαντική για το χώρο μας παράσταση αυτή.

.

.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

Μικρή Περιήγηση, εκδ. Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη 1996, εκδ. Εντύποις, Αθήνα 2017
Ψιθυριστά στο φως, στο έρεβος, εκδ. Πηγή, Θεσσαλονίκη 2016
Αχαρτογράφητχ, haiku, εκδ. 24γράμματα, Αθήνα 2017
Ο μέσα ήλιος, εκδ. Εντύποις, Αθήνα 2018
Μνήμες της ρίζας, εκδ. Κουκκίδα, Αθήνα 2020
Δρόμοι στη σκόνη, εκδ. Κουκκίδα, Αθήνα 2021
Διαλέγω το λευκό, εκδ. Ρώμη, Θεσσαλονίκη 2022
Λιωμένος χρόνος, εκδ. Ρώμη, Θεσσαλονίκη 2023

ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

Νυχτοπερπατήματα, νουβέλα, εκδ. 24 γράμματα. Αθήνα 2017
Η τροχιά του βέλους, νουβέλα, εκδ. Όστρια. Αθήνα 2018

.

.

ΛΙΩΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ (2023)

Ώρες αγρύπνιας

ΩΡΕΣ ΑΓΡΥΠΝΙΑΣ

IV

Ώρα τέταρτη φτάνει κι οι πληγές μου βαθαίνουν
στα χαρτιά μου ξαπλώνω, μιαν ανάσα γυρεύοντας

μα το αίμα μου πάλι πολεμά και εγείρεται
ν’ αποδράσω με σπρώχνει,
κι ας μη βρίσκω το πέρασμα.

Τρεις φορές ο αλέκτωρ ελάλησε, φίλοι μου
ξημερώνει σε λίγο
αρνηθείτε με αν θέλετε!

Τον σταυρό μου σηκώνω, τη συνέχεια την ξέρετε:
Η ανάσταση φτάνει,
τα καρφιά σας δε σκιάζομαι!

ΝΥΚΤΟΒΙΑ ΛΟΓΙΑ

I

Λεπτά πολύριζα φυτά αναρριχώμενα
οι αναμνήσεις που ξυπνούν νύχτα κι αρχίζουν
με κρυφογέλια παιδικά με χίλια πείσματα
με τόσα δάκρυα καυτά τα παραμύθια
για την αλήθεια σου το ψέμα που ξεχάστηκε
για τις ματιές σου τις ανάσες σου στον κόσμο
για όσα ζήλεψες ή δώρισες ή λήστεψες
κι όσα ποθούσες πιο πολύ, όμως δε θά ‘ρθουν.

Λεπτά πολύκλωνα φυτά απλώνουν δάχτυλα
κι η πλάτη σου γυμνή ν’ ανατριχιάζει
σε κάθε ήχο τους σε κάθε κρυφομούρμουρο
σε κάθε φθόγγο τους π’ αρθρώνει τ’ όνομά σου.

ΠΥΡΟΤΕΧΝΗΜΑ

Στην άλλη όχθη του καημού μονάχος βρέθηκα
δίχως σκαρί με δυο κουπιά πάνω στην άμμο
να ‘χα τουλάχιστον χαρτί και μια φιάλη
αδειανή,
να ‘χα τουλάχιστον δυο-τρεις στάλες μελάνι.

Με αίμα μόνο πορφυρά βάφω τα βότσαλα
και λίγο πριν να φτάσει η νύχτα ανεβαίνει
λαμπρή η καρδιά μου κατακόκκινη στα σύννεφα
σε χίλια-δυο μικρά φωτάκια χωρισμένη,
σαν πυροτέχνημα που γράφει «είμαι εδώ»,

μα το «εκεί» και το «εδώ» κανείς δεν ξέρει.

Ραγίζουν κάποτε

ΜΙΚΡΕΣ ΣΙΩΠΕΣ

Θα σου χαρίσω τις μικρές σιωπές που μάζεψα
αθόρυβου κομπολογιού διάφανες χάντρες
να σου στολίζουνε τα χέρια, τον λαιμό
μικρές ανάλαφρες στιγμές, μην τις φοβάσαι.

Κι άλλες νερένιες, λαμπερές, ατόφια δάκρυα
καλύτερα στο στήθος σου θα δείχνουν.

Αντανακλούν τις ώρες της ανάγκης μου
-νούφαρα πλέουν απαλά στην επιφάνεια
πιο κάτω χάσκει ο βυθός αχαρτογράφητος-
ώρες σιωπής που οι συνετοί κρυφές κρατούνε.

Ποτέ τα λόγια μας δεν λένε την αλήθεια μας
πικρή τις πιο πολλές φορές και ποιος τη θέλει.

Mικρές σιωπές το κέρδος της αγάπης μας
χειρονομίες σαν σκιές π’ άλλος δε βλέπει.

ΚΑΤΙ Ν’ ΑΞΙΖΕΙ

I

Στοές του χρόνου λασπερές, κρυφά περάσματα
αχ, φεγγαρίσια έρημά μου μονοπάτια
κίτρινα φύλλα καταγής νεκρά κατάξερα
στο κάθε βήμα μου μπροστά πόσα μου λέτε.

Χλωρός οδεύω στις φωνές, τυφλός στα θαύματα
άσημος, έρημος, γαλήνιος, ψιθυρίζω
κι αν είχα τάχα θησαυρούς, γύρω τούς σκόρπισα
κι αν είχα αστέρια μες στα μάτια, δε θυμάμαι.

Αχ, την αλήθεια αναζητώ μόνος κι ανίδεος
τι ‘ναι π’ αξίζει πιο πολύ, τι ‘ναι που μένει
τι ‘ναι που ντύνει το κορμί φωτιά και δύναμη
ν’ αντέχει πάντα στον καιρό, να υπομένει.

ΗΛΙΟΤΡΟΠΙΑ

Στρογγυλοπρόσωπα λουλούδια κατακίτρινα
ένα προς ένα τρεμοπαίζανε τα μάτια
σηκώναν τα κεφάλια συλλαβίζανε
της μέρας τα ονόματα με γέλια.

Κι εκείνη γκρέμιζε, η τρελή, όλους τους φράχτες της
να μπαινοβγαίνουνε αηδόνια και τραγούδια
κι ούτε που έβαζε στον νου την καταχνιά
με τόσους ήλιους που φυτρώνανε τριγύρω.

Μήτε το φίδι που τρυπώνει στους παράδεισους
κι ακάλεστο τις νύχτες τραγουδάει.

Λιωμένος χρόνος

ΛΙΩΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΟΣ

I

Στάλα τη στάλα στη σιωπή λιωμένος χρόνος
με χίλιες δυο μικρές σταγόνες σκόρπια δάκρυα
πώς μουρμουρίζει, πώς υφαίνει, πώς ξηλώνει
πώς στην καρδιά μου με κεντά κι ύπνο δεν
έχω πια.

Ανάγκη πάντα να βαδίζεις, τραγουδούσε
ανάγκη να ξεχνάς και να μη νοιάζεσαι
πέτρες κι αγκάθια μυτερά να μη φοβάσαι
γκρεμούς που χάσκουν μοναξιά, όνειρα αλλόκοτα.

Κι εγώ που μήτε ρώτησα πού πάω
μήτε τον κάματο μετρούσα, όταν μάτωνα,
μπροστά τραβούσα σαν ανύποπτο παιδάκι
ακολουθώντας τα πουλιά και τ’ άσπρα σύννεφα.

Στάλα τη στάλα στη σιωπή λιωμένος χρόνος
λιωμένο παγωτό στην πίσω σκάλα μας
αχνά γελάκια, κουβεντούλες και πειράγματα
κι η μάνα μας σαν ίσκιος να περνάει.

ΦΩΝΟΥΛΕΣ ΠΑΙΔΙΚΕΣ

Το θέμα που επιμένει κι επανέρχεται
ποια τάχα απόκριση θα βρει

Έπεφτε η πόρτα απαλά
-ούτ’ ένας θόρυβος-
χανότανε το σπίτι στην ομίχλη
σύννεφα τόσα, χαμηλά στους χωραφόδρομους
αργοκυλούσανε στα πεύκα σαν μπαλόνια.

Ήταν ο ήλιος μακρινή φωτιά στους κύκλους της
πηγάδι κόκκινο αχνό πάνω απ’ τα σπίτια
γλυκές φωνούλες παιδικές
γρήγορο μέτρημα
κρυφτούλι γύρω στα στενά
με μια λαχτάρα.

Έπειτα μάτια στις γωνιές
-πώς τα λησμόνησα-
βουβό το γέλιο πάντα της αγάπης
σταλαματιές καυτές στα μάγουλα
στα χέρια μου

πικρό μαχαίρι στην καρδιά,
παλιό τραγούδι.

ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΩΝΤΑΣ

Έβγαινα τότε αθόρυβα απ’ το σώμα μου
κάλυπτα αθέατος εκείνα τα δυο μέτρα
κι έπειτα όλος σαν φωτιά, αχ, πώς
σε τύλιγα
με πόση προσοχή χαρτογραφούσα
εκείνες τις καμπύλες σου, ασώματος
κι αν χέρια πια δεν είχα, ήμουν χέρια
ολόκληρος και μάθαινα και σπούδαζα
τη ζέστη σου, το βάρος, την αφή σου
τη μυρωδιά, τη γεύση και γονάτιζα
και φώναζα του Χάρου να μ’ ακούσει:

Σε νίκησα, σε λύγισα, σ’ αφάνισα
μονάχος μου στα μαρμαρένια αλώνια

τόση ζωή, τόση χαρά, μες στο ποτήρι μου
να τρεμουλιάζει το κορμί και η ψυχή μου.

ΔΙΑΦΑΝΑ ΚΕΡΙΑ

Είπαμε έρωτα εκείνη τη φωτιά
που μας κατάπινε με όλες μας τις μνήμες
που μας ανάσταινε μ’ εκρήξεις κατακόκκινες,
αγκαλιασμένα διάφανα κεριά.

Κι όπως ο νους μας όλο γύριζε στις φλόγες του
και ορεγότανε τη θέρμη τους, τη λάμψη
στάχτη στα χέρια μας, στα μάτια μας, αθέατη
προσπέρασε η άλλη ομορφιά.

Αργά το μάθαμε:
Πως γεννηθήκαμε θνητοί
πως δε χορταίνεται

μ’ εξήντα τέσσερις αισθήσεις, καν,
η ζήση.

Της νύχτας δρώμενα

ΩΡΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ

Μη μου μιλάς με τις σκιές
η νύχτα πέρασε.
Έγνοιες καινούριες στο σανίδι σκαρφαλώνουν
πάρε ένα-ένα τα παλιά θολά χαμόγελα
πάρε μαζί σου τα φιλιά μου, τα σημάδια.
Ώρα παράστασης στο φως
δες οι αλήθειες μου
καινούρια στήνουν σκηνικά και περιμένουν
καινούριους δρόμους να διαβώ σε χιόνι απάτητο
τι να ‘ναι απ’ όλα αληθινό,
ποιος τάχα ξέρει.

Θα είμαι πάντα ο φροντιστής, ο σκηνοθέτης
ο χορογράφος κι ο κρυφός υποβολέας μου.
Θα είμαι ο μόνος θεατής
κι ο ταξιθέτης μου.

Τι θα μπορούσε την παράσταση
να βλάψει;

ΤΗΣ ΝΥΧΤΑΣ ΔΡΩΜΕΝΑ

Μάτια αναδύονται τις νύχτες στους καθρέφτες
άλαλα κύμβαλα φωτιάς δονούν τις φλέβες σου
και πού να γείρεις να κρυφτείς στο άδειο σπίτι σου
πώς κάτω πάλι απ’ τα χαρτιά σου να πλαγιάσεις
μικρό παιδί, παντοτινά έρημο έμεινες.

Δεν πολεμιέται ο καημός με στίχους μόνο
κι αν ξημερώνει, δεν το ξέρεις, μήτε νοιάζεσαι
βαριές κουρτίνες και σιωπή τον ήλιο κλέβουν.

Όλοι γεννιούνται μια φορά και μια πεθαίνουνε
εσύ του χάρου τι χρωστάς και σε παιδεύει
με τόσες πρόβες στη σκηνή, με άγρια δρώμενα:

Μήτε να ζήσεις να χαρείς, μήτε να φύγεις

ΜΕΛΑΝΙ

Είχα ένα κίτρινο τετράδιο σαν στάχυ
γεμάτο από μικρά γαλάζια σύννεφα
γεμάτο κυματάκια που ξεσπούσαν
στα περιθώρια κατακλύζοντας τις λέξεις μου.

Και το μικρό μου ποίημα τρομαγμένο
τίναζε τα φτεράκια μα δεν έφευγε
σκόρπιζε γύρω του μελάνι με λυγμούς
μου λέρωνε τη μέρα και τον ύπνο.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΕ

Mε βόγκους κι αναφιλητά πέντ’ έξι λέξεις μου
χαράματα με πήραν απ’ το χέρι
κι όλο με μάλωναν σιγά στ’ αφτί μιλώντας μου
κι όλο με παίνευαν γλυκά και μου γελούσαν.

Στέρεψα μέσα μου, σωπάστε πια, αφήστε με
πόσο λιγόστεψε η ανάσα κι η φωνή μου
πόσες ρυτίδες χάσκουν πόνο στους καθρέφτες μου
πόσες σκιές παλιές τα όνειρα ξεφτίζουν.

Στέρεψα μέσα μου, τους είπα και το πίστεψα.

ΔΙΑΛΕΓΩ ΤΟ ΛΕΥΚΟ (2022)

ΑΧΡΩΜΕΣ ΜΕΡΕΣ

ΑΧΡΩΜΕΣ ΜΕΡΕΣ

Έρχονταν έπειτα σκυφτές μέρες ανώνυμες
ερήμην να διαβούν να προσπεράσουν
μες στη γαλάζια τους ομίχλη δίχως πρόσωπο
κάποιους χειμώνες σκοτεινούς, δίχως μια λέξη.

Αυτές θρηνώ:
Την άμμο μπρος στα πόδια -νέα έρημο-
και τις κλεψύδρες του καιρού π’ όλο στερεύαν.

Πόσο ανώφελα ξεδιάντροπα προσπέρασαν
πόσο μου λήστεψαν το βιος
δίχως αγάπη.

ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΟ ΑΓΧΟΣ

Ένας ελέφαντας μικρός μες στο σαλόνι σου
την ώρα που το σίριαλ αρχίζει
βοσκάει με θόρυβο φιστίκια από το πιάτο σου
θρονιάζεται μπροστά στον καναπέ σου
και πια δε βλέπεις την οθόνη, μα δε νοιάζεσαι

γκρίζο της λάσπης δέρμα σε τυλίγει
ιδρώτας δύσοσμος κυλά, κολλούν τα δάχτυλα
κι όταν κατάκοπος συρθείς ως το κρεβάτι
νιώθεις το πέλμα του βαρύ πάνω στο στέρνο σου
– μήτε το όνειρό σου πια δεν ανασαίνει.

Την άλλη μέρα,
αχάραγα σου φέρνει το λουράκι σου
να βγεις για την ανάγκη σου στο πάρκο.

ΛΟΥΝΑ ΠΑΡΚ

Ο κόσμος γύριζε τρελά κι εγώ γελούσα
το ξύλινο αλογάκι τι ψηλά ψηλά με πήγαινε!
Άλλη μια βόλτα αχόρταγα ζητούσα
με μιαν ελπίδα στην καρδιά
με μάτια διάπλατα.

Πέρασαν χρόνοι που μου έμαθαν πολλά
μα κάτι νύχτες σαν αυτή ξαναγυρνάω
στου ξύλινου αλόγου τον λαιμό, πεισμώνω, δέρνομαι

άλλη μια βόλτα στη χαρά, παρακαλάω.

ΓΛΥΚΟ ΣΚΟΤΑΔΙ

ΓΥΜΝΟ ΤΟΠΙΟ

Στην κάψα του μεσημεριού γυμνή κοιμόταν
κι ως βυθιζόταν σαν μωρό ίσα π’ ανάσαινε
ίσα που πάλλονταν τα δίδυμα φεγγάρια
και τα μαλλιά στην αγκαλιά γλυκά τα σκέπαζαν.

Κι έπειτα άδεντρη ακτή μίλια απλωνόταν
μήτε βαρκούλες αραχτές, μήτε και βήματα
μονάχα άμμος που ξανθή στον ήλιο άχνιζε
μέχρι τη γη των ξωτικών τη δασωμένη
και τη βαθύσκιωτη σπηλιά που οι θρύλοι λέγανε
χρυσός κι ατίμητα κοράλλια καρτερούσαν
όποιον με ξόρκια φοβερά τα μάγια έσπαζε.

Στην κάψα του μεσημεριού γυμνή κοιμόταν.

ΠΑΤΗΜΑΣΙΕΣ

Κόντευε άνοιξη να ’ρθει· μου ’φερε χιόνια
σαν άγγελος στεκόταν και ψιθύριζε
δίχως στεφάνι στα μαλλιά, δίχως φτερά
μαχαιρωμένα λόγια σκόρπιζε στο χώμα
δυο μαδημένες παπαρούνες που ματώνουνε
τραγούδια που ξεθώριασαν και σβήνουν.

Κι έπειτα χάθηκε ξανά στα παραμύθια της
ανάγκη πάντα να γελάς, είπα πριν φύγει
να διαγράφεις, να ξεχνάς, μα δε με άκουσε

πατημασιές γοργές τη σκάλα μου ξυπνούσαν.

ΑΝΕΠΙΔΟΤΗ ΘΛΙΨΗ

ΑΝΕΠΙΔΟΤΗ ΘΛΙΨΗ

Μη μου χτυπάς, δε μένω εδώ, δες στην εξώπορτα
δε γράφει στο κουδούνι τ’ όνομά μου
κι οι ταχυδρόμοι που χτυπούν άπραγοι φεύγουνε
και τ’ ανεπίδοτα στη σκάλα μου σωριάζουν.

Μη μου χτυπάς, λοιπόν, κι εσύ, άδικα δέρνεσαι
μάταια ελπίζεις, περιμένεις και δακρύζεις.
Δε μένω εδώ, πάει καιρός που γι’ άλλα τράβηξα
άλλες πορείες κάθε αυγή μου δείχνει ο ήλιος.

Μόνη θα μείνεις πια εδώ να κλαις, να σέρνεσαι
θλίψη μου, όσο κι αν σου λείπω κι αν μου λείπεις

ΔΙΑΛΕΓΩ

Διαλέγω το λευκό, το φρέσκο χιόνι
το άγραφο χαρτί μου που μουρμούριζε
την πόρτα που ξεκλείδωνε στο φως
πρωί Σαββάτου κι η καρδιά τρελά χτυπούσε.

Διαλέγω το κενό, το δίχως όνομα
το όνειρό μου που αδέσποτο γυρνούσε
το κρυφογέλιο των παιδιών στ’ άλικα χείλη τους
το νέο που δε σκούριασε στα χέρια.

Κάθε ανείπωτο ζητώ κι αχαρτογράφητο,

αν μου δοθεί ποτέ η χάρη να διαλέξω.

ΔΡΟΜΟΙ ΣΤΗ ΣΚΟΝΗ (2021)

Ο ΔΡΟΜΟΣ ΜΟΥ

Δεν ήταν πάντα εδώ αυτός ο δρόμος
μόνος ξερίζωνα χρόνια και χρόνια τ’ αγριοχόρταρα
ρίζες παλιές βαθιές μού πλήγωναν τα χέρια
πέτρες ασήκωτες στους ώμους και γονάτιζα.

Δεν ήταν εύκολος ο ήλιος, μη θαρρείς
δεν ήρθαν μόνα τους πουλιά να κελαηδήσουν:

Πρώτα ανατέλλει μέσα μας κι αργότερα
ανοίγουνε τα μάτια μας στον κόσμο.

ΠΟΜΠΗ

Ούτε καλοί ούτε κακοί μονάχα άνθρωποι
μικρά ανώνυμα μυρμήγκια διψασμένα
για μια μικρή σταλαγματιά δροσιάς στο χώμα μας
για έναν τοσοδά μικρό βώλο φαγάκι
τόσο μα τόσο τυχεροί που οι ανάγκες μας
ήτανε πάντα ταπεινές και χωματένιες:
μες στη φωλιά μας όταν έπιανε βροχή
στα δέντρα γύρω σαν ο Μάης τραγουδούσε.

Κι ούτε μυστήρια βαθιά άγνωστα ανείπωτα
μήτε και όνειρα φωτιά να καιν στον ύπνο,
-βαριά αρρώστια του μυαλού- όλοι το ξέρουνε
όποιος γυρεύει τον χαμό, φτερά ζητάει.

Μα καταγής πιο ασφαλείς τον χρόνο σπρώχναμε
σωριάζοντας το βιος μας στα λαγούμια
δίχως μιλιά, δίχως τραγούδια, δίχως βάσανα
μόνο δεξιά ζερβά κουνώντας τις κεραίες
ρυθμίζαμε την κίνηση στ’ ανήλιαγα

και η εφ’ ενός ζυγού πομπή αργοκυλούσε.

Η ΤΡΙΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ

(I)

Αυτός ο δρόμος βγάζει προς την αγορά
σκόνη λεπτή ψηλά σηκώνουν τ’ αυτοκίνητα
κι οι σκεπτικοί διαβάτες που αμίλητοι βαδίζουν
χάνονται μες στον κουρνιαχτό.
Να δεις πως θα ’ναι
ίσκιοι χλωμοί μες στην ομίχλη που μας σκέπασε,
φαντάσματα π’ αθόρυβα κινούνται με βιασύνη.

Αχ, μια βροχή χρειάζεται η πόλη
λυτρωτική να είναι δροσερή να πλημμυρίσουνε
οι λεωφόροι και οι πλατείες με ρυάκια
σαν μουσική γλυκιά να κελαρύζουνε
και στα γυμνά μας πόδια να ξεσπούν τα κυματάκια.

Αχ, μια βροχή η πόλη χρειάζεται
να ξεπλυθεί γύρω η βρωμιά όλα ν’ αστράψουνε
και το βραδάκι -θαύμα απρόσμενο, μεγάλο-

να ξεπορτίσει ένα φεγγάρι ολοστρόγγυλο.

ΣΤΗ ΣΚΟΝΗ

Πίσω κοιτάζουν πάντα τα τραγούδια μας
στήνουν τ’ αυτί στο χώμα για ν’ ακούσουν
παλιές δονήσεις των βημάτων που ξεμάκρυναν
σε ξύλινα πατώματα και πάνε.

Πώς μεγαλώσαν τα παιδιά μας, πώς ψηλώσανε
τα δέντρα πώς ξεπέρασαν τη στέγη.
Ζούμε στο μέλλον των παλιών παραμυθιών
μα δεν το νιώσαμε ποτέ, κι άλλο ζητάμε.

Πώς ξεχαστήκαν τα παλιά πικρά παράπονα
πώς φύγαν όλοι οι παλιοί, πότε μισέψαν
κι οι αναμνήσεις της χαράς μα και της λύπης μας
μήτε χαμόγελα σκορπούν, μήτε ματώνουν.

Πίσω κοιτάζουν πάντα τα τραγούδια μας
κι όλο βυθίζονται στη σκόνη κι αργοσβήνουν.

ΧΑΡΤΟΝΙΑ

(I)

Ω, μην κοιτάζεις, μην κοιτάς, χέρια κλαδιά
στα πεζοδρόμια θολά μάτια θλιμμένα
κυλάει φαρμάκι απ’ τα χαρτόνια στα παπούτσια σου
απ’ τα σκουπίδια στις γωνίες, στα φανάρια
και τι θα μπόραγες να πεις με μια πληγή
βαθιά στο μέρος της καρδιάς δίχως ανάσα
το τόσο αίμα που σταλάζει θα σε πρόδιδε
μεμιάς θα σου ’λύνε τα πόδια και τα χέρια.

(Ω, πετεινά μου τ’ ουρανού, πικρά αδέρφια μου
μακριά η Άνοιξη κι ο ήλιος της θ’ αργήσει).

ΑΝΑΚΩΧΗ

(Ι)

Αλήθεια πόσο φως χωράει στις παλάμες μου
μέσα σε θρίαμβο ο ήλιος ξαναβγαίνει
τώρα που κόπασε η βροχή πάνω στις στέγες μας
και τα πουλιά ψηλά σαν βέλος ταξιδεύουν.

Άοπλος βγήκα, αδερφοί, δείτε τα χέρια μου
κουράστηκα να πολεμώ και πια δε θέλω
πίσω από τείχη αδιαπέραστα να κάθομαι
από τους πύργους να κοιτώ κι απ’ τις επάλξεις.

Έθαψα τα ντουφέκια μου στο χώμα χθες
και σήμερα ξεπρόβαλα στον ήλιο
αθώος είμαι, καθαρός, πια δε μισώ
ούτε που θέλω το κακό, μήτε φοβάμαι.
Θέλω μονάχα μια στιγμή, αν είναι εύκολο
να κοιταχτούμε από κοντά μέσα στα μάτια
μ’ αδέξια κι αμήχανα χαμόγελα
να ξαναβρούμε τη χαμένη καλοσύνη.

ΓΡΑΦΕΙΟ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ

Κίτρινα φύλλα, κίτρινα παιδιά
κι ο άνεμος δε λέει να κοπάσει

ποιο δρόμο πήρατε μακρύ ποιος σας ξεγέλασε
ποια μοίρα να σας καρτερά έξω απ’ τους χάρτες;

Εκεί δε λένε καλημέρα το πρωί
μήτε κι ο ήλιος τους ζεστός φέγγει τις μέρες.
Εκεί δεν ξέρουν να γελούν έξω απ’ τα χείλη τους
μήτε στον ώμο σε χτυπούν στους καφενέδες.

Ψωμί πικρό με ίδρωτα δεν τρώγεται
πικρό νερό τής ξενιτειάς δεν ξεδιψάει
δεν κατεβαίνει απ’ τις πλαγιές με λιανοτράγουδα
δεν ξέρει τα βουνά πεύκα γιομάτα
μήτε τον ίσκιο των ξωθιών
που με τα πόδια τους γυμνά
δροσιά γυρεύουνε με γέλια και παιχνίδια.

Χαρτιά, χαρτόσημα στον άνεμο· Φθινόπωρο.
Για τον Χειμώνα σας παιδιά, μόνος δακρύζω.

Η ΛΕΞΗ