Γεννήθηκα και ζω στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο στα τμήματα Αρχαιολογίας & Τέχνης και Κλασσικής Φιλολογίας. Εργάστηκα στο Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών στο Λεξικό της Μεσαιωνικής Ελληνικής Δημώδους Γραμματείας του καθηγητή Εμμανουήλ Κριαρά. Κατόπιν διορίστηκα στη Μέση Εκπαίδευση, όπου υπηρέτησα 35 χρόνια. Αν δεν με είχε
κερδίσει η εκπαίδευση σχεδόν ολοκληρωτικά, θα αφιερωνόμουν στη μεγάλη μου αγάπη, την ποίηση, την οποία τίμησα με τέσσερα μόνο βιβλία. Ασχολήθηκα ιδιαίτερα με το μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας για την οποία εκπόνησα ως βοηθήματα τα Παράλληλα Κείμενα και τα Μικρά Κείμενα (εκδ. Δωρικός, 2005). Επίσης, εκπόνησα και επιμελήθηκα το βιβλίο Βυζαντινές Εκκλησίες της Θεσσαλονίκης από κοινού με την ομάδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του 2ου Λυκείου Θεσσαλονίκης (2009).
To 2013 εκδόθηκε η λογοτεχνική μελέτη μου για την ποιητική συλλογή Εύρετρα της Κικής Δημουλά με τίτλο Ένα ποιητικό ταξίδι (εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία -υποψήφιο για το κρατικό βραβείο).
Ποιήματα μου και κριτικές για ποιητικές συλλογές και πεζογραφήματα δημοσιεύονται σε ηλεκτρονικά και έντυπα περιοδικά.
Η παρούσα είναι η 4η ποιητική μου συλλογή.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

Ανθεκτικά υλικά (εκδ. Μανδραγόρας 2024)
Από ανέγγιχτα μονοπάτια, (εκδ. Το Κεντρί, Θεσσαλονίκη 2022)
Γαλάζιο μελανό, (εκδ. Το Κεντρί, Θεσσαλονίκη 2017)
Παλινδρομήσεις, (Ιδιωτική έκδοση, Θεσσαλονίκη, 1996)

ΑΛΛΑ ΒΙΒΛΙΑ

Ένα ποιητικό ταξίδι, Ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην ποιητική συλλογή «Τα εύρετρα» της Κικής Δημουλά, (εκδ. Μαλλιαρής Παιδεία, Θεσσαλονίκη 2013)
Μικρά κείμενα (εκδ. Δωρικός 2005)
Βυζαντινές Εκκλησίες της Θεσσαλονίκης (2009)

.

.

ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ (2024)

ΚΛΙΝΟΠΑΛΗ ΘΥΜΩΜΕΝΗΣ ΓΗΣ

Με φόντο τη διπλωματία
κι ένα απόθεμα ανθρωπιάς
οι δυνατοί σεισμοί ενώνουν
στην πάλη της κλίνης καθώς και
στη διαμάχη συνοριακών σταθμών.

Συγκλονίζονται τα σώματα
απ’ τη δύναμη του Εγκέλαδου
που αναβλύζει απ’ τα βάθη
παθιασμένων πετρωμάτων
από άγνωστα φλεγόμενα
έγκατα ανήμπορα να ισορροπήσουν

όπως ο φλεγόμενος έρωτας
των ανταγωνιστών συντρίβει τ
α κορμιά τους που καταλήγουν
μοιραία στη διάλυση.

Γιατί η φυσική δύναμη της έλξης
δεν κρύβει πάντα την αγάπη.

ΣΠΙΘΕΣ ΓΕΝΝΟΥΝ ΠΟΙΗΣΗ

Ξ. χε κοπάσει πια ο άστατος άνεμος
της αλαζονικής νιότης.
Το πάθος χρόνια τούς έκαιγε με
την αγάπη να πυροδοτεί τη φαντασία
καθώς υψώνονταν σε μία ένωση
ποικίλων εκδοχών
που κατακτούσαν τη μαγεία.

Σφιχταγκαλιασμένοι έβγαζαν σπίθες
που γεννούσαν ποίηση
και την άρθρωναν άμεσα
σαν από ανώτερη επιφοίτηση
χωρίς να βλέπουν φυσικές ατέλειες
-πόση λεπτότητα γεννά η αγάπη-
κοιτάζονταν ατέλειωτα στα μάτια
ο ένας βυθιζόταν απόλυτα
στην ψυχή του άλλου πασχίζοντας
να διαβάσει όλα τα απόκρυφά της
με μουσικές ανάσες που
εμφυσούσαν συμπυκνωμένη πνοή.

Η υπέρτατη συγκίνηση
ως το τελευταίο κύτταρο της καρδιάς
η κάθαρση σε αυθεντικές στιγμές
μέσα από πλημμυρίδα φλόγας
που τους πυρπολούσε
τους εξύψωνε σε μια
ατόφια απελευθέρωση
σε έναν κρουνό αέναης υγείας.

Αυτό το κάτι το έτερον
η αγάπη η ατελείωτη
τους ανέβαζε σε υπαρκτό παράδεισο
γνήσιας καλοσύνης και αθωότητας
ένα χρυσό θεμέλιο ύπαρξης.

ΝΕΑΡΑ ΚΛΑΡΙΑ ΕΛΠΙΖΟΥΝ

Τα νεαρά κλαριά ξεγυμνωμένα
απ’ την παράταση του χειμώνα
κρατούν ανήσυχα στην κρύπτη τους
τις ελπίδες μιας θερμής Άνοιξης.

Μόνιμα βασανίζονται από
μια αχλή ψύχρας που κόλλησε πάνω τους
κι εγκλήματα που μαίνονται γύρω τους

σ’ ένα λιβάδι που απαγόρευσαν ν’ ανθίσει
περιμένουν ξέσκεπα με ακίνητα μέλη
ένα νεύμα ανάπτυξης
μια πανσέληνο στα όνειρά τους
που κείτονται σκεφτικά
κι έναν ανέφελο ουρανό χωρίς σκιές,
μια χρωματιστή πινελιά προοπτικής
να τα ζωντανέψει.

Στο έδαφος τους ποθούν να μείνουν
κι όχι να μεταφυτευτούν σε άλλη γη.

ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ

Ευτυχής απολαμβάνω το οικοδόμημα
της αληθινής αγάπης
που χτίζαμε για χρόνια
με θεμέλιο τη χημεία
κι ανθεκτικά υλικά
λύπης και χαράς
με σιδερένια πλέγματα δοκιμασίας
σε μισό αιώνα διαδρομής
ξεπεράσαμε τις παιδικές ασθένειες
τις άγουρες κακοτεχνίες
σε λιακάδες καταιγίδες συννεφιές
και γινωμένοι σαν ώριμοί από καιρό
βαδίζουμε ήρεμοι στη δύση.

ΘΥΜΩΜΕΝΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

Βλέπω το ρίγος το θαλασσινό
πώς χαϊδεύει μαυλιστικά τους τυχερούς
μέσα σε κάδρο θερινής παραλίας
πώς κρατάει μ’ ευλάβεια στα χέρια του
λευκά χαριτωμένα πλεούμενα.

Όταν όμως επιτίθεται αγριεμένο
το κύμα στ’ ανοιχτά
καταβροχθίζει κορμιά
απελπισμένα
με κατατρεγμένη ταυτότητα
κι ελπιδοφόρους στόχους
πάνω σε τρυπιοκάραβα
σαπισμένων εμπόρων.

Μόνον οι σολίστ σε ατομική γυάλα
δεν νιώθουν απειλή ούτε μυρίζονται
τα τρία άγρια κακά,
κέρδος, πυρ και θυμωμένη θάλασσα.

ΡΑΨΩΔΙΕΣ ΒΙΩΜΕΝΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ

Ραψωδίες της Οδύσσειας γίναμε σαν παραμύθι
γιατί κανείς δεν γνώριζε καλύτερα από μένα
τον ψίθυρο του δικού μου θεού
που με οδηγούσε σαν μαγνήτης
προς τη δική σου κατεύθυνση
με πολλά τιμήματα για ό,τι
είναι αυθεντικό.

Πάντα με ελευθέρωνες απ’ τα δεινά
μιας συμβατικής δουλείας
μέσα στην τακτοποιημένη σε κουτάκια
στρωμένη ζωή των άλλων
που δεν κατανοούσαν το προνόμιο
που απολάμβανα ηδονικά,
το φεγγοβόλημα του βάθους της ψυχής σου.

Εμφύτευσα την ύπαρξή σου μέσα μου
όπου εγκαταστάθηκε αυτόματα
κι έκτοτε κουβαλάω την ψυχή σου
συγχωνευμένη με τη δική μου.

Στέριωσε η αγάπη η ατελείωτη με δέσιμο
που χτίζαμε μαζί ισορροπώντας
πάνω σε αλυσίδα
βιωμένων θαυμάτων
που μας ένωσαν με ατσαλένια νήματα.

ΜΑΓΝΗΤΙΣΜΕΝΗ ΑΠ’ ΤΟ ΛΕΥΚΟ ΤΟΠΙΟ

Με λίγη ώριμη σκέψη
μα πιότερο με παιδική ορμή
φυλάκισα τον φόβο
μπρος στην ήσυχη ομορφιά
και τόλμησα να ξεπαγώσω
τη μακριά αποχή
απ’ το χιόνι.
Οπλίστηκα μ’ αποκοτιά
να γλιστρήσω στις κορφές
για να τις μηδενίσω στην κατεβασιά
μαγνητισμένη απ’ το λευκό τοπίο
που λαμπύριζε προκλητικά
και με τραβούσε ερωτικά
να το αγκαλιάσω.
Ανάλαφρα πετούσα
με θάρρους φτερά
στη σπάνια καθαρή ανάσα του βουνού
στις ευωδιές του δάσους
μίλια μακριά απ’ τη μαυρίλα
τοξικής ρουτίνας.
Ατένιζα τα έλατα που αγκάλιαζαν
τις κορυφογραμμές, ίσαμε κει
που έφτανε κι η δική μου ανάταση
που κόντευε να φτάσει στον θεό.
Κι ακόμα στέκομαι
αιωρούμενη στους αιθέρες
αβέβαιη αν θέλω να κατέβω. 

ΝΩΠΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΠΟΥ ΚΑΡΦΩΝΟΥΝ

Άπλωνα στον ήλιο να στεγνώσουν
εικόνες νοτερές γιατί
μες στην υγρότητά τους
κάρφωναν βελόνες στο κεφάλι μου.
Στεγνές τις άντεχα περσότερο
όμως έχαναν για πάντα πια
τη νωπή νοστιμιά τους.

ΑΠΟΣΥΡΟΝΤΑΙ ΤΑ ΠΟΛΥΧΡΩΜΑ

Ι

Το κρασάτο χρώμα της γιορτής
αποσύρθηκε όταν έπεσε η αυλαία
οι βιτρίνες χαμήλωσαν την υπερβολή
έσβησαν τα πολύχρωμα λαμπιόνια -πρόκληση
για της αναγκεμένους-
φάνηκε ξανά το κυρίαρχο γκρίζο της φτώχειας
που κλείνει διακόπτες αναγκαίους.

II

Ο παγωμένος άστεγος με ολιγαρκή ψυχή
σε χειμερία σκέψη επιβίωσης
ζωγραφίζει την ένδεια στο σβησμένο βλέμμα
με χρώματα φαιά
αν και το πήρε απόφαση πως
η στάσιμη ζωή του είναι ανώφελη.

III

Ας έριχναν οι ουρανοί χείμαρρους αστεριών
να ζεστάνουν τη γη των ανθρώπων
που δεν επιθυμούν μια παράξενη
πολυχρωμία ενέργειας,
μα να φωτίσουν τα σκοτάδια
της μόνιμης πια διαταραχής τους.

.

ΑΠΟ ΑΝΕΓΓΙΧΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ (2022)

ΕΛΑΦΡΑ ΒΕΓΓΑΛΙΚΑ

Ο πόνος ήχησε σαν κρότος βεγγαλικού
αλλ’ ευτυχώς δεν πλήγωσαν
κανέναν αμέτοχο
τα κομμάτια του
που έπεσαν μπούμερανγκ
σαν ανάσα ορμητική
κι αγκάλιασαν επικίνδυνα
τη δοκιμασμένη συντριβή.

Ακολούθως απλώθηκε
μια σιωπηλή νηνεμία
όπως όταν το τέλειο όλον
διασπάται σε μολυσμένα
αποκαΐδια, ό, τι απέμεινε
από μια πυρηνική έκρηξη.

Η ΑΣΠΙΔΑ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ

Στην Κούλα Αδαλόγλου

Ταξίδεψες απ’ τη χώρα του άη Βασίλη
κι ήρθες σε βαρβάρους
ηρώα παλιάς εποχής
με δώρα για όλους αδιακρίτως.
Και τώρα σ’ αυτόν τον άξενο τόπο
σαν τον άνεμο αόρατος πετάς
αγνοώντας τη μετ’ εμποδίων
διάπλατη σύμβαση.
Το άυλο σου εξασφαλίζει
λευτεριά ιπτάμενου αγγέλου
να δωρίζεις προστασία
ακόμα και σ’ ανύποπτους.

Το όπλο της αγάπης που έλαβες
σε θωράκισε απέναντι
σε δαίμονες κι άπληστα πυρά.
Γι’ αυτό κρατάς την αγάπη σου
σαν ακριβό φυλαχτό
προτάσσεις όμως την ασπίδα σου
μη σου ’ρθει ξώφαλτσα
κανένα βέλος αγνώμονης φαρέτρας.

ΣΥΝΤΑΞΙΜΑ ΕΡΩΤΙΚΑ

Κι ο έρωτας συντάξιμος είναι μάτια μου.
Είναι μάλιστα άθλος να φτάσεις
στην τριακονταπενταετία.

Μέσα από μάχες κι αγωνίσματα
βυθίσεις κι αναδύσεις
ποιητικές εξάρσεις μυθικές,
φουντώνει αισιόδοξα
-η ελπίδα ποτέ δεν πεθαίνει-
κι ανθίζει και μαραίνεται
και πάλι στο γύρισμα των εποχών
ξανανθίζει και πάλι μαραίνεται.
Κάνει κύκλους, γύρους θανάτου
επικίνδυνους κάποτε
κακοφορμίζει η ποίηση
πικρίζει το γλυκό
καιρός να βγει στη σύνταξη.
Και τέλος, πεθαίνει.

Πολλή κούραση φίλε μου
γι’ αυτό το τόσο ζωτικό
αλλά θνησιγενές ξωτικό.

ΦΟΝΤΟ ΣΚΟΤΕΙΝΟ

Καθώς βαδίζαμε στο δάσος
ένα αγκάθι αιωρούνταν
στη φωτεινή ατμόσφαιρα
πάνω απ’ τα κεφάλια μας
που μεταλλάχτηκε σε γκιλοτίνα
-πού ακούστηκε ένα αγκάθι
να θέλει να σου πάρει το κεφάλι-

Μαζευτήκαμε σε στάση άμυνας
κι έπειτα ξυπνήσαμε.
Ήταν εφιάλτης.

Όχι άλλα αγκάθια φιλικά.
Καλύτερα με λύκους να μιλάμε.

ΠΩΛΗΤΗΣ ΛΟΥΛΟΥΔΙΩΝ

Πουλούσε κυκλάμινα κι ορχιδέες
μες το ψύχος.
Καταχνιά πάνω απ’ το κεφάλι του
και μέσα.
Αγωνία στα μάτια του
για τον επιούσιο,
αμφιβολία στο τρεμάμενο βλέμμα του
για την αγάπη της
-Μου ’δείξε φωτογραφία
σαγηνευτικής γυναίκας-
Μ’ αγαπάει δε μ’ αγαπάει,
μάδησα πια
Εξομολογήθηκε με συντριβή
μέσα στο ψύχος.

ΒΑΒΕΛ

Μια νέα καταιγίδα εξαπλώνεται
σαρωτική κι αλλότρια
έξω απ’ τη γνώριμη τάξη.
Τα πολυειδή μηνύματα
καταδικασμένα
σε αποτυχία συνάντησης
σκορπίζονται σε κατευθύνσεις
εφήμερης ύπαρξης
αόρατου παραλήπτη.

Πολλοί μιλούν και δεν ακούνε
ούτε τη μέσα τους φωνή
μια καινοφανής τρέλα κατρακυλάει
από ετερόκλητες πηγές
πλανημένων ψυχών
σαν χείμαρρος
που μεταφέρει σπασμένα κλαδιά
καθησυχασμένα πλαστικά
άστοχες φράσεις
ακαταλαβίστικη Βαβέλ
ανακατωσούρα.

Κι όλο λιγοστεύουν
τα καθαρά κρυστάλλινα
μόρια νερού
της βαθιάς συνομιλίας
νικημένα από
παραμορφωτικούς φακούς.

ΒΙΩΝΟΥΝ ΤΟΝ ΜΑΡΑΣΜΟ

Πληθαίνουν γύρω μας γέρικα δέντρα
πρόσωπα στεγνά στερημένα περιόδου
χάριτος για μόρια ευτυχίας
για όσα δικαίως κατά φύσιν
απολάμβαναν στη νιότη.
Τώρα στωικά βιώνουν τον μαρασμό
σαν τιμωρία για βεβαρημένο παρελθόν.
Και το μέλλον βραχύ και άδηλο
υπαγορεύει επεμβάσεις απελπισίας
ωφέλιμες ενέσεις αναστήλωσης
βραχύβια ψευδαίσθηση ευτυχίας.

Χωρίς χυμούς το ξεραμένο δέντρο
δεν ανθίζει σε άνυδρη περιοχή
εκτός κι αν μένει καίουσα η φλόγα
της ψυχής που αιμοδοτεί το σώμα
και τότε τα δέντρα ζωντανά
θαυμαστά καρπίζουνε στην τρίτη ηλικία.

ΑΝΩΔΥΝΑ ΣΑΝ ΤΙΜΩΡΙΑ

Πάλι η αμίλητη γραμμή
σε πολλοστή εμφάνιση
ανάσες με διαλείμματα σιωπής.
Απανωτές εκκλήσεις
κι εγώ μίλια μακριά
δεν παίρνω πίσω.

Τώρα απολαμβάνω
μια ανώδυνη ποινή
ανθρώπων ανύποπτων
για τραύματα της μάχης
που άφησαν πίσω τους.
Ναι, τώρα αρνούμαι
θέλω μόνο την καρδιά μου πίσω
κι όχι μια κεφαλήν επί πίνακι.

Αστείο να τιμωρείται
κανένας με τη σιωπή.
Είναι μακρόσυρτη
μα λίγη η τιμωρία.

ΚΥΝΗΓΙ ΘΗΣΑΥΡΟΥ

Εξερεύνησες την έκταση
της ύπαρξής μου
με λεπτομερή περιπλάνηση
κι ασκήσεις φαντασίας
κι ακόμα οργώνεις
στα γήινα στρώματά μου
και στην επιφάνειά του εδάφους μου.
Δεν βρήκες ακόμη τις φλέβες χρυσού
που λάμπουν ατόφιες και πλήρεις;

Δεν αντέχω άλλο ψάξιμο
οι έρευνες θα με διαλύσουν
και θα βρεις τον θησαυρό μου συλημένο.

ΑΠΟ ΕΡΩΤΑ

Η πιο πλατιά αγκαλιά
Το γλυκύτερο χάδι μάνας
εξ ουρανού
Το απαλότερο κρεβάτι
στα λικνίσματά μου
Το πιο σταθερό έδαφος
είσαι Εσύ θάλασσά μου.

Κι αν με πνίξεις στους βυθούς σου
δεν θα ’ναι δική σου προδοσία
μα λαχτάρα δική μου
να σε κατακτήσω ολόκληρη.

.

ΓΑΛΑΖΙΟ ΜΕΛΑΝΟ (2017)

ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ Π. X.

ΣΜΙΚΡΥΝΣΗ ΚΑΙ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ

Το κινούμενο ερωτηματικό βγήκε
όπως πάντα για καφέ στη Ζώγια.
Δύσκολο να απαρνηθεί τις καθημερινές
συνήθειες αφού ως γνωστόν το αφιόνισμα
είναι γενικώς καθησυχαστικό.
Στήριξε τις ελπίδες στην κούπα
με τον αχνιστό μυρωδάτο καφέ
όπου χώρεσαν όλες σαν καπνός
από μαγική μεταμόρφωση.

Κι απόψε ανέβηκαν τις σκάλες
τα πουλιά της Κίρκης φαντασίας.
Κοιτάζει το χέρι που κρατά ακίνητη
την ανάμνηση του τελευταίου έργου
και βλέπει μοιρολατρικά πως αυτό
ήταν ταγμένο να πλάθει κομψοτεχνήματα.

Τώρα αχνοβλέπει απ’ το τζάμι τη φευγαλέα εικόνα της.
Τούτη τη φορά το εξωτερικό φαντάζει
εξορία χωρίς επιστροφή.
Ρεμβάζει πάλι το ναυάγιο της Πρίγκηπος Νικολάου.

Δεν πιάνει μια σημαία της διαδήλωσης
να την κάνει σύμβολο μελλοντικό
να σταθεί κι αυτό στην πρώτη σειρά.
Χρόνια άλλωστε πολεμά στα μετόπισθεν.
Πολύ μικρή η κούπα του καφέ
για να χωρέσει όλες του τις προοπτικές.

ΠΡΟΣΟΧΗ! ΕΥΘΡΑΥΣΤΟ

Εξαντλήθηκαν οι λέξεις
με τα θαυματουργά τους γράμματα
που σμίγαν σε τρελό χορό
στις καθημερινές σελίδες.
Οι περιγραφές μοιάζουν περιττές
στη διαδοχή των ημερών
αραιώνουν τα μαργαριτάρια
στην προσωπική μου συλλογή
και καταλύονται άδοξα.

Δε θα στολίσω ρόδα
σε ραγισμένο ανθογυάλι.
Να μη στερέψει η πηγή
να φροντίσουμε προπάντων
μια που το κόσμημα είναι δευτερεύον.
Το εύθραυστο γυαλί πρόσεξε
οι εύθραυστες ισορροπίες
η εύθραυστη καρδιά
που απ’ τα νάματά σου τρέφεται
να μη ραγίσουν φρόντισε.

ΣΧΟΙΝΟΒΑΤΗΣ

Ο βοριάς του Απρίλη
όψιμα παγώνει με χιονιά
τις προοπτικές του Πάσχα.

Τα μεγάλα μεγέθη συρρικνώθηκαν
όταν έγραψες ακύρωση
στις απατηλές βεβαιότητες.

Σαν ναρκωμένη πεταλούδα ντελικάτη
έντομο εφήμερο του καλοκαιριού
μεταλλάσσομαι σε μνήμη.
Ξεγέλασα τη Νέμεση
ακροπατώντας ελαφρά
στα νήματα της Ύβρης.
Τώρα κατέρχομαι απαλά
σαν το μπαλόνι
που αιωρούνταν στο διάστημα
χρόνια πολλά καλά
χρόνια μεστά πολύχρωμα.

Πλήρεις αλήθειας προχωράμε
τη δύσβατη οδό
με ψίθυρο το δάκρυ
στο τρέμουλο της Αποκαθήλωσης.

ΠΤΩΣΗ ΣΕ ΣΗΜΕΙΟ ΜΗΔΕΝ

Η λευκότητα της κάμαρας
βάλθηκε να καταπραΰνει την κοφτερή λύπη της.
Την απόθεσε προσεκτικά στον καναπέ
μην τύχει και διαλυθεί
περήφανη που έπαιξε εν ου παικτοίς.

Ηττημένη
αναβαπτίζεται στο περίγραμμα
του παρθένου τόπου
εκεί όπου αράδιαζε ο έρωτας τα μυστικά του
υψιπετής κι απτόητος το πάλαι.

Στημένη σαν άγαλμα από πάγο
μέσα σε δάσος από μνήμες
σκιρτά στο όραμα αγαπημένης σμίλης
σαν μια προέκταση ανθρώπου
σαν εκτυφλωτικά λευκή άμμος
σαν το Βόρειο Σέλας.

Τώρα ξεχειμωνιάζει η θλίψη
στον πληγωμένο ρευστό εαυτό
υποκύπτοντας στα οικεία
με άμεσο στόχο
την αλίευση πιστών.

ΣΥΝΘΕΣΕΙΣ Μ. X.

ΓΑΛΑΖΙΟ ΜΕΛΑΝΟ

Το άπειρο θαλασσινό γαλάζιο
λουτρό και ίαμα ψυχής.
Τα άσπρα πλεούμενα
στο βάθος
σαν μαντηλάκια αποχαιρετισμού
ζωντανεύουν
την αλλοτινή φυγή
στα ξένα
ενός απόντος ονείρου.
Η παλιά πληγή
μετουσιώθηκε θαυμαστά
σε μία αξιοπρεπή ουλή.

Όμως
νέες πληγές ανοίγουν
τα υπόγεια ρεύματα
σκουραίνουν τις γαλάζιες
λικνιζόμενες αποχρώσεις
τις μπλέκουν επικίνδυνα
με σκηνές μάχης
κοινοβουλίων.

Οι μελανές προθέσεις
των δυνατών
ρίχνουν σε φουρτούνες
το ταλαίπωρο σκαρί
της πολιτείας.
Κι αναρωτιούνται όλοι
αν αντέξει,
αν το λευκό γαλάζιο
το σώσει η ιστορία.
Αν θα πετάξει
προς τα πάνω
με τ’ ανοιχτά φτερά
του γλάρου
ή θα καταποντιστεί
στο σκούρο κυανό
του απροσμέτρητου βυθού.

Η ΒΡΟΧΗ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΣΗΣ

Βρέχει ακατάπαυστα απ’ την αυγή
σαν να βάλθηκε ο ουρανός επιμόνως να ξεπλύνει,
όλους τους ρύπους της ανθρωπότητας.
Την επικαθισμένη σκόνη
τις τοξίνες κάθε είδους
το πύον απ’ το απόστημα
δεκαετιών που έσπασε.
Τα μολυσμένα αδιέξοδα
την ομίχλη του χρόνου
τη μακάρια λήθη του κόσμου
την αύρα του κινδύνου
που πλανιέται στην ατμόσφαιρα
της Ευρώπης.

Βρέχει, βρέχει μελαγχολικά
βρέχει ολημερίς ειδήσεις
καταιγίδες ξεσπάσαν τελευταία
με κεραυνούς και μύδρους
ενάντια στη μικρή πατρίδα
του υπέρλαμπρου ήλιου
των αρχαίων Γραμμάτων.

Ξεπεσμένη κόρη η Ελλάδα
διάσημων αρχαίων προγόνων
νόσησε βαριά και στέγνωσε.
Βρέχει ωστόσο συνεχιζόμενα
με προοπτικές ποτίσματος
της άνυδρης στεγνής χώρας.

Το γκρίζο με το γκρίζο φεύγει
ομοιοπαθητικά
αργά και βασανιστικά.
Με βρεγμένη δοκιμασία
ποτισμένη ως το κόκκαλο
θα ’ρθει η αναβάπτιση
ελπίζουν οι Έλληνες δειλά.
Θ’ ανέβει ψηλά
ένας φωτεινός ήλιος
διαλύοντας τα φορτωμένα γκρίζα νέφη
στην καθαρμένη – άμποτε – πατρίδα.

ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ ΧΟΡΟ

Για να σωθούμε απ’ τη δίνη των γκρίζων εικόνων
απ’ τη φτώχεια καλών αισθημάτων
και κινητήριας σπίθας

Οπωσδήποτε χρειαζόμαστε χορό.

Να μας στροβιλίζει με φώτιση
σε χώρους ανάτασης
όπου θα ανοίγει
παράθυρο στην ψυχή
να πάλλεται ρυθμικά σε δράση.

Φτάνει πια τόση αρρυθμία
τόση επιδημία οδύνης.

Χρειαζόμαστε επειγόντως χορό
να μας γιατρέψει απ’ τη νοσταλγία
φωτεινών ημερών.

Χρειαζόμαστε επειγόντως
και τη συνοδεία μουσικής

να βγαίνει απ’ την καρδιά των εγχόρδων
για να οδηγεί τα βήματά μας
σε κινήσεις αρμονίας
σε τόνους διεκδίκησης
αυτών που μας στερήσαν.
:
Χρειαζόμαστε επειγόντως
χορό και μουσική
ιδιώτες, πολίτες και πολιτικοί.
Να ξεκλειδώσουν οι αρμοί
της Πολιτείας απ’ τη χρονίζουσα σκουριά
για να βρούμε τον σωστό βηματισμό.

ΤΟ ΑΛΓΟΣ TOΥ ΝΟΣΤΟΥ

Πώς με ξετρύπωσες πάλι
πλανεύτρα νοσταλγία
τόσο καλά που σε έκρυψα
βαθιά σε ένα σεντούκι και μάλιστα
με στεγανά τοιχώματα
κι έκανα πως δε σε ξέρω;

Εξαερώθηκες και βγήκες απ’ τις
ανύπαρκτες χαραμάδες πώς;
Με διπλά λουκέτα σε ασφάλισα
μη βγεις και με ταράξεις.

Μπορεί να εμφανιζόσουν πού και πού
στα όνειρα που δε θυμόμουν
όταν ξυπνούσα, όταν ήθελες
να διασαλπίσεις την παρουσία σου.

Μάθε πως δεν πιστεύω πια
στο άλγος του νόστου
που τόσα παιχνίδια απατηλά
μου ’στείλε για να παίζω.

Πάρ’ το απόφαση πια
η αφύπνισή μου είναι οριστική.

Παραλλαγή ασυμβατότητας II

ΑΛΛΟΤΡΙΕΣ ΦΩΝΕΣ ΔΕ ΣΜΙΓΟΥΝ

Όπως πρόσταζε το αναμενόμενο
τα ηχητικά κύματα τα πήρε ο άνεμος
κι ανάγκασε τα καλώδια να σιγήσουν.
Αλλόκοτο να μιλούν ανώδυνα για τον καιρό
τώρα που τον εκφυλισμό δεν άξιζε πια να τρενάρουν
με θλιβερές φράσεις και στεγνά μηρυκάσματα

αυτοί που βουτούσαν στα βαθιά
de profundis με ακατάπαυστη ορμή
και σ’ όποια φουρτούνα κι αν τους εύρισκε
γεύονταν με απόλαυση τη ροή
του πηγαίου καθαρού λόγου
με χαρά εφευρίσκοντας μύριες ατάκες ζωτικές.

Αλλότριες φωνές δε σμίγουν τεχνητά
μα ακολουθούν βίους παράλληλους
όπως οι παράλληλες γραμμές που
ποτέ δε συναντιούνται στον ίδιο τόπο
αφού παρεμβάλλονται παράσιτα
και μίλια αποξένωσης.

ΜΑΓΙΚΗ ΛΥΤΡΩΣΗ

21η Μάρτη

Το άρωμά σου, Ποίηση,
αναδύεται πρώτα
μια μαγική γεύση
ακολούθως
με τη θεϊκή κατάδυση
στον βαθύ εαυτό σου

κι έπειτα η πανδαισία
χρώματα και ήχοι
και φως στις λέξεις
και αίσθημα
συντρέχουν
στο πυροτέχνημα
της ψυχής
σαν ανάπτυγμα
στίλβουσας αστραπής
του νου
σαν απαύγασμα
κρυμμένης συμπίεσης

η πυκνή ανάγκη
για λύτρωση.

.

ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΕΙΣ (1996)

ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1979-1981

ΟΞΥΜΩΡΟ

Με στέγνωσες, Τέλη,,
εν ονόματι της αγάπης.

Δε θέλησες να ανέβεις
ένα σκαλί πιο πάνω
απ’ τα καθημερινά.
Το νόμιζες ρεαλισμό.
Μα η αγάπη μου ήταν
αντιρρεαλιστική.

Η πληρότητά μας «τέλεια»
Η ένωση «ιδανική»
Ο κρίκος -αλλοίμονο- από φτηνό υλικό
Μοιραία έσπασε
Τον τράβηξαν αντίρροπες δυνάμεις
Ξανακολήθηκε με επιμέλεια.
Δε φαίνεται ν’ αντέξει για πολύ.

ΜΥΣΤΙΚΑ ΟΝΕΙΡΑ

I

Σαν θέλεις να μιλήσεις
και δεν μπορείς
είναι τόσο άδικο για την ελευθερία.
Οι χτύποι της καρδιάς σου
συντονίζονται με την ατμόσφαιρα
που τρέμει απ’ τη ζέστη
λες και θα πάψουν πια.
Φτάνει η δροσιά της θάλασσας
η αλμύρα της χαράς
ν’ απαλύνει το συναίσθημα.
Βυθίζεσαι στην αγκαλιά της απεραντοσύνης
κι αποκοιμιέσαι με το νανούρισμα της ελπίδας
πως θα μιλήσει κάποτε το κύμα.
Μόνο σπάει περιοδικά στην αμμουδιά;
Πάει κι έρχεται μονότονα ρυθμικό,
τυπικό στο ξέσπασμά του.

ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1984-1991

ΤΟ ΨΑΡΕΜΑ

To κάδρο στον τοίχο
με τα χρώματα της γης
μάρτυρας της εξαίσιας στιγμής μας.
Ασημί μουρμούρες στην Αυγή
το δίχτυ μεταξένιο
όπου εκούσια μπλεγμένη.
Ετοίμαζες την μπετονιά με μεράκι
Τα μάτια σου παράβγαιναν με τ’ άστρα
στις νύχτες πάλλευκες
ζωγραφίζοντας τις πευκοβελόνες
ανασαίνοντας την αλμύρα του κορμιού μου
μετρώντας την αγάπη με τους κόκκους της άμμου.

Ευλογημένη χώρα, μούλεγες
κι έγερνες στο στήθος μου
ν’ αφουγκραστείς τη μουσική σου.

ΕΡΩΤΙΚΟ ΙΙΙ

Εξατμίζεται η φαντασία μου
σαν δε σε βλέπω.
Μου λείπει η φωνή σου,
μελωδία που με γαληνεύει.
Τα μάτια σου
Τα χέρια σου
η μυρωδιά σου.
Είμαι αλκοολική με τη μυρωδιά σου·
έχει μεταγγιστεί στο αίμα μου.

ΕΡΩΤΙΚΟ ΙΧ

Είσ’ εδώ πάλι, «σύννεφο με παντελόνια»
καταπονημένος απ’ το βάψιμο.
Η σκέψη σου ασπρισμένη κι αθώα.
Σε ξαναγάπησα.
Με έλουσες ολόκληρη με το βλέμμα σου
με απάλλαξες απ’ τα δεινά του πολιτισμού
Το σκοπιανό, το οικολογικό
Το ασφαλιστικό, το εργασιακό.

Φεύγεις και μ’ αφήνεις
εκεί ψηλά
στα σύννεφα της απουσίας σου έπειτα
αιωρούμενη και λικνιζόμενη.
Η χημεία σου καταλυτική
διαλυτική, ευεργετική.

Το φωτοστέφανο που μου φόρεσες
το μετέτρεψα σε δημιουργία.

ΠΟΙΗΜΑΤΑ 1994-1996

ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ

Σε ρώτησα πολύ σοβαρά
και για παιχνίδι
αν μ’ αγαπάς.
Μούπες, αν σούλεγα πολύ, θα ήταν λίγο.
Άνοιξες το μαύρο κουτί
όταν σε άγγιξε
η παιδική αθωότητα.

Παιδιά στα σαράντα τους
οι άγγελοι της πόλης
που λίγοι απόμειναν.

Οι έγνοιες της νέας αγοράς
σου επιβάλλονται
και σε ξανάκαναν μεγάλο.
Μικραίνεις όμως έτσι
απ’ τις υπέρτατες διαστάσεις
που σου δόθηκαν·
άλλος ο σκοπός της δημιουργίας σου
κι εσύ ξεστράτισες.

«ΤΑΞΙΔΙ ΑΓΝΩΣΤΟΥ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΥ»

Στη γιορτή για δυο
η φίλη της ουσίας
ανασυγκόλησε τα κομμάτια της ψυχής.

Ουκ εν τω πολλώ το ευ.
Νανουρίζεται με τέτοιες ρήσεις
ποιοτικών προσδιορισμών.

Ταξιδεύει σε βαγόνι
του υπερσιβηρικού
αγνώστου προορισμού
απολαμβάνοντας το ταξίδι.

Μη συναντήσεις, φίλη,
μια άλλη Κασσάνδρα
και καταβαραθρωθείς.

Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΠΝΟΗ

Στην άνοιξη της ρότας σου
άνθισε η αλήθεια σου γυμνή
κρύσταλλο στην αρυτίδωτη μέρα.
Με τον πολύτιμο εαυτό σου
ολόλαμπρο κι εξευγενισμένο
δόθηκες σε μια ιδέα.

Οι αδαείς των παθών
απορούν στην ανάγνωση
όταν το δέος της αποκάλυψης
τους καλύπτει.

Ο χείμαρρος των αστεριών σου
με άδολο ρυθμό αγάπης
διαψεύδει τις στατιστικές
Πώς να φυτρώσουν γιασεμιά στους βράχους.

Ενάντια στις προσδοκίες
και στις αντικειμενικές εκτιμήσεις
εμείς προφητεύουμε το αναγκαίο.

ΜΝΗΜΗ ΟΔΥΣΣΕΑ ΕΛΥΤΗ

Πού ήσουν Νεφέλη τόσον καιρό
Όταν σ’ αναζητούσε ο άνεμος
από τραγούδια στις αυλές
Τα κορίτσια κεντούσαν
τα όνειρά τους ανάμεσα στα δέντρα
Κι εσύ πλανιόσουν
στα ομοιώματα της τέχνης.

Φάνηκες με τη δύση,
όταν οι φίλες έπλεξαν
με μόχθο τις χαρές
όπου στους δύσβατους τους δρόμους
ανέβηκες μόνη κι ωραία
μόνη κι απρόσιτη
κυνηγώντας γαλακτούχους αστερισμούς.

Και σαν ψήλωσαν τα τείχη,
η ηχώ των παιδικών σου χρόνων
πέταξε σκοινί στο αβέβαιο το βήμα.

Κοιμήσου με σεπτά όνειρα.
Θα υπάρχει κάπου μία μάνα
ν’ απλώσει τα φτερά της.

.

ΕΝΑ ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ (2013)

Ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην ποιητική συλλογή Τα εύρετρα
της ΚΙΚΗΣ ΔΗΜΟΥΛΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Είναι γνωστό ότι η συνηθισμένη ανάγνωση ενός ποιητικού κειμένου είναι κατ’
ανάγκην ερμηνευτική ως ένα βαθμό, όμως η ανάλυσή του περιλαμβάνει τον συσχετισμό των λεπτομερειών του κειμένου με τα αποτελέσματά τους με τρόπο όχι εντελώς συμβατό με το συνηθισμένο διάβασμα. Και μολονότι ο κάθε αναλυτής της ποίησης διαιρεί το αντικείμενο της μελέτης του στα συστατικά στοιχεία του, με σκοπό να κατανοήσει καλύτερα τη λειτουργία και τη δομή του, ο αναγνώστης βιώνει το έργο ως ένα σύνθετο όλον. Επειδή το ποιητικό έργο είναι κάτι πολύ περισσότερο από το άθροισμα των μερών του, γι’ αυτό και η ανάλυση δεν μπορεί ποτέ να αποδώσει τη συνολική αξία των ποιητικών έργων.
Εντούτοις, προσωπικά, αν και έχω την κρυφή και βαθιά συναίσθηση ότι τα ποιήματα δεν χρειάζονται αναλυτικές ερμηνείες, αυθόρμητα όμως πηγάζουν σκέψεις και ερμηνείες για την ατμοσφαιρική ποιητική γραφή της Δημουλά. Έχω την αίσθηση ότι προσπαθεί να αναβιώσει και ταυτόχρονα να ξορκίσει τις στιγμές του παρελθόντος και του παρόντος που τη συγκλόνισαν και τη συγκλονίζουν, που την καθόρισαν ως άνθρωπο και ως ποιήτρια. Στη διάρκεια της ανάγνωσης των ποιημάτων της Δημουλά, αυτό που συναισθάνομαι ότι μου συμβαίνει είναι η πλήρης ανταπόκριση, δηλαδή η διαδικασία όπου ως αναγνώστρια περνάω από το να βρίσκω στο να χρησιμοποιώ το νόημα των λέξεων και των στίχων μέσα στο ποιητικό κείμενο. Κι αυτό ακριβώς αισθάνομαι ότι είναι η ανταπόκρισή μου, που αναμφίβολα είναι κάτι δημιουργικό και προσωπικό, εφόσον και γενικότερα αυτό που συμβαίνει ανήκει περισσότερο στον αναγνώστη, παρά στον ποιητή, αν και συχνά
αντιδρούμε, χωρίς να καταλαβαίνουμε ακριβώς τι προκάλεσε την αντίδρασή μας.
Και μολονότι η συγκινησιακή επίδραση του ποιητικού κειμένου διαφέρει από
αναγνώστη σε αναγνώστη και από άτομο σε άτομο, νομίζω ότι στην περίπτωση
της Δημουλά τα συναισθηματικά και τα διανοητικά αποτελέσματα της ανάγνωσης είναι λίγο πολύ κοινά σε όλους τους αναγνώστες της. Κι αυτό γιατί προβαίνει ουσιαστικά σε διαυγείς διατυπώσεις που μέσα από την εν γένει λακωνικότητά τους προξενούν την ομορφιά του πετάγματος της ψυχής και την αναγνώριση της αισθητικής αξίας τους, ανεξάρτητα από το θέμα.

Η τελευταία της ποιητική συλλογή, Τα εύρετρα, που εκδόθηκε το 2010, είναι η 13η, έπειτα από 12 συλλογές που προηγήθηκαν και που περιλαμβάνουν ποιήματά της από το 1952 έως το 2008. Πολύ σημαντικές είναι και οι δύο ομιλίες της, η μία, ο ΦΙΛΟΠΑΙΓΜΩΝ ΜΥΘΟΣ, που εκφώνησε μετά την υποδοχή της στην Ακαδημία Αθηνών και η άλλη, ο ΕΡΑΝΟΣ ΣΚΕΨΕΩΝ, που εκφώνησε στην Αρχαιολογική Εταιρεία, καθώς και το βιβλίο της ΕΚΤΟΣ ΣΧΕΔΙΟΥ, που περιλαμβάνει πεζά κείμενα.
Στην ποιητική συλλογή Τα εύρετρα για μια ακόμη φορά η Κική Δημουλά μας
ξαφνιάζει με τις γνωστές ασυνήθιστες και ταυτόχρονα ανατρεπτικές εικόνες της, με τη μελαγχολικά παιγνιώδη διάθεσή της και με τους φιλοσοφημένους κουβεντιαστούς στίχους της.
Και σ’ αυτή την ποιητική συλλογή κάνει χρήση του οικείου εργαλείου της, της
προσωποποίησης των αφηρημένων εννοιών, που τις ανάγει σε κυρίαρχες περσόνες, μιλάει κατευθείαν στο θυμικό και με τον δικό της μεγαλειώδη τρόπο το συναίσθημα προπορεύεται, για να ξεδιπλώσει έπειτα τη συμπυκνωμένη σκέψη της σε ένα λόγο λιτό και συνάμα χειμαρρώδη. Επίσης, «τιμά και τη στενή συνεργάτιδα του συνειρμού», την παρομοίωση, γιατί όπως εξηγεί η ίδια, «θεωρεί την παρομοίωση δημιουργό, χαμηλών βέβαια τόνων, αφού αντιγράφει το πρωτότυπο. Όχι όμως με το φωτοτυπικό μηχάνημα αλλά με τη γνήσια μέθοδο της ατελούς ομοιότητας. Αυτές ακριβώς οι ατέλειες αναπαραγωγής επιβεβαιώνουν ως δημιουργικό χάρισμα της παρομοίωσης». Στον χειμαρρώδη λόγο της οι λέξεις, αν και φαίνονται βιαστικά και αγχωμένα στοιβαγμένες, είναι ωστόσο αποτέλεσμα μακχρόνιου βάσανου ζωής και γλώσσας, αυτής της μαγικής στο σύνολό της. Με πικρή φιλοπαίγμονα μυθοπλαστική της διάθεση παίζει με τις κοινές λέξεις πλέκοντάς τες σε απροσδόκητες συνθέσεις.
Βέβαια, είναι δύσκολο να προσεγγίσεις έναν χείμαρρο, τον ίδιο τον χείμαρρο
που αλλάζει τα νερά του με κάθε καινούρια ποιητική της συλλογή. Και μολονότι κατά τον Ηράκλειτο, κανείς δεν θα μπορούσε να μπει δυο φορές στον ίδιο ποταμό, ο ποταμός που λέγεται Κική Δημουλά ποτίζει χρόνια τώρα, δροσίζει και αναβαπτίζει τις διψασμένες ψυχές των πιστών αναγνωστών της.
Με την ποιητική της ειλικρίνεια επανέρχεται στα προσφιλή της θέματα της
φθοράς, της απώλειας, του θανάτου, του έρωτα, της μοναξιάς, της συναίσθησης της ροής του αμείλικτου χρόνου, της μνήμης-λήθης, της ύπαρξης.

…/…

ΓΡΑΦΙΚΟΤΗΤΕΣ

σελ. 10

Σε τούτο το ποίημα παρατίθεται μια σειρά από γραφικότητες-οξύμωρα σχήματα.
Η πρώτη ίσως γραφικότητα αναφέρεται στο οξύμωρο σχήμα του «φάρου με
φως κανένα», του σκοτεινού φάρου. Ο φάρος είναι ένας άνθρωπος, ένα πρότυπο, ένα αγαπώμενο απ’ την ποιήτρια πρόσωπο, που το υπερεκτίμησε και επένδυσε σε αυτό;
Το «από πού κι ως πού;» στον πρώτο στίχο εισάγει μια σιγανή κραυγαλέα φωνή απογοήτευσης, απόρριψης και ειρωνείας γι’ «αυτό το πράγμα», που το είχε υπερεκτιμήσει και τώρα το απομυθοποίησε. Κι αφού η ίδια δεν είχε πλέον καμιά ανάγκη και κανένα φόβο, λέξεις κυρίαρχες στην ποίησή της ολόκληρη, γιατί τον έστησε εκεί ψηλά να δεσπόζει «σε μια βραχώδη ακτή του βλέμματός» της; Το «βραχώδη» παραπέμπει σε κάτι σκληρό, άκαμπτο, ψυχρό αλλά και άψυχο και απρόσιτο ίσως. Κι αγέρωχο. Το μυθοποιημένο πρόσωπο ήταν σκληρό. Δεν την οδηγούσε σωστά αυτός ο φάρος, δεν εξέπεμπε κανένα φως (ελπίδας, γνώσης, αγάπης, συναισθήματος ή σχέσης), δεν την προφύλαγε απ’ τους κινδύνους, κι ακόμη, δεν τη φώτιζε στην πορεία της ζωής της.
«Ποια λοιπόν η ανάγκη για φάρο»; Κι έτσι, εδώ αρχίζει η συνειδητοποίηση ότι
«άνθρακες ο θησαυρός». Ο φάρος και ο φαροφύλακας ήταν σκοτεινοί, ανενεργοί, ανύπαρκτοι, το απόλυτο σκοτάδι. Έτσι, μετά από μια ναυαγισμένη σχέση ή διάψευση, αναγνωρίζει τη γραφικότητα της μυθοποίησης του τίποτα, λήγει άδοξα η σχέση ή η φαντασίωση (αν δεν έληγε άδοξα, δεν θα έληγε ποτέ).
Ναυαγεί η σχέση φάρου-φωτιζόμενου άδοξα και θέλει να τη θρηνήσει: άλλη μία -η τελευταία- γραφικότητα. Γιατί, αλήθεια, αξίζει να θρηνείς έναν φάρο που δεν εξέπεμπε φως; Που δεν σε φώτιζε, δεν σε οδηγούσε, δεν σου πρόσφερε παρηγοριά στο σκοτάδι σου;
Ίσως αυτή η μυθοποίηση, η πραγματική ή φανταστική σχέση άρχισε και τελείωσε κάποιο καλοκαίρι, όπου όλα τα συναισθήματα εξάπτονται και μεγεθύνονται, αφού χρησιμοποιεί λέξεις από τη ναυτική ορολογία και από τη θαλασσινή φύση: φάρος, βραχώδη ακτή, στροφή πόσων μοιρών να πάρω, ώστε τη μοίρα της πορείας μου ν’ αλλάξω, ελιγμούς, υφάλους, φαροφύλακα, τον πλουν (της γραφικότητας) (άδοξο) ναυάγιο. Η θάλασσα εξάπτει τον ρομαντισμό, την ελευθερία της φαντασίας, την ευφρόσυνη διάθεση της ψυχής να ανοιχτεί και να αγαπήσει.
Ένα άδοξο ναυάγιο που πασχίζεις να δοξάσεις -κι εδώ οξύμωρη γραφικότητα-
είναι η έσχατη προσπάθεια ενός ρομαντικού ερωτευμένου να διασώσει τα καλά μιας σχέσης ερωτικής που τελείωσε, να περισυλλέξει ράκη, για να πλέξει με την προσθετική του φαντασία ένα τεχνητό κατασκεύασμα καλών και εξιδανικευμένων αναμνήσεων, για να μην παραφρονήσει.

ΤΑ ΕΥΡΕΤΡΑ

σελ. 12

Από τον πρώτο κιόλας στίχο, η ποιήτρια απευθύνεται σε δεύτερο πρόσωπο, το οποίο αποκαλύπτεται μόλις στην τελευταία γραμμή του ποιήματος ότι είναι ο κόσμος οι άνθρωποι, οι αναγνώστες, ίσως και κάποιο κοντινό της πρόσωπο, που Ενώ προσδοκούσε ότι είχε διαβάσει τα ποιήματά της, αυτό δεν διάβασε ούτε ένα στίχο. Υποκρινόταν ότι διάβαζε.
«Ξεφύλλιζε, διάβαζε τάχα», «αδιάβαστες κρυφογελούσαν οι σελίδες», «μετά τα ζύγιαζες όλα στη χούφτα σου/σαν να ήταν κέρματα/χοντρικά εξετίμησε τα γραφτά» της, «ουκ ολίγα είπες/έκπληκτος πώς τ ’απέκτησες». Το «σαν κέρματα» και οι λέξεις του σημαίνουν ποσότητα παραπέμπουν σε κέρδος, σε εμπόρευμα, σε κάτι ποσοτικά μετρήσιμο, χαρακτηριστικά που αφορούν τους αμύητους στην ποίηση.
Στην τρίτη στροφή το ποιητικό υποκείμενο χαρακτηρίζει ευθέως «υποκριτή»
:ο πρόσωπο ή τα πρόσωπα που δεν διάβασαν τα ποιήματά του, γιατί αν τα είχε διαβάσει στ’ αλήθεια, θα έβλεπε από την αρχή («το γράφω εδώ μέσα πρώτο πρώτο») ότι εμπνεύστηκε από αυτόν τον «υποκριτή», από αυτόν τον συγκεκριμένο άνθρωπο ή τον κόσμο γενικά («τα εύρετρα είναι/εσύ μου τα έδωσες»).
Τα εύρετρα, με την κυριολεκτική τους σημασία, είναι η χρηματική αμοιβή για
κάτι χαμένο που βρίσκει κάποιος και το παραδίδει σ’ αυτόν που του ανήκει. Όμως ποίηση δεν εκτιμάται βέβαια με υλικά οφέλη.
Αντίθετα, και αυτό φαίνεται καλύτερα στην τελευταία στροφή, η έμπνευση της
ποιήτριας αφορμάται απ’ τις χιλιάδες ωραιότητες («επειδή σε βρήκα/σε μέτρησα κι ήσουν πολλά») κι απ’ τις πολύτιμες ασκήμιες («ξαναμετρώ κι ήσουν αλλιώς»), του κόσμου, της ζωής, των ανθρώπων. Τα εύρετρα είναι λοιπόν τα κέρδη που αποκόμισε η ποιήτρια από τη συναναστροφή της με τον κόσμο, από την παρατήρηση των σχέσεων, των χαρακτήρων και των σκέψεων και των συναισθημάτων που της προξένησε αυτός. Αλλά θα μπορούσε να είναι αντίστροφα και τα κέρδη που αποκομίζει ο κόσμος από την ανάγνωση, από την ευαίσθητη παρατήρηση της ματιάς του δημιουργού όλης της ομορφιάς και της ασκήμιας του κόσμου. Τα συναισθηματικά και τα πνευματικά οφέλη, που δεν μπορούν να εκτιμηθούν με υλικά μεγέθη, όπως: «τα ζύγιαζες όλα στη χούφτα σου σα να ήταν κέρματα», <<χοντρικό,
εξετίμησες», «πώς τα απέκτησες», «ξαναμετρώ», «μέτρησα», «αφαίρεσα».
ΤΑ ΕΥΡΕΤΡΑ θα λέγαμε ότι είναι το ποίημα που κατέχει μια κεντρική θέση
όλη την ποιητική συλλογή, αφού χάρισε σ’ αυτήν και τον τίτλο του. Και θα μπορούσαμε να το χαρακτηρίσουμε ως ένα ποίημα για την ποίηση

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Η ποιητική συλλογή Τα εύρετρα κλείνει, ως προς τη θεματική, με το «τέλος»,
με τον θάνατο, όπως και με τον θάνατο, ως θέμα, αρχίζει στα πρώτα ποιήματά της.
Τα περισσότερα ποιήματα της συλλογής αυτής της Κικής Δημουλά θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν από πλευράς περιεχομένου φιλοσοφικά ή στοχαστικά, καθώς εκφράζουν με την ανάμνηση και με τον απολογισμό ένα πλέγμα από σκέψεις, εικόνες, βιώματα και απραγματοποίητα όνειρα, όλα φυλαγμένα βαθιά, με ευλάβεια και με νοσταλγία στη συνείδησή της. Το απόσταγμα όλων αυτών των στοιχείων εκφράζεται άλλοτε με λυρικούς και άλλοτε με ρεαλιστικούς τρόπους και με τραχιές λέξεις, που όμως στην τελική τους σύνθεση καταξιώνονται ποιητικά. Οι αφηρημένες έννοιες αποκτούν σώμα, υπόσταση, ομιλία και κίνηση κι αυτό οφείλεται στην ευρηματικότητα της ποιήτριας και στο ιδιαίτερο ποιητικό της ταλέντο.
Η Κική Δημουλά, εκτός από το θαυμασμό πολλών μυημένων στην τέχνη της,
δέχεται σήμερα και επικρίσεις για μία δήθεν «ομφαλοσκόπηση», για μία κατά κάποιον τρόπο «ιδιώτευση», εφόσον, όπως λένε οι επικριτές της, δεν καταπιάνεται στα ποιήματά της με κοινωνικά θέματα, δεν πραγματεύεται θέματα που «καίνε» σε μια εποχή με τόσα πολλά και τόσο έντονα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα, πείνα, ανεργία, πολιτική αστάθεια και μόνιμη πια ανασφάλεια του κόσμου, σε μια εποχή κρίσης σε όλους τους τομείς. Επικρίνεται επίσης, επειδή είναι αρεστή σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και κατανοητή από ανθρώπους όλων των μορφωτικών επιπέδων, θεωρώντας -εσφαλμένα κατά τη γνώμη μου- ότι υψηλή είναι μόνο η κοινωνική ή και σκοτεινή και ακατανόητη ποίηση. Επικρίνεται τέλος, επειδή «επαναλαμβάνεται». Πράγματι, σε κάποια ποιήματά της επαναλαμβάνεται. Η ίδια άλλωστε ομολόγησε ότι πλέον δεν της έρχεται στον νου, την τελευταία χρονιά, καμία ποιητική φράση, εκτός μόνο αυτή: «ψάχνω έναν βαθουλό άνθρωπο για τη σούπα μου» (!). Για τις επαναλήψεις της όμως η ίδια η ποιήτρια είπε τα εξής: « Επιπλέον θα πρέπει να συγκρατώ τη φανατική κριτική που ανεπιφύλακτα σπεύδει να τσαλαπατάει τις φωλιές των καρπερών επαναλήψεων που συναντά στο διάβα της. Πράγματι αφθονούν σε κάποια ποιήματα οι επαναλήψεις. Συνήθως κλωσάνε τα ίδια μπαγιάτικα αυγά τους. Αλλά αν το καλοσκεφτούμε, κι εμείς για να σώσουμε αυτό το μπαγιάτικο αγωνιζόμαστε να ζήσουμε τόσο διαφορετικά. Ο λόγος που θέλω να προστατέψω αυτές τις φωλιές των επαναλήψεων από την απόρριψη δεν είναι
γιατί είμαι κι εγώ μια αναπόφευκτη επανάληψή μου, αλλά επειδή τίποτα δεν αποκλείει, μέσα σε κάποια απ’ αυτές τις φωλιές, και μέσα στην κεκτημένη θερμοκρασία των επαναλήψεων, να επωάζει τον νωθρό χρόνο της κάποια Σάρα ανανέωση».
Όμως από τις αρνητικές κριτικές νομίζω ότι δεν απουσιάζει και κάποιος φθόνος για τη γενική αποδοχή της και την επίσημη καταξίωσή της από την Ακαδημία Αθηνών και για το ότι είναι αναγνωρίσιμη, διάσημη και αγαπητή και στο εξωτερικό. Φθόνος, επειδή είναι πολυγραφότατη, χειμαρρώδης και έχει εγκαινιάσει μία μοναδική, δική της «σχολή». Όλοι οι μεγάλοι λογοτέχνες και ποιητές δεν πραγματεύονταν απαραίτητα μόνο κοινωνικά θέματα αλλά καταπιάστηκαν με διαχρονικά εσωτερικά θέματα και βάσανα της ψυχής, προέβησαν σε χρήσιμες ενδοσκοπήσεις, προώθησαν και εκλαΐκευσαν την ψυχανάλυση και έμμεσα εφοδίασαν το μυαλό και την ψυχή με μηχανισμούς κατανόησης ακόμα και των κοινωνικών προβλημάτων.
Με τα κοινωνικά και τα πολιτικά θέματα ασχολήθηκαν λογοτέχνες και ποιητές που δεν ήταν και οι καλύτεροι στο είδος τους, κάποιοι μάλιστα το έκαναν και για εμπορικούς ή και προπαγανδιστικούς λόγους. Εξάλλου, για ενημέρωση και γνώση των κοινωνικών προβλημάτων υπάρχουν οι πολιτικοί αναλυτές, οι ιστορικοί, οι επιστήμονες. Πολλά από τα θέματα της Δημουλά φαίνεται πως μίλησαν στις ψυχές πολλών αναγνωστών, άλλων λιγότερο και άλλων περισσότερο, κι αυτό δεν έχει σχέση με την όποια τυχαία εμπορικότητά της ή με το «χαμηλό επίπεδο» των αναγνωστών της. Εξάλλου, «να γίνει η τέχνη δεν μπορεί της κοινωνίας η μαμή», όπως κι ο Γιώργος Σεφέρης γράφει στο δοκίμιό του «Η τέχνη και η εποχή», μεταφέροντας τη φράση του Άγγλου ποιητή Auden. Σπουδαίοι ποιητές δεν είναι μόνον οι
στενά στρατευμένοι, αλλά και όσοι επέλεξαν να εξυμνήσουν στην ποίησή τους την ωραιότητα της φύσης, τον έρωτα και το μυστήριο της ύπαρξης. Απορροφά κανείς πρώτα την αισθητική συγκίνηση από ένα ποίημα, θεωρώντας το ως όλον και σε ένα δεύτερο επίπεδο αναγνωρίζει και την κοινωνική και την ψυχολογική του σημασία Λεν περιμένει να απολαύσει στο ποίημα κανένα κοινωνικό κήρυγμα ούτε κανένα πολιτικό μανιφέστο. Ναι, η Κική Δημουλά είναι μία ποιήτρια του «ατομισμού τού», όχι όμως του «αυτισμού». Εκδηλώνει ποιητικά έναν ατομισμό με όλες τις συναισθηματικές διακυμάνσεις του που θα μπορούσε να αφορά και να αγγίζει τα μύχια της ψυχής πολλών ανθρώπων, εφόσον μάλιστα σήμερα περισσεύει η υποκρισία για τη δήθεν κοινωνική ευαισθησία και όταν η συντριπτική πλειοψηφία των σύγχρονων ανθρώπων είναι μεγαλειωδώς ατομιστές, κατάφωρα συμφεροντολόγοι και ρατσιστές.
Όταν πριν από είκοσι περίπου χρόνια ανακάλυψα τυχαία την Κική Δημουλά,
χωρίς να έχει προηγηθεί καμία προβολή ή διαφήμισή της, μαγεύτηκα. Ενώ οι περισσότεροι δεν τη γνώριζαν, τότε ήταν που μαγνητισμένη προσωπικά από μία άγνωστη, καινούρια ποίηση, διάβασα με απόλαυση όλες τις ποιητικές της συλλογές. Και δεν έχασα ούτε το χρόνο μου ούτε την ιδεολογία μου. Αντίθετα, αισθάνομαι πιο πλούσια.

.

ΜΙΚΡΑ ΚΕΙΜΕΝΑ (2005)

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Καθώς ο τίτλος του βιβλίου δεν προσδιορίζει το περιεχόμενό του, θα ήθελα να τον συμπληρώσω με μερικούς επεξηγηματικούς υπότιτλους, για να γίνει κατανοητή και η πηγή της έμπνευσής του. Θα πρόσθετα λοιπόν στο ΜΙΚΡΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ ότι είναι «κοινωνικού προβληματισμού», ή θέματα που ξεκίνησαν να γράφονται, παίρνοντας ερεθίσματα από τα βιβλία της Έκφρασης – Έκθεσης του λυκείου και περισσότερο από τη συνεργασία με τους μαθητές μου, τα τελευταία δέκα περίπου χρόνια. Για κάθε θέμα λοιπόν που δουλεύαμε με αφορμή τις εκθέσεις στο σχολείο, ή από συζητήσεις θεμάτων της ευρύτερης κοινωνικής πραγματικότητας, ένιωθα την ανάγκη να γράφω και τη δική μου εκδοχή και να την προτείνω στους μαθητές μου.
Έτσι άρχισε αυτή η καλή – ελπίζω – συνήθεια, ενώ από κει και πέρα, και ανεξάρτητα από την ιδιότητά μου ως δασκάλα της Γλώσσας, προσωπικά είχα κάποιους προβληματισμούς που τους ανέπτυξα σε άρθρα σε εφημερίδες, για να καταγγείλω κάτι που με ενοχλούσε, όπως το πρώτο και το τελευταίο κείμενο.
Γι’ αυτούς τους λόγους δε θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε τα κείμενα αυτά ούτε «εκθέσεις» ούτε ακριβώς «δοκίμια». Είναι, όπως νομίζω, κάτι ανάμεσα σ’ αυτά τα είδη του λόγου, διατυπωμένα με μεγαλύτερη ελευθερία.
Από την αρχή δεν υπήρξε κανένας σχεδιασμός για τη σύνθεση αυτού του μικρού πονήματος, αλλά η ιδέα ωρίμαζε σιγά – σιγά από μόνη της, ώσπου καρποφόρησε εν τελεί, για να μπουν σε μια σειρά και να συγκεντρωθούν όλα αυτά τα «σκόρπια» και αυτοτελή κείμενα. Γι’ αυτό και δεν υπάρχει μεγάλη ομοιομορφία στο ύφος και στη διάθεση γραφής, εφόσον γράφτηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και κάτω από διαφορετικές συνθήκες συναισθηματικών και λογικών ερεθισμάτων.
Πρέπει να πω, επίσης, ότι απέφυγα συνειδητά να τα εντάξω σε κάποιο επικοινωνιακό πλαίσιο, όπως: επιστολή, ημερολόγιο, άρθρο κ.λπ., αφήνοντας στο μαθητή – αναγνώστη να επικοινωνήσει με το βασικό προβληματισμό και από κει και πέρα ας τον αξιοποιήσει με όποιον τρόπο μπορεί και σε όποιο επικοινωνιακό πλαίσιο θέλει.
Ακόμη, αυτό το βιβλίο δεν έχει στενά το ρόλο των «απαντήσεων» σε «ερωτήσεις» του σχολικού βιβλίου της Γλώσσας, ο σκοπός δηλαδή δεν είναι να λειτουργήσει ως «λυσάρι». Στόχος μου είναι να δώσω δείγματα γραφής στους μαθητές, που θα τους προβληματίσουν και θα τα αφομοιώσουν στο δικό τους ύφος, αλλά το βιβλίο απευθύνεται και στο μέσο αναγνώστη, που δεν έτυχε να προβληματιστεί ιδιαίτερα πάνω σε κάποια από τα θέματα που πραγματεύομαι και που ίσως θα τον ενδιέφεραν.
Θεώρησα χρήσιμο να προσθέσω στο τέλος, σαν παράρτημα, και κάποιες βασικές έννοιες, τις οποίες ετοίμασα, όταν έκπληκτη, κάποτε είδα τη λ. «άμιλλα» κάποιοι μαθητές να τη γράφουν «άμυλα» και να την αναπτύσσουν ανάλογα, δηλαδή κάτι σαν το συστατικό της πατάτας. Κατάλαβα λοιπόν ότι δεν είναι καθόλου αυτονόητο η νέα γενιά να γνωρίζει βασικές έννοιες που είναι γνωστές στη δική μας γενιά και που είναι απαραίτητες στην προφορική και στη γραπτή επικοινωνία. Για άμεση λοιπόν και γρήγορη βοήθεία των μαθητών, αφού σκέφθηκα και. άνοιξα και λίγα λεξικά, με πιο βασικό το λεξικό του Δ. Διαμαντόπουλου, αξιοποίησα ό,τι θεώρησα πιο σημαντικό για τη στοιχειώδη
λεξιλογική τους κατάρτιση.
Μέσα στην πληθώρα των βιβλίων που κυκλοφορούν και που φαίνεται να πραγματεύονται παραπλήσια θέματα, θέλω να ελπίζω ότι κι αυτό εδώ θα συμβάλει, έστω και ελάχιστα, στην πνευματική συγκρότηση του οποιουδήποτε καλοπροαίρετου αναγνώστη και να επικοινωνήσω ξανά με τους
παλιούς και τους νέους μαθητές μου.
Θα ήθελα, τέλος, να ευχαριστήσω θερμά όλους τους στενούς μου φίλους που με ενθάρρυναν σ’ αυτή μου την απόφαση και ιδιαίτερα τις αγαπητές μου φίλες και συναδέλφους κ. Κούλα Αδαλόγλου, Σύμβουλο των φιλόλογων, και την κ. Μαρία Τσολάκη για τις πολύτιμες συμβουλές τους.

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ

ΛΙΛΙΑ ΤΣΟΥΒΑ

FRACTAL 2/12/2025

Έρωτας, φύση, χρόνος, στην ποίηση της Περσεφόνης Τζίμα

Η συλλογή της Περσεφόνης Τζίμα «Ανθεκτικά υλικά» (εκδόσεις Μανδραγόρας, 2024), αποτελείται από σαράντα ποιήματα με πυρήνα τον εσώτερο εαυτό και τον περιβάλλοντα χώρο. Μειλίχια και καθαρή η φωνή εξομολογείται, μιλά με τρυφερότητα, στοχάζεται, σαρκάζει. Ο ευδιάκριτος ποιητικός βηματισμός συνοδεύεται από έναν θησαυρό καλοδουλεμένων λέξεων που αποκρυσταλλώνουν συλλήψεις διανοητικές ή βουτούν στη λάβα του βιώματος.

Το πολύτροπο της συλλογής θα μπορούσαμε να κατατάξουμε σε συνθέσεις που αφορούν τον έρωτα, τη φύση, τα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα, τα βιώματα. Τα ποιήματα που αφορούν τον έρωτα κινούνται στο περιβάλλον της σύγκρουσης αλλά και της έλξης. Ένας συνήθως τριτοπρόσωπος ή δευτεροπρόσωπος αφηγητής μιλά για το παραμύθι του έρωτα, τη ναρκωμένη από αγάπη πριγκίπισσα. Απευθυνόμενος στον εαυτό, σκέφτεται την ερωτική πάλη, την προσήλωση, «φτώχεια του ετερόφωτου». Ο έρωτας γεννά ποίηση, γεννά αγάπη όταν δένεται «πάνω σε αλυσίδα/ βιωμένων θαυμάτων» («Ραψωδίες βιωμένων θαυμάτων», σελ. 34). Από τα ωραιότερα ποιήματα στη θεματική, «Η παπαρούνα έφταιξε», γεμάτη πρόδηλες και λανθάνουσες αναφορές, επίπεδα ανάγνωσης.

Η παπαρούνα έφταιξε
Απριλομάης θα ’τανε που
βάδιζαν με αστάθεια
σε εξοχή με παπαρούνες
ανάμεσα σε κίτρινα αγριολούλουδα.

Μιλούσαν ντροπαλά ακόμη
με χαμηλωμένα μάτια.
Μόνο τη θωριά της θάλασσας
ατένιζαν έκθαμβοι στο βάθος.

Εκείνος έσκυψε κι έκοψε
μια δέσμη παπαρούνες.
Διάλεξε μία και την απίθωσε
Βαθιά μες στην ψυχή της
χωρίς να λογαριάσει το όπιο.

Έτσι εκείνη ναρκώθηκε για χρόνια
μεθυσμένη από αγάπη
ώσπου στο τέλος
κατέφυγε σ’ αποτοξίνωση.

Κουράστηκε από μέθη
ζαλισμένη να ζει όταν όλα
την καλούσαν νηφάλια στο παιχνίδι τους. (σελ. 8)

Η θεματική που αφορά τη φύση περιέχει ποιήματα λυρικά που υμνούν την άνοιξη, τον ήλιο, τη θάλασσα. Τα ρεαλιστικά ωστόσο περιγράμματά τους μιλούν για τις καταστροφές των θυμωμένων κυμάτων, των πλημμυρών, το οικολογικό. Η ποιητική φωνή υψώνει δοξαστική προσευχή, ζητώντας προστασία από τις καταστροφές.

[…] Και τώρα που η φύση και το δίκιο
ραπίζουν τον Άνθρωπο για όποια
καταστροφή τούς προξένησε
καταφυγή πολλών γίνεσαι εσύ
Χριστέ μου. («Δοξαστικό», σελ. 19)

Αιχμηρή η γλώσσα στην κοινωνική και πολιτική θεματική, στηλιτεύει την «Άλογη πλεονεξία» που οδηγεί σε πολέμους -«δεν βρέθηκε ακόμη εμβόλιο/ να σκοτώσει το αλαζονικό μακρόβιο/ της πλεονεξίας»-, την ψεύτικη ασφάλεια των σιδηροτροχιών (τραγωδία των Τεμπών), την απάθεια των σύγχρονων ανθρώπων-υπηκόων των media, φετιχιστών του κινητού. Καταγγέλλει επίσης τη φτώχεια, την αποξένωση, την αστεγία. Το ποιητικό υποκείμενο κάνει έκκληση για σύνεση, αφύπνιση, ειρήνη, ανεκτικότητα.

Αποσύρονται τα πολύχρωμα

ΙΙΙ

Ας έριχναν οι ουρανοί χείμαρρους αστεριών
να ζεστάνουν τη γη των ανθρώπων
που δεν επιθυμούν μια παράξενη
πολυχρωμία ενέργειας,
μα να φωτίσουν τα σκοτάδια
της μόνιμης πια διαταραχής τους. (σελ. 47)

Στα ενδοσκοπικής ή φιλοσοφικής θεματικής ποιήματα, το ποιητικό υποκείμενο αποτιμά τον χρόνο που πέρασε. Μέσω της μνήμης ανακαλεί απώλειες, θρυμματισμούς, ψυχολογικές «ανατάξεις», μαθήματα χορού, κολύμβησης. Συμφιλιωμένο με τα γηρατειά, τα οποία αντιμετωπίζει θετικά, «μια άνοιξη που εγκυμονεί θαύματα», συμφιλιωμένο με τον θάνατο, τον οποίο αντικρίζει ως φυσικό φαινόμενο, μια νομοτέλεια, βρίσκει χαρά στην παιδική αγκαλιά και αθωότητα, δοξάζει όσα η ωριμότητα παρέχει: την ηρεμία, τη στωικότητα, το καταλάγιασμα των φόβων, την ανθεκτικότητα της αγάπης που οικοδομήθηκε επί χρόνια.

Ανθεκτικά υλικά

Ευτυχής απολαμβάνω το οικοδόμημα
της αληθινής αγάπης
που χτίζαμε για χρόνια
με θεμέλιο τη χημεία
κι ανθεκτικά υλικά
λύπης και χαράς
με σιδερένια πλέγματα δοκιμασίας
σε μισό αιώνα διαδρομής
ξεπεράσαμε τις παιδικές ασθένειες
τις άγουρες κακοτεχνίες
σε λιακάδες καταιγίδες συννεφιές
και γινωμένοι σαν ώριμοι από καιρό
βαδίζουμε ήρεμοι στη δύση. (σελ. 22).

Το ποιητικό υποκείμενο υμνεί την απλότητα, την ευφυία, την οποία αντιδιαστέλλει με τη δυνατή σε μέγεθος και επικράτηση μωρία.

Γεννήματα

Στη δεύτερη άνοιξη των γηρατειών
γίνονται θαύματα νέας συγκομιδής
καρπών κι ωραίων λουλουδιών
σπάνια γεννήματα έμπειρου χώματος
μ’ ενεργή αγάπη χτισμένη
από κέρδη και ζημιές
από λογής ραπίσματα
από χαρές κι αρίφνητες αναποδιές
κι αν δεν εκπνεύσεις κι είσαι τυχερός
γίνεσαι ώριμος δημιουργός. (σελ. 45)

Η Περσεφόνη Τζίμα στη συλλογή «Ανθεκτικά υλικά» αποτιμά τον έρωτα, τις σχέσεις, τα βιώματα, όσα συμβαίνουν στον κοινωνικό και πολιτικό περίγυρο. Με τεχνικές όπως η εικονοποιία, η σκηνική διάρθρωση, ο μύθος, η αναλογία, η αντίθεση, η ερώτηση, ο σαρκασμός, ο εσωτερικός μονόλογος, δημιουργεί μια λυρική ατμόσφαιρα, συναισθηματικά φορτισμένη. Καθώς ο ποιητικός φακός μέσω της θεματικής του χρόνου πέφτει στην ώριμη ηλικία, τη φωτίζει αισιόδοξα. Λιτή και ώριμη ποίηση, με ενδιαφέρουσα και εν πολλοίς πρωτότυπη θεματολογία. Καλαίσθητη και η έκδοση, με έργο του εικαστικού Σωτήρη Σόρογκα στο εξώφυλλο.

ΑΡΙΣΤΟΥΛΑ ΔΑΛΛΗ

«Ανάμεσα σε ωδή και ελεγεία, σε πίστη κι ελπίδα για το καλό, σε αντίσταση και μάχη ενάντια στο κακό»

Η πρόσφατη ποιητική συλλογή της Περσεφόνης Τζίμα «ανθεκτικά υλικά», εκδόσεις Μανδραγόρας 2024, είναι ένας νέος κρίκος στην αλυσίδα του ποιητικού της έργου. Με την επιστημονική της σκευή ως φιλόλογος, αρχαιολόγος, ερευνήτρια της τέχνης και του λόγου, υπηρέτησε και πρόσφερε ώρες πολύχρονης εργασίας στη Μέση Εκπαίδευση. Έχει συγγράψει δοκίμια και επιμελήθηκε το βιβλίο Βυζαντινές Εκκλησίες της Θεσσαλονίκης από κοινού με την ομάδα του 2ουΛυκείου Θεσσαλονίκης.
Παράλληλα αφιέρωσε χρόνο στη μεγάλη της αγάπη, την ποίηση. Ως καλός σκαπανέας ανοίγει δρόμο, αναζητάει ευρήματα, καταδύεται σε βαθύτερα γνωστικά επίπεδα μνήμης και εμπειριών. Ανασύρει την πρώτη ύλη, σκληρή και άμορφη, την οποία μορφοποιεί με τη σμίλη και την πένα της γραφής.
Λέξεις, ιδέες, προβληματισμοί που αφορούν προσωπικά και κοινωνικά θέματα συνθέτουν την παρούσα συλλογή που αναβλύζει ευαισθησία ανθρωπισμού.
Ο τίτλος του βιβλίου, δάνειο από το ομώνυμο ποίημα «ανθεκτικά υλικά», προδιαθέτει τον αναγνώστη με θετικές λύσεις για την αντιμετώπιση ζωτικών θεμάτων μιας σκληρής πραγματικότητας που οδηγεί σε απώλειες, καταστροφή και μηδενισμό της ζωντανής ανθρώπινης φύσης.
Η εικόνα του εξωφύλλου συνάδει με τη δομή της ποιητικής συλλογής. Κάθε ποίημα είναι ένας κρίκος που συνδέεται με τους προηγούμενους και τους επόμενους, παίρνοντας κεντρική θέση όταν το βλέμμα του αναγνώστη εστιάζεται σ΄αυτόν τον κρίκο. Είναι άξια παρατήρησης η ομοιότητα και η σύνδεση των μοτίβων της φύσης-φράκταλ-με τα μοτίβα τις ανθρώπινης φύσης και εξέλιξης στον παρελθόντα χρόνο και στον παρόντα, όπου δημιουργούνται οι ανατροπές και οι μεταλλάξεις μέσω των αλληλοεπιδράσεων.
Το σώμα της συλλογής, με σαράντα επτά ποιήματα, δομείται σε τέσσερεις, μη οριοθετημένες αυστηρά ενότητες, με βασικό άξονα την ζωντανή βιολογική φύση και αφορά τον άνθρωπο, τα έμβια όντα, το οικοσύστημα, τις περιβαλλοντολογικές
αλλαγές, τη ζωή ή τον θάνατο του πλανήτη.
Θεματικές που ορίζουν το σώμα της συλλογής είναι το φυσικό περιβάλλον, ο άνθρωπος μέσα σε αυτό, οι σχέσεις μεταξύ τους, ο έρωτας, ο χρόνος και η φθορά, η ζωή και ο θάνατος. Το νοηματικό νήμα που ενώνει τα ποιήματα σε μια αμοιβαία συνύπαρξη, παρόλο τις διαφορετικότητες, αφορά τον τρόπο σχέσης μεταξύ των επιμέρους θεμάτων της.
Πόσο ανθεκτικός είναι ο κρίκος σύνδεσης σ΄ αυτή την αλυσίδα; Είναι ευάλωτος στις ρήξεις λόγω πολυμερισμένου υλικού στο χρόνο, λόγω φυσικής φθοράς ή ψυχικής κακοποίησης, προδοσίας και ματαίωσης των προσδοκιών και υποσχέσεων στις ανθρώπινες σχέσεις; διερωτάται η ποιήτρια και μαζί της ο αναγνώστης.
Σε όλη τη συλλογή πλανάται η υπαρξιακή αγωνία για την επιβίωση. Αυτή την αγωνία διαχειρίζεται σθεναρά με τη βαθύτερη σχέση που αναπτύσσεται ανάμεσα στην ύλη και πνεύμα. Κύρια χαρακτηριστικά είναι η συναισθηματική στόφα, η δέσμευση στη σχέση της διυποκειμενικότητας, η ατομική υπευθυνότητα, ο σεβασμός, η αποδοχή του σημαντικού άλλου που αναδεικνύονται με τα μέσα της ποιητικής γραφής.
Ο λόγος της ποιήτριας γλαφυρός, συμβολικός, αλληγορικός, με παρομοιώσεις και μεταφορές. Οι πλούσιες εικόνες της φύσης και οι προσωποποιήσεις ανοίγουν ένα διάλογο ανάμεσα στα άτομα και το περιβάλλον τους, έτσι ώστε να είναι παραστατικός και αληθινός δίνοντας δυνατότητες για μεταμορφώσεις.
Η πρώτη ενότητα διαμορφώνεται από την αρχή με ποιήματα που εμπεριέχουν συναισθήματα και τον τρόπο σχέσης μεταξύ του εγώ και του εσύ, του σημαντικού Άλλου. Στοιχεία βασικά ο γενεσιουργός έρωτας, η αγάπη, η πνευματικότητα και όλοι οι αναβαθμοί του έρωτα, έτσι όμως τον συναντούμε στον Πλάτωνα-στον διάλογο του Σωκράτη και της Διοτίμα.
Η ποιήτρια ανοίγει την αυλαία της συλλογής της με την αλληγορική προσομοίωση της γήινης και της ανθρώπινης συναισθηματικής φύσης στο ποίημα «Κλινοπάλη θυμωμένης γης» στη σελίδα 9:
«Με φόντο τη διπλωματία / κι ένα απόθεμα ανθρωπιάς / οι δυνατοί σεισμοί ενώνουν / στην πάλη της κλίνης καθώς και / στη διαμάχη συνοριακών σταθμών / Συγκλονίζονται τα σώματα / απ΄ τη δύναμη του Εγκέλαδου / που αναβλύζει απ΄τα βάθη / παθιασμένων πετρωμάτων / από άγνωστα φλεγόμενα έγκατα / ανήμπορα να ισορροπήσουν / όπως ο φλεγόμενος έρωτας / των ανταγωνιστών συντρίβει / τα κορμιά τους που καταλήγουν / μοιραία στη διάλυση / γιατί η φυσική δύναμη της έλξης / δεν κρύβει πάντα την αγάπη».
Παρομοιάζει τον σεισμό της γης –τον Εγκέλαδο και τη λάβα του – με τον σεισμό του φλεγομένου έρωτα και το πάθος που συντρίβει τα κορμιά και επιφέρει την σωματική διάλυση.
Η πρώτη ερωτική έλξη δεν περιέχει απαραίτητα την αγάπη. Είναι έλξη σωματική αναδυόμενη με το βλέμμα και τις ενορμήσεις της libido και αφορούν την σαρκική μέθη της ηδονής. Είναι η πρώτη συνάντηση με το όπιο της παπαρούνας ή με τον γλυκό λωτό στο νησί των λωτοφάγων στην Οδύσσεια, όπου οι ταξιδευτές-ονειρευτές χάνουν το δρόμο και τον σκοπό του ταξιδιού τους.
« Έτσι εκείνη ναρκώθηκε για χρόνια / μεθυσμένη από αγάπη / ώσπου στο τέλος / κατέφυγε σε αποτοξίνωση», γράφει η ποιήτρια στο ποίημα της «Η παπαρούνα έφταιξε».
Η Φόνη Τζίμα συνεχίζει με τις βιωμένες εμπειρίες στα πρώτα εξελικτικά στάδια στο χρόνο-στην πρώτη νεότητα και στο ξύπνημα του ζωντανού σώματος άνδρα και γυναίκας, μ΄ένα βιωμένο εξομολογητικό ποιητικό μονόλογο στο δεύτερο αναβαθμό του έρωτα. Σύμφωνα με την Διοτίμα, σταδιακά η σωματική ερωτική έλξη ολοκληρώνεται με την αγάπη. Αν αυτό δεν επιτευχθεί τότε η ανολοκλήρωτη σχέση οδηγείται σ΄ ένα γλυκό ονειρικό θάνατο. Μέσα στη μέθη της ευχαρίστησης, ο καρπός του έρωτα δεν ωριμάζει και όταν φυτευτεί ο σπόρος δεν θα καρπίσει. Έτσι η σχέση πεθαίνει πνιγμένη στις ερινύες και την απώλεια.
Στα ποιήματα της «Φοβισμένο στρείδι», «Κυνηγούσε την αύρα της», κι « Ένας φτωχός ετερόφωτος», η ποιήτρια ξετυλίγει τα αίτια και τις αφορμές που παίρνουν μέρος και εμποδίζουν την συναισθηματική ανταπόκριση των δύο υποκειμένων. Η κλειστότητα, η εσωστρέφεια του ερωτικού συντρόφου στη σχέση, η ματαίωση των προσδοκιών από τον άλλον, η διαφορετικότητα στον τρόπο επικοινωνίας, η μη συναισθηματική ανταπόκριση, η αλαζονεία του υπερεγώ, πολλές φορές οδηγούν στην αποξένωση εκατέρωθεν.
Μόνο όταν όλες αυτές, οι αθέλητες πολλές φορές ματαιώσεις, υπερπηδηθούν και οι δύο ερωτευμένοι συναντηθούν, τότε το ζευγάρι βιώνει την φλόγα της αγάπης που πυροδοτεί τον έρωτα πέρα από την σωματική έλξη. Με καθαρή συνειδητότητα η διυποκειμενική σχέση στην συνέχεια ωριμάζει και βιώνεται μέσω της πνευματικότητας. Το πάθος της αγάπης και του έρωτα πυροδοτεί την φαντασία και οδηγεί το ζευγάρι στην μαγεία της ένωσης.
Γράφει στο ποίημα «Σπίθες γεννούν ποίηση», σελ.13.
[….Σφιχταγκαλιασμένοι έβγαζαν σπίθες / που γεννούν ποίηση / και την άρθρωναν άμεσα / σαν από ανώτερη επιφοίτηση / χωρίς να βλέπουν φυσικές ατέλειες / -πόση λεπτότητα γεννά η αγάπη- / κοιτάζοντας ατέλειωτα στα μάτια / ο ένας βυθιζόταν απόλυτα / στην ψυχή του άλλου πασχίζοντας / να διαβάσει όλα τα απόκρυφα της / με μουσικές ανάσες που / εμφυσούσαν συμπυκνωμένη πνοή/….// Αυτό το κάτι έτερον / η αγάπη η ατελείωτη / τους ανέβαζε σε υπαρκτό παράδεισο /γνήσιας καλοσύνης και αθωότητας / ένα χρυσό θεμέλιο ύπαρξης».
Η ποιήτρια συμπυκνώνει στην πρώτη αυτή ενότητα την βιωμένη ερωτική σχέση ανάμεσα σε δύο υπάρξεις και τους αναβαθμούς του έρωτα οδηγούμενοι σε υπερβατικές πνευματικές εμπειρίες.
Ποια δύναμη λοιπόν είναι αυτή που μπορεί και διαλύει τη μαγεία του υπαρκτού παραδείσου και το χρυσό θεμέλιο της ύπαρξης; ρωτάει η ποιήτρια σ΄ένα μονόλογο που εμπεριέχει το φόβο του τέλους και του θανάτου.
Είναι ο ΧΡΟΝΟΣ, κεντρικός κοινός άξονας που ενώνει τις ενότητες στη συλλογή και στην πράξη κι απαντάει επιστρέφοντας στην κοσμική απειλή του Αιώνιου αέναου χρόνου, σ΄αυτόν που γεννήθηκε θαυμαστά δυναστικός κι αόρατος σε όλες τις υπάρξεις.
Στον αχόρταγο θεό Κρόνο που τρώει τα παιδιά του, που σβήνει τις αγάπες και τις βαθιές ηδονές, που σβήνει τη ζωή και την επουλώνει με υποσχέσεις αναγέννησης. Γράφει στο ποίημα «Στη ροή του χρόνου»
«Πληθαίνεις, Χρόνε, με όνειρα κι ελπίδες /κι αυξάνεσαι θεϊκά στα πρωτόγνωρα/ απ΄τον παντοδύναμο έρωτα./ Στη ροή, Χρόνε, μόνη παρηγοριά / του ανθρώπου η ανακύκλωση /με αναγεννητικούς τρόπους/ που γι ΄αυτήν προνόησε η Μάνα Φύση»
Και γι΄αυτή τη Μάνα φύση, όλων των όντων και των ανθρώπων, μας μιλάει η Φόνη Τζίμα στη δεύτερη ενότητα των ποιημάτων, η οποία αφορά τη σύγκρουση ανάμεσα στο εγώ και στον άλλον, στις κοινωνικές και καταστροφικές διαμάχες, στους πολέμους και τις κυριαρχικές τάσεις μεταξύ των λαών, στην ανούσια αλαζονική τυφλότητα των δυνατών, την καταδυνάστευση των αδυνάτων, επιφέροντας την ανισορροπία των φυσικών δυνάμεων και των ανθρώπων.
Περιβαλλοντολογικές καταστροφές, ανθρωποθυσίες στο βωμό του χρήματος και του κέρδους, κοινωνικός σπαραγμός με απώλειες και θάνατο, όπως τα Τέμπη, Ουκρανία, Γάζα, μεταναστευτικό, πυρκαγιές, πλημμύρες, νεκρή γη, πενθούσα Αρχέγονη Μητέρα Γαία στο κακό που γεννούν οι αιώνιοι γιοι του Κάιν.
Ο Σπινόζα πίστευε στην αναγκαιότητα της φύσης, στην οποία τα πράγματα υπάγονται σε φυσικούς νόμους και η ελευθερία του ανθρώπου βρίσκεται στη συνειδητή κατανόηση αυτών των νόμων και την θέση του μέσα στο Όλον. Η φύση ταυτίζεται με τον Θεό, υποστήριζε.
Μ΄ ένα δοξαστικό στον θεϊκό Δημιουργό της αιώνιας φύσης ακούγεται η κραυγή της ποιήτριας, κάτι ανάμεσα σε ωδή και ελεγεία, σε πίστη κι ελπίδα για το καλό, σε αντίσταση και μάχη ενάντια στο κακό, κάλεσμα για τις ψυχές και την πνευματικότητα των ανθρώπων, τον σεβασμό και την αγάπη, την ανακύκλωση και την αναγέννηση του αιώνιου συμπαντικού φωτός.
Στην τρίτη ενότητα, συμπερασματικά, η ποιήτρια αναφέρεται στην εμβάθυνση των παρατηρήσεων και βιωμάτων της, σχετικά με το ζεύγος των αντιθέτων στοιχείων της ανθρώπινης φύσης, την ευαλωτότητα και την ανθεκτικότητα των υλικών στο καθημερινό γίγνεσθαι.
Ανθεκτικό στοιχείο του εαυτού και των σχέσεων είναι η απλότητα, η ανεπιτήδευτη γνήσια φύση, η σοφία και η μεγαλοψυχία έναντι της συναισθηματικής μιζέριας και μωρίας του νου.
Η σύμπνοια και η σχέση εμπιστοσύνης έναντι της προδοσίας και της μη δέσμευσης.
Με κορωνίδα όλων την αληθινή αγάπη, την ωριμότητα και την πνευματικότητα που αποκτιέται με την τριβή στο χρόνο, με την λείανση των σκληρών πετρωμάτων από τα απρόσμενα επώδυνα γεγονότα της ζωής, που στρογγυλεύουν τις γωνίες.
Η πορεία στο χρόνο και τα εξελικτικά στάδια της ύπαρξης μας φέρνουν το σκληρό κόστος της φθοράς, την απώλεια της ζωτικότητας και το φόβο του θανάτου.
Γράφει στο ποίημα «Στρογγυλεύουν οι γωνίες, σελ.23
«Σ΄ απαρνιούνται τα δάκρυα /σαν μεγαλώσεις / κρέμονται στον ουρανό / συννεφάκια ομιχλώδη που/ δεν γίνονται βροχή /…../Σ΄ εγκαταλείπουν οι μεγαλοϊδεατισμοί /Σ΄ επισκέπτεται το δέος / στον αγώνα για επιβίωση / του πολυπόθητου σώματος / της πολυπόθητης ψυχής / έπειτα απ΄ τις μάχες που έδωσες / να απαλλαγείς από λεπίδια/ και λιθοβολισμούς/.
Στην πορεία του χρόνου μια νέα διαστρωμάτωση παρατηρείται στη σχέση της λογικής, των συναισθημάτων και του ενστίκτου για επιβίωση.
Φόβος υπαρξιακός, απειλή της εικόνας του εαυτού, απώλεια της ευζωίας, της ελευθερίας της σκέψης και του λόγου που κατέκλυσαν και πάγωσαν τον πνευματικό άνθρωπο, φαίνεται να υποχωρούν και την θέση τους να παίρνουν «Οι μεγάλες στιγμές που είχαν παγώσει /αναδύονται επιτέλους αισιόδοξα /απ΄την υδρόβια παραμονή τους / στον πολικό βυθό/ για να ξυπνήσουν απ΄την χειμερία / νάρκη ψύχους τριών ετών», γράφει στο ποίημα «Κελαηδίσματα», σελ. 24.
Η φωνή της ποιήτριας είναι καταγγελτική, επαναστατική, εξοργισμένη σαν φουρτουνιασμένη σαρωτική θάλασσα απέναντι στην εξουσία του κατεστημένου, της κυριαρχίας, του ταξικού ρατσισμού που την θανάσιμη μυρωδιά του οσμίζεται και καλεί σε αφύπνιση.
Στην τέταρτη ενότητα, αναφέρεται στα ανθεκτικά υλικά, επιστρέφει στις εικόνες της ΦΥΣΗΣ και τα τέσσερα βασικά στοιχεία της, φωτιά, νερό, γη, αέρας. Στην ποιητική μεταφορά με τις ομοιότητες της ανθρώπινης ύπαρξης και τη διπλή φύση της.
Μιλάει για το «Υστερόβουλο πυρ», το φωτεινό και σκοτεινό του πρόσωπο, έτσι όπως είναι ο έρωτας. Η φωτιά ζεσταίνει και φωτίζει και συγχρόνως καίει και καταστρέφει. Το νερό ξεδιψάει και συγχρόνως ανεξέλεγκτα πνίγει ότι βρει μπροστά του. Η μητέρα γη-Γαία τρέφει τα παιδιά της και τα παίρνει πάλι πίσω, όταν έρθει το τέλος. Ο αέρας δίνει πνοή και γίνεται θανάσιμος χωρίς έλεγχο κάτω από τον θυμό του Αιόλου. Οικολογική καταστροφή και «κιβωτός που παραπαίει» το σώμα και η ψυχή του ανθρώπου.
Η ποιήτρια επιστρέφει στην προσωποποίηση της οικολογικής φύσης με την ανθρώπινη φύση και τον έρωτα. Γίνεται το alter ego και συνομιλεί μαζί της, σαν να είναι η προστάτιδα μητέρα της. Θρηνεί για τις απώλειες και τις προδοσίες και καλεί τον σοφότερο εαυτό της σε μια καθαρή συμμαχία και συμφωνία σύμπραξης για την σωτηρία τους. Ακολουθεί την διαδικασία της κάθαρσης και το ταξίδι της επιστροφής, στην πατρίδα ως νέος Οδυσσέας. Θρηνεί για τις απώλειες, για τις φθορές στον αδηφάγο χρόνο, οι Σειρήνες δε τον σαγηνεύουν πλέον, ούτε οι μάγισσες μπερδεύουν τις επιθυμίες στο μυαλό του.
Η ποιήτρια βυθίζεται στον πρωταρχικό σοφό εαυτό της και αναζητά το εσωτερικό φως της ωριμότητας, της σοφίας και του ανώτερου πνεύματος. Επιστρέφει στο εκστατικό σοφό παιδί, στην αθωότητά και τον ανεπιτήδευτο εαυτό του. Στις πρώτες αγνές γονεϊκές σχέσεις με την μητέρα, τον πατέρα, την Μεγάλη μητέρα φύση, το κέντρο του αληθινού εαυτού της
.
Και εκεί, στην τρίτη εξελικτικά φάση της ζωής, μετά από πολλές δοκιμασίες και απώλειες, η ποιήτρια αναπολεί και θυμάται. Μνήμες που πόνεσαν αλλά και σφυρηλάτησαν το σώμα και την ψυχή με δύναμη και αντοχή. Αποχρωματίζονται τα όνειρα της νεότητας, μεστώνουν τα ενδιάμεσα χρόνια, οξύνεται η εσωτερική όραση καθώς τα γηρατειά θολώνουν την φυσική όραση.
Θα ήθελα να κλείσω την συνομιλία με την ποιήτρια με το ποίημα «Skripta manet» της σελίδας 46
. «Μανταλωμένες υποσχέσεις
Γραμμένες σε χαρτί
κλειδωμένες αναλλοίωτες
βγήκαν νικήτριες απέναντι στα
έπεα πτερόεντα του ερωτευμένου
που σαν κόκκινα ροδοπέταλα στεγνά
τα πήρε ο άνεμος.
Κι έτσι έμειναν μόνο τα γραπτά
Ζωντανά σε ροζ φακέλους
Να εξομολογούνται και να τάζουν
Με λέξεις μαγικές.
Τα γραπτά μένουν παντοτινά
Αν και κάποτε νοήματος νεκρά».
28 Νοεμβρίου 2025

ΓΕΩΡΓΙΑ ΜΑΚΡΟΓΙΩΡΓΟΥ

www.vakxikon.gr Οκτώβριος 2025

Σ’ ένα λιβάδι με αγριολούλουδα εκείνος έκοψε μια παπαρούνα και τη φύτεψε βαθιά μες στην ψυχή της χωρίς να λογαριάσει το όπιο «Έτσι εκείνη ναρκώθηκε για χρόνια,/μεθυσμένη από αγάπη/ώσπου στο τέλος/κατέφυγε σ’ αποτοξίνωση./Κουράστηκε από μέθη/ζαλισμένη να ζει όταν όλα/την καλούσαν νηφάλια στο παιχνίδι τους». Ξεχώρισα αυτούς τους στίχους από το δεύτερο ποίημα της συλλογής της Περσεφόνης Τζίμα που έχει τίτλο «Ανθεκτικά υλικά» και κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μανδραγόρας.

Tα ανθεκτικά υλικά, όσο συμπαγή κι αν φαίνονται, μπορούν να κρύβουν κάτι άλλο που αξίζει να το διερευνήσουμε. Στο συγκεκριμένο ποίημα η εύθραυστη παπαρούνα, αν φυτευτεί στην ψυχή, οδηγεί σε εθισμό και το ποιητικό υποκείμενο κουράζεται από τη μέθη μιας και όλα καλούν σε νηφαλιότητα. Σκέφτομαι πόσους συμβολισμούς μπορούμε να εντοπίσουμε για την ανθρώπινη κατάσταση μέσα από αυτήν και μόνο την εικόνα, αναλογιζόμενοι συνθήκες «μέθης» που μπορεί να οδήγησαν σε λάθος επιλογές, στο τέλμα, ή και σε κινήσεις που αποδείχτηκαν μοιραίες. Ωστόσο, αυτή η «μέθη», το να αφεθούμε στην ονειροπόληση, στον έρωτα, στην ίδια την ποίηση, είναι τόσο ουσιώδης στο πέρασμά μας από αυτή τη ζωή.

Ξαναγυρνάμε στον τίτλο. Στα «Ανθεκτικά υλικά» η ποιήτρια διερευνά τα υλικά της ανθρωπινότητας, του έρωτα, των επιλογών, των τραυμάτων, της έμπνευσης, του ονείρου, του ανικανοποίητου.

Προχωρώντας την ανάγνωση, μετά την παπαρούνα, στο τέταρτο ποίημα, βρίσκουμε άλλο ένα δυνατό σύμβολο: «Ένα στρείδι μισόκλειστο/γέρνει αναποφάσιστο πάνω/σε θαλασσινό στρώμα». Η αίσθηση του απραγματοποίητου, που έχει υποδηλωθεί και πριν, τώρα παίρνει σάρκα και οστά. Και κάπου κρυμμένο μέσα στο στρείδι υπάρχει ένα ‘carpe diem’, μια φωνή που κάποτε μας κάλεσε να αδράξουμε τη μέρα, να αφεθούμε στο ρεύμα της ζωής, να αρπάξουμε ευκαιρίες που έφυγαν ανεπιστρεπτί.

Στη συλλογή συναντάμε μεγάλους έρωτες, λατρείας, μ’ αυτόν, τον «κανένα» να ζωντανεύει στην εικόνα της μορφής της αγαπημένης του, αλλά το ανικανοποίητο και το ανολοκλήρωτο να κυριαρχεί. Με τα πρόσωπα να είναι αλυσοδεμένα, να μένουν φειδωλά αισθημάτων, κυρίως τα αρσενικά, να κρατάνε τον ήλιο, χωρίς να διευκολύνουν το φως να ακτινοβολήσει, να μη νιώθουν τη χαρά του μοιράσματος, ν’ αφήνουν τον χρόνο να περνάει. Και στο αντίβαρο η έμπνευση. Η πραγμάτωση του έρωτα που γεννάει ποίηση, ή η ποίηση που γεννάει τον έρωτα.

Όλα σε ένα σύμπαν πεπερασμένο, όπου τα όρια του χρόνου στενεύουν, όπου ο χρόνος μπορεί να είναι Κρόνος που τρώει τα παιδιά του.

Από την ποιητική συλλογή της Φόνης Τζίμα δεν θα μπορούσε να λείπει ο κοινωνικός προβληματισμός για τα σημαντικά ζητήματα που αποτελούν πληγές του κόσμου μας. Έτσι, στο ποίημα «Άλογη πλεονεξία», θα αναδυθεί ο αυτοκαταστροφικός άνθρωπος της πλεονεξίας και η ποιήτρια θα κλείσει με τους στίχους «Ας έρθει μια μέρα ευλογημένη/ που λουλούδια θα φυτρώνουν/ στη βομβαρδισμένη γη». Και από εκεί και πέρα, το κάθε ποίημα θα αγγίξει συμβάντα του δυτικού πολιτισμού. Στο «Crash test» για τα Τέμπη θα εκτροχιαστεί η ψεύτικη ασφάλεια «κλονίζοντας βεβαιότητες/ και αόρατες αμεριμνησίες». Στο ποίημα «Νεαρά κλαριά ελπίζουν» η ποιήτρια θα αγγίξει το θέμα της ξενιτιάς, όπου τα νεαρά παιδιά που ξενιτεύονται «Στο έδαφός τους ποθούν να μείνουν/κι όχι να μεταφυτευτούν σε άλλη γη». Και στα επόμενα ποιήματα οι κάλπικες αξίες θα σκύψουν ντροπιασμένες κι εμείς θ’ αναζητήσουμε τις βαθιές αξίες της ζωής, την απλότητα, την αλήθεια μας. Η διαδρομή θα είναι δύσκολη. Η πραγματικότητα πάντα θα μας απογοητεύει, με το επιφανειακό και το κίβδηλο να κυριαρχεί: «…οποία δυστυχία να παλεύεις/τη μωρία που νιώθει χαρούμενη/και βέβαιη για όλα στην επιφάνεια».

Παράλληλα, θα ακούσουμε την ποιητική φωνή να μιλάει χαμηλόφωνα, σε εξομολογητικό τόνο για τα ανθεκτικά υλικά της διαδρομής μας: «Ξεπεράσαμε τις παιδικές ασθένειες/τις άγουρες κακοτεχνίες/σε λιακάδες καταιγίδες συννεφιές/και γινωμένοι σαν ώριμοι από καιρό/βαδίζουμε ήρεμοι στη δύση». Κι ενώ θα στρογγυλεύουν οι γωνίες όσο περνούν τα χρόνια και θα πλησιάζουμε προς τον θάνατο, θα αναδύεται όλο και πιο μεγαλόπρεπη η ματαιότητα της ύπαρξης.

Πολλά είναι αυτά που μας πονάνε και το ποιητικό υποκείμενο θα πάρει θέση απέναντι στη στην κατάχρηση εξουσίας από τους λίγους, καταδεικνύοντας αιτίες στο πλέγμα της εξουσίας, κάποιες φορές με σπινθήρες ειρωνείας: «Οι μονάρχες ταγοί/περίπου περήφανοι/και ψεύτικα ταπεινοί για τις αμαρτίες τους/απαιτούν αναιδώς ψήφους και φόρους/απ’ τους παντοτινά ταλαίπωρους ψηφοφόρους».

Να υπογραμμίσουμε ότι σε όλα τα ποιήματα που εκφράζουν κοινωνικό προβληματισμό, η ποιήτρια επιλέγει να μιλήσει σε πρώτο πρόσωπο κι εμείς οι αναγνώστες βιώνουμε την ενσυναίσθηση και την ανάγκη για ισορροπία: «Με μοίρασμα ψυχής ράκος κατάντησα/σε στάση αμηχανίας/για να ισορροπήσω κάπως τις πλευρές/χωρίς να φτάσω στην ποθητή λύση». Και συνεχίζοντας σε πρώτο πρόσωπο, θα ακολουθήσουμε το βλέμμα της Περσεφόνης Τζίμα προς τους πνιγμένους πρόσφυγες στο Αιγαίο, τις πυρκαγιές, τις πλημμύρες, την υπερθέρμανση του πλανήτη. Η γη θα είναι μια κιβωτός που παραπαίει, που «τούτη τη φορά όμως δεν φαίνεται να βρίσκει/άμεσα σωτηρίας προορισμό».

Η αγάπη για τη φύση που εντοπίσαμε από την πρώτη στιγμή της ανάγνωσης της ποιητικής συλλογής, διαπερνάει όλα τα ποιήματα, σαν μια αναπνοή, σαν το πρωτεύον ανθεκτικό υλικό στη ζωή μας. Στο ποίημα «Αγαπημένη σε προδίδουν» , η φύση θα προσωποποιηθεί, θα μοιάζει σαν μια οντότητα με μια μαγευτική αγκαλιά και θα υμνηθεί όπως της πρέπει, ενώ εμείς θα ψάχνουμε για βάλσαμο να της γιατρέψουμε τις πληγές, διαβεβαιώνοντάς την ότι εμείς οι άνθρωποι φταίμε για όλα τα δεινά.

Οδεύοντας προς το τέλος, η ποιήτρια θ’ αναζητήσει το φως μέσα στον ζόφο, ξεχωρίζοντας τα πιο ανθεκτικά υλικά στη ζωή της, τα πιο ζωογόνα που θα της δώσουν δύναμη να προχωρήσει. Ο τόνος θα δυναμώσει, θα γίνει πιο αποφασιστικός. Θα υπογραμμίσει: «Πέταξα πολλά σκουπίδια από τη ζωή μου/ κι έπιασα δουλειά στα ζωογόνα της ψυχής/με το μυαλό να με συνδράμει». Κι όσο θα προχωράει, άλλο τόσο θα ενισχύεται το σθένος: «Ξαφνικά μια κινητήρια δύναμη με κυρίευσε/μια απόφαση με συνεπήρε/και με εκτόξευσε σαν ελατήριο/ σε στόχους αλώβητους/απ’ τη σύγχρονη τύρβη/που μου εξασφάλισαν σίγουρη χαρά».

Και θα επανέρθει η ιδέα του σπόρου που εμφυτεύεται μέσα στην ψυχή, η ιδέα της ένωσης, με τη φύση, με τον άλλον, με τον εαυτό μας. Με το βίωμα του αγγίγματος να παίρνει διαστάσεις μαγικές, με αναζήτηση όλων των μικρών πραγμάτων και αναμνήσεων από την παιδική ηλικία που μας δίνουν χαρά και μας αναζωογονούν. «Η αθωότητα των παιδιών έχει τη δύναμη να θεραπεύει και να λυτρώνει», σκεφτόμαστε και ως αναγνώστες-κοινωνοί μεταφερόμαστε σε όμορφα τοπία της παιδικής ηλικίας, με τη μορφή του πατέρα να μαθαίνει χορό στην κόρη και κολύμβηση, με τα παραπατήματα να είναι αναπόφευκτα αλλά τόσο γοητευτικά.

Η ποιητική συλλογή «Ανθεκτικά υλικά» της Περσεφόνης Τζίμα κλείνει με μια δέηση: «Ας έριχναν οι ουρανοί χείμαρρους αστεριών/να ζεστάνουν τη γη των ανθρώπων/που δεν επιθυμούν μια παράξενη/πολυχρωμία ενέργειας/μα να φωτίσουν τα σκοτάδια/της μόνιμης πια διαταραχής τους». Κι εμείς τελειώνοντας το βιβλίο θα θελήσουμε να αγκαλιάσουμε κάθε τι όμορφο και ζωογόνο, έχοντας ξεχωρίσει τα ανθεκτικά υλικά στη ζωή μας.

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΪΤΑΤΖΗ-ΧΟΥΛΙΟΥΜΗ

ΠΕΡΙ ΟΥ 12/07/2025

Η Περσεφόνη Τζίμα στην τέταρτη ποιητική συλλογή της με τίτλο «Ανθεκτικά υλικά» (εκδόσεις Μανδραγόρας, 2024), καταβυθίζει και πάλι το βλέμμα της σε εσωτερικά τοπία αναπολήσεων κι ερωτημάτων, συγκινήσεων, ματαιώσεων, και γενικά ενδοσκόπησης αποσκοπώντας σε διεργασίες αποτίμησης, αλλά και θεάσεων και στοχασμών για τα ανθρώπινα, για τον κόσμο και για το φυσικό και κοινωνικό τοπίο που μας περιβάλλει.
Διαβάζοντας έρχονται στο νου οι ακόλουθοι στίχοι του Οκτάβιο Παζ:
«Ούτε το όνειρο κι ο πληθυσμός του από σπασμένες εικόνες
Ούτε το παραλήρημα με τον προφητικό του αφρό,
ούτε η αγάπη με τα νύχια και τα δόντια της μας φτάνουν.
Πέρ’ από μας,
στα σύνορα του είμαι και του γίνομαι
μια ζωή πιο ζωντανή μας θέλει.» («Πέρα κι απ’ την αγάπη» σ. 24)[1]

Το εξώφυλλο του καλαίσθητου βιβλίου με τα 47 ποιήματα, που κοσμείται με έργο του εικαστικού Σωτήρη Σόρογκα, απεικονίζει λευκά βότσαλα, ανθεκτικά υλικά δηλαδή και μια αλυσίδα που επίσης συμβολίζει αντοχή, ωστόσο παραπέμπει σε «σιδερένια πλέγματα δοκιμασίας» όπως αναφέρεται στο ακόλουθο ομώνυμο ποίημα, απ’ όπου και ο τίτλος της ποιητικής συλλογής, με το οποίο δίνεται το στίγμα της:
«Ανθεκτικά υλικά»
«Ευτυχής απολαμβάνω το οικοδόμημα
της αληθινής αγάπης
που χτίζαμε για χρόνια
με θεμέλιο τη χημεία
κι ανθεκτικά υλικά
λύπης και χαράς
με σιδερένια πλέγματα δοκιμασίας
σε μισό αιώνα διαδρομής
ξεπεράσαμε τις παιδικές ασθένειες
τις άγουρες κακοτεχνίες
σε λιακάδες καταιγίδες συννεφιές
και γινωμένοι σαν ώριμοι από καιρό
βαδίζουμε ήρεμοι στη δύση.» («Ανθεκτικά υλικά» σ. 22).

Σ’ αυτό το ποίημα εκφράζονται αισθήματα ικανοποίησης για το οικοδόμημα μιας αγαπητικής σχέσης βασισμένης στην ερωτική επιθυμία, που άντεξε παρά τα σιδερένια πλέγματα δοκιμασίας, ενώ οι στίχοι της κατακλείδας: «και γινωμένοι σαν ώριμοι από καιρό / βαδίζουμε ήρεμοι στη δύση.» αγγίζουν εκφάνσεις πλήρωσης.

Η ποιήτρια γράφει κυρίως σε πρώτο ενικό πρόσωπο, συνομιλώντας με τον άλλον αλλά και με τον ίδιο τον εαυτό της. Το ύφος της χαρακτηρίζεται από αυτοαναφορικότητα, από ενδοσκόπηση, και στοχασμό και κοινωνική ευαισθησία, ενώ γίνεται λυρικό όταν εκφράζει οικείωση με τη μητέρα φύση. Ο λόγος είναι αφηγηματικός και διαυγής με λέξεις διαλεγμένες και συνταιριαγμένες που δομούν στίχους μεστούς σε ουσιαστικά ερωτήματα και στοχαστικές θεάσεις, ενώ κάποιες φορές γίνεται καυστικός για να στηλιτεύσει σκοτεινά σημεία του κοινωνικού γίγνεσθαι ή διαπροσωπικών σχέσεων. Η γραφή της Τζίμα χαρακτηρίζεται επίσης από πλούσια εικονοπλασία, που μαζί με τις παρομοιώσεις, τις μεταφορές και τις θεάσεις, προσφέρουν αναγνωστική ευχαρίστηση και αναστοχαστικά ερεθίσματα.

Τα «Ανθεκτικά υλικά» αφορούν σε διεργασίες αποτίμησης της πορείας και του κύκλου ζωής του ποιητικού υποκειμένου, όπου ο έρωτας και οι διαπροσωπικές συναισθηματικές σχέσεις με το αντικείμενο του έρωτα αποτελούν τον κύριο άξονα της συλλογής. Σ’ αυτή την προσπάθεια αναψηλάφησης και αποτίμησης το ερωτικό συναίσθημα σκιαγραφείται ως φλεγόμενο πάθος. Στο πρώτο ποίημα της συλλογής πχ, παρομοιάζεται με Εγκέλαδο, ενώ τελειώνει με την πικρή διαπίστωση: «Γιατί η φυσική δύναμη της έλξης / δεν κρύβει πάντα την αγάπη.» («Κλινοπάλη θυμωμένης γης» σ. 7).
Στο δεύτερο ποίημα, πραγματεύεται μια ερωτική ιστορία ματαίωσης όπου ο έρωτας εκείνου παρομοιάζεται με μια παπαρούνα που την ναρκώνει με αποτέλεσμα, εκείνη να καταφύγει σε αποτοξίνωση για να απαλλαγεί από την νάρκωση. Διαβάζουμε:
«Έτσι εκείνη ναρκώθηκε για χρόνια / μεθυσμένη από αγάπη / ώσπου στο τέλος κατέφυγε σε αποτοξίνωση.» («Η παπαρούνα έφταιξε» σ. 8).
Στο πρωτοπρόσωπο ποίημα «Θα μπορούσε να καρπίσει» το ποιητικό υποκείμενο σκιαγραφεί ένα παθιασμένο έρωτα που δυστυχώς ποτέ δεν κάρπισε, με αποτέλεσμα το ποιητικό υποκείμενο να διακατέχεται από έντονα αισθήματα ενοχής. Γράφει η ποιήτρια:
«Ας είχα τότε τη γνώση
ας είχα τη μεστότητα να τον ωριμάσω.
Αντ’ αυτού με τριβελίζει φόβος
μύριων ανατροπών πως
ο σπόρος δεν μπορεί να καρπίσει.

Έτσι έκοψα το νήμα του
που δεν πρόφτασε ούτε η Κλωθώ να γνέσει.
Κι έκτοτε με κυνηγούν οι Ερινύες.» («Θα μπορούσε να καρπίσει» σ. 9.)

Όμως παρά τις ματαιώσεις και τις ενοχές επικρατεί το ένστικτο για ζωή και ανάσες δημιουργίας. Στο ποίημα «Μαθήματα κολύμβησης» που αφορά στον ψυχοσυναισθηματικό δεσμό με τον πατέρα αναδεικνύεται μια από τις σημαντικές αιτίες που ώθησε το ποιητικό υποκείμενο να βγει ελεύθερο και αναβαπτισμένο από το ναυάγιο:
«Από βρέφος, λένε, μόλις έμαθα να περπατώ
η φροντίδα του πατέρα βάλθηκε να μου μάθει
τα πρώτα οριζόντια βήματα στη θάλασσα
να χαίρομαι να παίζω στους κόλπους της με ασφάλεια,
να κολυμπάω ευτυχής στην αγκαλιά της
και μέσα απ’ το απέραντο γαλάζιο
του φωτεινού ορίζοντα
να νιώθω χαρούμενη την ομορφιά της.

Αυτό το πέτυχε στ’ αλήθεια
αφού από ναυάγιο βγήκα ζωντανή
ελεύθερη και αναβαπτισμένη.» («Μαθήματα κολύμβησης» σ. 41)

Στα «Ανθεκτικά υλικά» η ποιήτρια πραγματεύεται επίσης θεματικές που αφορούν σε ψυχοκοινωνικό προβληματισμό, όπως πχ το ποίημα «Crash test» (σ. 17), στο οποίο το ποιητικό υποκείμενο συγκλονισμένο από το φρικαλέο τροχαίο των Τεμπών και τον χαμό των νέων, στηλιτεύει τον εφησυχασμό μας με τους ακόλουθους στίχους: « Ένα τρανταχτό κρας τεστ / στις σιδηροτροχιές / έβγαλε στη φόρα / το σαθρό υπόβαθρο / εκτροχίασε την ψεύτικη ασφάλεια / κλονίζοντας βεβαιότητες / και αόρατες αμεριμνησίες.» (σ. 17). Αναφέρεται επίσης στο προσφυγικό αποτυπώνοντας την οδυνηρή συνθήκη των ξεριζωμένων προσφύγων. Στο ποίημα «Θυμωμένη θάλασσα», διαβάζουμε: «Όταν όμως επιτίθεται αγριεμένο / το κύμα στ’ ανοιχτά / καταβροχθίζει κορμιά / απελπισμένα / με κατατρεγμένη ταυτότητα / κι ελπιδοφόρους στόχους / πάνω σε τρυπιοκάραβα / σαπισμένων εμπόρων.», ενώ στην κατακλείδα, για να καυτηριάσει την επικυριαρχία του χρήματος και του κέρδους, παραφράζει τη ρύση του Μενάνδρου: «Θάλασσα καὶ πῦρ, καὶ γυνή τρίτον κακόν» (Τρία είναι τα κακά: η θάλασσα, η φωτιά και η γυναίκα) αντικαθιστώντας τη «γυνή» με το κέδρος:
«τα τρία άγρια κακά, / κέρδος, πυρ και θυμωμένη θάλασσα.» (Θυμωμένη θάλασσα» σ. 27).

Και σ’ αυτή τη συλλογή η Τζίμα αφουγκράζεται τη φύση, τη νιώθει και αντλεί από αυτή δύναμη και έμπνευση, καθώς την αξιοποιεί σε παρομοιώσεις και μεταφορές για να αποδώσει τοπία εσωτερικού χώρου και ενδοψυχικού προβληματισμού ή για να εκφράσει την συγκίνηση που τις προσφέρει η επαφή μαζί της. Η ομορφιά και η αγνότητα της φύσης, όπως και η παιδική αθωότητα αποτελούν την καταφυγή της, όταν την πιέζουν τα δύσκολα της ζωής. Στο ποίημα «Αγαπημένη Φύση» (σ. 31), απευθυνόμενη προς τη φύση εκφράζεται με λυρισμό, δέος και βαθιά συγκίνηση: «Πόσο γλυκά κουρνιάζω / οικεία και μαγευτικά στην αγκαλιά σου / αγαπημένη φύση / που στη μορφή και στα σπλάχνα σου / εδρεύουν θεϊκές δυνάμεις ιαματικές / και μου εμπνέουν έναν διαρκή έρωτα / αφού στέγνωσαν άλλοι έρωτες». Παράλληλα καταθέτει την ανησυχία της για τις αλόγιστες παρεμβάσεις του ανθρώπου στη φύση και την οικολογική καταστροφή που απειλεί τον πλανήτη μας, ενώ στην προσπάθεια της να αφυπνίσει σκιαγραφεί ένα γκρίζο και απαισιόδοξο παρόν και μέλλον.

Σύμφωνα με την θεωρία ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του Έρικ Χάμπουργκερ Έρικσον, το άτομο αναπτύσσεται ψυχοκοινωνικά καθ’ όλη την διάρκεια της ζωή του, και φτάνοντας προς το γέρμα στο τελευταίο στάδιο της ζωής του αναθυμάται και ψηλαφεί τα πεπραγμένα και όσα βίωσε, και αφού αποτιμά την πορεία της διαδρομής του στο χρόνο, ή διακατέχεται από αισθήματα πλήρωσης και γαλήνης ή κατακλύζεται από αισθήματα συντριβής και απόγνωσης.
Στα «Ανθεκτικά υλικά» η ποιήτρια Περσεφόνη Τζίμα στέκεται με παρρησία «ενώπιος ενοποίω» αφουγκράζεται τον περιβάλλοντα χώρο και το ενδοψυχικό τοπίο, αναμοχλεύει βιώματα, και μέσα από διεργασίες αποτίμησης του κύκλου της ζωής και της ουσίας των πραγμάτων, με όχημα τη μνήμη, τη φαντασία και τη δημιουργική ενασχόληση της γραφής, καταθέτει τους στοχασμούς της και την έγνοια της για τα ανθρώπινα και το κοινωνικό και φυσικό τοπίο που μας περιβάλει. Στο τελευταίο ποίημα της συλλογής με τίτλο «Αποσύρονται τα πολύχρωμα» κάνει έκλυση στους ουρανούς για το γκρίζο και απαισιόδοξο τοπίο του κόσμου: «Ας έριχναν οι ουρανοί χείμαρρους αστεριών / να ζεστάνουν τη γη των ανθρώπων / που δεν επιθυμούν μια παράξενη / πολυχρωμία ενέργειας, / μα να φωτίσουν τα σκοτάδια / της μόνιμης πια διαταραχής τους.» (σ. 47), γράφει.
Σε προσωπικό επίπεδο, παρά το ναυάγιο, τη ματαίωση και τις απώλειες, με την καταφυγή στην λατρευτή και ιαματική φύση και με την πίστη στη ζωή και την αγάπη στην ομορφιά της, η αποτίμηση του κύκλου της ζωής αποκτά θετικό πρόσημο με αισθήματα συμφιλίωσης, ωριμότητας και πλήρωσης.
Στο ποίημα «Γεννήματα», μάλιστα, σκιαγραφούνται τα γηρατειά ως μια εν δυνάμει δεύτερη άνοιξη που εγκυμονεί θαύματα.

«Γεννήματα»
«Στη δεύτερη άνοιξη των γηρατειών
γίνονται θαύματα νέας συγκομιδής
καρπών κι ωραίων λουλουδιών
σπάνια γεννήματα έμπειρου χώματος
μ’ ενεργή αγάπη χτισμένη
από κέρδη και ζημιές
από λογής ραπίσματα
από χαρές κι αρίφνητες αναποδιές
κι αν δεν εκπνεύσεις κι είσαι τυχερός
γίνεσαι ώριμος δημιουργός» («Γεννήματα» σ. 45)

ΤΟΛΗΣ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ

ΠΕΡΙ ΟΥ 05/04/2025

Ευτυχής απολαμβάνω το οικοδόμημα
της αληθινής αγάπης
που χτίζαμε για χρόνια
με θεμέλιο τη χημεία
κι ανθεκτικά υλικά
λύπης και χαράς
με σιδερένια πλέγματα δοκιμασίας
σε μισό αιώνα διαδρομής
ξεπεράσαμε τις παιδικές ασθένειες
τις άγουρες κακοτεχνίες
σε λιακάδες καταιγίδες συννεφιές
και γινωμένοι σαν ώριμοι από καιρό
βαδίζουμε ήρεμοι στη δύση.

Σας διάβασα το ποίημα «Ανθεκτικά υλικά» της ομώνυμης συλλογής από τις καλαίσθητες εκδόσεις του « Μανδραγόρα», με χαρακτηριστικό εξώφυλλο του ζωγράφου Σωτήρη Σόρογκα.

Θα έλεγα ότι με ανθεκτικά υλικά είναι δομημένη και η ποίηση της Περσεφόνης Τζίμα: Οι φιλολογικές σπουδές της, η άριστη γνώση της Γλώσσας και η διδασκαλία επί πολλά χρόνια, η οξυμένη ευαισθησία και η μεγάλη αγάπη της για την ποίηση. Μια λογοτεχνική πορεία που πιστεύω ότι θα συνεχιστεί ως το τέλος, μαζί με την εσωτερική παρόρμηση και την πρωτότυπη ματιά στα πράγματα, είναι πράγματι ανθεκτικά υλικά.

Η συλλογή της αποτελείται από (40) σαράντα ποιήματα που αρδεύονται από τα τρία κύρια ρεύματα της ποιητικής δημιουργίας, το ερωτικό, το υπαρξιακό και το κοινωνικό. Δεν υπάρχει βέβαια απόλυτος διαχωρισμός μεταξύ τους καθώς το ερωτικό είναι κατά βάθος υπαρξιακό αλλά και κοινωνικό και ένα ποίημα μπορεί να εμπεριέχει και τα τρία αυτά στοιχεία.

Θέλω ιδιαίτερα να επισημάνω την πρωτότυπη ματιά της ποιήτριας στα πράγματα. Παρά τα αναρίθμητα ποιήματα που γράφονται, η επιτυχημένη χαμηλόφωνη πρωτοτυπία (και όχι η κραυγαλέα ουσιαστικά αντιποιητική επίδειξη) είναι πολύ σπάνια.

Δύο ακόμη στοιχεία που πιστεύω ότι αξίζει να αναφερθούν είναι η λατρεία της παιδικής αθωότητας και η εκστατική αγάπη για τη φύση, που υφίσταται μια αληθινή καταστροφή από την πλεονεξία και τη βαρβαρότητα των ανθρώπων. Σας διαβάζω το ποίημα «Στους αγγέλους της αθωότητας», αφιερωμένο στον Στέφανο:

Απ’ τον κόσμο των μεγάλων
τείνω να ξεκόβω αδιόρατα για να μπω
στον κόσμο των παιδιών
να εισχωρήσω στην τάξη
των μικρών αγγέλων της αθωότητας
που απλώνουν τα χεράκια τους
γλυκά να μ’ αγκαλιάσουν.
Πλημμυρίζω τότε από άφατη αγαλλίαση
όπως με τον μικρούλη Στέφανο
όταν νιώθω να με στεφανώνει
ανάλαφρα με τα φτεράκια του
να μου μεταγγίζει την παιδική ψυχή του
να με υψώνει ως τον παράδεισο
για να ξανάβρω την αρμονία που χάθηκε
απ’ την τάξη των μεγάλων.

Πολλά απ’ αυτά που ανέφερα, εκτός των φιλολογικών σπουδών και της διδασκαλίας, είναι κοινά στην ποίηση της Περσεφόνης και στη δική μου.
Όπως η λατρεία για την παιδική αθωότητα, η αγάπη για τη φύση. Αυτά πιθανότατα συντέλεσαν στη δημιουργία μιας φιλίας μεταξύ μας. Αυτά και η φιλολογική της ιδιότητα. Στα σχολικά μου χρόνια ήμουν ο αγαπημένος των Ελλήνων και Αμερικανών φιλόλογων και το μαύρο πρόβατο για τους καθηγητές της Φυσικής και της Χημείας.

Η Περσεφόνη Τζίμα συνεχίζει με επιτυχία τη μακρά παράδοση των φιλολόγων που ήταν ταυτόχρονα εξαιρετικοί ποιητές. Στην εξαιρετική ανθολογία της για τους ποιητές της Θεσσαλονίκης η Βίκυ Παπαπροδρόμου περιλαμβάνει 55 φιλολόγους. Ενδεικτικά αναφέρω τον Γιώργο Θέμελη, τον Γιώργο Ιωάννου και τον Νίκο Αλέξη Ασλάνογλου.

Εύχομαι από καρδιάς στην Περσεφόνη καλή έμπνευση και δύναμη στην πορεία της τα επόμενα χρόνια.

.

ΑΠΟ ΑΝΕΓΓΙΧΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ

ΚΥΡΙΑΚΗ-ΚΟΥΛΑ ΑΔΑΛΟΓΛΟΥ

www.culturebook.gr 22/09/2022

Βαδίζοντας σε ανέγγιχτα μονοπάτια, με το φίλτρο μιας ιδιαίτερης ματιάς

Κι αν σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές,/ είναι γιατί ακούγονται γλυκότερα («Τελευταίος σταθμός», Γ, Σεφέρης).
Μου ήρθαν στον νου οι στίχοι αυτοί του Γιώργου Σεφέρη, για τον τρόπο που λειτουργεί η ποίηση της Περσεφόνης Τζίμα.
Διαβάζεις τον τίτλο: Από ανέγγιχτα μονοπάτια. Και σκέφτεσαι ότι το ποιητικό υποκείμενο επιθυμεί να οδηγήσει τον αναγνώστη σε ήσυχα, ερημικά ίσως μέρη, μακριά από πολυσύχναστες περιοχές. Γρήγορα βέβαια αντιλαμβάνεσαι ότι τα ανέγγιχτα μονοπάτια αφορούν και διαδρομές της σκέψης αλλά και της ψυχής
Διαβάζεις το «Φόντο σκοτεινό», ας πούμε. Για ένα αγκάθι απειλητικό πάνω από τα κεφάλια των περιπατητών στο δάσος. Που έτεινε να γίνει γκιλοτίνα. Αποδεικνύεται πως ήταν εφιάλτης. Και έρχεται η κατακλείδα, με το ποιητικό υποκείμενο να αποφαίνεται στοχαστικά πως όχι άλλα αγκάθια φιλικά/ καλύτερα με λύκους να μιλάμε. Περιπατητές στο δάσος, απειλή από δήθεν φίλους, η φύση οδηγεί στο συσχετισμό ότι τουλάχιστον με τον εχθρό-λύκο ξέρεις τι περιμένεις.
Το ποίημα «Περιπατητές σε φόντο φωτεινό» ισοσταθμίζει την απειλή. Φθινόπωρο που οδεύει στη χειμερία νάρκη. Ο λυρισμός του ποιήματος πολύ αποτελεσματικός.
Κυρίαρχη στις ποιητικές αναφορές η θάλασσα. Το βουνό υπάρχει, φυσικά, και τονίζεται η ηρεμία και η ομορφιά της φύσης. Αλλά η θάλασσα είναι η καταβύθιση, ο εξαγνισμός. Το ποιητικό υποκείμενο ξεχνά, έστω και για λίγο, αυτά που το απασχολούν και το πληγώνουν. Σαν «άγια θάλασσα» την αναφέρει, που μπορεί να σου πει «όσα δεν άκουσες από φωνές ανθρώπων σε φλύαρες επαναλήψεις». Η πόλη ξεμακραίνει τέτοιες στιγμές, η οποία μπορεί να κρύβει κάποιες θετικές πλευρές και ενασχολήσεις, αλλά συχνά γίνεται τοξική («Ο ήχος της σιωπής»).
Εντούτοις, η υμνητική αναφορά στη φύση δεν χρειάζεται υποχρεωτικά την αντανάκλαση των διαδρομών της σκέψης. Μπορεί να είναι εικόνες γεμάτες ομορφιά και συναίσθημα. Εξαιρετικές περιγραφές μεγάλης καθαρότητας, που πραγματικά μεταφέρουν στον αναγνώστη ηρεμία και αίσθηση ευφορίας. Για παράδειγμα, τα ποιήματα «Ήχοι θερινοί» και «Ευφορία». Λυρική ποίηση, με την ομορφιά και τη γαλήνη των συναισθημάτων.
Μπορούμε να πούμε ότι στη συλλογή της Τζίμα διακρίνουμε μικρές ενότητες: διαδρομές στη φύση, θάλασσα και βουνό, Καύσωνας-Ψύχος, Ταξίδια, ματιές σε σύγχρονα γεγονότα. Οι μικρές ενότητες δεν είναι με αυστηρότητα χωρισμένες, απλώς τις διακρίνει ο αναγνώστης, και κάποιες φορές ποιήματα της ίδιας ενότητας βρίσκονται το ένα μετά το άλλο. Η φύση στις όμορφες στιγμές της αλλά και στις ακραίες δυσκολίες της να επηρεάζει τη σκέψη του ποιητικού υποκειμένου και τη ζωή όλων των ανθρώπων.
Ο στοχασμός αγγίζει, φυσικά, και την τραγικότητα του ιού και της πανδημίας. Χωρίς να είναι βασικός στόχος της συλλογής, περιγράφονται σε τρία ποιήματα τραγικές πτυχές των επιπτώσεων από μια άγνωστη ασθένεια. Με απόλυτη αυτοσυγκράτηση και εκφραστική ισορροπία, το ποιητικό υποκείμενο μιλά για τους φόβους, τον πανικό, τον θάνατο. Και ακόμη περισσότερο, με αισιοδοξία προσδοκάται «η ανακωχή του ιού», πάλι με τη θετική σκέψη που δημιουργεί η ομορφιά της φύσης («Συλλέκτης θαυμάτων»).
Σκέφτομαι ότι τα ποιήματα της Περσεφόνης Τζίμα είναι ένα ποιητικό ημερολόγιο. Ημερολόγιο από εκείνα που γράφονται, για να διαβαστούν και από άλλους. Έτσι, με αυτόν τον τρόπο αγγίζει εμπειρίες, εντυπώσεις, τοπία, συμβάντα, και τα ντύνει με τον προσωπικό της στοχασμό, περνώντας τα από το φίλτρο μιας ιδιαίτερης ματιάς.
Και αίφνης, παρεισφρέουν τα ποιήματα που θα ονόμαζα μεταφορικά. Που περισσότερο από όλα τα άλλα υποστηρίζουν τους σεφερικούς στίχους που ανέφερα στην αρχή. Στα ποιήματα αυτά η έκφραση κινείται σε μεταφορικό-αλληγορικό επίπεδο, σαν μια αναλογία κάποτε. Και ο αναγνώστης θα πρέπει να κοιτάξει πίσω από τις αναφορές, να ξεφλουδίσει την αλληγορία, αν θέλει να «δει» τη δεύτερη πραγματικότητα μετά την πρώτη ανάγνωση. Αναφέρω τα ποιήματα «Αδύναμες Ερινύες», «Κυνήγι θησαυρού», «Ανώδυνα σαν τιμωρία», «Από έρωτα».
Εξερεύνησες την έκταση/ της ύπαρξής μου/ με λεπτομερή περιπλάνηση/ κι ασκήσεις φαντασίας/ κι ακόμα οργώνεις στα γήινα στρώματά μου («Κυνήγι θησαυρού», σ. 50).
Στάθηκα αρκετά στα μεταφορικά ποιήματα της Περσεφόνης Τζίμα, τα πιο κρυπτικά της συλλογής, γιατί θεωρώ πως έχουν βάθος και τεχνική, και εκφράζουν πολύ εντονότερα συναισθήματα από ό,τι μπορεί να εισπράξει ο αναγνώστης με πρώτη ανάγνωση.
Αν στα ποιήματα που προαναφέρθηκαν τα συναισθήματα του ποιητικού υποκειμένου για κάποια απώλεια, για βιωμένες στιγμές ευτυχίας που απομακρύνθηκαν, για συμβάντα που άφησαν πληγές δίνονται με πλάγιο τρόπο, υπάρχουν και τα πιο ξεκάθαρα ερωτικά ποιήματα, που συνδέονται με τα προηγούμενα. Το ποιητικό υποκείμενο ευθέως στοχάζεται για τον χρόνο που πέρασε, για τα χρόνια που αλλάζουν τους κοντινούς ανθρώπους και τους καθιστούν, μέσα από την απομάκρυνση, άλλους, ξένους. Με πολλή προσοχή επιλεγμένες οι λέξεις, ώστε να δώσουν, χωρίς περιττή αισθηματολογία, χωρίς κραυγές εντυπωσιασμού, το βάθος των συναισθημάτων, τον πόνο, την έλλειψη, την απουσία, αλλά και τον στοχασμό πάνω στα ανθρώπινα και στην πραγματικότητα της ζωής.
Θεωρώ εντέλει ότι ένας βασικός άξονας στην ποίηση της Τζίμα είναι ο έρωτας. Η απομάκρυνση, η απουσία, η νοσταλγία. Η παραμυθία της φύσης αποτελεί στήριγμα, ώστε τελικά τα ποιήματα να αποπνέουν αισιοδοξία. Και ο στοχασμός συμπληρώνει την ατμόσφαιρα, με την αύρα της ενσυναίσθησης και της ενδοσκόπησης.
Η γλώσσα που χρησιμοποιεί η Τζίμα είναι από επιλογή λιτή και απλή, αποτελεσματική χωρίς εκζήτηση. Καταφέρνει να αποδώσει όλο το εύρος του λυρισμού, από τη γαλήνη, την ισορροπία, την ανάταση, ως τον προβληματισμό, τη μελαγχολία, την ελεγεία. Πάντα με στοχασμό και διάθεση φιλοσοφική, συχνά επικούρεια θα έλεγα.
Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθώ στην επιμελημένη έκδοση και στο πολύ όμορφο εξώφυλλο. Ο πίνακας του Rene Magritte ο χαμένος καβαλάρης (the lost jockey) καλύπτει το εξώφυλλο, απόλυτα ταιριαστό το χρώμα και η αισθητική με το περιεχόμενο του βιβλίου. Η όλη εικόνα παραπέμπει όντως σε ανέγγιχτα μονοπάτια που μπορεί να σε παρασύρουν στο βάθος τους.
Το ποιητικό υποκείμενο ακουμπά στη φύση και νιώθει ψυχική ευφορία, ενώ ταυτόχρονα βρίσκει αφορμή για στοχασμό για τα ανθρώπινα αλλά και σαρκασμό για πολλά που συμβαίνουν. Και για αυτοσαρκασμό ακόμη. Με λόγο ωστόσο που δεν είναι αιχμηρός, είναι γεμάτος έγνοια και κατανόηση.
Μια συλλογή, που αφήνει το αποτύπωμά της στην ψυχή του αναγνώστη, αφετηρία για τη δική του περιπλάνηση στα ανέγγιχτα μονοπάτια της σκέψης και των συναισθημάτων.

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΚΑΪΤΑΤΖΗ-ΧΟΥΛΙΟΥΜΗ

Fractal 21/09/2022

Εσωτερικά τοπία και συγκρούσεις

«Νάτος πάλι ο έρωτας που λιώνει το κορμί, / νάτος, ξανά με τραντάζει, / γλυκόπικρο ερπετό, ακατανίκητο.»[1]
Σαπφώ, (LP, απ. 130), Αν Κάρσον, Έρως ο γλυκόπικρος

Η Περσεφόνη Τζίμα στην τελευταία ποιητική συλλογή της με τίτλο «Από ανέγγιχτα μονοπάτια», εκδόσεις Το Κεντρί, 2022, καταβυθίζει το βλέμμα σε εσωτερικά τοπία αναπολήσεων κι ερωτημάτων, συγκινήσεων, εσωτερικών συγκρούσεων και γενικά ενδοσκόπησης, αλλά και θεάσεων και στοχασμών για τα ανθρώπινα, για τις διαπροσωπικές ερωτικές αναζητήσεις και ματαιώσεις, για το δύσκολο παιχνίδι της αγάπης δηλαδή, για τον κόσμο και για το φυσικό και κοινωνικό τοπίο που μας περιβάλλει.
Το εξώφυλλο του καλαίσθητου βιβλίου με τα 48 ποιήματα κοσμεί ο εμβληματικός πίνακας «The Lost Jockey» του Rene Magritte, του σουρεαλιστή εικαστικού με την άκρως ποιητική ματιά. Στον πίνακα εντυπωσιάζει η έντονη αντίθεση μεταξύ της ακινησίας του τοπίου και της ορμής με την οποία τρέχει ο ιππέας καβάλα στο άλογο, ανατέμνοντας οριζοντίως το γυμνό από φύλλωμα δάσος, όπου δεν διαφαίνεται κάποιο μονοπάτι ή κάποιο πέρασμα. Σαν να έχει χαθεί, αναζητώντας κάποια διέξοδο, κάποιο νέο πέρασμα. Θα μπορούσαμε επίσης να υποθέσουμε, πως έτσι χαμένος αναζητά διαφυγή προσεγγίζοντας ανέγγιχτα μονοπάτια ή ότι έρχεται από ανέγγιχτα μονοπάτια ή και τα δυο. Σε κάθε περίπτωση βρίσκεται σε συνομιλία με τον τίτλο του βιβλίου προϊδεάζοντας τις υπαρξιακές αναζητήσεις της ποιήτριας.
Απάντηση στο ερώτημα δίνει το κομβικό ποίημα ποιητικής «Έκπτωση στοργής», απ’ όπου και ο τίτλος της συλλογής, όπου το ποιητικό υποκείμενο αρχίζει με τον στίχο «Γίναμε άλλοι» για να δηλώσει, ότι μεταφερθήκαμε στο ισόγειο της ματαίωσης, ότι εκπίπτουμε για την αγορά ευτυχίας κι όπου αγγίζει ευαίσθητα θέματα αναζητώντας την αγάπη. «Πού εδρεύει η γλύκα της αγάπης;» ρωτά το ποιητικό υποκείμενο, για να διαπιστώσει στη συνέχεια, πως αντ’ αυτής, «Μόνο το ποίημα / έρχεται μονάχο του / σαν απρόσκλητη έμπνευση / που φανερώνεται / από ανέγγιχτα μονοπάτια. / Αυτή δεν αγοράζεται, / όπως τα κειμήλια.» (σ. 12).
Θα μπορούσαμε δηλαδή να υποθέσουμε πως ο ορμητικός αναβάτης συμβολίζει το ποίημα του έρωτα που έρχεται σαν την έμπνευση από ανέγγιχτα μονοπάτια, στο στατικό μέχρι τότε και δίχως φύλλωμα δάσος της ψυχές του ατόμου. Ενώ ο αντιθετικός σύνδεσμος “μόνο” δηλώνει την μη έλευση της προσδοκώμενης αγάπης που έπεται του έρωτα, αυτής της πανανθρώπινης ανάγκης για εγγύτητα και είσπραξη νοήματος μέσω του άλλου και βίωση συναισθημάτων πλήρωσης και γαλήνης.
Η ποιήτρια γράφει τις περισσότερες φορές στο δεύτερο ενικό πρόσωπο, και είναι σαν να συνομιλεί με τον άλλον ή με τον ίδιο τον εαυτό της σαν να ήταν άλλος. Μερικές φορές ωστόσο χρησιμοποιεί και τον πρώτο ενικό ή πληθυντικό.
Το ύφος της χαρακτηρίζεται από αυτοαναφορικότητα, από ενδοσκόπηση, από κοινωνική ευαισθησία, από ειρωνεία και υποδόριο σαρκασμό, από στοχασμό και οικείωση με τη μητέρα φύση. Ο λόγος διαυγής με λέξεις διαλεγμένες και συνταιριασμένες που δομούν στίχους μεστούς σε ουσιαστικά ερωτήματα και στοχαστικές αναζητήσεις, ενώ κάποιες φορές γίνεται καυστικός για να στηλιτεύσει σκοτεινά σημεία του κοινωνικού γίγνεσθαι ή διαπροσωπικών σχέσεων. Όπως πχ το ποίημα «Φόντο σκοτεινό», όπου παρομοιάζοντας τα φιλικά αγκάθια με γκιλοτίνα πάνω από τα κεφάλια μας στηλιτεύει τις βολές και τα βέλη που δεχόμαστε από φίλους. «Όχι άλλα αγκάθια φιλικά. / καλύτερα με λύκους να μιλάμε.», δηλώνει το πληγωμένο από φίλους ποιητικό υποκείμενο. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό στη γραφή της Τζίμα είναι η πλούσια εικονοπλασία, που μαζί με τις παρομοιώσεις και τις μεταφορές, διεγείρουν την φαντασία του αναγνώστη προσφέροντας αναγνωστική ευχαρίστηση και αναστοχαστικά ερεθίσματα.

Κεντρικός άξονας της ποιητικής συλλογής είναι ο έρωτας με τον οποίον αρχίζει και τελειώνει. Ο έρωτας ο γλυκόπικρος, κατά την Σαπφώ που πρώτη τον αποκάλεσε έτσι, όπως διατείνεται Αν Κάρσον: Νάτος πάλι ο έρωτας που λιώνει το κορμί, / νάτος, ξανά με τραντάζει, / γλυκόπικρο ερπετό, ακατανίκητο.
Σαπφώ, (LP, απ. 130), Αν Κάρσον, Έρως ο γλυκόπικρος
Ο έρωτας λοιπόν, η λίμπιντο, το ερωτικό ένστικτο κατά την ψυχαναλυτή θεώρηση, που συμβολίζει τη ζωή, με αντίποδα το ένστικτο επιθετικότητας, που συμβολίζει τον θάνατο. Στο ποίημα «Πωλητής λουλουδιών» σκιαγραφείται η αγωνία του νέου για το αν το ερωτικό αντικείμενο ανταποκρίνεται στα συναισθήματά του: «μάδησα πια / Εξομολογήθηκε με συντριβή / μέσα στο ψύχος» (σ. 25).
Θα μπορούσαμε να πούμε πως στην ποίηση της Τζίμα αναμοχλεύεται κυρίως το δεύτερο συνθετικό, αυτό της πίκρας, των ματαιώσεων, της απάρνησης, όπως στο «Κατεδαφίσεις και αναστηλώσεις», (σ. 9), όπου στο ερωτικό τρίγωνο, η σύζυγος σε ήδιστη σκλαβιά διασώζεται, καθώς κρίνεται διατηρητέο μνημείο, ενώ η φίλη της καρδιάς σε ήδιστη αιχμαλωσία έχει κριθεί κατεδαφιστέα. Το «Ανθυγιεινό» (σ. 13), μιλά για τον έρωτα της απώλειας, αυτόν της αγιάτρευτης νοσταλγίας, ενώ το «Συντάξιμα ερωτικά» (σ. 14), αναφέρεται στην περατότητα του έρωτα, όπου παρομοιάζεται με συντάξιμο χρόνο που αδυνατεί να φτάσει στην τριακονταετία. Στο ποίημα «Αδύναμες Ερινύες» (σ. 15), έχουμε την αποτίμηση του βιωμένου ατελέσφορου έρωτα, όπου το ποιητικό υποκείμενο δηλώνει με παρρησία: «…όσα έπραξα / δικαίως τα έπραξα / με κώδικες / ζουμερής αξίας.»
Η έμπνευση της ποιήτριας δονείται επίσης από το “γλυκύ” του έρωτα, όπως εκφράζεται στο ποίημα «Ευφορία» με την έλευση νέων φτερωτών σκιρτημάτων που «ανθοβολούν θαλερά παυσίλυπα / στην άφατη ανάταση // σαν ανάδυση Αφροδίτης / από νήνεμη θάλασσα / με λευκούς αφρούς / λευκός καπνός ερωτικός / αναθρώσκων / από ευωχία αρμονίας.» (σ. 16).
Ενώ στο τελευταίο ποίημα υποκλίνεται στον μέγα πορθητή και νοηματοδότη της ζωής μας και τον απενοχοποιεί για τις πίκρες που μας φέρνει παρομοιάζοντάς τον με την θάλασσα:

«Η πιο πλατιά αγκαλιά
Το γλυκότερο χάδι μάνας
εξ ουρανού
Το απαλότερο κρεβάτι
στα λικνίσματά μου
Το πιο σταθερό έδαφος
είσαι Εσύ θάλασσά μου.

Κι αν με πνίξεις στους βυθούς σου
δεν θα ‘ναι δική σου προδοσία
μα λαχτάρα δική μου
να σε κατακτήσω ολόκληρη.»
«Από έρωτα» (σ. 52)

Η ποιήτρια μιλά για την αγάπη και σε άλλα ποιήματα πέρα από το προαναφερώμενο, «Έκπτωση στοργής». Από την αρχή ακόμη της συλλογής, στο ποίημα «Η ασπίδα της αγάπης» (σ. 10), αφιερωμένο στην ποιήτρια και φίλη Κούλα Αδαλόγλου, η αγάπη θωρακίζει απέναντι σε δαίμονες και άπληστα πυρά, ενώ λίγο πριν το τέλος της συλλογής στο «Κάλεσμα σε διάσωση» (σ. 45), μας παροτρύνει να αναζητήσουμε το αηδόνι και το αγιόκλημα για να γίνουμε δότες αγάπης, έτσι ώστε να μη βραδύνουμε τη διάσωση.
Άλλες θεματικές αφορούν στην έκφραση των συγκινήσεων και θεάσεων στην επαφή της ποιήτριας με τη φύση ή σε θέματα κοινωνικής ευαισθησίας και κοινωνικού προβληματισμού όπως το «Ολικό ψύχος» πχ, όπου συνομιλεί με τον Ναζίμ Χικμέτ, για να εκφράσει τη βαθιά έγνοια της για τους ξεριζωμένους πρόσφυγες, παραφράζοντας στίχους του από το εμβληματικό ποίημα του «Στηθάγχη»[2]. Γράφει:
«Μες στο ψύχος και οι άλλοι
που ήρθαν από μακριά, όπου
τη μισή καρδιά τους την άφησαν εκεί.
Με την άλλη μισή
αγόγγυστα δουλεύουν
σαν δουλοπάροικοι.

Γύρω από μια φωτιά άπλωσαν ομαδικά
τα ξυλιασμένα χέρια
να τα ζεστάνουν
μαζί και τη μισή καρδιά τους
κι αν είναι μπορετό
και τις μισοσβησμένες
ελπίδες τους.»
«Ολικό ψύχος» (σ. 26),

Η φύση είναι παρούσα σχεδόν σε όλη την ποιητική συλλογή. Η ποιήτρια την αφουγκράζεται, τη νιώθει και αντλεί από αυτή δύναμη και έμπνευση, καθώς την αξιοποιεί σε παρομοιώσεις και μεταφορές για να εκφράσει τοπία εσωτερικού χώρου και ενδοψυχικού προβληματισμού, η απλά να εκφράσει την συγκίνηση που τις προσφέρει η επαφή μαζί της. Στο ποίημα «Πατρίδα», η ζέστη ανεβαίνει από την ευλογημένη γη στα πόδια «μια ζεστή ενέργεια που διατρέχει / ανοδικά το κορμί μου», όπως γράφει, ενώ δηλώνει ερωτευμένη με τον τόπο της και ορίζει ως πατρίδα της το χώμα που πατάει: «Αυτό κυρίως το έδαφος / η φιλόξενη γη / που με μύριους περιπάτους / την έχω ερωτευτεί στον αγαπημένο μου τόπο / είναι η στέρεη πατρίδα μου» (σ. 23). Άλλοτε πάλι περιγράφει ονειρικά τοπία από ταξιδιωτικές εντυπώσεις της στην Αγία Πετρούπολη ή τη Μόσχα. Ζωγραφίζει με απαράμιλλο τρόπο λεκτικές εικόνες με φυσικά τοπία της πανίδας και της χλωρίδας του περιβάλλοντος όπως το ακόλουθο ποίημα με τίτλο «Ήχοι Θερινοί»:

«Τα τζιτζίκια σε συναυλία βομβητών
που αναπηδά απ’ τα απέναντι πεύκα
κρυμμένα φλύαρα πιο κει στα βράχια,
στις λεύκες, στις ελιές, στα πεύκα
τρελά πανηγυρίζουν.
Ανοιχτά παράθυρα στο κάμα
χαρούμενη αναγγελία καλοκαιριού.
Ονειρεύεσαι ξύπνιος εκείνες
τις παύσεις του μεσημεριού
τ’ ακούς μόνο ηδονικά να τραγουδούν
και λησμονάς στην αποχαύνωση
κάθε ψύχος σκοτεινό
που τριβελίζει σαν ήχος τζιτζικιών
και σκιάζει τις λαμπρές μέρες.»
«Ήχοι Θερινοί» (σ. 18)

Σε αντίστιξη του σκοτεινού αναζητά την ελπίδα και τη χαρά στο πρόσωπο του μικρού Μανωλάκη, μεταμφιεσμένο σε βατραχάκι που συμβολίζει την ελπιδοφόρα Άνοιξη στο ποίημα «Απόκρια», όπου «ο Μανωλάκης πολύχρωμη αθώα ψυχή / όλος λουσμένος χαρά, ένα μικρό μπουμπούκι / ελπιδοφόρας Άνοιξης» (σ. 27)

Εν κατακλείδι η Περσεφόνη Τζίμα, στο ποιητικό βιβλίο της «Από ανέγγιχτα μονοπάτια», αφουγκράζεται το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον με κοινωνική ευαισθησία κι ανησυχία, ενώ παράλληλα σκάπτει ένδον αναζητώντας και αποτιμώντας την αλήθεια της, με έναν αυτοαναφορικό λόγο και με φωνή που μας αγγίζει βαθιά, καθώς μιλά για θέματα που μας αφορούν όλους.
Η καλή ποιήτρια Περσεφόνη Τζίμα, σ’ αυτή τη συλλογή της, αναζητά κυρίως την ουσία και το νόημα του πράγματος στην ανθρώπινη μοίρα μας, δηλώνει αμετανόητη και αθώα και υποκλίνεται στο έρωτα, το Α και το Ω της ανθρώπινης ύπαρξης και υπόστασής μας.

.

ΓΑΛΑΖΙΟ ΜΕΛΑΝΟ

ΚΥΡΙΑΚΗ-ΚΟΥΛΑ ΑΔΑΛΟΓΛΟΥ

Fractal 24/1/ 2018

Η κοφτερή λύπη και το ποθητό πράσινο

Το κινούμενο ερωτηματικό βγήκε/ όπως πάντα για καφέ στη Ζώγια./ Δύσκολο να απαρνηθεί τις καθημερινές/ συνήθειες αφού ως γνωστόν το αφιόνισμα/ είναι γενικώς καθησυχαστικό. («Σμίκρυνση και μεγέθυνση», σ. 9)

Το ποιητικό υποκείμενο προσπαθεί να χωρέσει τις ελπίδες στην κούπα με τον αχνιστό καφέ. Και η διάψευση να έρχεται γρήγορα, αφού, με δεύτερη ματιά, βλέπει γύρω της την πραγματικότητα που την πληγώνει, αλλά και μέσα της τις προοπτικές που δεν απαίτησαν την εκπλήρωσή τους

Στη συλλογή Παλινδρομήσεις (1996) το ποιητικό υποκείμενο οσμίζεται την αμφιβολία στον έρωτα και στη διάρκεια των σχέσεων, και την προϊούσα φθορά στην πολιτική-κοινωνική κατάσταση. Στην πρόσφατη συλλογή Γαλάζιο μελανό οι αμφιβολίες βαθμηδόν μετατρέπονται σε βεβαιότητες και το ποιητικό υποκείμενο «μιλά» για τις βιωμένες ματαιώσεις και απώλειες, προσπαθεί να διαμορφώσει τη νέα οπτική και τη συνακόλουθη ποιητική έκφραση.

Η Περσεφόνη Τζίμα κοιτάζει βαθιά μέσα της, αλλά ρίχνει και ένα οξύ κριτικό βλέμμα στη σύγχρονη πραγματικότητα. Yπάρχουν δύο ενότητες: «Συνθέσεις π.Χ.» και «Συνθέσεις μ.Χ.». Η διάκριση αυτή σηματοδοτεί οπωσδήποτε μια χρονική διαφοροποίηση, το παλαιότερο και το νεότερο ή το πριν και το μετά από κάποιο γεγονός. Θα προσπαθήσουμε να διακρίνουμε αν υπάρχουν νοηματικές διαφορές ανάμεσα στα ποιήματα που εντάσσονται στην κάθε ενότητα. Στην πρώτη ενότητα διακρίνεται η υποψία, η αμφιβολία, η ταλάντευση του ποιητικού υποκειμένου για τη σταθερότητα και τη δύναμη των διαπροσωπικών σχέσεων. Για τον έρωτα, κυρίως, για τις συνθήκες που διαβρώνουν μια σχέση, που την υπονομεύουν, τη φθείρουν.

Τώρα ξεχειμωνιάζει η θλίψη/ στον πληγωμένο ρευστό εαυτό/ υποκύπτοντας στα οικεία/ με άμεσο στόχο/ την αλίευση πιστών. («Πτώση σε σημείο μηδέν», σ. 25)

Και

Θα αυτοκτονούσαν από θλίψη/ γιατί δεν έχουν αυτό που έχουμε/ έλεγες περήφανα./ Κι όταν εγώ δεν σ’ έχω,/ ν’ αυτοκτονήσω δυο φορές/ ή αιθεροβάμων/ να αναπαυθώ/ στις δάφνες; («Άτιτλο ΙΙ», σ. 16)

Μολονότι η φθορά και η απώλεια μιας προσωπικής σχέσης είναι κεντρικό σημείο στην ποιητική συλλογή, εντυπωσιάζει η προσεκτική, συγκρατημένη, μεταφορική συχνά, έκφραση των συναισθημάτων. Η οδύνη γίνεται η μελαγχολία που διαποτίζει όλη τη συλλογή, καθώς το ποιητικό υποκείμενο αναζητά στηρίγματα, για να συνεχίσει τη ζωή του. Έτσι, ταυτόχρονα γεννιέται και η αφορμή για στοχασμό αλλά και για σαρκασμό.

Στο κοινωνικό σκέλος ανιχνεύεται κατ’ αρχάς περισσότερη αισιοδοξία. Σταδιακά, οι βεβαιότητες κλονίζονται όλο και περισσότερο, ο σκεπτικισμός μεγαλώνει. Η ειρωνεία και ο αυτο-σαρκασμός εντείνονται. Δεν είναι τυχαίο ότι ένα από τα τελευταία ποιήματα της πρώτης ενότητας έχει τον τίτλο «Πτώση σε σημείο μηδέν»:

Η λευκότητα της κάμαρας/ βάλθηκε να καταπραΰνει την κοφτερή λύπη της./ Την απόθεσε προσεκτικά στον καναπέ/ μην τύχει και διαλυθεί/ περήφανη που έπαιξε εν ου παικτοίς. (σ. 25)

Η δεύτερη ενότητα αρχίζει με το ποίημα «Γαλάζιο μελανό». Όπου η θεραπευτική επενέργεια του γαλάζιου προσπαθεί να ισορροπήσει τη θλίψη, την απογοήτευση, την αγωνία, το τραύμα. Είναι εκείνες οι στιγμές που το άτομο ζητά παραμυθία από τη φύση, βλέπει, αφήνεται και στοχάζεται:

Το άπειρο θαλασσινό γαλάζιο/ λουτρό και ίαμα ψυχής.[…]

Η παλιά πληγή μετουσιώθηκε αξιοθαύμαστα σε μία αξιοπρεπή ουλή.

Όμως

Οι μελανές προθέσεις/ των δυνατών/ ρίχνουν σε φουρτούνες/ το ταλαίπωρο σκαρί της πολιτείας.

Το ερώτημα που τίθεται είναι αν το λευκό γαλάζιο θα γίνει πέταγμα γλάρου ή θα καταποντιστεί/ στο σκούρο κυανό/ του απροσμέτρητου βυθού. («Γαλάζιο μελανό», σ. 28-29)

Το προσωπικό με το κοινωνικό, σε ένα απαιτητικό, ισορροπημένο συνταίριασμα. Σε κοντινή συσχέτιση θα πρότεινα να διαβαστεί και το επόμενο ποίημα της συλλογής «Το ποθητό πράσινο». Και πάλι η φύση και το «ποθητό πράσινο» και η επιζητούμενη ψυχική χαλάρωση: ο σοφός χρωστήρας της φύσης/ φιλοτεχνεί την ανάπαυλα/ του καταπονημένου εντός μου.

Εδώ περισσότερες εικόνες της φύσης, ζωντανές και εναργείς, και το ποιητικό υποκείμενο στοχάζεται για την πορεία του ανθρώπου στη ζωή, χρησιμοποιώντας λόγο μεταφορικό: Φορώντας το χρώμα/ του χειμωνιάτικου καφέ/ δεν τολμούν να ονειρευτούν/ την Άνοιξη. (σ. 30, 31)

Το ποίημα «Ευτυχής απάτη» μπορεί να θεωρηθεί κομβικό της συλλογής. Με το πρόσχημα της συνομιλίας με την Ευτυχία, την προσωποποίησή της, το ποιητικό υποκείμενο βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει για πολλά από όσα το απασχολούν: για όνειρα, διαψεύσεις, προσωπικές και γενικότερες, για τη γλυκιά απατηλότητα, για την παγωνιά της επίγνωσης.

Η γνώση μας που χτίστηκε / με βασανισμένη πείρα/ και απώλειες σε αύξοντα ρυθμό/ σε έδιωξαν για πάντα κι ανεπιστρεπτί. (σ. 59)

Το ατομικό με το γενικό δένονται σφιχτά. Και ακολουθεί και άλλος απολογισμός. Είναι σκληρή η επίγνωση για το ποιητικό υποκείμενο πως η ανιδιοτέλεια και η προσφορά συχνότατα δεν γίνονται αποδεκτές, ούτε καν κατανοητές, οι αποδέκτες δεν ήταν έτοιμοι ή μάλλον ήταν αλλού στραμμένοι κι αλλιώς έπαιζαν το παιχνίδι της ζωής:

Κι έτσι το χάσμα βαθαίνει σθεναρά/ χωρίς καμιά ελπίδα άμεσης γεφύρωσης/ μια που οι γέφυρες απαιτούν πολύ κόπο/ κι επιστήμη να χτιστούν. (σ. 61)

Οι αναφορές στον αρχαίο κόσμο από την ποιήτρια γίνονται υπαινικτικά. Δεν αφηγείται δηλαδή ιστορίες από τη μυθολογία ή την ιστορία, με τον δικό της τρόπο, αλλά χρησιμοποιεί πρόσωπα και καταστάσεις ως σύμβολα, ως αναλογικές συγκρίσεις για σύγχρονα βιώματα της ψυχής, της καθημερινότητας, της πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Η Κίρκη, ο Πλάτωνας με το σπήλαιο, την Ακαδημία και τη Στοά, ο Προμηθέας, ο Σίσυφος, η Ύβρις και η Νέμεση, ο Αχέροντας, ο Νάρκισσος, ο Έρωτας, η Πηνελόπη, ο Οδυσσέας και οι μνηστήρες γίνονται κέντρα τέτοιων μεταφορών και αναλογιών.

Σαν άλλος Προμηθέας κι εσύ/ καρτερικά άντεξε την αετό γλώσσα/ / εσύ, ένα τοσοδά συννεφάκι/ άτρωτο στην άυλη ανυπαρξία του. («Η απομυθοποίηση», σ. 14)

Ο αυτό-σαρκασμός, η κριτική διάθεση του ποιητικού υποκειμένου προς τον περίγυρο, αλλά κυρίως προς τον εαυτό του. Δεν ρίχνει αποκλειστικά τις ευθύνες στους άλλους, μετρά τις δικές του αντοχές και ψηλαφεί τη στάση του. Στοχασμός, στοχαστική ποίηση.

Θέλω να κάνω μια ιδιαίτερη αναφορά στο τελευταίο ποίημα της συλλογής στη «Δωδεκάχρονη Οδύσσεια». Είναι η μοναδική ίσως φορά που γίνεται κοντινότερη αναφορά στον μύθο. Το ποιητικό υποκείμενο, μιλά σε γ΄ ενικό πρόσωπο για τον Οδυσσέα, αλλά απευθύνεται σε β΄ ενικό στην Πηνελόπη, σε έναν διαλογικό μονόλογο, αφού η απάντηση δεν υπάρχει. Ή, σαν καλυμμένα να μιλά το ποιητικό υποκείμενο στον εαυτό του. Σαρκαστικά ανατρεπτικό το τελευταίο τετράστιχο, αντιπροσωπευτικό δείγμα της ποίησης της Τζίμα, ένα κατάλληλο κλείσιμο-επίγνωση μιας συλλογής.

Ίσως ο μνηστήρας Αντίνοος ακόμα κι ο Ευρύμαχος/ σου πρέπουν πιο πολύ, Πηνελόπη,/ μιας και ο ήρωάς σου και να επιστρέψει/ ένας ξένος θα σου είναι. (σ. 74)

Τα στοιχεία που επισημάνθηκαν (συνοψίζω: ο προσωπικός τόνος, το δέσιμο του ατομικού με το γενικό, οι κοινωνικές και πολιτικές αναφορές σε σχέση με το ποιητικό υποκείμενο, ο στοχασμός, το χιούμορ-σαρκασμός) συνιστούν τον προσωπικό λυρισμό της Φόνης Τζίμα. Σε συνδυασμό μάλιστα με τις αναφορές στον αρχαίο κόσμο, θέλω να επισημάνω ότι φέρνουν έντονα στο μυαλό την αρχαία λυρική ποίηση. Στο ύφος του λυρισμού λοιπόν, σε μια παράδοση που ξεκινά αιώνες πριν.

Σχετικά με τη δομή των ποιημάτων, να σημειώσω ότι πολύ συχνά τα ποιήματα, ή ένα μέρος τους, μπορεί να βασίζονται σε φαινομενικά ρητορικά ερωτήματα. Τα οποία πιθανότατα αναιρούνται από μια αναπάντεχη απάντηση. Θέση και άρση.

Γιατί η νωπή απουσία να με κρατάει/ και τα αλαλάζοντα κύμβαλα να είναι ευτυχή;/ Γιατί τη νύχτα κατακλύζουν το στερέωμα/ επίμονα αστέρια κι ούτε ένα πεφταστέρι; […] Γιατί τόση σιωπή να συγκρατεί τη λάβα του μυαλού σου;/ Γιατί κυλάς το βράχο του Σίσυφου. («Άτιτλο Ι», σ. 15)

Ή μπορεί να έχουν την οργάνωση ενός μικρού συλλογισμού, με υπερκείμενες και συμπέρασμα.

Αν εγχειρίσω την καρδιά μου/ θα σε βρω εκεί/ σαν βασικό κύτταρο/ σαν βαλβίδα ασφαλείας./ Αν σε βγάλω από εκεί τι θα απομείνει./ Οι λεπτές εγχειρίσεις τραυματίζουν επικίνδυνα/ ας τις αποφύγουμε λοιπόν. («Άτιτλο ΙΙ», σ. 16)

Αυτή η προσεχτική οργάνωση που περιγράφουμε συμπληρώνεται από τη λιτότητα της γλώσσας. Το ποιητικό υποκείμενο κοιτάζει το γεγονός σαν από απόσταση, κι αυτό δίνει ένα ιδιαίτερο χρώμα στην ποίηση της Περσεφόνης Τζίμα.

Κάποτε, ενώ το υποκείμενο αναμένεται να είναι έμψυχο, εμφανίζεται ένα άψυχο στη θέση του. Η σύνταξη αυτή δίνει δύναμη στο κείμενο αλλά και την απόσταση από τα τεκταινόμενα, τη συναισθηματική αποστασιοποίηση.

Όπως πρόσταζε το αναμενόμενο/ τα ηχητικά κείμενα τα πήρε ο άνεμος/ κι ανάγκασε τα καλώδια να σιγήσουν. («Παραλλαγή ασυμβατότητας ΙΙ – Αλλότριες φωνές δε σμίγουν», σ. 65)

Ενδεχομένως να μπορεί να θεωρηθεί επίδραση της Δημουλά – η Τζίμα έχει ασχοληθεί με την ποίησή της – αφομοιωμένη επίδραση βέβαια. Εντούτοις, με δεδομένο ότι η Τζίμα κάνει την επιλογή αυτή νωρίς στην ποίησή της (στη συλλογή Παλινδρομήσεις, 1996), μπορεί να υποστηριχτεί πως είναι γνώρισμα της δικής της ποιητικής ιδιολέκτου.

Επανήλθε το οικείο στοιχείο/ στην κανονική του θέση. («Οικοδόμηση επί ματαίω», σ. 51, Παλινδρομήσεις)

Η ποιητική έκφραση κινείται σε ένα ευρύ φάσμα της γλώσσας, σε διάφορα επίπεδα λόγου: καθημερινό, πιο επίσημο, λόγιο. Χωρίς ακρότητες. Ακόμη και για να εκφραστούν τα πιο προσωπικά συναισθήματα. Σε τόνο ελεγειακό, εντυπωσιακή η συγκρατημένη έκφραση, ο ελεγχόμενος πόνος, οι μεταφορές και οι εικόνες, για να αποδοθεί το συναίσθημα.

Αλλότριες φωνές δε σμίγουν τεχνητά/ μα ακολουθούν βίους παράλληλους/ όπως οι παράλληλες γραμμές που/ ποτέ δε συναντιούνται στον ίδιο τόπο/ αφού παρεμβάλλονται παράσιτα/ και μίλια αποξένωσης. («Παραλλαγή ασυμβατότητας ΙΙ – Αλλότριες φωνές δε σμίγουν», σ. 65)

Εντυπωσιακά δουλεμένη ποιητική γραφή, που δεν καταφεύγει σε μελοδραματισμούς, που, ενώ ελέγχει το συναίσθημα, αγγίζει τον αναγνώστη με τον στοχασμό και το χιούμορ, και τον οδηγεί στη συναίσθηση.

Θα τη βρω την ποιήτρια Περσεφόνη Τζίμα ή τα ποιητικά υποκείμενα-περσόνες της εκεί, στη Σβώλου με Πατριάρχου Ιωακείμ ή Βενιζέλου και Μητροπόλεως γωνία, και πάνω από μια κούπα αχνιστό καφέ θα στοχαστούμε για τις σμικρύνσεις και τις μεγεθύνσεις του χρόνου, θα σχολιάσουμε τις Πηνελόπες μας κι εκείνο το τοσοδά συννεφάκι, το άτρωτο στην άυλη ανυπαρξία του. Και, ίσως, αυτή τη φορά να χωρέσουν οι νέες προοπτικές μας μέσα στην κούπα αυτή.

.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

Ζωολογικός κήπος (Στιγμή, 1989),
Ο μάρτυρας που δεν υπήρξε (Στιγμή, 1995),
Πεδίον ρίψεων (Στιγμή 2001),
Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες (Στιγμή, 2007),
41ος Παράλληλος (Στιγμή, 2012),
Πολεμώντας υπό σκιάν… Ελεγεία και σάτιρες (Περισπωμένη, 2017),
Εξάγγελος (Περισπωμένη, 2021),
Τι αιώνα κάνει έξω; (Περισπωμένη, 2025).

.

ΤΙ ΑΙΩΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΞΩ; (2025)

                 Β Α Α Λ
                     ή
Ο ΜΙΚΡΟΣ ΘΕΟΣ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ

Εγώ ο Γεώργιος Βάαλ διχασμένος
με αρπάζει η νοσταλγία και τραγουδάω στις ταβέρνες

Όλα ήταν όμορφα
τα άδεια χαμόγελα, το παγωμένο πένθος
οι παράδοξες ελπίδες

’Άλλοι αγάπησαν τον Μέλανα Δρυμό
Κι άλλοι χάθηκαν στον Κόκκινο Πλανήτη
Κάποιοι φόρεσαν μαύρα πάνω στα μαύρα
ξεχασμένοι από τα γαρύφαλλα και την επανάσταση

Στρατιώτες τού Βαλμύ, αγόρια του Σαντιάγο
τhς Νάπολης κορίτσια
μυριάδες νεκροί με μάτια λάγνα, ηδονικά
από τα εκστατικά φιλιά τhς λευτεριάς

Όλα ήταν όμορφα
τα άδεια χαμόγελα, το παγωμένο πένθος
οι παράδοξες ελπίδες

Τώρα οι δήμιοι δοκιμάζουν την τέχνη τους
πάνω στον μικρό θεό τhς Ομορφιάς.

ΤΩΝ ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΟΛΕΩΝ Η ΟΡΓΗ

Θεσσαλονίκη το 45… εκκλησίες άδειες,
φωτισμένες ηχούσαν πένθιμα. Περπατούσα
μόνος και θαμπωμένος — είπα από μέσα μου:
«Θεέ μου, πόση αμαρτία πρέπει να περιέχει
αυτή η πόλη για να ’χει τόσες εκκλησίες;»
ΜΑΝΟΣ ΧΑΤΖΗΔΑΚΙΣ

Στο Θερμαϊκό μετέωρες οι ώρες
Σκοτάδι, πέφτει στη Ροτόντα

Σέ άλλον αιώνα σκουπιδιών
σέ άλλη εποχή ψηφιακή
κάνουν την τσάρκα τους
πολιτικάντηδες, μουνούχοι και καθάρματα

Κι ό κόσμος φτωχός, μοναχικός
για μιας δραχμής τα γιασεμιά
χάνεται στο διάβολο-Βαρδάρη
τσακισμένος
από τις συμφορές, στεφανωμένος υποταγή.

Τί στέκεις, καρδιά μου, τόσο εκστατική
τινάξου στο Μπαλκάνι!

Αλεξάνδρεια, Θήβα, Πρέβεζα, Ερμούπολη, Κιλκίς
Πικρό ψωμί και κίβδηλη ζωή
Τί απέγινε των παλαιών πόλεων η οργή;

ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΛΩΝΙΟ

μνήμη Θάνου Μικρούτσικου

Τους δήμιους αποκοιμίστε, σφάξτε τούς πετεινούς
Με κρότο και δέος μέσα στον μολυσμένο αγέρα
κατεβαίνω και λάμπω βοώντας

Έπαιξες και έχασες, Ρόζα, μη φοβάσαι!

Ο άνθρωπος είναι μια προκατάληψη
κι ή ζωή μια εμποροϋπάλληλος απ’ το Μόναχο
σαν την Εύα Μπράουν
με τον αρχαίο φόβο στα μάτια

Στους γερμανικούς κυνηγότοπους σπαράζουν
το μικρό πουλάκι
τον όμορφο κοκκινολαίμη
Κι αυτούς που υφαίνουν σάβανα
κι αυτούς που φτιάχνουν
για λίγα ρούβλια τα κιβούρια
το Πολώνιο όλους τούς σκεπάζει…

Τούς δήμιους αποκοιμίστε, σφάξτε τούς πετεινούς
Με κρότο και δέος μέσα στον μολυσμένο αγέρα
κατεβαίνω και λάμπω βοώντας

Είμαι ο θάνατος, Ρόζα, μη φοβάσαι!

ΒΑΡΚΑΡΟΛΑ

(σχεδίασμα)

Παράξενος κόσμος ψάχνει ενοικιαζόμενα
στην Ανάφη και βρίσκεται
εξόριστος στην Τροία

Είμαστε παγιδευμένοι, σου λέω
μάς χτίκιασαν στα ναυπηγεία…

Σκουριασμένες λαμαρίνες, ενθύμια
της άμμου, πέτρες για το κακό μάτι
Ωραία Ελένη, αυτό το σκοτωμένο καλοκαίρι
βάλε μαύρες πέρλες, σφίξε με
κι αγκάλιασέ με
Χόρεψε μαζί μου από Ανία
Το γαμήλιο πάρτι το λένε ΑΓ ΩΝΙΑ

Ξέμπαρκος κόσμος ελπίζει, μάταια ελπίζει
στο ίδιο μουράγιο ανάστροφα γυρίζει

Τα πλοία, τα πλοία θα μας αφανίσουν
Είμαστε περαστικοί
σου λέω, ανίατα περαστικοί…

Ας πάμε λοιπόν, ψυχή μου
ας πάμε πάλι κάπου
κι ας είναι στο Πριγκιπάτο του Θανάτου
Να λάμψουμε ή να χαθούμε
κορμιά και νιάτα σαν αστραπή.

Ιούλιος 2022

ΡΕΜΒΑΣΜΟΣ ΣΤΗ ΣΤΕΠΑ

Είμαι μια σαραβαλιασμένη καρότσα
στον άσπλαχνο, απέραντο ουρανό

Είμαι το καραβάνι των φτωχών
ο άμαξάς, ο έμπορος μαλλιού
ο αγωγιάτης των ψυχών
κι ο μικρός Γεγκόρουσκα
που ρεμβάζει την αδάμαστη φύση

Είμαι η μοναχική σημύδα που ανθίζει
στον χιονισμένο σπαραγμό
Είμαι το νούμερο 877
στο ψυχιατρείο τού πάγου
Στέπα της μοναξιάς, στέπα των θλίψεων

Είμαι ο οδοιπόρος που φτερουγίζει
υψώνοντας το βλέμμα του στ’ αστέρια
Polaris, σύντροφε του Βορρά, οδήγησέ μας

Εγώ είμαι η γη και τα κόκαλα των τάφων
Γυμνός άνεμος θερίζει και ουρλιάζει

Σαν πεθαίνουν τ’ άλογα — αναπνέουν
Σαν πεθαίνουν τα χορτάρια — ξεραίνονται
Σαν πεθαίνουν οι ήλιοι — σβήνουν
Σαν πεθαίνουν οι άνθρωποι — τραγουδούν

Και τα κουρέλια τής ζωής ή δόξα τα σκεπάζει!

Σαν πεθαίνουν τ’ αλόγα ·— αναπνέουν / Σαν πεθαίνουν τα
χορτάρια— ξεραίνονται / Σαν πεθαίνουν οί ήλιοι— σβήνουν /
Σαν πεθαίνουν οι άνθρωποι — τραγουδούν: στίχοι του
Βελιμίρ Χλέμπνικοφ.

ΑΠΕΡΑΝΤΟΣΥΝΗ...

Απεραντοσύνη στους γαλαξίες χαράζεις το όνομά σου.

Κι εμείς μαύρη ζωή, κέρματα και θλίψη
Μήτε κοζάκου λαλιά ακούμε, μήτε ψίθυρο γυναίκας
και τα πετούμενα σωριάζονται πάνω στους γενναίους
Του Αβραάμ Ρόμ το νεκρικό καράβι
πότε θα σαλπάρει, να αφήσουμε πίσω κατάρες
βαλάντια κι ολόχρυσες βιτρίνες

Άκου τον τυμπανιστή τής Μοίρας
Εδώ η Τάξη αποκεφάλισε την’ Ομορφιά
Εδώ κυβερνάει το Θνητό
Εδώ το Μάταιο χτυπάει τα κρόταλά του

Και πάνω από τα έργα των ανθρώπων
Κορυφή της Επανάστασης
Κορυφή Καρλ Μαρξ
Κορυφή τής φρουράς του Οκτώβρη
Κορυφή Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι
Το Σέλας ωραία, ωραία σαν όνειρο ας λάμψει

Απεραντοσύνη στους γαλαξίες χαράζεις το όνομά σου.

ΤΟ ΠΟΡΤΡΕΤΟ TOT ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΗ
TON ΚΑΙΡΟ TOT ΤΡΑΒΗΓΜΑΤΟΣ
ΤΗΣ ΨΗΛΗΣ ΣΚΑΛΑΣ

Καστέλι τον Μωρία και κάστρο
τον Καράμπαμπα για χαμηλώστε λίγο

Κι όπως ανέβαινα με το κερί στο στόμα
τη σκάλα των θαυμάτων
τραβάνε τα σχοινιά ευυπόληπτοι
φιλήσυχοι άστοί
μελανοχίτωνες, γιάνκηδες
και πέφτω
σαν τον Δανιήλ στον λάκκο των λεόντων

Τούς γραμματείς και
φαρισαίους να φοβάσαι, ω ψυχή μου…

Ξάφνου με πιάνει ό σεβντάς, τινάζομαι
Εγώ στις λάσπες, λέω, δεν πατώ, μήτε
βορά θα γίνω των θεριών
Παρά μονάχα την ψηλή σκάλα
θα ανεβαίνω
αγέρωχος, ευθυτενής
με τα κουδούνια καεί το ξυράφι των τρελών
Τούς γραμματείς και
φαρισαίους να φοβάσαι, ώ ψυχή μου…

Πάνω από των ανθρώπων
τον εξευτελισμό και τη μικρότητα
Τι λάμπει, τί βροντά στο αστροφώτιστο κενό
και το σπαθί σηκώνει
Ένα βουβό άφες αυτοίς μάς στεφανώνει.

ΤΙ ΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΗΣΩ;

Τώρα οι λέξεις σαν λουλούδια ας γεννηθούν
ξυπνώντας τους λαούς από τον ύπνο τους

Τραγούδησε
Τί να τραγουδήσω
Τούς ψαράδες, τούς περβολάρηδες, τούς οδοιπόρους
τα αμπέλια, τούς πορτοκαλεώνες τής γης Χαναάν
Μέσα στα σοκάκια του Αλαδίνου
στις πολιτείες τού Δαυίδ
Θεέ των τροβαδούρων, βοήθησέ μας

Σαν νυχτερίδες κρέμονται οι ζωντανοί…
Μαυλίστρες οι προφήτες, οι πολιτικοί, οι Γραφές
Κι ο άγγελος που σήκωσε τη μυλόπετρα
για να γκρεμίσει
τη Βαβυλώνα τη μεγάλη
στις κρεατομηχανές τής Ευρώπης μισθοφόρος

Τραγούδησε
Τί να τραγουδήσω
Τα Ιεροσόλυμα τρελαίνουν ή σκοτώνουν;
Κρότος και αίμα μάς σώζανε

Κόσμος χαλασμένος σέρνει το νεκροκρέβατο
Σέρνει το Τέλος από Κάτι, που σαν Ασία απλώνεται.
Friedrich, καλέ μου Friedrich
Τραγούδησε

Τί να τραγουδήσω
Αυτή η καταραμένη εποχή πέτρωσε τα τραγούδια.

.

ΕΞΑΓΓΕΛΟΣ (2021)

ΠΕΡΙΟΔΕΥΩΝ ΘΙΑΣΟΣ ΝΤΕΝΙΣΟΒΑ

Σαν θύελλα πάνω από την Ασία
έρχονται οι Ντενίσοβα στις νεκρές φύσεις
στις λιτανείες, στα ειδύλλια
Κατακτώντας τόσες μοναξιές
τόσες παραισθήσεις
την δόξα, τις άγιες οικογένειες
τους εραστές, τις ιερές ψυχώσεις

Σαν σκόνη αφρικανική
μέσα στις υπάρξεις μπαίνουν οι Ντενίσοβα
η Σιωπή, η Άγνοια, η Σκιά
η Εξέγερση, η Μανία
η Κατεδάφιση, η Άβυσσος
κάνοντας έρωτα μέχρι εξαντλήσεως

Κι ο πόθος όλη την νύχτα να ξεφαντώνει
το Κατακτημένο, το Πεινασμένο
το Εκπορνευμένο
το Όσιο, το Τρομερό, το Ηγεμονικό
με υψωμένες τις ρομφαίες

Σαν περιοδεύων θίασος κυττάρων
φεύγουν οι Ντενίσοβα
Ελεύθεροι πια και απροσδόκητα ωραίοι
μας αφήνουν μόνους, μόνους κι ανεκπλήρωτους.

ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ ΚΑΙ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ

Μες στα ασφοδίλια λαοί κοιμούνται., λαοί τυφλών

Ωραίοι κολασμένοι
αποθέτουν ένα χαμόγελο θριάμβου
κάποιο σινιάλο από τον λόφο των μουσών
ή ένα μπουκέτο μενεξέδων
στης Αιωνιότητας την ολόμαυρη ράχη

Μυκήνες περνούν χωρίς το στράτευμά τους
επί κιλλίβαντος το μεγαλείον
και οι σημαιοφόροι
με τα σχιζοφρενή τους μάτια, άδειες
σπασμένες κούκλες σε παρέλαση θανάτου

Προς Θεσσαλονικείς και Κορινθίους
ποδοπατώντας, ποδοκροτώντας όλοι πηγαίνουν
Κανείς δεν βλέπει τις φωτιές που αναγγέλλουν:

—Σκιά όνου έξω από τα τείχη
ή προς τους ανθρώπους αδελφοσύνη!

Μες στα ασφοδίλια λαοί κοιμούνται, λαοί τυφλών.

HOTEL DE LA GLORIA

Ελάτε… Δεν είναι μακριά!
Ελάτε πιο γυμνοί στο Τίποτε
με την ομορφιά
ελάτε νύμφες και νυμφίοι
από την ξεχασμένη Ταρούσα
όρθιοι σαν λεύκες, σαν αέρινες σημύδες

Τα λάγνα μάτια, τα χάδια
τα ερωτικά καλέσματα
της ηδονής τα ανεξίτηλα σημάδια
Ελάτε σ’ αυτό το ταπεινό ξενοδοχείο
έξω από τα πέτρινα τείχη

«G L O R I A, μακρινή και μόνη»
στην πρόσοψη θα γράφει

Ελάτε περήφανα τα φύλα
μισό αγόρι, μισό κορίτσι της αγάπης
κι η Φύση αν γελάσει
μην ρωτήστε την καμαριέρα
Σιωπή: Τι θα πει HOTEL Νεκρών;

Κανείς δεν θα απαντήσει
Σφιχτά αγκαλιαστείτε στο βραδινό κενό
Ελάτε πιο κοντά στο Τρυφερόν και φιληθείτε.

Ο ΕΛΑΦΟΚΥΝΗΓΟΣ

Χτύπα τα κρόταλα
Δαυίδ, χτύπα τις γκρανκάσες
και εικοσιένα αιώνες
τερατόμορφου ύπνου να ξυπνήσουν
πάλι συναθροισμένο
θα έρθει το σκοτάδι σαν το θεριό
με την σάλπιγγα της Κρίσης
και με χάχανα φριχτά θα μας δικάσει

Στόχοι είμαστε Κύριε
κι αστόχαστη η Τύχη μας περνά
Ανδρείκελα είμαστε Κύριε, κούκλες
στο διεθνές σκοπευτήριο της Τάξης

Χτύπα τα κρόταλα
Δαυίδ, χτύπα τις γκρανκάσες
κι αλύπητοι οι ήλιοι να αναγγείλουν
Το Κυνήγι της Ψυχής με Τόξο
στον κάμπο της πικρής Μαρέμμα
στους βάλτους των ανθρώπων
Δεν έχει εδώ άγιαν Όψη, θηρευτή μου

Η ζωή είναι μια αγρύπνια, Κύριε
ή ζήσ’ την ή παράτα την στις ερημιές
σαν ελαφίνα κι ο Ελαφοκυνηγός ας την σπαράξει.

FALCONERIA

Γέννεσις, Έξοδος, Λευιτικόν, Δευτερονόμιον
μόνες οι ψυχές μας στέκονται,
με το λουρί στο πόδι
Κι ολόγυρα το πέλαγος εν γαλήνη και απνοία
βλέπει τα χέρια κάθε αυγή να γνέφουν

Τί η μοίρα μας βουλήθη
πάνω στον μαυροφορεμένο βράχο;

Καθώς η ζωή αποβιβάζεται
με την τέφρα του Γερμανικού
κι ο Κόφτης ρυμουλκείτε
προς το τελευταίο αγκυροβόλιο

Μια φαλκονέρα το ανθρώπινο
αντίκρυ στον Καβομαλιά
στην Παναγιά των ρευμάτων
Αν δεν αποδώσεις τιμή και αμαρτία
τί γράφει, τί ξεγράφει ποτέ δεν θα το μάθεις

Στο λάγνο φως που βασιλεύει
εφτά οργιές περνάς
Ενθάδε κείται το κορμί που έθρεψε το πάθος.

ΣΤΟΝ ΚΑΥΚΑΣΟ ΤΟ ΦΩΣ

Ποιος θα με άκουγε αν ούρλιαζα
στο φτερούγισμα των αγγέλων;
Κανένας δεν ακούει μήτε ο Ζούκερμπεργκ
ο μέγας προσωπάρχης

Τις μέρες που φυσάει παραφροσύνη
κανένας θεός στη μάχη
κανένας ήρωας στον θρίαμβο
και κραταιός τραγουδιστής πάλι κανένας
Οι μούσες βουβές, οι χορευτές νεκροί

Ω, δεν αλλάζει ο ρυθμός
αυτού του κούφιου κόσμου
Πού πας, ψυχή μου, με τέτοια ανθρωπότητα;

Ψάξε πουλάκι σε κλαρί
βρες μιαν αγάπη δροσερή
μίλα τη γλώσσα των βουνών

Στον Καύκασο του τρελό-Χαίλντερλιν το Φως.

Ο ΙΠΠΟΤΗΣ ΚΑΙ Η ΒΙΔΑ

Όλη η περιουσία σου μια βίδα
ανάμεσα στους ραγισμένους μπουφέδες
τις χαλασμένες καρέκλες
τα σπασμένα ράφια
Την κρύβεις κάτω από το στρώμα
τη λατρεύεις, τη θαυμάζεις
κρυφά τη χαϊδεύεις και τραγουδώντας:
—Τί μεγαλεία, τί πανοπλία !

Όλη η προκοπή σου μια βίδα
κι οι φουκαράδες ποντάρουν
γοητευμένοι με το αλλόκοτο παιχνίδι
Ενθουσιάζονται οι καλεσμένοι
επευφημούν οι τζογαδόροι:
«AVE της βίδας, ξακουστέ ιππότη!».

Παίζει ο θάνατος με ματ
βιδώνει, ξεβιδώνει, κερδίζει την παρτίδα και
στέλνει τον Αντώνιο Μπλοκ στο υπέροχο κενό του.

ΣΠΑΣΜΕΝΟ ΡΕΚΒΙΕΜ

Φτερόποδη η ζωή κι εμείς λαχανιασμένοι
μέσ’ στις ρωγμές του ύπνου
Είμαστε όλοι το ξέφτισμα του μύθου
για ενός λεπτού τιμή
για ένα άφες ημίν, για λίγο τράτο

Και ο θλιμμένος άγγελος
-τι θάμβος και τι πάθος –
το επιτύμβιο στολίζει κατά κράτος

Που να σαπίζει ο Κόμμοδος
και που ο Πετρώνιος Μάξιμος;

Σε ανύπαρχτο βασίλειο
μια κεφαλή γελάει σαρδόνια, πικρά
σαν τον κομμένο ροδανθό
μέσα σε κρύσταλλο Μουράνο

Δεν είναι καιρός για Ρέκβιεμ, αδελφέ
προς τι τα τύμπανα, προς τι οι δοξασίες;

Την μέθοδο δεν μάθαμε, μήτε γαλήνη βρήκαμε
Σαν καλαμιές λυγίζουμε
σαν τα σπαρτά καιγόμαστε, ψελλίζοντας τω Αγνώστω.

PARADISO. PARADISO

Άκου τα τύμπανα της αβύσσου μυστικά
τί να σημαίνουν;
Τα όνειρα χτυπιούνται
και σκορπίζονται συντρίμμια
κι εσύ που πάσχισες να φτιάξεις επί γης
Ομορφιά
Να αντέξεις ως το τέλος φυτεύοντας
την αμυγδαλιά
που κάποτε στις επάλξεις θα ανθίσει
Να επιμένεις —αιφνιδιάζοντας το λυκόφως —
κι ακόμη μια φορά να δρέπεις
την άμπελο με όλα της τα στολίδια

Αγάπη, το ξέρω, αυτή η ζωή είναι γλυκιά

Πάει κι ό αρχάγγελος νά κόψει μήλο
κι αποκρίνεται το φύλλο

Paradiso, Paradiso
στο ώριο περιβολάκι και
στον απάνω κόσμο χαλαστής είναι ο άνθρωπος.

.

ΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ ΥΠΟ ΣΚΙΑΝ… (2017)

ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ ΕΝ ΟΠΛΟΙΣ

Δεμένο ναρκωμένο με αρπάζουν οι γιατροί
Κόβουν ράβουν οι απαίσιοι χειρουργοί

Για μέρες παραμένω αδρανής
και ξαφνικά
την έβδομη μέρα τής Δημιουργίας
χτυπάει κόκκινο
το κεφάλι μου

Τέρας εκκωφαντικό
Μάτι βομβαρδιστικό

Γκρεμίζει το Κρεμλίνο
το Βρετανικό Κοινοβούλιο
ανατινάζει το Σινικό Τείχος
το Κογκρέσο-γηροκομείο
τα Ηνωμένα Έθνη

Στέλνω στον διάβολο τους παθολόγους
Γιορτάζω μ’ ένα λουλούδι στο στόμα
Το καραντί χτυπάει και πάει τραγουδώντας:
«Allons enfants de la Patrie…»

ΥΣΤΕΡΟΦΗΜΙΑ

Χάνονται οι πόλεις, τσακίζονται
ωραίοι, έφηβοι και έθνη.
Επικηρύσσονται αθώοι,
αγνοούνται ερωτευμένα κοριτσάκια.

Όσοι απέδρασαν, είδωλα σπασμένα,
θυμούνται επίμονα
και νοσταλγούν χείλη ερυθρά,
δυο γαλανούς οφθαλμούς
μετά βλεφάρων,
τις τρυφερές παρειές νεάνιδος.

Σώμα στην αμαρτία θριαμβεύεις,
επιθυμώ να σε ξεχάσω,
μα δεν δύναμαι.

Και εσύ στόμα, γλυκύτατο,
που φίλησα χίλιες φορές,
Κάρμεν, Μαρία, Ντολόρες
με τόσον πάθος, με τόσην ηδονή

πόση άπειρη άβυσσος μάς ξεχωρίζει
ποιά γυμνή δικαιοσύνη μάς ενώνει;
Σαν Boeing 777
πετάει η σάρκα και συντρίβεται.
Τί ομοβροντίες, τί πανηγυρικοί;

Και το πνεύμα εν είδει περιστεράς
βουτάει χαμηλά τρώγοντας την Ύπαρξή του.

ΣΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ ΠΟΥ ΧΑΣΚΕΙ

Τώρα ανεμίζουν οι σημαίες των προγόνων
κι ο άγγελος με τα χρυσά στεφάνια αναγγέλλει:

«Ενθάδε κείτονται στρατιές οι ξεχασμένοι
σχιζοφρενείς, πεφωτισμένοι, αγύρτες
στους τύμβους του Κεραμικού

και στο Δημόσιο Σήμα χάσκει
τής ωραίας Ελένης το άδειο φουστάνι
κι η απαστράπτουσα Ferrari της μαντάμ Εκάλης»

Στα Ηλύσια Πεδία
τραγουδούν οι απελπισμένοι:
«Όλη δόξα, όλη χάρη.
Ίτε έθνη ηλιθίων, ίτε παίδες των αθλίων! ».

Ενθάδε κείτονται
συντρίμμια τύμπανα θριάμβου.
Γελάει ή Λήθη καλά συγκερασμένη…

— Φίλε, τις πικροδάφνες μη μαδάς, κρούε την λύρα!

ΩΡΑΙΑ ΕΠΟΧΗ ΣΤΟΝ ΠΑΓΕΤΩΝΑ

Κι όλο πέφτει χιόνι, λουλούδια
τής βυσσινιάς, σάβανα λευκά
για βασίλισσες, για παιδιά.

Άλλος παγώνει στην Κολιμά
κι άλλος φλέγεται κάτω
από τον Ήλιο του Σατανά.

Μες στις καρδούλες
δώδεκα μήνες βαρυχειμωνιά,
τα ρέστα, μικρό καλοκαιράκι.

Κι όλο πέφτει χιόνι
στους κήπους, στις αυλές,
νέα κορμιά για τούς έμπορους,
μαύρα κορμιά για τον αφέντη.

Κυρίες, κύριοι
Γδυθείτε, από το μέσα ψύχος
Κανένα ρούχο δεν σάς ζεσταίνει.

Κυλήστε ωραία έλκηθρα
στην χιονοθύελλα τής αγάπης μου.

ΤΟ ΕΒΡΑΪΚΟ ΠΑΝΤΟΠΩΛΕΙΟ

Είμαστε εμείς που αναζητάμε
την Ομορφιά στιγματισμένη.
Είμαστε εμείς που το Άγνωστο
φθονούμε και το Μάταιο μας καταδιώκει.

Είμαστε εμείς που αγοράζουμε
τους απογοητευμένους εραστές.
Είμαστε εμείς που Ακόρεστοι πάλι
σπαράζουμε το κουφάρι του επιβήτορά μας.

Είμαστε εμείς τα κουταλάκια των πληβείων,
τα πασουμάκια και τα κομποσκοίνια των αγίων.
Είμαστε εμείς οι πορσελάνες των μικροαστών,
οι φιλήσυχοι, οι σιωπηλοί, οι νοικοκυραίοι.

Είμαστε εμείς κατεψυγμένα ομοιώματα
και κούκλες βιολογικές μισοτιμής.
Είμαστε εμείς η Αδηφαγία της ζωής.
Είμαστε εμείς η μόνη σας Ελπίς τοις μετρητοίς.

Η ΚΑΡΔΙΑ ΚΥΝΗΓΑΕΙ ΕΝΤΕΛΒΑΪΣ

Πέρασε ο άνθρωπος που πουλούσε
το Αιώνιο Λουλούδι.
Κοίταξε το απέραντο πλήθος,
άνδρες, γυναίκες, παιδιά, εργάτες
υπαλλήλους, κερδοσκόπους…

Πώς την μεγάλη, την θορυβώδη
συνάθροιση να εξηγήσει
με βλέμμα ταπεινού πραγματευτή;

Ένα αγόρι φιλούσε ένα κορίτσι.
Γιατί μόνη η καρδιά δεν μπορούσε.
Γιατί έρημη η καρδιά μας κυνηγάει.

Πέρασε πάλι αυτός που διαλαλούσε:
«Έντελβάις, το Αιώνιο Λουλούδι».
Κοίταξε τις σιλουέτες των ανθρώπων.

Το κορίτσι φιλούσε τώρα το αγόρι.
Τα πάντα και τίποτα ποθούσε.
Το Έντελβάις, το Αιώνιο Λουλούδι αναζητούσε.

ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΚΟΜΑ ΛΙΓΗ ΑΝΟΙΞΗ

            [ Μοτινο]

Υπάρχει ακόμα λίγη ’Άνοιξη
Ελάτε να αλλάξουμε
δακτυλίδια γάμου
Να νυμφευτούμε τα όνειρά μας

Τώρα που στήνονται κρεμάλες
Και τραγουδούν οι δήμιοι
τον γερμανικό ποιμενικό τους

Υπάρχει ακόμα λίγη Αγάπη
Να βάλουμε τους νεκρούς στο τραπέζι
Να στρώσουμε στον ξένο το κρεβάτι

Fraulein, υπάρχει ακόμα λίγη Άνοιξη

Ελάτε να αλλάξουμε
δακτυλίδια γάμου
Να νυμφευτούμε τα όνειρά μας

Να πιούμε το κρασί τού Ρήνου
Να ελευθερώσουμε τα μαύρα δάση
Υπάρχει ακόμα και η αθώα Παουλίνε
Χορεύει με τον αναπτήρα της πάνω στην νάρκη.

,
ΣΚΟΠΕΥΣΑΤΕ ΣΤΟΝ ΚΡΟΤΑΦΟ

Σκοπεύσατε στον κρόταφο
την μοναχική αγριόπαπια,
έναν ασημένιο γλάρο,
την μάινα, θλιμμένη κορασίδα Αλβιώνος.
Σκοπεύσατε με σώας τας φρένας
τον περιπλανώμενο ’Ιουδαίο,
πατήρ, υιό και Άγιο Πνεύμα
ή εκπυρσοκροτείτε στον αέρα
να αστράφτει των ουρανών η Πλατυτέρα.

Σκοπεύσατε την δίψα, την πείνα,
την μανία τού όντος
και αγαπάτε αλλήλους
Λίβιους, Οράτιους, Καταλίνες
για την τιμή των οπλών

Σκοπεύσατε το Κύκνειο άσμα
και μη σάς μέλλει,
μετανοώντας επιστρέφει.
Κυριλλικά σάς γνέφει: «ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ !».

Στο γκέτο των σούπερ Χριστιανών στοιχηθείτε
κι ας λιποταχτεί η φύσις…

Σκοπεύσατε με πάθος καθώς ψυχορραγείτε.
Αυτό το ωραίο ρεβόλβερ είναι δικό σας
δεν μπορεί κανείς να σάς το πάρει.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Στο Χριστινιώ

Στεφάνια πέφτουν στο κενό,
έρημα μοναχά κορμιά
χάνονται σέ άλλον πειρασμό.

Στο άγνωστο γίνεται χορός,
δρέποντας, δρέποντας άνθη.

Περνούνε, φεύγουν
τα χρόνια τής επαγγελίας
τα τριαντάφυλλα τής άμμου
τα έργα τής παρανομίας.

Σβήνουν τα νιάτα,
η μαυρομάτα Μισιρλού
κι ή τρομερή ιαχή
καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή

σε άβυσσο πέφτει από βυθό…
Ιδού στάδιον δόξης λαμπρόν
στο δημοπρατήριο τής χλωροφύλλης.

Τί μένει εδώ, τί πάει σε άλλον ουρανό
δρέποντας, δρέποντας άνθη;
Βέβηλα τα ιδανικά
συντροφιά με το έφ’ ώ ετάχθη.

Κάθε μέρα μια έκτακτη πολιορκία.

ενός λεπτού του «ανακωχή» λέξις τετριμμένη.
Η ύλη ολολύζει ή καγχάζει;

Ορμάει το Αδιέξοδον κι υπέροχα μας σφάζει.

.

41ος ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΣ (2012)

ΝΕΟΙ ΕΜΠΡΗΣΤΕΣ

Όλα με δόσεις, διαλαλούν οι κεραμείς,
κούπες, γαβάθες, βάζα…
Αγόρασα, μονολογεί, δεν απέμεινε δραχμή.
Η κάμινος ας γκρεμιστεί!

Νέοι εμπρηστές επικροτούν, καταδικάζουν:
—Το πρόσωπο να πυρολυθεί

Να μαυρίσουν οι σιαγόνες, οι αυχένες να ψηθούν,
την αξία τους να πιάσουν τα ζυγωματικά
όταν θα πουληθούν στην αγορά, στους δρόμους,
κέρδη να φέρουν, τάλιρα μεταλλικά.

—Αν με ανταμείψετε θα τραγουδήσω, κεραμείς.
Φέρτε τον Σύντριβα, τον Άσβεστο, τον Κεραυνό,
τον Προμηθέα Άγρυπνο, τον Χαλαστή
να σπάσουν, να τσακίσουν, ν’ αφανίσουν.
Ο ηγεμόνας Άνθρακας καίγεται, χορεύει.

ΤΟ ΜΑΓΙΚΟ ΔΕΡΜΑ

Οι ερωτευμένοι αγαπούν το δέρμα τους: το χαϊδεύουν,
το φιλούν, στο στήθος τους το σφίγγουν,
αμβροσία και νέκταρ το ταΐζουν, το τυλίγουν
σε κόκκινα πανιά, το νανουρίζουν. Γυμνοί το κρεμούν
στον τοίχο εικόνισμα το προσκυνούν, λιβανίζουν.
Σε ώρες μοναξιάς το βασανίζουν:

Διάφανο δέρμα τρυφερό ξοδεύουν
Χάδια που αγόρασαν με χρήματα και χάθηκαν
Φιλιά που δόθηκαν επί πιστώσει και αναστήθηκαν!

ΤΟ ΘΗΡΙΟΤΡΟΦΕΙΟ

Στο θηριοτροφείο παρακολουθώ τα παιδιά,
απαγγέλλουν: «Έχω βόλους, έχω σχολείο, έχω Μαριάννα».

Παίζουν με φάρμακα, κηλεπιδέσμους, ζώνες, καλλυντικά,
τρώνε τα ειρηνικά έντομα, πίνουνε μαύρα χάπια,
πάνε στον απόπατο με τον Αρθούρο Ρεμπώ.

Τα παιδιά είναι ζώα και τ’ αγαπώ…
Σπάνε τους βόλους. Γκρεμίζουν το σχολείο.
Σπαράζουν τη Μαριάννα.

ONE MAN CIRCUS

Στο κατώφλι του σπιτιού του έγραψε: «άπατρις»,
σημείωσε ένα ερωτηματικό πάνω στο κούτελό του
και πρόσθεσε άλλη μία λέξη στον τοίχο: «άνεμος».

—Να το αληθινό τσίρκο, είπε ο αθώος σαλτιμπάγκος
δείχνοντας τον κόσμο που χειροκροτούσε στον εξώστη,
στη ζωή ο καθένας φτιάχνει το δικό του Μοναχικό Τσίρκο

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΝΕΥΡΟΣΠΑΣΤΟ

Πηγαίνει στο σκοπευτήριο
συνοδευόμενος από την καμαριέρα του.
Στήνει μια κούκλα, λέει στον Βελζεβούλ:

—Είσαι ο πάνθηρ με σπιρούνια,
ο ληστής με ρεντιγκότα, το τρομερό νευρόσπαστο!

Βγάζει τα νύχια, χαιρετά τον Έπαρχο των υποδημάτων.
Κατόπιν υποκλίνεται, φιλώντας
τις ζαρτιέρες της συντρόφου του:

—Άγγελέ μου, σ’ ευχαριστώ για την ηδονή. Απόψε
δεν θα κοιμηθώ, θα περιμένω τον ξυπόλητο πίθηκο.

Τα σιδερένια τακούνια τρελάθηκαν, καρφώνονται στα πόδια.

Ο ΚΑΣΠΑΡ ΧΑΟΥΖΕΡ ΣΤΟΝ ΕΡΗΜΟ ΚΗΠΟ

Χρόνια σακάτικα εμφανίστηκε
στὸν παραδεισένιο κόσμο
ο Κάσπαρ Χάουζερ, έκθετος και τρελός.

Η γη χωρίς Εδὲμ
μόνο καμιά σιδερένια καμηλοπάρδαλη,
σαύρες καρδινάλιοι, δηλητηριαστὲς φυτών,
ανεμώνες σπασμένες κι ο πύρινος
ουρανός άγιος κηπουρός.

Εις τον ύπνο του σκαλίζει, παλεύει, τραυλίζει:
Μικρέ μου, Κάσπαρ Χάουζερ, μπαξές
χωρίς λουλούδια δεν γίνεται,
πάρε το καλαθάκι σου και περιπάτει!

ΤΟ ΜΩΡΟ ΠΟΤΕΜΚΙΝ

—Να κατεβείς ή να ανέβεις; οι κομισάριοι ρωτούν,
χειροκροτούν, παρασημοφορούν τους κερδισμένους,
όσους ξεγέλασαν οι Λευκοί
κι όσους ξεχώρισαν οι Κόκκινοι.

Ο Ἰακώβ παλεύει με τον Άγγελο.
Τις σκάλες ανεβαίνει, πυροβολεί,
ρίχνει στο κόκκινο, χτυπάει το λευκό.
—Το μωρό, το μωρό! κραυγάζει η παραμάνα Οδησσός.
Ξεσκίζει με τα νύχια το βυζί της.

Ο εξωφρενικός πλωτάρχης κλέβει το θωρηκτό.
Το πληγωμένο υποβρύχιο
φεύγει-κυλάει τρίζοντας ανάποδα.
Περνάει η Αυτού Μεγαλειότης το Μωρό.

ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ

Κορίτσια, φιλενάδες, εγγονές, μανεκέν
ψάχνουν, μυρίζουν, ψηλαφίζουν τη λάσπη
με τα δόντια δοκιμάζουν το χαλίκι.

—Τρία κομμάτια σαπούνι αρωματικό, μία βέρα,
ένα σφράγισμα χρυσό, πόσο έμπορα ζητάς;
—Δεν πουλάω, δεν χαρίζω με λεφτά!

Τί κοστίζουν οι τρυφερές ψυχές στον πάγκο;
Πόσο πιστώνετε τις μαργαρίτες στην αγορά;
Μία λίβρα κρέας, δύο ουγγιές χρυσάφι;

—Αργυραμοιβοί, τί δίνετε;
—Κοράλλια με ασημένιες ραφές, το γαλάζιο φιλί,
πέρλα λευκή, την ουλή!

Σάϋλοκ τραπεζίτη, μπάσταρδε Γερμανέ, Καίσαρα πωλητή
δικό σου το εμπόρευμα — δική μας η τιμή:
μαχαίρια Αλεξανδρινά κι άγια Κωνσταντινάτα!

ΤΟ ΕΝΑΤΟ ΚΥΜΑ

Ωραία καράβια λικνίζονται σέ μακρινό ωκεανό.
Ανάβουνε σινιάλα κόκκινα, πράσινα, πορτοκαλιά.
Τυχοδιώκτες, άποικοι, τα φώτα βλέπουν
που ολοένα πλησιάζουν, φορώντας
σωσίβια να φύγουν παλεύουν, να σωθούν. Το κύμα
τραβάει ξίφος τρεις, πέντε, επτά.
Το κήτος είδε κι έφριξε, η γοργόνα εστράφη προς τα πίσω…

Ωραία καράβια στέλνουν σήματα πράσινα, κίτρινα, μαβιά,
ή ασημένια Λαίλαπα, ο πειρατής του Εμπορίου,
η μαύρη Κιβωτός τής ’Ορλεάνης.
Το Ένατο κύμα ορμά λευκό στεφανωμένο.

Παρείσακτοι, χρυσοθήρες, αγγελιαφόροι, έμποροι των επτά εθνών,
οι κυνηγοί τής δόξας φτάνουν στη Μυστηριώδη νήσο.
Από τα πλεούμενα βγαίνουν παλληκάρια
βροντώντας τα κουπιά τους, κτυπάνε το αχόρταγο θεριό,
τον τίγρη τού πελάγους.

Γυμνά κορμιά σκιρτούν στον λαμπερό αφρό:
—Αχ πόσο σε μισώ, τρελή, πόσο σε λατρεύω,
θάλασσα πικροθάλασσα αγάπη νικηφόρα.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΟΥ ΠΛΗΘΟΥΣ

Κόσμος πηγαινοέρχεται. Άλλοι επιστρέφουν.
Οι ξεχασμένοι ετοιμάζονται να ταξιδέψουν.
Περιπλανιέται ο άνθρωπος του πλήθους
του Edgar Allan Poe, κάνοντας πότε-πότε
τράκα ένα τσιγαράκι.

Οι άστοί —πεντάρα τσακιστή δεν δίνουν—
απολαμβάνουν βολεμένοι ψάρια καπνιστά
και τα χρυσά αυγά τους.

Ξένος κόσμος αφιλόξενος, ο μέγας Λήθαργος.

CABARET «ΜΙΣ ΥΦΗΛΙΟΣ»

Άκουσε τούς μουσικούς να παίζουν, έκαναν πρόβα:
«Μην ερωτευτείτε κοσμικές, τρελές, γαλάζιες οπτασίες,
μην κινήσετε μονάχος σέ πόλεμο εναντίον λεγεώνων,
μην παλεύετε με ανεμόπτερα…».

Οι συνοδοί φώναζαν, ούρλιαζαν, σφύριζαν…
τα βαμμένα χείλη τους ψέλλιζαν λόγια ανώφελα,
μάταιες παραινέσεις: «Σηκώστε τον ποδόγυρο, Κυρίες!».
Ο ιμπρεσάριος κτυπάει τα τύμπανα:
«Καμπαρέ μόνο γιρλάντες κι αστραγάλους!».

Στο παλκοσένικο η Αρτίστα θωπεύει, απειλεί, ερεθίζει:
«Πόσα γκρέμισε τείχη! Πόσες άλωσε πόλεις;
Μις Υφήλιος, ερωμένη βασιλέων!».

Όταν τελειώσουν οι ηδονές και σβήσουνε οι πόθοι, η αμοιβή
κρεμιέται στο καρφί, σημειωμένα: Αριθμός, Ημερομηνία, Τιμή:
«Δύο κίβδηλα νομίσματα. Ατιμασμένο τ’ όνομά Της…».
Στον τρύπιο ουρανό γελάει η χρυσόμαλλη Απιστία.

Πελάτες χορεύουν, τραγουδούν, γλεντούν και ξεφαντώνουν,
κι άλλοι αναστενάζουν, δεν τρώνε, δεν πίνουν, μαραζώνουν…
Στο Καμπαρέ «Μις Υφήλιος», καταραμένη εποχή:
«Ελπίζετε οι δυστυχείς — Προσεύχεσθε οι ευτυχείς!».

.

ΚΟΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ (2007)

ΠΑΡΤΙΤΟΥΡΑ ΡΑΧΜΑΝΙΝΩΦ

– Περιμένετε καιρό;
– Χρόνια!
– Βάζω στοίχημα ότι σας λένε Ζωή.
– Χάσατε. Το όνομά μου είναι Φυλακή.
– Και τι σπουδάζετε;
– Συγχώρεση!

Μουσική και μουσικός αγκαλιάζονται.
Της ζητάει να τον σπλαχνιστεί.

ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ

Πήρα το ψαλίδι. Έκοψα τον λαιμό του πουλιού.
Άνοιξε το ράμφος. Προσπαθεί να ξεφύγει.
Το κρατώ σφιχτά. Εξέπνευσε.

Σκουπίζω το ψαλίδι. Πλένω τα χέρια.
Μετέφερα την καρδερίνα στον κήπο.
Την παραχώνω κάτω απ’ τη μηλιά.
Δεν θα τη βρουν ποτέ!

Κάθε μέρα τρώω από το δέντρο
καρπό τρυφερό απαγορευμένο.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΒΟΫΤΣΕΚ

Το φεγγάρι σάπιο ξύλο.
Μαραμένο ηλιοτρόπιο ο ήλιος.
Μικρές χρυσές μύγες αστέρια.
Η γη τσακισμένο καράβι.
Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες.

Στρατιώτης Φριδερίκος Ιωάννης
Φραγκίσκος Βόυτσεκ. Τυφεκιοφόρος.
Πυροβολεί τον γαλαξία!

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ

Ο ελεγκτής τον επισκεπτόταν. Τον βασάνιζε.
Βρίσκει τον tsadik.
«Δάσκαλε, ο ελεγκτής
δηλητηριάζει τη ζωή μου.
Παρακάλεσε για μένα τον Θεό».

«Ύπαγε εν ειρήνη», απάντησε ο tsadik.
«Ό,τι πληρώνεται με τη ζωή ποτέ
δεν είναι ακριβό. Ο βασανιστής
θα ησυχάσει».

Στο κατώφλι του ναού βρήκε
τον ελεγκτή του σταυρωμένο.

ΤΑ ΕΠΤΑ ΘΑΝΑΣΙΜΑ ΑΜΑΡΤΗΜΑΤΑ

Στο όνειρό του αντίκρισε τον Σοπενχάουερ.
-Πρόσεξε, του φώναξε,
με κυνηγούν επτά αντιπρόσωποι των νόμων.
Κραδαίνουν αόρατα ραβδιά.

-Ησύχασε, τον παρότρυνε εκείνος,
όλοι έχουμε ανάγκη
τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα.

ΤΟ ΜΕΣΟ ΤΟΥ ΥΨΟΥΣ

«Σώπασε θεατρίνε», είπε ο Ραββίνος,
«θα σε βοηθήσω όπως
το θυμιατό βοηθάει τον πεθαμένο».

Στη συναγωγή βρίσκει τον διάβολο.
Ήρθαν πρόσωπο με πρόσωπο.

«Κουράστηκα, Ραββί, πάει καιρός
που δεν ζητάω τίποτε από τον ουρανό.
Κι όμως τα χέρια μου μένουν ακόμα
υψωμένα».

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΕΠΙΘΥΜΙΑΣ
(το παν και το τίποτα)

Καθίσαμε σε περίοπτες θέσεις στη λέσχη
«Η αναζήτηση». Ο πρεσβύτερος τοποθέτησε
σε παράταξη τα πούλια.
Ο εμψυχωτής τα μοίρασε στους παίκτες.
Ένας συνδαιτυμόνας μετράει…

Κοντά στους θαμώνες που ρίχνουν τα ζάρια
κάθεται η Επιθυμία.

Την ρωτώ τι θα μπορούσε να κερδίσει κανείς
στο παιχνίδι. Απάντησε:
«Τίποτα».
Κι όταν την ρώτησα αν θα μπορούσε
να χάσει κάτι, αποκρίθηκε:
«Το Παν».

ΕΞΙΛΕΩΣΗ

(παρωδία)

Η γυναίκα γεννάει ένα αυγό.
Οι μαιευτήρες το τοποθετούν σε θερμοκοιτίδα.
Παροτρύνουν τη μητέρα να καθίσει πάνω του.
Ερωτεύεται το αυγό.
Του δίνει όνομα. Το ταϊζει. Το στολίζει.
Μένει απαράλλαχτο.
Δεν έχει μέλη για να κινηθεί.
Ούτε φωνή για να κλάψει.

Η γυναίκα απ’ τη στενοχώρια της καίγεται
στον πυρετό. Τέλος αποθνήσκει.

Στην κηδεία το αυγό τρέχει γύρω
από το φέρετρό της. Ευτυχισμένο.
Άδειο!

Η ΣΥΜΒΙΩΣΗ

Τα χρυσά σου μαλλιά Μαργαρίτα
τα σταχτιά σου μαλλιά Σουλαμίτ
PAUL CELAN

Επιστρέφω στο σκοτεινό σπίτι.
Με υποδέχονται στον προθάλαμο.
Η Μαργαρίτα και η Σουλαμίτ.
Κρατάνε μαχαίρια. Ορμάνε.
Νιώθω τα κτυπήματα.
Παραδίδομαι.

Αγαπιόμαστε. Κοιμούνται. Ξυπνάνε.
Πίνουμε το μαύρο γάλα της αυγής…

.

ΠΕΔΙΟΝ ΡΙΨΕΩΝ (2001)

ΘΑΥΜΑ ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ

Τρελή νύχτα στον ρημαγμένο κήπο
νύχτα γερασμένη με την ουρά
στο στόμα πληγωμένη
με το χρυσό εξάγωνο
τον σκοτεινό σταυρό

Οι ζωντανοί ρίχνουν από το βάθρο
το ματωμένο σώμα σου
Άρχοντες μετρονόμοι αυτόχειρες του ανέμου
διώχνουν τον φύλακα από τον τύμβο
κρύβουν τον ίσκιο στο πύρινο λουλούδι

Οι πονεμένοι του ήλιου
του φεγγαριού τ΄ αγρίμια
έμποροι και ήρωες ζητιανεύουν
στο έρημο περιβόλι
παραμύθια

ΟΙ ΠΑΓΙΔΕΥΜΕΝΟΙ

Στον Έ. Χ. Γονατά

Το ρολόι χτύπησε δώδεκα και μισή.
Γδύθηκαν. Έσβησαν το φως.
«Είμαι κουρασμένος», είπε.
«Όλοι είμαστε κουρασμένοι», απάντησε εκείνη.
Πλάγιασαν στο κρεβάτι.

Την άκουσε που σηκώθηκε.
Βηματίζει στον προθάλαμο.
Επιστρέφει κρατώντας τον χάρτινο ανεμόμυλο.
«Καληνύχτα, Φιλονεικία», ψιθύρισε.

ΤΟ ΦΡΕΑΡ ΤΗΣ ΒΑΒΕΛ

Η εξομολόγηση ήταν το μέγα μαρτύριο.
Κόβει τον ομφάλιο λώρο με τους ζωντανούς.
Τα μάτια άσπρα λάμπουνε γύρω.
Τα φάσματα από το βάθος του φρέατος
αφουγκράζονται τη φωνή το βασιλιά Αϊδωνέα:

-Είναι κανείς εδώ ευχαριστημένος;
Κανένας δεν μίλησε.
-Είναι κάποιος που ήρθε με τη θέλησή του;
Σιωπή.
-Είναι κανείς που ήρθε χωρίς τη θέλησή του;
Πάλι σιωπή.
-Είναι κάποιος εδώ που δέχεται για δικό του
το όνομα Νέκυς;
Καμιά απάντηση.

ΤΟ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΟ

Στον Γιώργο Γώτη

Μέρες ατίμαζε ο Αντίγονος ο Μονόφθαλμος
το άψυχο σώμα του παλιού συναγωνιστή.
Όταν εκείνο άρχισε να σαπίζει, το άφησε
άταφο. Και εγκατέλειψε την Πισιδία.
Οι νέοι αλλοεθνείς φίλοι του Αλκέτα
περιμάζεψαν το κακοποιημένο πτώμα.
Το έπλυναν, το στόλισαν, το έψαλλαν.
Λαμπρά εκήδευσαν τον θωρακοφόρο ιππέα.

Και οι βάρβαροι έχουν αισθήματα.

Ο ΜΑΡΜΑΡΩΜΕΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ

Ο Αγαμέμνων ολομόναχος περιφέρεται
στις χορταριασμένες Μυκήνες.
Τα λιοντάρια του θρόνου σήκωναν αργά
το κεφάλι τους από το κατασπαραγμένο θήραμα.
Τον κοιτάζουν. «Φύγετε!», προστάζει.
Δεν έφυγαν. Τράβηξε
από κάτω μια καρτ-ποστάλ:
Οι λέοντες κρατούν στα δόντια τους την πορφύρα.
«Έρχονται και φεύγουν στο θυσιαστήριο
όποτε τους αρέσει», ψελλίζει.
Και ρίχνεται στα πόδια της Μέδουσας.
«Αντίο Σασά», τον περιγελάει, «Βασιλέα
των Βασιλέων. Δεν θα ξεχάσεις!».

Στο βουβό παλάτι οι πέτρες
τον κατάπιαν ζωντανό.

.

Ο ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΗΡΞΕ (1995)

ΧΑΡΤΟΠΑΙΧΤΙΚΗ ΛΕΣΧΗ

Άγγελοι δίχως χέρια
χαρτοπαίζουν

βαλές κουρέλι
ντάμα φλόγα
ρήγας φεγγαράκι

κρύα νύχτα

και το χρυσάφι
κάρβουνο

ποντάρει στον χαμένο.

ΤΟ ΠΑΡΑΜΥΘΙ

στη Χριστίνα

Στο μονοπάτι μια ιτιά
κάτω από την ιτιά μια χαραμάδα
στη χαραμάδα μια αράχνη
μες στην αράχνη ο θάνατος του βασιλέως

φωνή παιδιού

έρχεται ο βασιλιάς
στην τρυφερή άνοιξη
άγριο παγώνι

φωνή υπηρέτη

ήρθε ο βασιλιά
πουλί στη μια ζωή
τίγρης στην επομένη

φωνή του ανέμου

έφυγε ο βασιλιάς
χολή και όξος

καταραμένα μοιρολόγια

έξω σκυλί έξω ληστή
έξω και άρχοντά μου.

Ο ΙΛΙΓΓΟΣ

Εκεί που η αγάπη φτάνει
με τον λαιμό σφαγμένο
τρέχοντας ματώνοντας τις ερωμένες
τα μάτια χάνεις
η φωνή σου σβήνει
στην κορυφή της σκάλας πέφτεις
μένει το σώμα σου μονάχο

Λαύρα Βαϊτσα, Αγγέλα
αγαπημένες μαρμαρωμένες
άδικα υπάκουσα την ασημένια τρέλα

κι ο έρωτας αρρώστησε
ο ουρανός σκοτείνιασε
η αγάπη έδωσε τόσα φιλιά
όσα μαχαίρια.

Η ΟΜΟΛΟΓΙΑ

Μικροί κατάμαυροι σταυροί
να κάρφωνε ο καθένας
τον ληστή του

εκεί που η ρομφαία
μετράει τα τομάρια

στο βάραθρο
με τα λευκάνθεμα

χτυπάει το ταμπούρλο
τα κουδουνάκια του θανάτου

τρία χρυσά για την ψυχή
ένα για κάθε μισθωτή
και σταυρωμένο

τότε που είχαμε σώμα και αίμα
βρώμικο κρέας
κόκκινα κρίνα λυτρωμένα
άγρια μάτια πληγωμένα

σημαιοφόροι με κομμένα χέρια.

ΟΙ ΕΞΑΓΟΡΑΣΜΕΝΟΙ

Τελευταία παρτίδα
εννιά λεπροί

μαύρο αγκίστρι
του ψαρά το δίχτυ

αγάπησε ο πορφυρός
φονιάς

χαμένη στάχτη
εννιά διωγμοί

αίμα στολίδι
του προδότη.

Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ

Συναντώ μια άγια γυναίκα
φωτεινή ήσυχη σαν θερισμένη.

Ποιος είναι ο στασιαστής
με ρωτάει. Τι στασιάζεις;

Εγώ λέω δεν στασιάζω. Μονάχα
θλίβομαι τους θερισμένους.

ΛΑΒΩΜΕΝΗ ΚΟΙΜΩΜΕΝΗ

Παίρνει ο σατανάς έναν πάσσαλο τον καρφώνει
στη γη. Μου λέγει. Βάλε πάνω την κίσσα σου.
Την έβαλα. Τώρα σύρε να φέρεις το τουφέκι σου.
Το έφερα. Γέμισέ το. Το γέμισα. Σημάδεψε. Ρίξε.

Τη στιγμή που ήμουνα έτοιμος να ρίξω.
Ορθώνεται μπροστά μου μια παιδούλα.
Τραυλίζοντας. Βλάμη. Τι καλή μου αποκρίνομαι.
Είναι η ερημιά βλάμη μου.

Κι έστησε ένα μοιρολόγι. Ο Θεός να με κολάσει.
Ω νιάτα μου. Ω αγνότητά μου.
Φούρκα δίχως γιορτινά.
Γάμε δίχως καλεσμένους.
Παράφρονα κυνηγέ αλύτρωτης τρυγόνας.

.

ΖΩΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ (1989)

ΓΗΤΕΥΤΗΣ ΟΝΕΙΡΩΝ

Έχει άβυσσο κι έχει στάχτη
στην άβυσσο.
Ο χειριστής με αόρατη στεφάνη
οδηγεί τον μετρ.
Βλέπει μανιακούς σε μια γυάλινη σέρα.
Τον σκύλο στο σπίτι της χειρομάντισσας.
Εφτά θλίψεις με δορές
και δωρητές.
Πάνω σε μια χλωμή
καρδερίνα.
Και πάσαν
πονηρή επιθυμία
τρυγόνα φλεγόμενη.

ΛΗΘΗ ΚΑΙ ΜΝΕΙΑ

Ο μοναχικός αποδέχεται τον μοναχικό.
Το καπέλο τον καπελά.
Πτώματα σκοντάφτουν σε μαργαρίτες.
Τα θηλαστικά παγιδεύονται
την άνοιξη.

Ο ΠΡΟΔΟΜΕΝΟΣ

Αναμένοντας διορισμό εραστή
παρά το χαμηλό του εισόδημα
αγοράζει περούκες,
οδοντοστοιχία, ομπρέλα.
Μετά από τόσους σιναπισμούς
αφαιμάξεις, βρωμιούχα
ο σάρακας τον θυμάται
κι ευλογεί.

ΩΡΑ ΜΗΔΕΝ

Ο κύριος επιούσιος πετάει το μαύρο
γάντι του.
Έρχεται λασπωμένος
κρατώντας τα φτερά του.
Σαν φάντασμα
στο πέρασμα των σπουργιτιών.

ΨΑΛΜΟΣ ΧΙΙΙ

Σκάβανε
Άγιες μέρες, άγιες νύχτες

Έσκαβε ο σαράφης, ο αυλικός
ο θηριοδαμαστής

ανέβαινε η τέφρα
σκάβανε τα μάτια

με σάρκα και οστά
οι σκύλοι των τυμβωρύχων
εν τη απουσία Σου.

BLOW OUT

Κομμάτια σάπιου χόρτου ανεβαίνουν
στον ουρανό.

Νυχτερινές λάμψεις ερεθίζουν
τους ζηλωτές.

Η μικρή πόρνη φέρνει τούμπες
στο μπλε του κοβαλτίου.

ΨΙΘΥΡΟΣ ΚΑΙ ΕΞΑΡΣΗ

Βιολέτες πνίγονται στη στάχτη.

Τεράστιοι καπνοί από σονέτα και πρελούδια
κόβουν τον πάγο σαν διαμάντια.

Μαύρα κερκέλια έρχονται και φεύγουν.

Σαν τραπουλόχαρτα σε χέρια λεπρού.

ΑΤΕΛΕΙΩΤΟΣ ΧΟΡΟΣ

Τις τελευταίες ημέρες της Πομπηίας
σʼ ένα φουτουριστικό καμπαρέ

χορεύεις τέσσερα επεισόδια
απ΄ τις κακές πράξεις του Σατανά
μόνη στο χλωμό φεγγάρι.

Χορεύεις στη λέσχη των εκκεντρικών
μικρή αλεπού Σαλώμη

ζητώντας πάλι το κεφάλι του Ιωάννη Βαπτιστή.

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

ΤΙ ΑΙΩΝΑ ΚΑΝΕΙ ΕΞΩ;

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΖΙΑΣ: Η ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ ΠΟΥ ΣΥΝΟΜΙΛΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ

patratora.news/giorgos-kozias

Στο τοπίο της σύγχρονης ελληνικής ποίησης, ο Γιώργος Κοζίας ξεχωρίζει ως μια φωνή βαθιά στοχαστική, πολιτική και ταυτόχρονα λυρική. Με καταγωγή από την Πάτρα και μια πολυετή διαδρομή στον χώρο του Τύπου, των τεχνών και του πολιτισμού, ο ποιητής επιστρέφει με τη νέα του ποιητική συλλογή «Τι αιώνα κάνει έξω;» (Εκδόσεις Περισπωμένη, 2025). Μέσα από το αφιέρωμα της ιστοσελίδας Ποιητικοί Διάλογοι, το οποίο επιμελήθηκε ο Ανδρέας Καρακόκκινος, ξεδιπλώνεται το πολυσύνθετο έργο ενός δημιουργού που καταγράφει την αγωνία της εποχής του.

Μια διαδρομή γεμάτη σταθμούς και μελοποιήσεις

Ο Γιώργος Κοζίας σπούδασε Βιβλιοθηκονομία και Ευρωπαϊκό Πολιτισμό, ενώ έκανε την πρώτη του εμφάνιση στα γράμματα το 1983 μέσα από τα έγκριτα περιοδικά Το Δέντρο και Ευθύνη. Έκτοτε, έχει χαρίσει στο αναγνωστικό κοινό σειρά σημαντικών ποιητικών συλλογών, όπως ο Ζωολογικός κήπος (1989), ο 41ος Παράλληλος (2012), το Πολεμώντας υπό σκιάν… Ελεγεία και σάτιρες (2017) και ο Εξάγγελος (2021).

Το έργο του, το οποίο έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, ιταλικά, πολωνικά, αραβικά), διακρίνεται για τη βαθιά του συνάφεια με τη μουσική. Ποιήματά του έχουν παρουσιαστεί στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών και στο Διεθνές Φεστιβάλ Πάτρας, ενώ ο σπουδαίος συνθέτης Θάνος Μικρούτσικος μελοποίησε στίχους του σε εμβληματικές εκδόσεις (όπως το Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες).

«Τι αιώνα κάνει έξω;» – Οι νέοι στίχοι

Στη νέα του συλλογή, ο Κοζίας αναμετριέται με τη σύγχρονη ψηφιακή εποχή, τη μνήμη και τη φθορά. Στο ποιητικό δείγμα που παρουσιάζεται στον ιστότοπο, ξεχωρίζουν συνθέσεις όπως:

«ΒΑΑΛ ή Ο ΜΙΚΡΟΣ ΘΕΟΣ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ»: Μια διχασμένη, νοσταλγική εξομολόγηση που συνομιλεί με τους αγώνες και τις χαμένες επαναστάσεις της ιστορίας.
«ΤΩΝ ΠΑΛΑΙΩΝ ΠΟΛΕΩΝ Η ΟΡΓΗ»: Με προμετωπίδα μια ρήση του Μάνου Χατζιδάκι για τη Θεσσαλονίκη του ’45, ο ποιητής στηλιτεύει την υποταγή και την απάθεια του σύγχρονου κόσμου.
«ΣΚΗΝΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΛΩΝΙΟ»: Αφιερωμένο στη μνήμη του Θάνου Μικρούτσικου, ένα σκοτεινό και επιβλητικό ποίημα για τον θάνατο και την ιστορική μοίρα.
«ΒΑΡΚΑΡΟΛΑ»: Ένα σχεδίασμα για τον εγκλωβισμό, την υπαρξιακή αγωνία και τη ματαιότητα των ελπίδων.

Η διαχρονική επικαιρότητα του ποιητικού λόγου

Η ποίηση του Γιώργου Κοζία δεν εφησυχάζει. Σε έναν κόσμο που αλλάζει με ραγδαίους ρυθμούς, οι στίχοι του λειτουργούν ως καθρέφτης και ταυτόχρονα ως καμπάνα αφύπνισης. Όπως αναδεικνύεται μέσα από το αφιέρωμα στους Ποιητικούς Διαλόγους, ο ποιητής συνεχίζει να θέτει το διαρκές, αγωνιώδες ερώτημα: «Τι αιώνα κάνει έξω;» — θυμίζοντάς μας πως η ομορφιά και η αλήθεια παραμένουν τα μόνα καταφύγια απέναντι στη λήθη.

ΤΖΙΝΑ ΚΑΡΒΟΥΝΑΚΗ

https://booksitting.gr 22/07/2026

Για την ποιητική συλλογή του Γιώργου Κοζία

Υπάρχουν τίτλοι βιβλίων που περιγράφουν το περιεχόμενό τους και άλλοι που σε σταματούν πριν ακόμη ανοίξεις την πρώτη σελίδα. Το Τι αιώνα κάνει έξω; του Γιώργου Κοζία ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Γιατί τον καιρό τον κοιτάζουμε από το παράθυρο. Βλέπουμε τον ουρανό, τα σύννεφα, τον ήλιο και αποφασίζουμε. Τον αιώνα όμως; Πώς μετριέται η θερμοκρασία μιας εποχής και ποια είναι τα σημάδια που προειδοποιούν για τις καταιγίδες της;

Ο Γιώργος Κοζίας στη νέα του ποιητική συλλογή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Περισπωμένη, κοιτάζει προς τα έξω. Και αυτό που βλέπει δεν είναι καθόλου καθησυχαστικό.

Ο αιώνας του είναι γερασμένος, βίαιος, γεμάτος νεκρούς και διαψεύσεις. Ένας κόσμος όπου η Ιστορία δεν βρίσκεται πίσω μας αλλά εξακολουθεί να περπατά ανάμεσα στους ζωντανούς.

Στον «Ερημόκαμπο» γράφει:

Κακορίζικε άνθρωπε
Σε εποχή γερασμένη
Τυφλός λαός, τυφλός σαν νυχτερίδα
Χαύνωση ουρλιάζει, με χαύνωση κοιμάται
και ξημερώνει σκουντουφλώντας
ανίδεος και ακαμάτης.

Η «εποχή γερασμένη» είναι μια φράση που κράτησα. Γιατί δεν γερνά μόνο ο άνθρωπος. Γερνούν οι εποχές, κουράζονται οι ιδέες, φθείρονται οι λέξεις, αδειάζουν τα σύμβολα. Και ο άνθρωπος ξημερώνει «σκουντουφλώντας». Ανίδεος ίσως όχι επειδή δεν γνωρίζει, αλλά επειδή γύρω του συμβαίνουν πια τόσα πολλά, τόσο γρήγορα, που δυσκολεύεται να καταλάβει πού ακριβώς βρίσκεται.

Η ποίηση του Κοζία δεν κλείνεται στο προσωπικό δωμάτιο. Το βλέμμα της ταξιδεύει διαρκώς. Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Βηρυτό, Δαμασκό, Οδησσό, Πράγα, Λένινγκραντ. Οι πόλεις περνούν από τους στίχους του φορτωμένες την Ιστορία τους.

Μελαγχολική η Αθήνα
Πληγωμένη η Βηρυτός
Έρημο το Μανχάταν
Άσυλο τρελών η Δαμασκός
Η Οδησσός ερωμένη μαστροπών.

Δεν είναι ένας κατάλογος τόπων. Οι πόλεις έχουν σώμα. Πληγώνονται, μελαγχολούν, ερημώνουν. Σαν να έχει περάσει πάνω από όλες ο ίδιος άνεμος. Οι πόλεμοι αλλάζουν τόπο, οι εξουσίες αλλάζουν πρόσωπα, οι σημαίες αντικαθίστανται. Η ανθρώπινη δοκιμασία όμως επιμένει.

Και μαζί της επιμένουν οι νεκροί.

Οι νεκροί είναι παντού σε αυτή τη συλλογή. Όχι ως σιωπηλές παρουσίες. Επιστρέφουν, συνομιλούν με τους ζωντανούς, εισβάλλουν στο παρόν. Ο Μαρά, ο Μαγιακόφσκι, ο Βιγιόν, ο Καρυωτάκης, ο Χλέμπνικοφ. Ο Κοζίας φτιάχνει μια παράξενη πομπή ανθρώπων και φωνών.

Θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για τη διακειμενικότητα της ποίησής του. Προτιμώ όμως να τη δω ως μνήμη. Γιατί οι φωνές των άλλων δεν βρίσκονται στους στίχους για να επιδείξει ο ποιητής τις αναγνώσεις του. Βρίσκονται εκεί επειδή κανένα τραγούδι δεν αρχίζει πραγματικά από την αρχή. Πίσω από κάθε λέξη υπάρχουν άλλες λέξεις και πίσω από κάθε ποιητή στέκονται οι ποιητές που προηγήθηκαν.

Σαν πεθαίνουν τ’ άλογα – αναπνέουν
Σαν πεθαίνουν τα χορτάρια – ξεραίνονται
Σαν πεθαίνουν οι ήλιοι – σβήνουν
Σαν πεθαίνουν οι άνθρωποι – τραγουδούν.

Οι στίχοι του Βελιμίρ Χλέμπνικοφ, που περνούν στον «Ρεμβασμό στη στέπα», μοιάζουν να φωτίζουν ολόκληρη τη συλλογή. Οι άνθρωποι πεθαίνουν και τραγουδούν. Ή ίσως τραγουδούν επειδή γνωρίζουν ότι θα πεθάνουν.

Μόνο που στον αιώνα του Κοζία το τραγούδι δυσκολεύεται.

Στόματα βλέπεις και γλώσσες δεν ακούς.

Ένας στίχος που με έκανε να σταθώ. Ζούμε σε μια εποχή όπου όλοι μιλούν. Γράφουν, σχολιάζουν, μεταδίδουν. Οι λέξεις είναι παντού. Κι όμως, «γλώσσες δεν ακούς». Δεν ξέρω αν υπάρχει πιο ακριβής εικόνα για την παράξενη σιωπή της εποχής μας. Μια σιωπή που δεν προέρχεται από την απουσία λόγου αλλά από την υπερβολή του.

Και ύστερα:

Καλογιάννο, Καλογιάννο
σπλαχνίσου τον άνθρωπο που τραυλίζει στον αιώνα του!

Επέστρεψα αρκετές φορές σε αυτούς τους δύο στίχους. Ίσως γιατί αναγνώρισα σε αυτούς κάτι πολύ δικό μας. Ο άνθρωπος που τραυλίζει στον αιώνα του. Βλέπει, αλλά δεν προλαβαίνει να καταλάβει. Μιλά, αλλά οι λέξεις του δεν φτάνουν. Προσπαθεί να ονομάσει αυτό που ζει και, μέχρι να βρει το όνομα, ο κόσμος έχει ήδη αλλάξει.

Ο έξω κόσμος trafficking, ρομπότ και LSD
Και μέσα μας λείψανα ξεσκίζονται
καλύτερα από τις μηχανές
καλύτερα από τους πάνθηρες.

Έξω ο κόσμος αλλάζει. Μέσα μας όμως; Ο Κοζίας δεν φαίνεται να πιστεύει ιδιαίτερα στην πρόοδο του ανθρώπου. Οι μηχανές εξελίσσονται, οι κοινωνίες αλλάζουν, καινούργιες λέξεις μπαίνουν στη ζωή μας. Τα αρχαία θηρία όμως εξακολουθούν να κατοικούν μέσα μας.

Γι’ αυτό και η ποίησή του είναι πολιτική. Όχι με την έννοια του συνθήματος. Άλλωστε γνωρίζει καλά τα συνθήματα και γνωρίζει επίσης τι απέγιναν πολλές από τις μεγάλες υποσχέσεις της Ιστορίας.

Πικρό ψωμί και κίβδηλη ζωή
Τι απέγινε των παλαιών πόλεων η οργή;
Τι απέγινε πράγματι;

Αυτή η ερώτηση ξεπερνά τις πόλεις. Τι γίνεται η οργή όταν κουραστεί; Πού πηγαίνει η αντίσταση όταν μετατραπεί σε ανάμνηση; Πότε ο άνθρωπος συνηθίζει τόσο πολύ την υποταγή, ώστε παύει ακόμη και να την αναγνωρίζει;

Το ανθρώπινο σώμα στους στίχους του Κοζία πληρώνει σχεδόν πάντα το τίμημα. Σάρκα, δέρμα, κόκαλα, κρανία, αίμα. Ένα σώμα που γδέρνεται, θάβεται, τεμαχίζεται. Στο «Δερματάδικο» διαβάζουμε:

Δέρμα για πορτοφόλια
για αμπαζούρ, για άλμπουμ
Δέρμα της σκύλας του Μπούχενβαλντ
δέρμα εργατικό, δέρμα του σκλάβου
δέρμα παραφροσύνης.

Ο ποιητής δεν χαμηλώνει το βλέμμα μπροστά στη φρίκη. Ούτε προσπαθεί να την κάνει περισσότερο εύπεπτη. Κάποιες εικόνες είναι σκληρές, στα όρια του γκροτέσκου. Ίσως όμως χρειάζεται η υπερβολή όταν η καθημερινή επαφή μας με τη βία μάς έχει κάνει τόσο δύσκολους στο να συγκλονιστούμε.

Και μέσα σε όλο αυτό το σκοτάδι υπάρχει η Ομορφιά. Όχι αθώα. Όχι προστατευμένη.

Στον «Βάαλ ή Ο μικρός θεός της Ομορφιάς» οι δήμιοι «δοκιμάζουν την τέχνη τους / πάνω στον μικρό θεό της Ομορφιάς». Και στον «Ροδανθό»:

Η Ομορφιά σαν θερισμός
όλα τα θέλει τώρα
το μαγικό, το άνομο, το άπιαστο, το ξένο.

Και το τσεκούρι ανθίζει.

Έκλεισα το βιβλίο και ο στίχος συνέχισε να με ακολουθεί. «Και το τσεκούρι ανθίζει». Τέσσερις λέξεις. Η καταστροφή και η ομορφιά στην ίδια εικόνα. Το τσεκούρι, αυτό που κόβει, ανθίζει. Και σκέφτομαι πως κάπως έτσι κινείται ολόκληρη η συλλογή, ανάμεσα στη φρίκη και στην ομορφιά, στον θάνατο και στο τραγούδι.

Τι μένει λοιπόν στην ποίηση; Ο ίδιος ο Κοζίας ρωτά:

Τραγούδησε
Τι να τραγουδήσω.

Και λίγο αργότερα:

Αυτή η καταραμένη εποχή πέτρωσε τα τραγούδια.

Μόνο που υπάρχει εδώ μια αντίφαση που μου αρέσει. Ο ποιητής λέει ότι τα τραγούδια πέτρωσαν γράφοντας ένα τραγούδι. Αναρωτιέται τι να τραγουδήσει και τραγουδά. Βλέπει γύρω του άφωνες γλώσσες και χρησιμοποιεί τη δική του.

Ίσως η ποίηση να μην αλλάζει την Ιστορία. Δεν σταματά τους πολέμους, δεν ανασταίνει τους νεκρούς, δεν επιστρέφει στις παλιές πόλεις την οργή τους.

Αλλά θυμάται.

Και μιλά.

Η συλλογή ολοκληρώνεται με τη «Φαντασία για μια χάλκινη σάλπιγγα».

Σαλπίστε, σαλπίστε, ίσως γίνει κάποιο Θαύμα!

Κρατώ το «ίσως». Γιατί ο Κοζίας δεν μας υπόσχεται κανένα θαύμα. Ζητά όμως να ακουστεί η σάλπιγγα.

Να υπάρξει ήχος.
Να υπάρξει φωνή.
Τι αιώνα κάνει λοιπόν έξω;

Δεν είμαι σίγουρη ότι, κλείνοντας το βιβλίο, μπορώ να απαντήσω. Ίσως κάνει έναν αιώνα γερασμένο. Έναν αιώνα βίαιο, που μιλά ασταμάτητα και δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να αρθρώσει τις λέξεις του.

Ο Γιώργος Κοζίας πάντως ανοίγει το παράθυρο και κοιτάζει έξω.

Και ό,τι βλέπει, όσο σκοτεινό κι αν είναι, το κάνει ποίηση.

ΝΙΚΗ ΜΙΣΑΗΛΙΔΗ

Fractal 16/06/2026

«Ο άνθρωπος που τραυλίζει στον αιώνα του»

Η τελευταία ποιητική συλλογή του Γιώργου Κοζία, Τι αιώνα κάνει έξω; (Περισπωμένη, 2025) (ISBN:978-6185739-79-9) συγκροτεί έναν λόγο βαθιά πολιτικό, κοινωνικό, υπαρξιακό και ιστορικά φορτισμένο, που επιχειρεί να αποτυπώσει τις εγγενείς αντιφάσεις και τις αγωνίες του σύγχρονου ανθρώπου μέσα σε ένα περιβάλλον διαρκών κοινωνικών και πολιτισμικών μετασχηματισμών.

Ήδη από τον τίτλο της συλλογής, ο οποίος αντλείται από τον Μπόρις Πάστερνακ, διαμορφώνεται ένας πυρήνας προβληματισμού που υπερβαίνει τα στενά όρια μιας χρονικής ή ιστορικής αναφοράς και μετατρέπεται σε ένα αγωνιώδες ερώτημα για τη φύση και την ποιότητα του παρόντος. Το ερώτημα «Τι αιώνα κάνει έξω;» συνιστά έναν βαθύ υπαρξιακό και πολιτισμικό στοχασμό σχετικά με τη θέση του υποκειμένου μέσα σε έναν κόσμο που χαρακτηρίζεται από ρευστές κοινωνικοπολιτικές ανακατατάξεις, κρίσεις αξιών και φαινόμενα συλλογικής αποξένωσης. Πρόκειται για ένα ερώτημα το οποίο εκφράζει την ανάγκη του σύγχρονου ανθρώπου να αναγνωρίσει μέσα σε ποιον αιώνα καλείται να ζήσει, να επιβιώσει, να διασώσει την ανθρωπιά του και να επαναδιεκδικήσει το τρίπτυχο: «Ελευθερία – Δικαιοσύνη – Αδελφοσύνη» (σ. 19).

Ερμηνευτικό κλειδί για την ανάγνωση της συλλογής αποτελούν και οι δύο στίχοι που επιλέγονται για το οπισθόφυλλο της έκδοσης από το ποίημα «Μπαλάντα των αμίλητων γλωσσών» (σ. 40): «Καλογιάννο, Καλογιάννο/σπλαχνίσου τον άνθρωπο που τραυλίζει στον αιώνα του!». Η εικόνα του ανθρώπου που «τραυλίζει στον αιώνα του» συμπυκνώνει τον κεντρικό άξονα της ποιητικής προβληματικής του Κοζία: την αγωνιώδη προσπάθεια του ανθρώπου της εποχής μας να κατανοήσει και να εκφράσει την ιστορική, κοινωνική και υπαρξιακή συνθήκη μέσα στην οποία ζει. Μέσα σε έναν κόσμο κρίσεων, διαψεύσεων και διαρκών μεταβολών, η ποιητική φωνή αναζητεί έναν λόγο ικανό να ερμηνεύσει τον καιρό της και να αντισταθεί στη λήθη.

Ο Γιώργος Κοζίας αποτυπώνει με ιδιαίτερη οξύτητα τη σύγχρονη κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα, αναδεικνύοντας φαινόμενα συλλογικής αδράνειας, κοινωνικού τέλματος και παθητικότητας, χαρακτηρίζοντας την εποχή μας στο ποίημα με τίτλο «Ερημόκαμπος» (σ. 14) ως «[…] Σε εποχή γερασμένη/Τυφλός λαός, τυφλός σαν νυχτερίδα/χαύνωση ουρλιάζει, σε χαύνωση κοιμάται/και ξημερώνει σκουντουφλώντας/ανίδεος και ακαμάτης/σαν γελωτοποιός στον Άδη/κακορίζικε άνθρωπε/Σε εποχή γερασμένη/Οι μέρες μας περνούν γεμάτες πάτρωνες και ανία».

Συνυφασμένη με αυτή την παρακμή είναι και η απώλεια της ιστορικής μνήμης, της πατρίδας και της αυθεντικής ανθρώπινης φωνής μέσα σε έναν κόσμο αποξένωσης και πνευματικής υποδούλωσης: «Σε ποια πατρίδα, σε ποιο χώμα, σε ποιον χρόνο / σε ποια μνήμη, φωνή θα βγάλεις;». Το ερώτημα αυτό αποκτά έντονη υπαρξιακή διάσταση, καθώς ο σύγχρονος άνθρωπος παρουσιάζεται «Γυμνός και μόνος στο βασίλειο της Ανάγκης / Δούλος στρατώνος / Μοίρα σου η Δημοκρατία της πλάνης και του Μαμωνά», εγκλωβισμένος σε ένα σύστημα ηθικής διάβρωσης και ιδεολογικής χειραγώγησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο ποιητής στηλιτεύει το σαθρό πολιτικό οικοδόμημα, στο οποίο κυριαρχούν «πολιτικάντηδες, μουνούχοι και καθάρματα» (σ. 12). Η εικόνα ενός κόσμου «που γδέρνει, κηδεύει και στενάζει […] Γένος αχόρταγο, άγριο γένος των ανθρώπων / Πού χάθηκαν οι γενναίοι ταμπάκηδες / με τους ωραίους τρόπους;» (σ. 15), αποτυπώνει την κρίση αξιών και την αποσύνθεση των ανθρώπινων σχέσεων σε αντιδιαστολή με το παρελθόν.

Στο ποίημα με τίτλο «Η Κόκκινη Ρεγκάτα» (σ. 18) αναπτύσσεται ένας γόνιμος διακειμενικός διάλογος με το ποίημα του Κ. Καρυωτάκη «[Είμαστε κάτι…]» (Καρυωτάκης, 1975) και την «Ξανθούλα» του Δ. Σολωμού, ο οποίος αποδίδει το αίσθημα της υπαρξιακής αγωνίας. Ο ποιητής επικαλείται την «Madonna θάνατε/λυπήσου τους θαλασσοδερμένους/Αυτούς που αγάπησαν/γοργόνες, κορίτσια της αλμύρας/κι όσους χάθηκαν στο Τούνεζι/στην Μπαρμπαριά από δίκοπο μαχαίρι/Τώρα κορμιά σκεβρωμένα/σπασμένες αντένες στα μουράγια…». Η κραυγή αγωνίας, «Madonna θάνατε/ποιος θα μας καθαρίσει από τη μοράβια;» εκφράζει την ανάγκη για μια εσωτερική και συλλογική κάθαρση από την υλική και πνευματική φθορά. Η αξιοποίηση ενός λεξιλογίου που αντλείται από τη ναυτική ζωή («σκαρί», «αλμύρας», «μουράγια», «του πελάγου αφρό») εντείνει τη διακειμενική συνομιλία με την ποίηση του Δ. Σολωμού, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα υπαρξιακής αστάθειας.

Οι πόλεις – «Αλεξάνδρεια, Θήβα, Πρέβεζα, Ερμούπολη, Κιλκίς» (σ. 12), «η Αθήνα, η Βηρυτός, το Μανχάταν, η Δαμασκός, η Οδησσός» (σ. 40) – λειτουργούν στην ποιητική σύνθεση του Γιώργου Κοζία ως έντονα προσωποποιημένοι τόποι, ως «τόποι μνήμης» (lieux de memoir) σύμφωνα με τον Pierre Nora (1996), οι οποίοι φέρουν το ιστορικό και υπαρξιακό φορτίο του ανθρώπου και μετατρέπονται σε σύμβολα της συλλογικής μνήμης και της πολιτισμικής παρακμής, συνθέτοντας ένα πολυδιάστατο ψηφιδωτό του σύγχρονου κόσμου, στον οποίο κυριαρχούν ο πόνος, ο θάνατος, η υπαρξιακή μοναξιά και η διαφθορά, όπως αποτυπώνεται στην «Μπαλάντα των αμίλητων γλωσσών» (σ. 40):

Μελαγχολική η Αθήνα
Πληγωμένη η Βηρυτός
Έρημο το Μανχάταν
Άσυλο τρελών η Δαμασκός
Η Οδησσός ερωμένη μαστροπών

Ο κόσμος του Γ. Κοζία, κατακερματισμένος και αποσταθεροποιημένος, καθρεφτίζει την ανθρώπινη αγωνία. Η επιλογή πόλεων με έντονο πολιτισμικό φορτίο προσδίδει στη συλλογή οικουμενική διάσταση. Οι πόλεις λειτουργούν έτσι ως φορείς μνήμης και τραύματος, καθώς εγγράφουν στο σώμα τους ιστορικές εμπειρίες και συλλογικά βιώματα (Halbwachs, 2013). Η διάσταση αυτή ενισχύεται από τις βιβλικές και μυθολογικές αναφορές, οι οποίες προσδίδουν στον ποιητικό λόγο διαχρονικότητα και συμβολικό βάθος: «Είδα φυλές και έθνη με το σημάδι του Ιούδα […] Είδα τον Λάζαρο μανιακό με ένα φτυάρι» (σ. 19), «Κι εμείς τι μνημονεύουμε;/Τριήμερα με λίγο στάρι/Εννιάμερα, όσα τα τάγματα των Αγγέλων/Τεσσαρακοστά, Ετήσια/Λαζάρου και Θωμά/» (σ. 23), «Παράξενος κόσμος ψάχνει ενοικιαζόμενα/στην Ανάφη και βρίσκεται/εξόριστος στην Τροία» (σ. 34), «Για ένα γυαλί ρακή, σκάβω και θάβω/στα δείπνα της Εκάτης» (σ. 37), «και πέφτω σαν τον Δανιήλ στον λάκκο των λεόντων» (σ. 49).

Η ποίηση του Γιώργου Κοζία είναι έντονα ανθρωποκεντρική, καθώς στρέφεται προς τον άνθρωπο που δοκιμάζεται και συνθλίβεται από τους κοινωνικούς, πολιτικούς και οικονομικούς μηχανισμούς της εποχής μας, αποδίδοντας παραστατικά την εικόνα ενός ανθρώπου εξουθενωμένου από τις κοινωνικές αντιξοότητες και εγκλωβισμένου σε μια κατάσταση παθητικής υποταγής: «Κι ο κόσμος φτωχός, μοναχικός/για μιας δραχμής τα γιασεμιά/χάνεται στο διάβολο-Βαρδάρη/τσακισμένος/από τις συμφορές, στεφανωμένος υποταγή» (σ. 12). Ταυτόχρονα ο άνθρωπος παρουσιάζεται αποδυναμωμένος, εγκλωβισμένος σε μια κοινωνία πνευματικής και ηθικής αποσύνθεσης: «Βλέπω τυφλούς ανθρώπους /στο Πουργατόριο να σέρνουν την τιμή τους/Έθνη της ηδονής και της κλεψύδρας» (σ. 15), «Κι εμείς μαύρη ζωή, κέρματα και θλίψη» (σ. 42), «Άλαλοι, τυφλοί, χωλοί/και μολυσμένοι, δημόσιοι υπάλληλοι/Αννόβερου βελάζοντας στις Θήβες/mehr nicht, mehr nicht» (σ. 47).

Παράλληλα, ο ποιητής εντάσσει στον ποιητικό του κόσμο τον άνθρωπο της ψηφιακής και τεχνοκρατικής εποχής, ο οποίος εμφανίζεται εγκλωβισμένος σε ένα απρόσωπο και αποξενωμένο σύστημα εργασίας και κατανάλωσης. Η προσφώνηση «Δούλε της Amazon» (σ. 56) λειτουργεί συμβολικά, αναδεικνύοντας τις νέες μορφές εξάρτησης και εκμετάλλευσης που επιβάλλει η παγκοσμιοποιημένη οικονομική πραγματικότητα. Αντίστοιχα, στους στίχους «Ο έξω κόσμος trafficking, ρομπότ και LSD/Και μέσα μας λείψανα ξεσκίζονται/καλύτερα από τις μηχανές/καλύτερα από τους πάνθηρες/καλύτερα από χιλιάδες άρματα δρεπανηφόρα» (σ. 36), ο Κοζίας αποτυπώνει έναν κόσμο βίας, τεχνολογικής αλλοτρίωσης και εσωτερικής διάλυσης, στον οποίο η ανθρώπινη ύπαρξη απειλείται τόσο από τις μηχανές όσο και από την ίδια την ηθική αποσύνθεση της εποχής.

Ωστόσο, η ποίηση του Κοζία δεν εξαντλείται σε μια ζοφερή καταγραφή της σύγχρονης πραγματικότητας. Παρά την κυριαρχία εικόνων παρακμής, θανάτου και ματαίωσης, διαπερνά τη συλλογή μια επίμονη αναζήτηση ελπίδας και αντίστασης απέναντι στις δυνάμεις της υποταγής. Η ποιητική φωνή αρνείται να συνθηκολογήσει με την ιστορική και κοινωνική παρακμή, διατηρώντας ζωντανή την προσδοκία μιας μελλοντικής αναγέννησης: «Θα ’ρθει μια μέρα, μια ουράνια μέρα/ΘΑ ’ΡΘΕΙ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΜΕ ΛΑΜΨΗ ΚΑΙ ΦΩΤΙΑ» (σ. 17) και «Ω άλογο του απελευθερωτή/Τι τραγουδάει το χορτάρι κάτω από τις οπλές;/Θα πιστέψουν τα πουλαράκια/ΘΑ ΠΙΣΤΕΨΟΥΝ ΚΑΙ ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΝ» (σσ. 28-29). Η χρήση των κεφαλαίων γραμμάτων λειτουργεί εμφατικά και μετατρέπει την ποιητική φράση σε κραυγή ελπίδας και πίστης στη δυνατότητα της συλλογικής αφύπνισης και της ιστορικής υπέρβασης και ο ποιητικός λόγος λειτουργεί ως σάλπισμα, ως κάλεσμα αντίστασης απέναντι στη λήθη.

Ο ελεύθερος στίχος, η αξιοποίηση του α΄ και του β΄ ρηματικού προσώπου, η συχνή επανάληψη λέξεων και στίχων, η εκτεταμένη χρήση σημείων στίξης, ο έντονα εικονοπλαστικός λόγος, η κεφαλαιογράμματη γραφή, καθώς και τα ερωτήματα και οι άμεσες προσφωνήσεις, αποτελούν βασικές γλωσσικές και υφολογικές επιλογές που προσδίδουν δραματικότητα και θεατρικότητα στον ποιητικό λόγο. Παράλληλα, συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός ισχυρού εσωτερικού ρυθμού, ενώ εντείνουν την εκφραστική δύναμη του ποιήματος και ενισχύουν την ανάδειξη των κοινωνικών, πολιτικών και υπαρξιακών προβληματισμών του ποιητικού υποκειμένου.

Η συλλογή Τι αιώνα κάνει έξω; συνιστά μια ουσιαστική ποιητική παρέμβαση στον δημόσιο και πνευματικό διάλογο της εποχής μας, που καλεί τον αναγνώστη να αναμετρηθεί με τα αδιέξοδα, τις διαψεύσεις και τις ευθύνες του σύγχρονου κόσμου. Έτσι, το ερώτημα του τίτλου παραμένει ανοιχτό όχι μόνο ως διαπίστωση της ιστορικής συγκυρίας αλλά και ως διαρκής πρόκληση αυτογνωσίας: σε ποιον αιώνα ζούμε και, κυρίως, σε ποιον αιώνα θέλουμε να ζήσουμε.

ΒΑΡΒΑΡΑ ΡΟΥΣΣΟΥ

frear.gr 28/05/2026

Η ποίηση του Γιώργου Κοζία συγκροτεί ένα άμεσα αναγνωρίσιμο σύμπαν στο σύνολο της σύγχρονης ποιητικής παραγωγής όπου είναι συχνά αισθητή η επανάληψη κάθε είδους. Το τρίτο βιβλίο του Κοζία Τι αιώνα κάνει έξω; κλείνει, τουλάχιστον έως τώρα, το ποιητικό σχέδιο που ξεκίνησε κυρίως με το Πολεμώντας υπό σκιάν και συνεχίστηκε με τον Εξάγγελο.

Ένα κύριο γνώρισμα της ποίησής του είναι η διαπλοκή του εαυτού/εγώ με το εμείς. Παράλληλα, είναι ορατή η συνάντηση με τους λόγους άλλων λογοτεχνών έτσι που η φωνή που μιλά αποκτά μια πολλαπλότητα και το ποιητικό υποκείμενο γίνεται μια πολυφωνία. Αυτή η ποίηση υψώνει πολιτικό λόγο ως φορέας προσωπικού και συλλογικού. Τα σύντομα λοιπόν βασικά χαρακτηριστικά του έργου του Κοζία είναι ο πολιτικός/κοινωνικός χαρακτήρας του και συνάμα ο πολυσήμαντος ρόλος του ποιητή, δεύτερον η διακειμενικότητα όχι μόνο ως δομικό συστατικό, αλλά ως συγκρότηση ενός ομιλούντος διακειμενικού εαυτού.

Από το πρώτο ποίημα η ποιητική φωνή παρουσιάζεται με σχεδόν τελετουργικό όνομα: «Εγώ ο Γεώργιος Βάαλ διχασμένος/με αρπάζει η νοσταλγία και τραγουδάω στις ταβέρνες». Ειρωνεία και τραγικότητα, γνώρισμα όλης της συλλογής κάνουν την εμφάνισή τους δυο φορές στο πρώτο αυτό ποίημα: «Όλα ήταν όμορφα/ τα άδεια χαμόγελα, το παγωμένος πένθος/οι παράδοξες ελπίδες».

Ο ποιητής είναι το σώμα όπου εγγράφεται η βία της ιστορίας και, ταυτισμένος με την αντίσταση, μας δίνει γνωρίσματά του στο «Το πορτρέτο του καλλιτέχνη τον καιρό του τραβήγματος της ψηλής σκάλας»: «Εγώ στις λάσπες, λέω, δεν πατώ, μήτε/βορά θα γίνω των θεριών/Παρά μονάχα την ψηλή σκάλα/θα ανεβαίνω/αγέρωχος, ευθυτενής/με τα κουδούνια και το ξυράφι των τρελών/». Καθώς ο ποιητής εκφέρει λόγο ως εκπρόσωπος ενός «εμείς» επικαλείται τον αρχικό ρόλο της ποίησης ως δημόσιας επιτέλεσης. Το εμείς αυτό νοείται ως φαντασιακή/επιθυμητή συσπείρωση και μαζί υπαρκτή κοινότητα που συμπάσχει και αφουγκράζεται τον ποιητή. Αυτός επωμίζεται τον παλαιό δημόσιο ρόλο του: είναι προφήτης, στοχαστής, απολογητής, κορυφαίος του χορού, στέκει στη μέση και διαλέγεται με τους άλλους. «Τι να τραγουδήσω;» είναι ο τίτλος ενός ποιήματος που στην εξέλιξή του απαντά στο ερώτημα. Η προστακτική του «εμείς» επανέρχεται απαιτώντας από τον ποιητή-οδηγητή: «Τραγούδησε/ Τι να τραγουδήσω/Τους ψαράδες, τους περβολάρηδες, τους οδοιπόρους/»[…]Σαν νυχτερίδες κρέμονται οι ζωντανοί…/Μαυλίστρες οι προφήτες, οι πολιτικοί, οι Γραφές/[…] Τραγούδησε/Τι να τραγουδήσω/Τα Ιεροσόλυμα τρελαίνουν ή σκοτώνουν;[…] Τραγούδησε/ Τι να τραγουδήσω/Αυτή η καταραμένη εποχή πέτρωσε τα τραγούδια». Η ποίηση αναδεικνύεται σε δραστικό λόγο, σε κοινωνικό παράγοντα και ο ποιητής-προφήτης του Ρεμπώ επιστρέφει: παρατηρεί, σχολιάζει και κρίνει ενορατικά, δημόσιος εκφραστής και ταυτόχρονα ενοποιός δύναμη. Το μένος και το πάθος, η ενορατική δύναμη οδηγούν σε μια ρομαντική επαναστατικότητα: «Γρηγορείτε! Γρηγορείτε! / Θεοί τρομάζουν, λαοί αλαλάζουν / Νεκροί ξυπνούν, βασίλεια αφανίζονται» («Πατριδάλογο» 28). Ή:«Σαλπίστε, σαλπίστε, ίσως γίνει κάποιο θαύμα!». «Ακούστε μας/ ακριβοί μου νεκροί, είμαστε ζωντανοί//Γλέντα, Θλίψη, Χόρεψε, Θλίψη, Πέταξε, Θλίψη». «Φαντασία για μια χάλκινη σάλπιγγα».

Σε κάθε πάντως περίπτωση το εγώ γίνεται πέρα από δημόσιο, και πολυφωνικό μέσω του ισχυρού διακειμένου. Η διακειμενικότητα, όπως ήδη ανέφερα, δε λειτουργεί μόνο ως ρητή ή υπόρρητη κειμενική υπόμνηση, αλλά δομεί την ίδια τη φωνή εκφοράς του ποιητικού λόγου. Παστερνάκ, Καρυωτάκης, Σεφέρης, Μαντελστάμ, Δάντης, Μοντεβέρντι, Καββαδίας αλλά και ιστορικά ή μυθικά πρόσωπα, μέρη ή στίχοι ή λέξεις από ποιήματα και τραγούδια, άριες ή θούριους συνθέτουν σίγουρα ένα παλίμψηστο λόγων αλλά ταυτόχρονα συγκροτούν μια πολυφωνία αφομοιωμένη οργανικά μέσα στην υφή και τη φωνή του ποιήματος, ώστε αυτή να ακούγεται ατομική αλλά και τόπος συνάντησης άλλων φωνών, ένας εαυτός ο ίδιος ένα διακείμενο, ένα πεδίο παραθεμάτων.

Η διακειμενικότητα εντέλει είναι τρόπος με τον οποίο η ποίηση του Κοζία σκέφτεται: μέσω ανακλήσεων, παραλλαγών, μεταμορφώσεων και επανεγγραφών ενός τεράστιου αρχείου, ιστορικού και λογοτεχνικού. Η ιστορία, παρούσα στο έργο του Κοζία, δεν εμφανίζεται ως απλή γραμμική αλληλουχία γεγονότων. Η επιμονή με τους ηττημένους, τους νεκρούς, τους εξόριστους, τους χαμένους αγώνες και τις φθαρμένες επαναστατικές υποσχέσεις, οι αναφορές σε επανάσταση, Κόκκινο Στρατό, Οκτώβρη, Μαρξ, διωγμένους και πολιορκημένους, όπως και η συνεχής επιστροφή σε ιστορικά ερείπια και συλλογικά τραύματα, δείχνουν ότι ο ποιητής δεν αντιμετωπίζει την ιστορία ως ουδέτερο παρελθόν αλλά ως πεδίο ανεκπλήρωτων ή προδομένων δυνατοτήτων. Χαρακτηριστικό το ποίημα «Στο κοιμητήρι του Στάρυ Κριμ…»: «Στο κοιμητήρι του Στάρυ Κριμ κάθισα και έκλαψα/Και πέρασε η Χρυσή Ορδή τροπαιοφόρα/καλπάζοντας, θερίζοντας/Πάνω από τα κόκαλα των νικημένων/Τα στάχυα δεν κυματίζουν πια στην Ουκρανία//[…]Υπάρχουν κι άλλοι θάνατοι εκτός απ’ του κορμιού/[…] οι ελπίδες των γενναίων ανθρώπων, άγριες/ώρες που ζευγαρώνουν ζωντανοί με πεθαμένους//Στο κοιμητήρι του Στάρυ Κριμ πληρώσαμε τη γη/και κατακυριεύσαμε το Τίποτα/…».

Γι’ αυτό το ποιητικό σύμπαν του Κοζία μπορεί να περιγραφεί ως ποίηση αρχειακή, αποκαλυπτική/δυστοπική και ταυτόχρονα ελεγειακή, στοιχεία που αιτιολογούν απόλυτα τον τόνο της. Ακόμη περισσότερο, πρόκειται για έργο με ισχυρή ιστορική φόρτιση στο πλαίσιο ενός διαλόγου με την ιστορία: «Η ιστορία θα μας εκδικηθεί για αυτό που υπήρξαμε» («Addio terra, addio Cielo e sole, addio»). Έτσι θα την ονόμαζα ποιητικό επαναστατικό ιστορικό αρχείο αφού απαντούν επίκληση ιστορικών μορφών, επαναστατών, πόλεων, μαχών, συλλογικών τραυμάτων, αναφορά σε πατρίδα, χρήση συμβόλων, παλιές πόλεις και τόποι.

Ταυτόχρονα, κάθε τέτοια αναφορά διυλίζεται ποιητικά, μετασχηματίζεται από την ένταση του συναισθήματος, όπως και πάλι δείχνει το δεύτερο μότο από τον Εξάγγελο του λυρικού Ρίλκε αυτή τη φορά: «Τώρα κάνε το έργο της καρδιάς/στις εικόνες που είναι φυλακισμένες μέσα σου.». Το οικοδόμημα έχει ήδη υψωθεί ποίηση με πολιτικότητα και πολιτειότητα χωρίς στράτευση και ρηχή συνθηματολογία που συνδυάζει εύστοχα το εγώ που εξεγείρεται με το εγώ που στοχάζεται το παρελθόν –ιστορικό και ποιητικό– και διερωτάται για το μέλλον.

Ποιος είναι λοιπόν ο κόσμος στον οποίο όπου ποιητής αναλαμβάνει τον προφητικό ρόλο που περιγράφηκε παραπάνω; Μετακαταστροφικός, παροντικός αλλά και προφητικά μελλοντικός. Τα στοιχεία/χαρακτηριστικά του είναι διάσπαρτα σε πολλά ποιήματα: Πόλεις, νεκροταφεία, τάφοι, σκάλες, άλογα, ποτάμια, λιμάνια, χορτάρια, αίμα, στάχτη, μαχαίρια και ερείπια συναποτελούν ένα σταθερό υλικό που συναιρεί την ποιητική φαντασία με την ιστορία. Ένα από τα αρχικά μότο στον Εξάγγελο, αντλημένο από τον αμφιλεγόμενο Σελίν, αναφέρει: «δεν υπάρχει τίποτα/παρά άσματα εξέγερσης και ελπίδας/Αλλά ελπίδα για ποιο πράγμα;/». Ο άνθρωπος εμφανίζεται εκτεθειμένος στη φθορά, στη βία, στην ιστορική συντριβή, σχεδόν πάντοτε απογυμνωμένος από ηρωικό κύρος. «Και πέρασε η Χρυσή Ορδή τροπαιοφόρα / καλπάζοντας, θερίζοντας / Πάνω από τα κόκαλα των νικημένων» («Στο κοιμητήρι του Στάρυ Κριμ…»). Ή: «Θύελλες, θύελλες μας παρασέρνουν/Κι άλλοι νεκροί περνούν/δίπλα στους κέδρους/κάτω από τον Πολικό Αστέρα//Κι εμείς τι μνημονεύουμε;/Τριήμερα με λίγο στάρι/Εννιάμερα, όσα τα τάγματα των Αγγέλων/» («Καντάτα του Γενισέι»). Όμως ο βαθιά επαναστατικός χαρακτήρας αυτής της ποίησης εναποθέτει την ελπίδα ζωής στα άτομα μέσω του ποιητή και του λόγου του: «Και με τα νύχια γράψε/ στο χώμα επάνω το σωτήριον Σαλπίστε, σαλπίστε, ίσως γίνει κάποιο θαύμα» με κεφαλαία – έτσι κλείνει η συλλογή.

Αυτή η ποίηση συγκροτείται αντιλυρικά μέσα από τον λυρισμό της καθώς έχει ένταση, πάθος, μουσικότητα, αλλά δεν αποβλέπει στην καθαρή λυρική εξύψωση. Συνεχώς τη διακόπτει σχεδόν με βία, ειρωνεία, αποκαλυπτικές εικόνες, υλικά χαμηλά ή αποκρουστικά. «Ο έξω κόσμος trafficking, ρομπότ και LSD» («Καντέντσα του νεκροθάφτη»). Ή:«Η ελευθερία είναι σαν ένα μουλαρίσιο τομάρι» και μετά: «το τραγουδάω στίχο, στίχο / το τεμαχίζω μερίδα τη μερίδα» («Το δερματάδικο (Μπρεχτικό παράδοξο)»). Ο Κοζίας αφήνει τον εξομολογητικό λόγο και τη χαμηλόφωνη λυρική εσωστρέφεια υπέρ ενός σχεδόν ρομαντικού πολιτικού λυρισμού. Βασικό στοιχείο του έργου του είναι ένα υβριδικό υψηλό ύφος και η σύνθεση ενός τόνου μεταξύ υψηλού και λυρικού καταλήγοντας σε εξεγερσιακό σάλπισμα: υψηλή συγκινησιακή φόρτιση που μεταφέρεται στην/στον αναγνώστρια/αναγνώστη, καταγγελτικός παλμός που δίνει ένταση στα ποιήματα, πυκνή αποκαλυπτική εικονοποιία, επαναληπτικές επωδοί, με έντονη χρήση της προσφώνησης, επίκλησης, της επανάληψης, ιδιαίτερος ρυθμός, που καλούν τη συμμετοχή. Οι φράσεις επιστρέφουν ως μοτίβα, οι στίχοι οργανώνονται σε επαναληπτικές δέσμες, και το ποίημα αποκτά μια σύνθετη μορφή μεταξύ θρήνου, καντάτας, μπαλάντας, παραλογής ή σχεδόν λειτουργικού άσματος, στοιχείο που ενισχύουν οι επαναλήψεις στίχων, όπως στο «Στο κοιμητήρι του Στάρυ Κριμ…» που ανέφερα παραπάνω. Ο στίχος επανέρχεται τρεις φορές και οργανώνει ολόκληρο το ποίημα σαν θρηνητική επωδό.

Όλο αυτό το ποιητικό σχέδιο του Κοζία φαίνεται μεγαλεπήβολο γιατί ταυτόχρονα απαιτεί και την αναγνωστική συμμετοχή ως λογοτεχνική αρέσκεια/απόλαυση/κατανόηση και ως ιδεολογική συναίνεση. Νομίζω ότι ο Κοζίας επιτυγχάνει αυτή την ισορροπία ιδίως γιατί ελέγχει το βαθμό παρουσίας των συστατικών της ποίησής του χωρίς να αφήνει το προϋπάρχον ποιητικό σχέδιο να εξοβελίζει τη συγκινησιακή δυναμική των ποιημάτων του: «Στο μαγαζάκι της ζωής/Άνθρωποι κούκλες πανηγυριών/Άνθρωποι ζώα ιπποδρομίου/Όπου και να κοιτάξετε πεταλώνονται ψυχούλες/Και μένει αφύλαχτη η σίκαλη/Και μένει έρημη η αγάπη» («Και μένει αφύλαχτη η σίκαλη») αφού «Ή χάνεις ή κερδίζεις ό,τι έχεις μιζάρει/Συνήθως χάνεις» («Αποπλάνηση με στεφάνι κηδείας»).

ΑΓΑΘΗ ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

www.oanagnostis.gr 12/03/2026

Ο αιώνας της θλίψης και η γεωγραφία της καταστροφής

Ένα αναπάντεχο ερώτημα αποτελεί τον τίτλο της πρόσφατης ποιητικής συλλογής του Γιώργου Κοζία, Τι αιώνα κάνει έξω; (Περισπωμένη, 2025). Ο ποιητής αναρωτιέται για τον «αιώνα» με την ίδια καθημερινή αγωνία που θα ρωτούσε κανείς για τον καιρό, αναζητώντας προστασία από τα στοιχεία της φύσης.

Ο τίτλος προέρχεται από τον δημιουργό του Δόκτορα Ζιβάγκο, Μπόρις Πάστερνακ (1890-1960), όπως σημειώνεται στην έκδοση. Διατρέχει ολόκληρη τη συλλογή, όχι ως ρητορικό ερώτημα, αλλά ως κραυγή αγωνίας. Άλλωστε, τόσο ο καιρός όσο και ο αιώνας δεν εμπνέουν ασφάλεια, γεγονός που συνειδητοποιούμε καθημερινά. Το ερώτημα αυτό συνεχίζει να μας θυμίζει πως, παρά την αλλαγή του αιώνα, τα πολιτικά και κοινωνικά αδιέξοδα παραμένουν έντονα. Ο ποιητικός λόγος μοιάζει να αδυνατεί να προσδιορίσει το ιστορικό ή ηθικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται, καθώς τα τραυματικά γεγονότα επαναλαμβάνονται με καταιγιστικό τρόπο και ο χρόνος εμφανίζεται θρυμματισμένος, με θεωρητικούς όρους «μετα-ιστορικός».

Στα ποιήματα της συλλογής, ο αιώνας βιώνεται ως παρατεταμένο παρόν κρίσης. Ο Κοζίας σκιαγραφεί με μελανά χρώματα τόσο τον αιώνα που ήδη διανύει το πρώτο του τέταρτο, όσο και εκείνον που προηγήθηκε: «Σε άλλον αιώνα σκουπιδιών / σε άλλη εποχή / κάνουν την τσάρκα τους / πολιτικάντηδες, μουνούχοι και καθάρματα […] Πικρό ψωμί και κίβηλη ζωή / Τί απέγινε των παλαιών πόλεων η οργή;» («Των παλαιών πόλεων η οργή»). Η διακειμενική αναφορά στον «Λαό των μουνούχων» και στους «Μοιραίους» του Βάρναλη είναι προφανής, υπογραμμίζοντας την πρόθεση του ποιητή να στηλιτεύσει τη σύγχρονη πραγματικότητα και να αφυπνίσει τον άνθρωπο απέναντι στο ηθικό και πολιτικό κατρακύλημα του κόσμου. Αξιοποιώντας μοτίβα φθοράς, αποσύνθεσης και αδυναμίας επικοινωνίας, η ποιητική συλλογή του Κοζία αναμετράται με την παρακμή του σύγχρονου πολιτισμού μπροστά σε έναν παρηκμασμένο, κουρασμένο και απονευρωμένο, τεχνοκρατικό και απάνθρωπο.

Οι πόλεις του κόσμου (η Θεσσαλονίκη, η Ιερουσαλήμ, η Αλεξάνδρεια, η Βηρυτός, η Οδησσός, το Λένινγκραντ, η Μόσχα) περιγράφονται ως μελαγχολικά πεδία ερήμωσης, πληγωμένες, έρημες, παραδομένες στον μαρασμό. Ο ποιητικός λόγος διατρέχει ιερούς τόπους που πνίγονται στο αίμα: οι πολιτείες του Δαυίδ και τα σοκάκια του Αλαδίνου μετατρέπονται σε σκηνικά βίας, όπου ο «κρότος και το αίμα» αποτελούν την καθημερινή πραγματικότητα. Η αίσθηση του τέλους απλώνεται πάνω από τα πάντα. Ο άνθρωπος παρουσιάζεται γυμνός, μόνος, ένας υποδουλωμένος στη μοίρα, παγιδευμένος ανάμεσα στην πλάνη και τον Μαμωνά.

Η κριτική του Κοζία για την ψηφιακή εποχή είναι, επίσης, αμείλικτη: η τεχνολογική πρόοδος βαδίζει παράλληλα με την ηθική καθίζηση. Ο κόσμος, «τυφλός σαν νυχτερίδα», παραδίδεται στη χαύνωση και την ανία. Ο θάνατος στοιχειώνει τη συλλογή, από τη «Madonna Θάνατο» έως το «Πριγκιπάτο του Θανάτου», υπογραμμίζοντας μια βία καθολική —πολιτική, κοινωνική, αλλά και γλωσσική.

Για τον ποιητή, ο άνθρωπος είναι «ανίατα περαστικός», ένα σώμα που αδυνατεί να ριζώσει στο σήμερα, παγιδευμένο σε έναν αιώνα κενό νοήματος. Το θεμελιώδες ερώτημα μετατοπίζεται: δεν είναι πλέον το «ποιος είμαι;», αλλά το «σε ποιον αιώνα υπάρχω;». Σε αυτό το πεδίο, η Ιστορία βιώνεται ως τραύμα και ως βάρος που συνθλίβει κάθε προσδοκία στο παρόν.

Όλα τα παραπάνω διατυπώνονται με ένα ύφος πολυεπίπεδο —ελεγειακό, σαρκαστικό, προφητικό και στοχαστικό—, απογυμνωμένο από περιττή ρητορεία. Ο λόγος του Κοζία συνδυάζει τον φιλοσοφικό τόνο με τον λυρικό υπαινιγμό και την κοινωνική αγωνία. Από τη μία πλευρά κυριαρχεί μια βαθιά μελαγχολία για όσα χάθηκαν («Πικρό ψωμί και κίβδηλη ζωή») και από την άλλη ένας αιχμηρός σαρκασμός για την κοινωνική σήψη («trafficking, ρομπότ και LSD»), που σε ορισμένους στίχους αποκτά προφητική διάσταση, προμηνύοντας το τέλος της εποχής («ΘΑ ΠΙΣΤΕΨΟΥΝ ΚΑΙ ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΝ», «Πατριδάλογο»).

Μορφολογικά, τα ποιήματα είναι σύντομα, σε ελεύθερο στίχο, με έντονη ρητορικότητα, που τονίζεται με τη συχνή χρήση θαυμαστικών, αποσιωπητικών, ξένων όρων και κεφαλαιογράμματων λέξεων ή μόνο με κεφαλαίο το αρχικό γράμμα (Ομορφιά, Θλίψη, Τέλος, Ανία, Θνητό, Μάταιο). Αν και στερούνται ομοιοκαταληξίας, τα ποιήματα διαθέτουν έναν ισχυρό εσωτερικό ρυθμό που θυμίζει ψαλμό, ενώ οι έντονες αντιθέσεις (π.χ. «το τσεκούρι ανθίζει», φως/σκοτάδι, μνήμη/λήθη) τονίζουν το χάσμα μεταξύ ιδανικού και πραγματικού. Η γλώσσα, τέλος, κινείται ανάμεσα στο καθημερινό και το υπαινικτικό· υιοθετώντας μια τραχιά, σχεδόν αντι-λογοτεχνική χροιά, η ποιητική φωνή μετατρέπεται σε κραυγή διαδήλωσης ή δημόσια καταγγελία.

Παράλληλα, ο Κοζίας αξιοποιεί ένα πλήθος διακειμενικών αναφορών σε ιστορικά πρόσωπα και λογοτέχνες. Αναφορές στον Φεραίο, τον Σολωμό, τον Παλαμά, τον Μπρεχτ, τον Μαγιακόφσκι, τον Χλέμπνικοφ, τον Καρυωτάκη, τον Βιγιόν, τον Σεφέρη, τον Καββαδία λειτουργούν ως πνευματικές σταθερές σε έναν κόσμο που χάνει τον προσανατολισμό του.

Στο ποίημα «Η Κόκκινη Ρεγκάτα», ο ποιητής επιστρατεύει τον Σολωμό για να αναδείξει την αντίθεση ανάμεσα στο υψηλό ιδανικό και τη διάψευση κάθε οράματος. Η επίκληση στη «Madonna Θάνατο» λειτουργεί ως μια σκοτεινή παραλλαγή της σολωμικής αναζήτησης του θείου, με τη διαφορά ότι εδώ η κατάληξη δεν είναι η λύτρωση, αλλά η «Κόκκινη Ρεγκάτα» των εξόριστων και των διωγμένων. Η παραπομπή στους στίχους από την «Ξανθούλα» του Σολωμού («Αν έβλεπα πανάκι / Ή του πελάγου αφρό») αντιπαρατίθενται στη «μοράβια» (το τοξικό υφαλόχρωμα) και στα σκεβρωμένα κορμιά. Η ειρωνεία είναι εμφανής: το «πανάκι» έχει αντικατασταθεί από «σπασμένες αντένες στα μουράγια». Ο Σολωμός δανείζει εδώ το μέτρο της απώλειας, υπενθυμίζοντας ένα λυρικό παρελθόν που φαντάζει ακατόρθωτο μέσα στη σύγχρονη «Βαβυλώνα», τη δική μας «σκοτεινή τσάρκα» στον 21ο αιώνα.

Παράλληλα, πλήθος είναι και οι αναφορές στην ποίηση του Καρυωτάκη. Στο ποίημα «Ο Ερημόκαμπος», ο Κοζίας εισάγει τον Καρυωτάκη ως σύμβολο υπαρξιακής συντριβής και ποιητικής θυσίας. Η αναφορά αυτή συνδέεται άμεσα με την προσφώνηση «Κακορίζικε άνθρωπε // Σε εποχή γερασμένη», ενώ η φράση «Είναι στο πιάτο του Καρυωτάκη η καρδιά» υποδηλώνει μια ποίηση που δεν εξαντλείται στον λόγο, αλλά αποτελεί σωματική και ψυχική προσφορά — μια «καρδιά στο πιάτο» έτοιμη προς κατανάλωση ή θυσία σε μια εποχή που την αγνοεί επιδεικτικά. Ο Κοζίας επιστρατεύει το καρυωτακικό κλίμα για να περιγράψει τη σύγχρονη πλήξη και το αδιέξοδο, προβάλλοντας τον Καρυωτάκη ως την «αλήθεια που πονάει» απέναντι στη σημερινή «Δημοκρατία της πλάνης».

Η συλλογή εμπλουτίζεται περαιτέρω με βιβλικές και μυθολογικές αλληγορίες (Βαβυλώνα, Γη Χαναάν, Τροία, Ωραία Ελένη), οι οποίες προσδίδουν οικουμενικότητα στο σύγχρονο δράμα. Ιδιαίτερα κομβικό είναι το ποίημα «Τι να τραγουδήσω;», καθώς θέτει το ζήτημα της ποιητικής λειτουργίας σε έναν κόσμο παρακμής. Ξεκινώντας με μια προσταγή αφύπνισης απέναντι στον κοινωνικό «λήθαργο», ο ποιητής αναρωτιέται μέσα από το επαναλαμβανόμενο ερώτημα «Τι να τραγουδήσω;» αν οφείλει να υμνήσει την ομορφιά της καθημερινότητας ή αν πρέπει να αναμετρηθεί, τελικά, με τη σκληρή πραγματικότητα.

Στο ποίημα, τα θρησκευτικά και μυθολογικά σύμβολα επιστρατεύονται για να περιγράψουν εύγλωττα τη σύγχρονη παρακμή: η «Βαβυλώνα η μεγάλη» γκρεμίζεται, ενώ ο έκπτωτος άγγελος καταλήγει «μισθοφόρος στις κρεατομηχανές της Ευρώπης». Πρόκειται για μια ισχυρή εικόνα που καταδεικνύει πώς τα υψηλά ιδανικά καταβροχθίζονται από τους «πολιτισμένους» λαούς. Οι προφήτες, οι πολιτικοί και οι Γραφές αποκαλούνται «μαυλίστρες» (πλανευτές), υποδηλώνοντας την καθολική προδοσία λόγων και υποσχέσεων. Μέσα σε αυτό το τοπίο, οι ζωντανοί μοιάζουν να κρέμονται σαν «νυχτερίδες», ενώ ένας «κόσμος χαλασμένος» σέρνει το νεκροκρέβατό του.

Στο τελευταίο μέρος, ο ποιητής απευθύνεται στον «Friedrich» (πιθανότατα στον Friedrich Hölderlin, τον υμνητή της ποίησης σε σκοτεινούς καιρούς), καταλήγοντας σε μια πικρή διαπίστωση: «Αυτή η καταραμένη εποχή πέτρωσε τα τραγούδια». Το «πέτρωμα» αυτό συμβολίζει την αδυναμία του λυρισμού να ανθίσει σε ένα περιβάλλον βίας και πνευματικής στειρότητας. Παρά την αρχική ευχή οι λέξεις να γεννηθούν σαν λουλούδια, η σκληρή πραγματικότητα τις μετατρέπει σε πέτρα, καθιστώντας το τραγούδι μια πράξη οριακή, σχεδόν ακατόρθωτη.

Συγκεφαλαιώνοντας, η συλλογή δεν απαντά στο ερώτημα «τι αιώνα κάνει έξω»· το κρατά ανοιχτό, σαν πληγή. Μας δείχνει έναν αιώνα σκληρό και βίαιο, σημαδεμένο από την πολιτική παρακμή, τις διαρκείς συγκρούσεις και την επιβολή των ισχυρών. Οι λέξεις που επανέρχονται —πολιτικάντηδες, καθάρματα, εξουσία, αίμα, κουρέλια, αγορά, ψέμα— το καταδεικνύουν εμφατικά. Ωστόσο, ο ποιητής δεν επιδιώκει μόνο τη συναισθηματική εμπλοκή του αναγνώστη, αλλά τον φέρνει αντιμέτωπο με τις ιστορικές και πολιτικές του ευθύνες. Η ποίησή του λειτουργεί ως «κέντρισμα» για όσους παραμένουν απαθείς μάρτυρες της σύγχρονης βαρβαρότητας και του ολέθρου. Γι’ αυτό και το ερώτημα του τίτλου δεν είναι αλληγορικό· είναι κραυγή πολιτικής αγωνίας και ρητή άρνηση συνενοχής σε έναν αιώνα παράδοξο και παράλογο.

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

www.oanagnostis.gr 9/01/2026

Όραμα και πράξη στην ποίηση του Γιώργου Κοζία

εξόριστε Ποιητή,στο αιώνα σου,
λέγε, τι βλέπεις;
(Οδυσσέας Ελύτης)

Αν η Ποίηση αντανακλά από τους ουρανούς, τη μαγική εικόνα των αρχετύπων και της αιώνιας ομορφιάς, οι ποιητές ως δέκτες αποκρυπτογραφούν ό,τι εφανερώθη μυστικά από τη σιωπή των άστρων, εκφράζοντας με πυρετική γραφή το αισθητικό αποτύπωμα της ενατένισης και της αποκάλυψης των κρυμμένων αληθειών.
Ο Γιώργος Κοζίας, πιστός της Ποίησης, εμβαπτίζεται στα νάματά της, αναπαριστώντας με λέξεις ακριβών νοημάτων τις εκπορευόμενες έννοιες από «τα αχανή ανάκτορα της μνήμης»1 και την αχρονική ουσία της ψυχής. Στην αρμονική αυτή σύζευξη, όπου ενοραματικά και διαισθητικά γίνονται αισθητά τα ηχητικά κύματα του σύμπαντος, ο ποιητής διαμεσολαβεί και εμπνευόμενος διαλογικά αντιφωνεί και τα μεταλαμπαδεύει σε ύλη ονειρική. Τα δώρα της ποίησης που μας προσφέρει, είναι μια συνηγορία στην εκλέπτυνση του βίου, με την ακαταμάχητη έλξη του Έρωτος, που πάντα επενεργεί και θάλλει στου σώματος τη μνήμη, καθώς εναντιώνεται στη λήθη. Γι’ αυτό κανοναρχεί επαναληπτικά λόγια και εικόνες, απαντώντας με υπαρξιακή αγωνία και στοχασμό, στο αίνιγμα του κόσμου. Με τη συσσωρευμένη ποιητική ενέργεια, εξακτινώνει τις κυοφορούμενες ιδέες και επιδρά στην γλωσσική εκφορά των νοουμένων, εκφράζοντας με ρυθμολογία και μετρική αναλογία, «ήχους από την πρώτη ποίηση της ζωής μας».2 Έτσι, από τα μονοπάτια του νου και τα άδυτα της ψυχής, αντλεί αναμνήσεις και συναισθήματα και τα μετουσιώνει με σκέψη και φαντασία σε αρχιτεκτονικά άρτιες ποιητικές συνθέσεις.
Στην τελευταία του συλλογή με τίτλο «Τι αιώνα κάνει έξω;», διερευνά και απαντά με τη γραφή του, για ό,τι τεκταίνεται εξακολουθητικά, διερωτώμενος τι μένει στου χρόνου το πέρασμα. Με γρηγορούσα συνείδηση και με ψυχικά αποθέματα εκ της βιωμένης εμπειρίας κοπιάζει νυχθημερόν για να προλάβει τον καιρό. Αντιμάχεται με τη βίαια μεταβαλλόμενη συνθήκη, ορίζοντας ως αντίβαρο τις συντεταγμένες τής ευαισθησίας του και επιζητεί διακαώς την επικοινωνία με το έτερον.
«…Οι μέρες μας περνούν γεμάτες πάτρωνες και ανία
Σε ποια πατρίδα, σε ποιο χώμα, σε ποιο χρόνο
σε ποια μνήμη, φωνή θα βγάλεις;
Γυμνός και μόνος στο βασίλειο της Ανάγκης
Δούλος στρατώνος
Μοίρα σου η Δημοκρατία της πλάνης και του Μαμωνά

Άχ Φραγκοράφτη, άχ, Χνούδι μου
μας έφαγε ο ερημόκαμπος!»

Καταθέτει το απόσταγμα των μελετημένων θέσεών του, με τη μνήμη σταθερή αξία των προσανατολισμών του, αναζητώντας διέξοδο από τους εγκλεισμούς και τους επαπειλούμενους αποκλεισμούς των ορθοφωνούντων, ένεκα των καταδυναστευτικών επιρροών του «αρνητικού πνεύματος»3 που διαχέεται απειλητικά στο κοινωνικό σώμα.
«Ο ποιητής θα απαρνηθεί το άσμα του
ο στρατηγός θα τρέμει τις διαταγές του
ο ιερέας θα φοβάται τον άμβωνά του

Δεν είναι η Λειψία, δεν είναι το Ντεπώ
Ο Μαύρος Ήλιος του Αούστερλιτς
Της Αιγύπτου η πανούκλα
Δεν είναι η μάχη των Εθνών
Κι ο τάφος που ισιώνει τον καμπούρη

Καλογιάννο, Καλογιάννο
σπλαχνίσου τον άνθρωπο που τραυλίζει στον αιώνα του!»

Με την εν λόγω συλλογή, κλείνει τον κύκλο μιας επίπονης δημιουργικής πορείας και με συνειδητή απεύθυνση προς τον καθένα, αποστέλλει ό,τι πολύτιμο είχε εξορύσσει από την διακεκαυμένη ζώνη του νου, -εκεί όπου «η Ομορφιά, δεν είναι παρά η αρχή του Τρομερού»,-4 ως μηνύματα-σήματα ενός ελλοχεύοντος κινδύνου. Η συλλογή αποτελεί το απαύγασμα της τεχνικής ενός κατακτημένου ύφους γραφής, εμβαθύνοντας παράλληλα το περιεχόμενο, με τις έννοιες να ορίζουν την ποιητική και τη φιλοσοφία του, εκφράζοντας εν είδει προφητείας τη συλλογική μοίρα της ύπαρξης.
«Είδα χλωμή την πόλη των Φοινικόδεντρων
Σιωπηλό τον χρυσό κορυδαλλό
Τότε ακούστηκε η σφυρίχτρα του προφήτη
Που πας, Αμνέ του Θεού;

Λαοί φεύγουν, μετάνθρωποι έρχονται
στέκονται ανάποδα στην άβυσσό τους
σε αρχαίους τάφους, σε στέρνες
σε πηγάδια, μάσκες νεκρικές
κούφια κορμιά
ψυχές σκεβρωμένες στο Εγώ τους

Κάτω από το άστρο του Σκορπιού
Που πας, Αμνέ του Θεού;

Δούλε της Amazon, εργάτη του Ντιτρόιτ
Σκλάβε της Μαύρης Θάλασσας
Άνεργε του Πάτερσον
Νέοι Ιησού του Ναυή μας οδηγούν

Ξυπνάει ο χαλκός
Κι ο θάνατος βογκά, Πόλη διαλεχτή!
Οι κραυγές στην καρδιά της σάλπιγγας ηχούν

Γκρεμίζοντας
γκρεμίζοντας
γκρεμίζοντας
στα χαρακώματα, στους πύργους
στις επάλξεις, στο Υπερπέραν

Δούλε, εξέσπασάς με
Δούλε, εξέσπασας ως πάνθηρ στην Νέα Ιεριχώ

Και με τα νύχια γράψε
στο χώμα επάνω το σωτήριον

ΣΑΛΠΙΣΤΕ, ΣΑΛΠΙΣΤΕ, ΙΣΩΣ ΓΙΝΕΙ ΚΑΠΟΙΟ ΘΑΥΜΑ!»

Διερωτάται επί των θεμελιωδών ζητημάτων για το μηδέν, το άπειρον, το Είναι και μη Είναι, την αρχή και το τέλος των πραγμάτων, προτείνοντας την αισθητική θεώρηση του κόσμου έναντι της δυσαρμονίας και του χάους. Εμφορούμενος από τα ιδεώδη των νοητών ανταποκρίσεων και αντανακλάσεων, προεκτείνει την τέχνη του έως τα απώτατα εκφραστικά σημεία ενός ιδιότυπου εξπρεσιονισμού. Μεταγράφει τα συλλογικά πάθη και τη δική του αγωνία σε στοχευμένη διαμαρτυρία, καθώς οι μηχανισμοί των εξουσιών διαμορφώνουν ανεπαισθήτως μια απανθρωποποιημένη πραγματικότητα που τείνει να καταστεί συνήθεια.
Μετέχει στο γίγνεσθαι, θέτοντας εαυτόν σε κάθε κοινωνική ενέργεια και διερωτώμενος για τη βία, αποφαίνεται «με λογισμό και μ’ όνειρο»5 για ό,τι αποσιωπάται και αποκρύπτεται, εγκλωβίζοντας τα δρώντα υποκείμενα. Προτάσσει λόγο και πράξη, δίνοντας σώμα και ψυχή, ως αποδεικτικά στοιχεία μετοχής. Προσδίδει, έτσι, στη φωνή του αναγνωρίσιμο τόνο, ταυτότητα και ιδιοπροσωπία. Δεν υποστέλλει τις σημαίες της αισθητικής, που ύψωσε εν μέσω καταιγίδας και, παρά τους ενάντιους ανέμους, αποτολμά τον πλου «πρόσω ηρέμα».6
«Θύελλες, θύελλες μας παρασέρνουν
Κι άλλοι νεκροί περνούν
δίπλα στους κέδρους
κάτω από τον Πολικό Αστέρα

Κι εμείς τι μνημονεύουμε;
Τριήμερα με λίγο στάρι
Εννιάμερα, όσα τα τάγματα των Αγγέλων
Τεσσαρακοστά, Ετήσια
Λαζάρου και Θωμά
και καθημερινής σε ξένο χώμα

να ρίχνεις τα δίχτυα στον μέγα Γενισέι
και ψυχούλα να μη βρίσκεις!

Ώ! Ποτάμι της απέραντης Ενότητας
Περνούν οι απόντες σαν τους γερανούς
Κι εμείς τι μνημονεύουμε;
Γυρνώντας και ξαναγυρνώντας μες στη δίνη
κοιτάμε τους θλιμμένους ουρανούς
Μάρτυρας ας είναι τούτος ο αγέρας – το ανώνυμο
κερί, ο τάφος Ουσάκοφ, το λιβάνι

Κι αυτός που μαχόταν και δεν μάχεται πια
Ώ! ποτάμι της απέραντης Ενότητας
Από άλλη όχθη σε αποχαιρετά

Ματιόρα, σε αγαπώ!

Έρχεται το τέλος, έρχεται πεινασμένο για λάφυρα
Σαν παγοθραυστικό και μας τσακίζει
Υψώνοντας λευκά οστά
Τρώγοντας και πίνοντας τρέλα και λησμονιά».

Δεν διστάζει να αναμετρηθεί με τους Δασκάλους, συνομιλώντας με τα μεγάλα πνεύματα της Ποίησης. Εμφανείς οι επιρροές από τους ποιητές Διονύσιο Σολωμό, Μίλτο Σαχτούρη, Μανώλη Αναγνωστάκη, Κώστα Καρυωτάκη, Πάουλ Τσέλαν, Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, Μπόρις Πάστερνακ και Μπέρτολ Μπρέχτ. Οι εκλεκτικές συγγένειες και η δημιουργική αφομοίωση των έργων τους αντιφεγγίζει και φανερώνει μια νέα εκφραστική δυναμική στη γραφή του.
«…Όταν προβάλει η αυγή κροκάτη
κι οι παλιοί Κορδελιέροι ξαναμοιράσουν τα χαρτιά
Ελευθερία – Ισότητα – Άδελφοσύνη

…βαθιά να μπαίνει το μαχαίρι και να δείχνει
ΤΟ ΔΙΚΙΟ ΑΝΗΚΕΙ ΣΤΟΝ ΜΑΡΑ!»

Στον «Εξάγγελο», σε άνιση πάλη και αγώνα, γράφει στον χρόνο των συντελεσθέντων πραγμάτων, θίγει με αιχμηρό τρόπο την ασχήμια της εποχής και δείχνει την ευθύνη ενός εκάστου.
«…Κάθε ομορφιά θα μαραθεί και θα σβήσει
όπου βασιλεύει σκουλήκι
και μούχλα και σήψη
Το σάβανό σου υφαίνουμε Γη
κι υφαίνουμε μέσα κατάρα διπλή
Υφαίνουμε το ανύφαντο
που μας καταδιώκει
υφαίνουμε καβάλα σ’ έναν τάφο
ακαταπαύστως…»

Λογίζει ως καθήκον του την υπέρβαση των καθημερινών πραγμάτων, αφού εξαντλήσει τη μετοχή του σε αυτά, προτάσσοντας πνευματική ετοιμότητα για να αντιμετωπιστεί κάθε αδικία. Υπερβαίνει τη διά του πόνου μονοδιάστατη έκφραση, επαληθεύοντας το παράλογο και την παλιά κατάρα, με αναφορά στα τραγικά πρόσωπα του αρχαίου μύθου.
«Ο Πελίας θρηνεί για τον τυφλό Θάμυρι
με τη λύρα του σπασμένη στα πόδια
Ο Μαρσύας διδάσκει αυλό τον εραστή του
Ακατάπαυστα ο Όκνος γνέθει ένα σχοινί κορδόνι…»

Στη συλλογή «Πολεμώντας υπό σκιάν», διακρίνεται ποιητική αδεία, εν είδει αποφθεγμάτων, υποδόρια ειρωνεία, με μια αυστηρή κριτική ματιά πάνω στα πράγματα και τους ανθρώπους.
Ως αγωνιστής της ζωής αποστρέφεται τις αλλοζονικές και εγωιστικές συμπεριφορές. Σάτιρες που δεν χαρίζονται σε κανέναν, ελεγείες για ό,τι μας συνέχει και μας θλίβει για τον φόβο, την ερημία, την αδυναμία να ζήσουμε.
«Οι προσπάθειές μας υπήρξαν ατελέσφορες
εκπλιπαρώντας μισό γραμμάριο ελευθερίας,
στα ωραία πάρτι γενεθλίων να κλαίμε,
τα γαλήνια μνημόσυνα να γελάμε…

Ποιοί λεηλάτησαν τα σπίτια
των επιθυμιών και των πόνων,
τα εφηβικά κορμιά, τα ερωτικά ενδύματα;
Τι χάσαμε, τι μας πήραν οι ύπατοι
οι ντελικάτοι θάνατοι, οι τελετάρχες φίλοι;

Οξυγόνο με δόσεις πάλι μας τάζουν
και με θλιμμένο ύφος
σε αμήχανες κηδείες με άνθη μας χλευάζουν»

Με συνείδηση και αυτογνωσία αναφέρεται στην προσδοκία για ό,τι παραμένει δυνάμει να φανεί. Αναστοχάζεται της ζωής του το ταξίδι και με αναγωγική αναφορά των βιωθέντων σε μαρτυρία, προβαίνει στον απολογισμό όλων των απονενοημένων διαβημάτων, πριν την πτώση των γενναίων στα ματωμένα πεδία. Αναγιγνώσκοντας τα αγγελτήρια, για ό,τι χάθηκε στη σκόνη του χρόνου, αποχαιρετά με νοσταλγία τους απογοητευμένους εραστές.
Ποιος ποιεί την νήσσαν;
Ποιος τα όνειρα θάπτει και θρηνεί απαρηγόρητος;
Πότε η ψυχή και το πνεύμα του ουρανού θα λάμψει στο σκοτάδι;
Ποια μουσική δονεί το Είναι με τον άμετρο ρυθμό του επέκεινα;
Ο Γιώργος Κοζίας απαντά με πύρινους στίχους και δραματικούς τόνους, αρνούμενος αφηγήματα, παραινέσεις και συναλλαγές στα εμπορεία και τα χρηματιστήρια του ψεύδους.
«…Η τοκογλυφία στέγνωσε τις καρδιές,
μάρανε τα νυφικά κρεβάτια,
τ’ αηδόνι έπαψε να κελαηδεί «Δικαιοσύνη»,
κι ο Ερμής, πάτρωνας των κλεφτών,
στην πολιτεία διαλαλεί:

«Κανάγιες, το ψωμί της Goldman Sachs σας τρέφει!»

Εξαργυρώνει την αλήθεια του με αίμα, παρηγορώντας τους «πεινώντες και διψώντες»7 για αθανασία και γράφει τα νικητήρια των απανταχού πολιορκημένων, με της τέχνης τη μεθυστική παρηγορία.
«…Τι μένει εδώ, τι πάει σε άλλον ουρανό
δρέποντας, δρέποντας άνθη;
Βέβηλα τα ιδανικά
Συντροφιά με το εφ’ ώ ετάχθη.

Κάθε μέρα μια έκτακτη πολιορκία…

ενός λεπτού «ανακωχή» λέξις τετριμμένη.
Η ύλη ολολύζει ή καγχάζει;

Ορμάει το Αδιέξοδο κι υπέροχα μας σφάζει».

Η «μελοποίηση έργων του»8 από τον συνθέτη Θάνο Μικρούτσικο, αποτελεί την αισθητική κορύφωση μιας πρωτόφαντης σύζευξης λόγου και ήχου, έμπνευσης και επινοητικότητας, όπου η μελωδία, σαν άλλη ψαλμωδία, υμνεί την ομορφιά, κομίζοντας της μουσικής ποιητικής τα δώρα.
«…Οι ώρες θα περνούν, θα γυρίζουν τ’ άστρα,
οι ουρανοί θα παίζουν μπλουζ στην ερημιά μου…»

Ο Γιώργος Κοζίας πασχίζει για το ποιητικά δέον και, αν χρειαστεί σχίζει τα χαρτιά του, καίγοντας τις όποιες βεβαιότητες, για να μας προσφέρει στο τέλος την πεμπτουσία της τέχνης του ως «αγγελικό και μαύρο, φως».9

ΚΡΙΣΤΥ ΚΟΥΝΙΝΙΩΤΗ

www.poiein.gr 25/11/2025

Έχοντας διαβάσει κανείς και τις τρεις ποιητικές συλλογές της άτυπης τριλογίας του Γιώργου Κοζία, το «Πολεμώντας υπό σκιάν…» (2017) τον «Εξάγγελο» (2021), και τώρα το «Τι αιώνα κάνει έξω;» (εκδόσεις Περισπωμένη) διαπιστώνει τον επαναστατικό του λόγο, που ενεργοποιείται από την οργή του, την αγανάκτησή του, αλλά και τη βαθιά μελαγχολία του για τον σημερινό κόσμο. Καταγγέλλει και αφυπνίζει. Με την ελπίδα ότι ίσως κάποτε, κάπου θα συντελεστεί επιτέλους μια αλλαγή και θα επικρατήσει η ανθρωπιά επί της βαρβαρότητας.
«Τι αιώνα κάνει έξω;». Ερωτηματικός ο τίτλος της τρίτης ποιητικής συλλογής και θα έλεγε κανείς ότι το ερώτημα αυτό ζητά απάντηση. Ωστόσο, η εν λόγω συλλογή δεν προσφέρει απαντήσεις. Αντιθέτως, κι αυτό είναι το πιο σημαντικό, μας δίνει ένα κέντρισμα ώστε να σταθούμε απέναντι σε έναν κόσμο που εγκλωβισμένος στον πόλεμο, τη βία, τη φτώχεια, την απανθρωπιά, παραπαίει, σκοντάφτει και κατρακυλάει σε απύθμενη άβυσσο.

Σκοπός της ποίησης του Γιώργου Κοζία δεν είναι να παρασύρει συναισθηματικά τον αναγνώστη. Είναι ποίηση που φέρνει τον αναγνώστη προ των ευθυνών του. Του δίνει μια ώθηση να στοχαστεί σε επίπεδο ιστορίας, πολιτικής, συλλογικής μνήμης.

Δωρικά και αυστηρά τα ποιήματά του, δίχως τίποτα το περιττό, είναι γεμάτα αιχμές, αλλά και δίνουν χώρο στις σιωπές. Κάθε λέξη διαλεγμένη προσεκτικά, υπερασπίζεται τον λόγο ύπαρξής της και λειτουργεί ως οργισμένη –και απεγνωσμένη- κραυγή για όσα αποτρόπαια συμβαίνουν γύρω μας –κοντά ή μακριά μας, δεν έχει σημασία- κι εμείς στεκόμαστε –παραζαλισμένοι, άναυδοι- μπροστά τους, ως απαθείς μάρτυρες ενός συνεχόμενου κατήφορου, προς τον ανεπανόρθωτο όλεθρο.

Η γραφή του Γιώργου Κοζία, συνεπώς, έχει πολιτική διάσταση, όχι με τη στενή έννοια της ιδεολογίας, αλλά με την ευρύτερη ριζοσπαστική έννοια του να παίρνεις θέση στον κόσμο. Ο λόγος του είναι στρατευμένος, αλλά στρατευμένος στην ανάγκη της μνήμης, της ευθύνης, της αφύπνισης. Ο ποιητής εδώ δεν είναι θεατής, είναι μάρτυρας μιας εποχής που πνέει τα λοίσθια. Με τη δύναμη της γραφής του, αντιστέκεται μήπως και κάτι μπορέσει να διασωθεί. Επικαλείται τη μνήμη για να αντλήσει δύναμη και να σταθεί απέναντι στον ζόφο και να φωνάξει:

«πέτα καταραμένο ανθρώπινο Τίποτα, πέτα!», με την ελπίδα πως:

«θα ‘ρθει μια μέρα, μια ουράνια μέρα. /Θα ‘ρθει μια μέρα με λάμψη και φωτιά»

όπως γράφει στο ΔΕΡΜΑΤΑΔΙΚΟ (Μπρεχτικό παράδοξο).

Και μέσα από το ξύπνημα της μνήμης, προβάλλουν μορφές από το παρελθόν –ιστορικές, μυθολογικές, λογοτεχνικές– που διαπλέκονται με το παρόν, και παίρνουν θέση σε ένα πεδίο μάχης. Θυμίζοντας ότι η Ιστορία είναι σειρά από τραύματα, λάθη και αγώνες που επιμένουν να επιστρέφουν.

«Κι αυτός που υψώνει τύμβους/Κι αυτός που φτιάχνει τις καμπάνες/Όλοι από λάσπη είμαστε φτιαγμένοι».

Διότι πολύ απλά ο άνθρωπος είναι μια μηχανή αμετανόητης επανάληψης.

«Κακορίζικε άνθρωπε», αναφωνεί ο ποιητής:

«γυμνός και μόνος στο Βασίλειο της Ανάγκης/δούλος στρατώνος/ μοίρα σου η δημοκρατία της πλάνης και του Μαμωνά.

Αχ Φραγκοράφτη, αχ! Χνούδι μου, μας έφαγε ο Ερημόκαμπος». Για να επισημάνει:

«τι μένει από τον άνθρωπο, ζωή χωρίς θέμα και ήρωα/φτιαγμένη από κενό γκρεμισμένη/μια πόρνη αιωνιότητα/να σφάζει με την ηδονή στο μαχαίρι».

Ζητώντας ευσπλαχνία για:

«τον άνθρωπο που τραυλίζει στον αιώνα του!»

Ο Γιώργος Κοζίας γνωρίζει ότι οι λέξεις του δεν θα σώσουν τον κόσμο, -αλλά ίσως θα πυροδοτήσουν τους ανθρώπους, ώστε να κρατηθούν ζωντανοί μέσα σ’ αυτή «την καταραμένη εποχή που πέτρωσε τα τραγούδια» όπως γράφει, να παλέψουν για ένα καλύτερο παρόν και ένα φωτεινότερο μέλλον. Υπερτονίζοντας αυτό και κλείνοντας τη συλλογή του, κραυγάζει με πάθος και προσμονή:

«Σαλπίστε, σαλπίστε, ίσως γίνει κάποιο θαύμα!».

ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΡΙΤΣΑΣ

Περιοδικό Θράκα 17/11/2025

Η διαίσθηση ενός αιώνα

Ο χρόνος συνδέεται με τον τόπο και πλάθουν μαζί το τοπίο όπου κινούμαστε
ανέγγιχτοι πολλές φορές από τις μεταβολές. Απλά νιώθοντας τη φθαρτότητα πάνω
στη σάρκα μας και τα ξιφίσματα των ανέμων πάνω στο μαλλιά μας. Τότε σταδιακά
καθώς οι χρόνοι φεύγουν μαζί με τα δευτερόλεπτα και τις ώρες, σαν θαλασσινή
άμμος μέσα στα αφρώδη κύματα, αρχίζει η μεγάλη συνειδητοποίηση του αιώνα, της
εποχής και γιατί όχι;, ενός ολόκληρου κόσμου. Ενός κόσμου που σπαρταρά μέσα στα
σπάργανα του σύμπαντος, τόσο άγνωστου και ταυτόχρονα τόσο οικείου, που μας
καταπίνει κάθε μέρα μέσα στο σκοτάδι του.

Τη δική του διαίσθηση πάνω στον αιώνα μας και στον χρόνο που περνάει, στις
διαδικασίες εντός της πολιτισμικής μας ταυτοπροσωπίας και στα πολλαπλά
προσωπεία της κοινωνικοπολιτικής μας ταυτότητας προσφέρει ο παλιός γνώριμος
ποιητής Γιώργος Κοζίας στη νέα του ποιητική συλλογή με τον χαρακτηριστικό τίτλο,
Τί αιώνα κάνει έξω; (εκδ. Περισπωμένη, Αθήνα 2025). Κάθε ποιητική συλλογή του
Γιώργου Κοζία είναι προφανώς και μια σημαντική συνεισφορά στην ελληνική
ποιητική παραγωγή καθώς και μια ποιοτική προσθήκη στο ελλαδικό πνευματικό
τοπίο. Αλλά η συγκεκριμένη έχει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όπως θα δούμε
σύντομα παρακάτω.

Πιο συγκεκριμένα, μέσα στη συλλογή του ο ποιητής, με τα μεγάλης φόρμας
ανομοιοκατάληκτα ποιήματα, αποτυπώνει με μακροπερίοδο και συμπυκνωμένο τόνο
όλα τα σημαντικά νοήματα της πραγματικότητας. Έτσι, ήδη από το πρώτο ποίημα της
συλλογής «Βάαλ ή ο μικρός θεός της Ομορφιάς» διατυπώνει το σεληνιακό τοπίο του
ακρωτηριασμού της ομορφιάς. Σκληρή εικόνα αποτυπωμένη μυθιστορηματικά και
μεγαλόσχημα. Μια, εν εξελίξει, προφητεία για τον πολιτισμό του αιώνα μας, μια
προφητεία για μια εποχή «γερασμένη» («Ο ερημόκαμπος»).

Παρά ταύτα, ο ποιητής δεν χάνει το θάρρος και το πάθος του ούτε φοβάται να
κυλιστεί στη δίνη που διαισθάνεται να τον περιβάλλει («Καντάτα του Γενισέι»).
Ούτως ή άλλως, ακόμη και στον θάνατο οι άνθρωποι πρέπει να τραγουδούν, και σαν
κουρέλια ακόμη να μιλάνε για νέες δόξες – κι όχι για ήττες («Ρεμβασμός στη στέπα»).
Έτσι, εξάλλου, η ζωή η ίδια προστάζει, που σαλπίζει μέχρι το ύστερο θαύμα,
καθοδηγώντας μας μέχρι τέλους στην ενεργή αλλαγή και όχι στην εύκολη καταφυγή
στη μεμψιμοιρία.

Κλείνοντας, έχουμε να κάνουμε για ακόμη μια άρτια ποιητική συλλογή του Γιώργου
Κοζία, ο οποίος σαν γνήσιος μάστορας του λόγου μας παρέδωσε ακόμη ένα
πνευματικό παιδί του. Για αυτό τον λόγο πρέπει να διαβαστεί προσεκτικά και με
διάθεση πραγματικής κατανόησης από τον αναγνώστη.

Ο ΕΡΗΜΟΚΑΜΠΟΣ

—Αντίο Φραγκοράφτη μου
—Αντίο Χνούδι μου
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΕΧΑΪΔΗΣ

Είναι στο πιάτο του Καρυωτάκη η καρδιά
Και στο τραπέζι του μαύρου πετεινού το κεφάλι
Κακορίζικε άνθρωπε

Σε εποχή γερασμένη

Τυφλός λαός, τυφλός σαν νυχτερίδα
Χαύνωση ουρλιάζει, με χαύνωση κοιμάται
και ξημερώνει σκουντουφλώντας
ανίδεος και ακαμάτης
σαν γελωτοποιός στον Άδη
Κακορίζικε άνθρωπε

Σε εποχή γερασμένη

Οι μέρες μας περνούν γεμάτες πάτρωνες και ανία
Σε ποια πατρίδα, σε ποιο χώμα, σε ποιόν χρόνο
σε ποια μνήμη, φωνή θα βγάλεις;
Γυμνός και μόνος στο βασίλειο της Ανάγκης
Δούλος στρατώνος
Μοίρα σου η Δημοκρατία της πλάνης και του Μαμωνά

~Αχ, Φραγκοράφτη, αχ, Χνούδι μου,
μας έφαγε ο ερημόκαμπος!

ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΡΥΣΑΝΘΟΠΟΥΛΟΣ

www.bookpress.gr 03/11/2025

Ποίηση στην αντίπερα όχθη της ιδιωτικότητας

Στην ποιητική έκφραση κυριαρχεί σε πολλούς δημιουργούς το αυστηρά ιδιωτικό σύμπαν. Το εντελώς ιδιωτικό δεν αφορά κανέναν, εκτός αν ένας και μοναδικός έχει βιώσει κάτι παρεμφερές. Το ζήτημα είναι πώς το ιδιωτικό βίωμα θα μετουσιωθεί σε κοινωνικό, πολιτικό και υπαρξιακό ποιητικό κείμενο που να αφορά τη μείζονα κοινότητα. Αυτός είναι ένας από τους λόγους που εδώ και πολλές δεκαετίες δεν διαβάζεται η ποίηση και συνεχώς φθίνει η ανάγνωσή της. Κυκλοφορούν εκατοντάδες συλλογές ποιημάτων, κάθε χρόνο, και μένουν στα αζήτητα ή πολτοποιούνται.

Ο ποιητής Γιώργος Κοζίας βρίσκεται στην αντίπερα όχθη της ιδιωτικότητας. Με την ωριμότητα που διαθέτει στην ποιητική έκφραση, κατακτημένη με κόπο, στην τελευταία του ποιητική συλλογή Τι αιώνα κάνει έξω; έχει αφουγκραστεί σε βάθος την κοινωνική, την πολιτική και την πολιτιστική ατμόσφαιρα του καιρού μας και βγάζει στο φως τις ανοιχτές πληγές, τα πάθη και τις υπαρξιακές αγωνίες του ανθρώπου.

Το χωνευτήρι που λέγεται παγκόσμιο σύστημα όλα τα αποχαυνώνει. Ο ποιητής εκφράζεται και διαβλέπει ότι οι ανοιχτές πληγές, τα πάθη και η υπαρξιακή αγωνία οδηγούνται στη σιωπή και από εκεί στη λησμονιά.

Η διακειμενικότητα είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Γιώργου Κοζία. Φράσεις εμβληματικές των ποιητών μας ενσωματώνονται στους στίχους των ποιημάτων του συνειδητά ή ασυνείδητα. Ενδεικτικές περιπτώσεις: «ποιος έβλεπε πανάκι ή του πελάγου τον αφρό;» (Δ. Σολωμός, «Η Ξανθούλα», σελ. 18), «Όταν προβάλλει η αυγή κροκάτη» (K. Βάρναλης, «Οι μοιραίοι», σελ. 19), «ποιος σέρνεται με τη λύρα στον ώμο;» (Δ. Σολωμός, «Ελεύθεροι πολιορκημένοι», σελ. 21), «άφτιαστο κι αστόλιστο πώς θα σε πάρει ο Χάρος!» ( Κ. Παλαμάς, «Ο τάφος», σελ. 31), «Τα καράβια δεν τα πάμε, Μας πάνε!» (Ν. Καββαδίας, στο πεζό του «Βάρδια», σελ.32), «στον πόρφυρα τον τίγρη του πελάγου υποκλίνονται». (Δ. Σολωμός «Ο Πόρφυρας», σελ.32), «κορμιά και νιάτα σαν αστραπή.» (Ν. Γκάτσος, τραγούδι «στράτα τη στράτα», σελ. 35).

Οι στίχοι των ποιημάτων του πέφτουν σαν κεραυνοί, όσον αφορά τις καθιερωμένες θεωρήσεις της ιστορίας και του πολιτισμού, οι οποίες έχουν εμποτίσει σκόπιμα την παγκόσμια κοινότητα. Στα ποιήματα του Γιώργου Κοζία ποιοι είναι οι εξουσιαστές; Είναι οι πολιτικάντηδες, οι μουνούχοι, τα καθάρματα, οι πάτρωνες, οι βασιλιάδες, οι γραμματείς, οι φαρισαίοι, οι εκατόνταρχοι, οι αργυραμοιβοί κ.α. Και ποιοι είναι ακόλουθοι; Οι δούλοι, οι αγγελιοφόροι, οι υποταγμένοι, οι θλιμμένοι πολίτες και η ανθρώπινη ψυχή, που δεν εξεγείρεται. Οι στίχοι των ποιημάτων είναι καίριοι, λιτοί, πολύσημοι και πολυπρισματικοί. Η χρήση εκφραστικών τρόπων υπακούει στο παράδοξο, στο παράλογο, το υπερρεαλιστικό και το ρεαλιστικό συνάμα, ώστε να εξυπηρετούν την εδραιωμένη ποιητική έκφραση του ποιητή.

Ας δούμε πώς βλέπει ο ποιητής, μέσα από τους στίχους του, την πόλη και τη ζωή των κατοίκων, εντός της κρεατομηχανής της. Αφού, ως επί το πλείστον, εκεί λιμνάζει σαπίζοντας πια η ζωή. Γιατί, όπως μας λέγει ο γενάρχης της νεοελληνικής ποίησης: «Δεν το ’λπιζα να ’ν’ η ζωή μέγα καλό και πρώτο!» (Δ. Σολωμός, «Πόρφυρας»). Ο Γιώργος Κοζίας μάς δίνει ένα ψηφιδωτό στίχων πάνω στο θέμα.

Ποιος έχει αναλογιστεί πόσοι άνθρωποι κοιμούνται στα χαρτοκούτια στα υπόστεγα των πόλεων της παγκόσμιας κοινότητας; Ο ποιητής μάς λέγει αδρά:

Κι ὁ κόσμος φτωχός, μοναχικός
γιὰ μιᾶς δραχμῆς τὰ γιασεμιά
χάνεται στὸ διάβολο-Βαρδάρη
τσακισμένος ἀπὸ τὶς συμφορές,
στεφανωμένος ὑποταγή. [σελ.12]

(…)

Πικρό ψωμί καὶ κίβδηλη ζωή [ σελ.13]

Η ζωή υπάρχει σαν ερημόκαμπος, όπως στον ασάλευτο κάμπο ή την άνυδρη έρημο ή τη στέρφα στέπα. Ο Κεχαΐδης την παριστάνει με γλαφυρό τρόπο στο θεατρικό έργο του Το πανηγύρι. Και στο ποίημα «Ερημόκαμπος» του Κοζία διαβάζουμε:

Τυφλός λαός, τυφλὸς σὰν νυχτερίδα
Χαύνωση οὐρλιάζει, μὲ χαύνωση κοιμᾶται
καὶ ξημερώνει σκουντουφλώντας
ἀνίδεος καὶ ἀκαμάτης
σὰν γελωτοποιὸς στὸν Ἅδη

Κακορίζικε ἄνθρωπε
Σὲ ἐποχὴ γερασμένη

Δοῦλος στρατῶνος
Μοίρα σου ή Δημοκρατία τῆς πλάνης καὶ τοῦ Μαμωνά [σελ.14]

Τελικά, ποιος θα μας σώσει από την ψεύτικα λουστραρισμένη ζωή, ρωτάει ο στίχος:

ποιός θὰ μᾶς καθαρίσει ἀπὸ τὴ μοράβια; [σελ.18]

Είναι ο άνθρωπος και η ζωή ό,τι μας λένε οι πιο κάτω στίχοι:

Ὁ ἄνθρωπος εἶναι μιὰ προκατάληψη
κι ἡ ζωὴ μιὰ ἐμποροϋπάλληλος
ἀπ᾿ τὸ Μόναχο
σὰν τὴν Εὔα Μπράουν
μὲ τὸν ἀρχαῖο φόβο στὰ μάτια [σελ.25]

Εἶναι οἱ ὧρες τοῦ θανάτου
ποὺ κυλάει αἱμάσσουσα
ἡ ζωή καλπάζοντας, καλπάζοντας [σελ.28]

Μοιάζει ουτοπία η ζωή, επειδή τα δύο κοινωνικά συστήματα σάπισαν, πρώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού και μετά από χρόνια, σαπίζει και η δύση. Η λύση για αντίσταση της ζωής αναζητείται.

Αποπλάνηση τῶν ἀστῶν τὰ πλούτη
καὶ ἡ Bandiera rossa τοῦ ἐργάτη [σελ30]

Αν θέλουμε τη ζωή, η οποία πατρονάρεται σε όλες τις εκφάνσεις της, ζωντανή, δεν μένει τίποτα άλλο εκτός από ρήξεις και καθημερινές επαναστατικές πράξεις. Πριν γίνουν όλα σκόνη των άστρων, αξίζει να ζεις με δυναμισμό και να σπάσεις το στημένο παιχνίδι που μας σκεπάζει. Μια διέξοδος που ταιριάζει στην πραγμάτωση του Είναι μας.

Διψᾶς, ζωή – Γύρεψε, ἅρπαξε, σκόρπα

Γιατί,

Ὁ ἄνθρωπος πεθαίνει· τὸ χρυσάφι
χάνεται ἡ δόξα γίνεται σκόνη [σελ.32]

Ὅλη ή ζωή συνοπτικὰ καὶ σὲ προσφορά
Σκόνη, τέφρα, σκιὰ χωρὶς μορφή,
χωρὶς θρίαμβο, χωρὶς πάθος [σελ.33]

Παράξενος κόσμος ψάχνει ἐνοικιαζόμενα στὴν Ἀνάφη
(…)
Ξέμπαρκος κόσμος ἐλπίζει, μάταια ἐλπίζει
στὸ ἴδιο μουράγιο ἀνάστροφα γυρίζει [σελ.34]
Έτσι εγκλωβισμένοι όλοι, ας ανοίξουμε με θυμό έναν διάδρομο,

Ἄσε τὴ ζωὴ νὰ κροταλίζει, νὰ κροταλίζει
στὴν ἀπύθμενη φύση, ἀπύθμενα

Γιατί να ξοδεύεται η ζωή όπως πιο κάτω:

Ὁ ἔξω κόσμος trafficking, ρομπότ καὶ LSD
Καὶ μέσα μας λείψανα ξεσκίζονται
καλύτερα ἀπὸ τὶς μηχανές
καλύτερα ἀπὸ τοὺς πάνθηρες
καλύτερα ἀπὸ χιλιάδες ἅρματα δρεπανηφόρα [σελ.36]

Κι ἐμεῖς μαύρη ζωή, κέρματα καὶ θλίψη [σελ.42]

Τι μένει ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, ένα κούφιο καλάμι
(…)
Τί μένει ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, ζωὴ χωρὶς θέμα καὶ ἥρωα [σελ.43]

Στὸ μαγαζάκι τῆς ζωῆς
Ἄνθρωποι κούκλες πανηγυριῶν
Ἄνθρωποι ζῶα ἱπποδρομίου [σελ.45]

Ἀγῶνες γιὰ τὸ ψωμὶ καὶ τὸ κρεβάτι
Ἔρωτες, πλήξη, σάρκες χαμένες
Τριαντάφυλλα μαῦρα τὸ βασίλειό μας
mehr nicht, mehr nicht [σελ.47]

Για τα προσεχή χρόνια, οι πολίτες -με ανθρώπινα δικαιώματα- του κόσμου θα προσφωνούνται όπως πιο κάτω:

Δοῦλε τῆς Amazon,
ἐργάτη τοῦ Ντιτρόιτ
Σκλάβε τῆς Μαύρης Θάλασσας
Ἄνεργε τοῦ Πάτερσον [56]

Η εκάστοτε άρχουσα τάξη και ιδιοκτήτρια, εθνών, χωρών, υποταγμένων και μη, φανερά και αθέατα, επιδιώκει πάση δυνάμει να τελειώνει εκτός των άλλων και με την ομορφιά, δηλαδή με τον πολιτισμό. Επιλέγοντας τον τελευταίο στίχο από το πρώτο ποίημα της συλλογής, «Βάαλ ή ο μικρός θεός της ομορφιάς», ο ποιητής μάς τραγουδάει ρεαλιστικά ότι οι δήμιοι έχουν στόχο τον μικρό θεό της ομορφιάς με ό,τι αυτό σημαίνει.

Τώρα οἱ δήμιοι δοκιμάζουν τὴν τέχνη τους
πάνω στὸν μικρὸ Θεὸ τῆς Ὀμορφιᾶς. [σελ.11]

Οι δήμιοι δεν χρειάζονται γκιλοτίνα, έχουν τρόπους να σκοτώσουν ψυχές, σύγχρονους, τέλεια αποτελεσματικούς. Επιλέγω το ποίημα «Απεραντοσύνη…» για να δοθεί με εμφατικό τρόπο τι ζούμε πια εδώ, παραλυτική αδιαφορία και ιδιωτικότητα.

Ἐδῶ ἡ Τάξη ἀποκεφάλισε τὴν Ὀμορφιά
Ἐδῶ κυβερνάει τὸ Θνητό Ἐδῶ τὸ Μάταιο
χτυπάει τὰ κρόταλά του

Καὶ πάνω ἀπὸ τὰ ἔργα τῶν ἀνθρώπων
Κορυφὴ τῆς Ἐπανάστασης
Κορυφή Κάρλ Μάρξ
Κορυφὴ τῆς φρουρᾶς τοῦ Ὀκτώβρη
Κορυφή Βλαντίμιρ Μαγιακόφσκι
Σέλας ὡραῖα, ὡραῖα σὰν ὄνειρο ἂς λάμψει

Απεραντοσύνη στοὺς γαλαξίες χαράζεις τὸ ὄνομά σου. [σελ. 42]

Στο ποίημα «Αναπνέοντας ελευθερία ριψοκίνδυνη» πολύ γλαφυρά μας επισημαίνει ότι είμαστε τα τελευταία εξεγερμένα κύτταρα τα οποία είναι ήδη νοερά στο δρόμο για τα νεκροταφεία.

Εἴμαστε οἱ τελευταῖες ἐξεγέρσεις τῶν κυττάρων
στὰ ἑνωμένα νεκροταφεῖα τοῦ ἀνθρώπου. [σελ.22]

Δίνει το τρίστιχο ποίημα «Στροφή για τα παιδιά» μια αισιοδοξία για το πότε μπορεί να υπάρξει διέξοδος.

Ὣς νὰ λαλήσει ὁ πετεινός στὸ νεκρικό κρεβάτι
Οἱ χειρότεροι θὰ βασιλεύουν θλιμμένοι
Καὶ οἱ καλύτεροι θὰ σπαράζονται ἀπὸ τὴ λήθη. [σελ.27]

Με απλά λόγια, μας ορίζει τον χρόνο που θα πραγματωθεί τούτο, και θα είναι όταν οι καλύτεροι θα πάψουν να συνωστίζονται δεύτεροι-υποταχτικοί, στη λήθη.

Στο τελευταίο ποίημα, «Φάντασμα για μια χάλκινη σάλπιγγα», νιώθεις την εναγώνια προσπάθεια του ποιητή, έστω και την ύστατη ώρα, να γίνει κάποιο θαύμα. Εδώ, εντέλει, λειτουργεί προφητικά.

Δοῦλε, ἐξέσπασμάς με
Δοῦλε, ἐξέσπασας ὡς πάνθηρ στὴ Νέα Ἱεριχώ

Καὶ μὲ τὰ νύχια γράψε
στὸ χῶμα ἐπάνω τὸ σωτήριον
ΣΑΛΠΙΣΤΕ, ΣΑΛΠΙΣΤΕ, ΙΣΩΣ ΓΙΝΕΙ ΚΑΠΟΙΟ ΘΑΥΜΑ! [σελ.57]

Τέλος, μέσα στη συλλογή, βρήκε θέση η λέξη μετα-άνθρωπος: «Λαοὶ φεύγουν, μετάνθρωποι ἔρχονται» [σελ. 56].

Κατά πόσο θα πάει ο κόσμος με αυτά που σχεδιάζουν και επιβάλλουν οι ιδιοκτήτες της τεχνολογίας, οι κυβερνήτες των κερδών, είναι ένα ενδεχόμενο, αλλά αν σφάξουμε το μέλλον, όπως γράφει ο Γιώργος Κοζίας, ίσως προκύψει το θαύμα. Αλήθεια, μετά όσα προηγήθηκαν, τι αιώνα κάνει έξω;

.

ΕΞΑΓΓΕΛΟΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ Κ. ΜΠΑΛΤΑΣ

www.periou.gr 15/06/2024

Εξάγγελος είναι ο αγγελιαφόρος. Στο αρχαίο δράμα είναι το πρόσωπο που εμφανίζεται στη σκηνή, για να αναγγείλει όσα δεν διαδραματίζονται μπροστά στους θεατές. Στην περίπτωση του Γιώργου Κοζία, ο οποίος επιγράφει την έβδομη ποιητική του συλλογή με τον τίτλο Εξάγγελος (εκδόσεις Περισπωμένη, 2021), τα πράγματα δεν ακολουθούν τη νομότυπη από το αρχαίο δράμα σειρά. Στην ποίηση του Κοζία ο πληροφορητής δεν φέρνει στο (αναγνωστικό) κοινό νέα, ευοίωνα ή δυσάρεστα, καθώς δεν πρόκειται για νέα. Δηλαδή, ο εξάγγελος του Γιώργου Κοζία μεταφέρει με το στόμα του διαχρονικές αλήθειες, οι οποίες είναι γνωστές αλλά όχι εμπεδωμένες, καθώς φαίνεται από την Ιστορία, στη συνείδηση των ανθρώπων. Επομένως, πετυχαίνει μια άλλη σύμβαση του αρχαίου δράματος. Η υπόθεση είναι γνωστή. Το κοινό γνωρίζει την έκβαση. Το διακύβευμα δεν είναι, λοιπόν, άλλο παρά η οπτική, ο τρόπος, δηλαδή, με τον οποίο παρουσιάζονται αυτές οι διαχρονικές αλήθειες γύρω από τη ζωή, τον θάνατο, την αιματοκυλισμένη ανθρωπότητα και τον διάτρητο κοινωνικό ιστό. Για τον σκοπό αυτό ο Κοζίας επιλέγει να σμιλεύσει ποιητικό λόγο αρκετά συμβολικό και υπαινικτικό. Μπολιάζει τις ποιητικές του καταγραφές με πρόσωπα, γεγονότα, μύθους και ήρωες του παρελθόντος μετακυλώντας αλληγορικά τη δράση τους στο απτό παρόν υπαινισσόμενος τα κακώς κείμενα της εποχής του στην οποία και ο ίδιος ακούσια εντάσσεται, ζει και δημιουργεί.

Η συλλογή, η οποία περιλαμβάνει τριάντα οχτώ ποιητικά κείμενα εκ των οποίων τα περισσότερα διαστέλλονται σε μία σελίδα – πρόκειται για ποίηση σύγχρονη, μοντέρνα κατά τόπους υπερρεαλιστική με εμφανείς, εντούτοις, επιρροές στον ρυθμό και στο γλωσσικό εργαλείο από την παράδοση – θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι υπηρετεί έναν διττό στόχο. Επιχειρεί αφενός να χαρτογραφήσει τη ζωή αντιθετικά προς τον βιολογικό και πνευματικό θάνατο και αφετέρου να αφυπνίσει τους νοητικά κεκοιμημένους αρθρώνοντας κοινωνικό και πολιτικό λόγο.

Για τον πρώτο στόχο, μπορούμε σταχυολογώντας να φωτίσουμε ενδεικτικά κάποιους στίχους. «Η ζωή είναι μια αγρύπνια, Κύριε/ ή ζήσ’ την ή παράτα τη στις ερημιές/ σαν ελαφίνα κι ο Ελαφοκυνηγός ας τη σπαράξει.» (Από το ποίημα «Ο Ελαφοκυνηγός», σ. 26) «[…] μια ζωοπανήγυρις ο βίος/ κι ο άνθρωπος κρεμασμένος στο τσιγκέλι/ ένα κομμάτι φρέσκο κρέας/ με τον κουβά και τον σανό του/ περιμένει τον τσαμπάση» (Από το ποίημα «Θηβαϊκός κύκλος», σ. 32) «Ο κόσμος/ δεν ήταν εκείνο που νομίζαμε/ Θάντος επί πιστώσει/ Αυτό είναι όλο» (Από το ποίημα «Θάνατος για έναν λεγεωνάριο», σ. 41) «Όλη η ζωή μας/ ύφαλοι κι άσπλαχνες εξορίες» (Από το ποίημα «Όνειρο στο κύμα», σ. 42) «Φτερόποδη η ζωή κι εμείς λαχανιασμένοι/ μες στις ρωγμές του ύπνου/ Είμαστε όλοι το ξέφτισμα του μύθου/ για ενός λεπτού τιμή/ για ένα άφες ημίν, για λίγο τράτο» (Από το ποίημα «Σπαμένο ρέκβιεμ», σ. 49). Να σημειωθεί εδώ ότι κατά την περιδιάβαση της συλλογής, ο αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί τον διακειμενικό διάλογο του ποιητικού λόγου του Κοζία και να στοχαστεί τις ρητές ή άρητες, έξω και έσω κειμενικές αναφορές σε συγγραφείς και λογοτεχνικά έργα. Αναφέρονται ενδεικτικά οι αναφορές στους: Σελίν, Ρίλκε, Ζαχς, Τράνστρεμερ, Γκριν, Ταρκόφσκι, Σολωμός, Λαπαθιώτης, Σεφέρης, Παπαδιαμάντης, Αναγνωστάκης, Σικελιανός, Παπαδημητρακόπουλος, κ.ά.

Τον δεύτερο στόχο υπηρετεί η συνειρμική και υπαινικτική λειτουργία της γλώσσας και ο προτρεπτικός λόγος από την πλευρά του ποιητικού υποκειμένου. Το ποιητικό υποκείμενο αντιτίθεται σθεναρά στη πνευματική αποχαύνωση και τον εφησυχασμό με στίχους που ατσαλώνουν τον κοινωνικοπολιτικό στοχασμό του. Η επιδίωξη της γνώσης ανάγεται σε ακρογωνιαίο λίθο της υπόστασης του ανθρώπου, ενώ η άγνοια ούσα ανεπίτρεπτη, ειδικά στην εποχή μας που επικρατεί ο κατακλυσμός πληροφοριών και η ραγδαία επικοινωνία των ειδήσεων από όλον τον κόσμο, καυτηριάζεται και στηλιτεύεται από το ποιητικό υποκείμενο με λόγο άλλοτε ειρωνικό και κυνικό (με ευδιάκριτη την καρυωτακική επιρροή) και άλλοτε εκπεφρασμένο ως δριμύ κατηγορώ. Ο Κοζίας υφαίνει μια ποίηση – ωδή στον ανήσυχο και δρώντα νου.

Θα φωτίσουμε και πάλι ενδεικτικά κάποιους στίχους προς επίρρωση των παραπάνω θέσεων. « – Σκιά όνου έξω από τα τείχη/ η προς τους ανθρώπους αδελφοσύνη!// Μες στα ασφοδίλια λαοί κοιμούνται, λαοί τυφλών.» (Από το ποίημα «Προς Θεσσαλονικείς και Κορινθίους», σ. 13). «Αγοράστε τους ένα Tablet εγκεφάλου/ μια χρυσή προσωπίδα/ Χαρίστε τους κάτι αλλόκοτο/ μια αυταπάτη, μια φρούδα ελπίδα/ “Τι σπάει δεσμά και τυράννων αλυσίδες;” (Από το ποίημα «Σε άνιση πάλι κι αγώνα», σ. 18). «Κι εμείς τα διαθέσιμα μιας πόρνης εποχής/ Ω, τι ωραία πέφτουμε/ δημόσιοι κι ανόσιοι στο λάκκο των ενστίκτων.» (Από το ποίημα «Ζωώδες επαρχείον», σ. 24) «Κατάρα, παλιά κατάρα/ με το αυγό του φιδιού στην κλίνη/ Πάντα ο δαίμων να σπάει το τσόφλι/ και με βουή να ξεπροβάλλει του Αίματος η Φάρα» (Από το ποίημα «Πώς να εξηγήσεις τις εικόνες στη νιότη;», σ. 52-53). «Κοιτάξτε, ζωντανοί, το απελπισμένο/ Ζυγόν δουλείας αν λησμονήσετε/ Στη λήθη όλο το σπασμένο […] Πηγαίνετε στους αφίλητους/ στους ξένους, στους αλυσοδεμένους/ στους πένητες, στους άγρια σκοτωμένους» (Από το ποίημα «Μασάντα/άσμα εγερτήριο», σ. 55-56).

Παράλληλα, ο ποιητής κλείνει το μάτι στους παράταιρους άλλους, ή τουλάχιστον σε αυτούς που φαίνονται να είναι έτσι, σε αυτούς που επιμένουν να ονειρεύονται έναν κόσμο καλύτερο, σε αυτούς που έχουν στόχους και παραμένουν στην ουσία τους άνθρωποι, σε αυτούς που υπερασπίζονται το όραμά τους αλλά εν τέλει αποτυγχάνουν και πληγώνονται βαθιά, όταν βλέπουν τις προσδοκίες τους και τις προσπάθειές τους να καταρρέουν, σε αυτούς που χλευάζονται εξαιτίας των διαφορετικών τους πεποιθήσεων ή και επιδιώξεων, σε αυτούς που θέλουν να κάνουν την αλλαγή και να πετύχουν κάτι όχι μόνο για ίδιον συμφέρον αλλά και για το συλλογικό. Στην κατηγορία αυτή εμπίπτει και ξεχωρίζει το ποίημα «Ο Κύριος δεν σώζει αυτούς που πέφτουν» με το οποίο ο Κοζίας μάς θυμίζει την περίπτωση του Άλμπρεχτ Λούντβιχ Μπέρμπλινγκερ (1770-1829), γνωστόν και ως ο Ράφτης της Ουλμ, ο οποίος προσπάθησε να πετάξει κατασκευάζοντας το πρώτο αιωρόπτερο. Η προσπάθειά του απέτυχε και κατέπεσε στον Δούναβη. Διασώθηκε αλλά η πράξη του έγινε αντικείμενο κοροϊδίας και υπαινιγμών κατά των 19ο αιώνα.

Κλείνοντας αυτό το σύντομο κριτικό σημείωμα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι για τον Κοζία η ποίηση επιδιώκει να αναχαιτίσει τη λήθη. Τη λήθη των ακράδαντων παραδειγμάτων της παγκόσμιας ιστορίας που διαυγάζουν ότι το «κουτσό της μοίρας αμαξάκι» (από το ποίημα «Της μοίρας το αμαξάκι», σ. 47-48) ωθεί τον ευσυνείδητο και εν εγρηγόρσει ανθρώπινο νου να αποτινάζει τα δεσμά και να παλεύει για την ελευθερία του όσο ζει, όσο αναπνέει. Σε τούτη τη βιωτή αυτό είναι το μέγιστο αγαθό. Άλλωστε στο επέκεινα τα πράγματα είναι εξίσου ξεκάθαρα: «Τι ηγεμών, τι δικαστής, τι σκλάβος, τι παιδίσκη;/ Έρημοι άνθρωποι σαν φύλακες μουσείου/ με τα τενεκεδένια μας στεφάνια πηγαίνουμε στη λήθη.» (Από το ποίημα «Ο θησαυρός των αηδονιών», σ. 21).

ΝΙΚΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΩΣΤΑΓΙΟΛΑΣ

https://neoplanodion.gr 19/06/2023

Εξαγγελίες ενός θαρραλέα αιρετικού

Πάει κι ο αρχάγγελος να κόψει μήλο
κι αποκρίνεται το φύλλο
Paradiso, paradiso
στο ώριο περιβολάκι και
στον απάνω κόσμο χαλαστής είναι ο άνθρωπος.
Όλο και πιο δραστήρια εμφανίζεται τελευταίως η συζήτηση γύρω από το ζήτημα της κριτικής [1], το κατά πόσο αυτή βρίσκεται σε εγρήγορση ή σε ύπνωση, το κατά πόσο ενίοτε υπερβαίνει τα όρια μιας καλώς εννοούμενης (μοιραίας) μεροληψίας, κ.ο.κ. Ελαφρυντικά, βεβαίως, για φαινόμενα κριτικής αδράνειας μπορούμε, αν θέλουμε, να προφασιστούμε ουκ ολίγα, πλην λίγο έως πολύ γνωστά: τον εκδοτικό πληθωρισμό, ο οποίος καθιστά ακόμα και τον πλέον χαλκέντερο κριτικό άμοιρο συστηματικής παρακολούθησης του χώρου, το γεγονός ότι οι Έλληνες μάλλον περισσότερο γράφουμε παρά διαβάζουμε, την (εν πολλοίς δικαιολογημένη) απουσία φίλτρων από μεριάς της ασθμαίνουσας εκδοτικής τάξης, κ.τ.λ. Αποτέλεσμα, όπως είναι φυσικό, της κριτικής εγκράτειας είναι το μεγαλύτερο μέρος της εκδοτικής παραγωγής να περνάει παντελώς απαρατήρητο, με τα θύματα συχνά να περιλαμβάνουν και έργα μείζονα, τα οποία καταλήγουν ως χλωρά να καίγονται μαζί με τα ξερά, με την εκτίμησή τους να αναβάλλεται, στην καλύτερη σε χρόνο δευτερεύοντα – στη δε χειρότερη επ’ αόριστον. Ακόμα, βέβαια, και σε περίπτωση που ο κριτικός εμφανίζεται πάνοπλος απέναντι στα κάθε λογής προσκόμματα, τουλάχιστον όσον αφορά στην καίρια ενημέρωση, η τύχη ενός βιβλίου, άμα τη εκδόσει του, κάθε άλλο παρά εξασφαλισμένη είναι. Ανατρέχοντας (μεταξύ άλλων και προς επιβεβαίωση της διαχρονικότητας του φαινομένου) στο μακρινό 1990 λ.χ., εποχή όπου το δύον άστρο του Οδυσσέα Ελύτη – το έργο του οποίου μάλλον πρόσφορο παρά απωθητικό είναι απέναντι στην κριτική, έστω και για τοποθετήσεις επιφανειακές ή στερεότυπες – θα δώσει, κατά την τελευταία δεκαετία του βίου του, τις μέγιστες λάμψεις του, απηχώντας τις εκρήξεις supernova, περιπτώσεις κριτικής δυστοκίας γύρω από έργα σημαντικά πλην ιδιόρρυθμα όπως π.χ. ο Μικρός ναυτίλος, ακόμα και τέσσερα και πλέον χρόνια μετά την δημοσιοποίησή του, ήδη ελέγχονται [2]. «Πρόκειται για ένα είδος κριτικού δισταγμού, που είναι κάπως φυσικό να γεννούν οι μεγάλες ποιητικές συνθέσεις; Ή μήπως πρόκειται για μια μορφή κριτικής θρασύτητας, ίσως και ανωριμότητας, το να αναμετρηθεί κανείς πρόωρα και βιαστικά με τα μείζονα έργα του ποιητικού λόγου;», διαβάζουμε – εικασίες εύλογες.

Επανερχόμενοι στο σήμερα, είναι καταφανές πως το τοπίο κάθε άλλο παρά έχει καθαρίσει. Η κριτική σιωπή καλά κρατεί, φαινόμενο για το οποίο, εντούτοις, κατά τη γνώμη του γράφοντα ούτε η – μάλλον ανυπόστατη – αντιπαραγωγική αυτογνωσία αλλά ούτε και ο εκδοτικός πληθωρισμός αποτελούν συντελεστές ικανούς. Αρκεί κανείς για τούτο να διαπιστώσει την – οφθαλμοφανή σε όσους έχουν έστω και μια τυπική σχέση με τον χώρο του βιβλίου – συχνότητα με την οποία έργα, μάλλον ελάσσονα, τείνουν να αποτελούν πόλο συσπείρωσης της κριτικής, η οποία με ζηλευτή εγρήγορση (ενίοτε ακόμα και εντός μιας εβδομάδας από την κυκλοφορία ενός βιβλίου) σπεύδει να ομολογήσει την ποιότητά τους, για να περάσει – σχεδόν αμέσως μετά την πλήρωση του χρέους – σε ένα στάδιο σιωπής, ή μάλλον έντεχνα συγκεκαλυμένης συγκατάβασης, σαν από αμηχανία για όσα μόλις ξεστόμισε. Αντιθέτως, έργα όπως ο Εξάγγελος του Γιώργου Κοζία, για τον οποίο θα μιλήσουμε παρακάτω, παρ’ όλο το μέγεθος και την ποιότητά τους, απολαμβάνουν φειδωλής κριτικής κάλυψης η οποία, τουλάχιστον κατά τη γνώση του υποφαινόμενου, περιορίζεται μέχρι και σήμερα, δύο και παραπάνω χρόνια από την κυκλοφορία της συλλογής, σε σημειωματογραφία μόλις μετρήσιμη στα δάχτυλα του ενός χεριού [2, 4-5, 8-9]. Όσον αφορά, τώρα, τις επιτροπές λογοτεχνικών βραβείων – τα οποία, μάλιστα, τελευταίως παρουσιάζουν άνθηση πρωτοφανή, σε μια πρόδηλη προσπάθεια αναπλήρωσης του ανύπαρκτου αξιολογικού ρόλου της κριτικής από την ίδια τη λογοτεχνική κοινότητα (απ’ την οποία, φυσικά, δεν λείπουν φαινόμενα εσωτερικής κατανάλωσης) αλλά και ως ανταπόκριση σε μια, κατά τα φαινόμενα, επείγουσα ανάγκη ανάδειξης νέων πενών – μόλις μία (1) κριτική επιτροπή, αυτή των βραβείων «Jean Moreas 2022» [3] (θεσμού της πόλεως καταγωγής και βίου του ποιητή) βρήκε το επίτευγμα του Εξάγγελου επιδεχόμενο επιβράβευσης.

Έχοντας κλείσει την παρένθεση περί κριτικής και βραβεύσεων, ας επικεντρωθούμε, τώρα, στον ελέφαντα στο δωμάτιο, τον Εξάγγελο του Γιώργου Κοζία, πιάνοντας το νήμα από τον τίτλο, την προσέγγιση του οποίου αποπειράθηκαν ήδη προηγούμενες μελέτες [4, 5], με το βάρος να μοιράζεται ανάμεσα στον ομώνυμο ρόλο του αρχαίου δράματος (και δη της τραγωδίας) και το δημοφιλές τραγούδι του Μπομπ Ντύλαν που τόσο ευρηματικά προσάρμοσε στα ελληνικά ο Διονύσης Σαββόπουλος. Εντούτοις, παρά τις όποιες προφανείς ομοιότητες, διατηρώ την επιφύλαξη πως το ζεύγος των αναγνώσεων αυτό μάλλον να συσκοτίζει καταλήγει παρά να διαυγάζει, αφενός λόγω της δεδομένης απόστασής του από το συλλογικό φαντασιακό αλλά και λόγω του ότι τόσο η δουλική διεκπεραιωτικότητα του πρώτου προσώπου όσο και η υστερόβουλη μειλιχιότητα του δεύτερου αποκλίνουν σαφώς από τις προθέσεις που έχει ο συγγραφέας για τον δικό του Εξάγγελο.

Προσωπικά θεωρώ πως η ανάγνωση του βιβλίου επιβάλλει δυναμικά στον αναγνώστη την ταύτιση του λυρικού υποκειμένου του με πρότυπα εγγύτερα στην ποπ κουλτούρα, όπως λ.χ. τον Τρελό του Βασιλιά Ληρ και – ιδιαίτατα – την ανδρόγυνη και ασφαλώς επαυξημένη από σκηνικής άποψης εκδοχή του, τον διορατικό πλην απερίφραστο Κιοάμι της επικών διαστάσεων διασκευής τού προαναφερθέντος έργου του Βάρδου, Ραν, από τον Ακίρα Κουροσάβα αλλά και, δευτερευόντως, το κεντρικό πρόσωπο του σατιρικού πίνακα Στάντσυκ του Γιαν Ματέικο. Στο συγκεκριμένο έργο-σταθμό για την εθνική ταυτότητα της Πολωνίας, δεσπόζει ο – βλοσυρός, εν αντιθέσει με τα στερεότυπα – γελωτοποιός Στάντσυκ ο οποίος, έχοντας μόλις πληροφορηθεί για την κατάληψη του Σμόλενσκ, περιοχής της ιδιαίτερης πατρίδας του, από Ρώσους εισβολείς, ποζάρει εμφανώς συντετριμμένος, τη στιγμή που στο υπόβαθρο του πίνακα οι ανυποψίαστοι, εστέτ ευγενείς επιδίδονται σε ξέφρενους εορτασμούς – ύβρις η οποία μέλλεται να αποκατασταθεί με τον διαμελισμό της Πολωνίας μερικά χρόνια αργότερα. Για να το πούμε απλά, ο Κοζίας φορά εδώ το προσωπείο του Εξαγγέλου όπως, σε άλλες εποχές, κάποιος θα φορούσε το σκουφί του «Τρελού» ώστε, εκμεταλλευόμενος το ακαταλόγιστο που συνόδευε την πράξη αυτή, να μπορέσει να αντιπαρατεθεί με καθεστώτα της εποχής του – κάτι απ’ το οποίο, υπό συνθήκες διαφορετικές, θα ήταν αποκλεισμένος. Εξ ου και η συστηματική (προγραμματική;) απουσία του λυρικού «εγώ» καθ’ όλη την έκταση του έργου, η οποία υπαινίσσεται ευθύς εξαρχής πως όσα πρόκειται να ειπωθούν σε αυτό αποτελούν εκτόνωση του συλλογικού και όχι προσωπικού, περιχαρακωμένου συναισθήματος.

Από κοσμοθεωρητικής σκοπιάς τώρα, αν η μετουσίωση του ποιητικού βλέμματος σε στίχο στους Οδυσσέα Ελύτη και Νίκο Καρούζο αποτελεί εξακτίνωση της μυστικής εμπειρίας του Ευάγριου Ποντικού και του Μακαρίου του Αιγυπτίου αντιστοίχως [6], είναι καταφανές πως στη θυμική γεωγραφία του Γιώργου Κοζία ιχνογραφούνται, από τα πιο ερεβώδη ρήγματα έως και τις πλέον υψιπετείς της κορυφώσεις, τα προτάγματα του επικούρειου Κήπου, αφενός, και του καμικού παραλόγου, αφετέρου. Ως εκ τούτου, ο Εξάγγελος τον οποίο επιστρατεύει εδώ ο Κοζίας ηχώντας το καμπανάκι στην ανθρωπότητα (ανάμεσα στην οποία ίσως-ίσως υπόρρητα δεσπόζει και ένας εαυτός τραμπαλιζόμενος ανάμεσα στην νεύρωση που πυροδοτεί η τραγική επίγνωση ενός προεξοφλημένου τέλους και στο πένθος για τη ματαίωση των μεγάλων αφηγήσεων), δεν ζητά αιχμαλώτους, κάτι που διαφαίνεται από τα πρώτα κιόλας ποιήματα (Σε σας που κτίζετε / κάτω από τον αστερισμό του μηδενός / Σε σας που στοιβάζετε πλίνθους / κεράμους ως τους αιθέρες, «Σε σας που κτίζετε»). Ο ποιητής σπεύδει εύστοχα ευθύς εξαρχής να εξισώσει τον μηδενισμό – μια ιδεολογία ταυτόσημη του σύγχρονου zeitgeist, ειδικά στον εκπίπτοντα δυτικό κόσμο – με τις υπόλοιπες θρησκείες, μια και η λατρεία του μηδενός δεν παύει να αποτελεί λατρεία (ας θυμηθούμε εδώ τον «the Dude» του κοενικού The Big Lebowski o οποίος, στο μεγαλύτερο μήκος του, καταδιώκεται από τους μηδενιστές), όπως και θρησκεία σε όλα πλην του ονόματος συνιστούν οι επιταγές του καπιταλιστικού αφηγήματος: η άκρατη συσσώρευση αγαθών (Τι υπολόγισες δόξες σπίτια και γονικά / τι μέτρησες στη λάμψη του εφήμερου / απατηλές ειδήσεις με ηχηρούς χρησμούς, «Το αιματοβαμμένο ποίημα»), η ανώφελη άγρα της δόξας (Τι Σκάμανδρος, τι Καραμεντερές, «Το αναπόδραστο») και της υστεροφημίας (Τι ηγεμών, τι δικαστής, τι σκλάβος, τι παιδίσκη; / Έρημοι άνθρωποι σαν φύλακες μουσείου /με τα τενεκεδένια μας στεφάνια πηγαίνουμε στη λήθη, «Ο θησαυρός των αηδονιών»), η υπερφίαλη, απολιτίκ ψευδαίσθηση ασφάλειας που καλλιεργούν ο ατομικισμός και η απομόνωση στη στενή σφαίρα της ιδιωτείας, κ.λπ. Με την κατάλληλη απόσταση, το βλέμμα του ποιητή διακρίνει στις τάσεις αυτές τίποτε άλλο από εκτονώσεις της ίδιας ψύχωσης που εκκολάπτει, ως κοινός παρονομαστής, ο φόβος εκείνος που λανθάνει στον πυρήνα της ανθρώπινης κατάστασης, αυτός της φθοράς. Αυτή η επείγουσα ανάγκη αυτοδικαίωσης μέσω ενός νοήματος εν πολλοίς σεσοφισμένου απαξιώνεται στο πρόσωπο του προγραμμένου τέλους, όταν ο άνθρωπος, οριστικά και αμετάκλητα, έρχεται αντιμέτωπος με την πλέον χειροπιαστή απόδειξη πως η υπέρβαση δεν πλάθεται με γήινα υλικά (Τι υψώνετε πυραμίδες, τύμβους / και μαυσωλεία στο Άπειρον / (ρεφάρεται έτσι η παλιοζωή;) / Από το όρος Γιούχτας / το Όλον φαίνεται Μάταιον, «Βλέποντας τον κόσμο από το όρος Γιούχτας»). Η αναγνώριση των μηχανισμών αυτών ως προϊόντων του ζώου (Ντενίσοβα) που ελλοχεύει, πανταχού παρόν, εντός μας και η καταπράυνσή τους, η έξοδος από τα αυτιστικά σύνδρομα που συνεχώς κερδίζουν έδαφος σε μια καθημερινότητα ακέφαλου ευδαιμονισμού είναι η μάχη που καλείται να δώσει ο άνθρωπος στη σύγχρονη κοινωνικοπολιτική αρένα (Κατακτώντας τόσες μοναξιές / τόσες παραισθήσεις / τη δόξα, τις άγιες οικογένειες / τους εραστές, τις ιερές ψυχώσεις, («Περιοδεύων θίασος Ντενίσοβα»).

Βεβαίως, ο Εξάγγελος του βιβλίου αναγνωρίζει ότι, σε έναν κόσμο κενωμένο από νόημα, η λειτουργία του ανθρώπου υπό ένα αδιάλειπτο καθεστώς συναγερμού, όπου κυριαρχεί το ένστικτο της επιβίωσης, είναι μάλλον δικαιολογημένη. Ο ποιητής, κόντρα σε μοντέρνες δοξασίες περί εγκλεισμού σε πύργους ελεφάντινους, συμπάσχει με τον αναγνώστη, περιδιαβαίνοντας και αλληλεπιδρώντας με ένα περιβάλλον εν πολλοίς κανιβαλιστικό και παράλογο, μέσα από στίχους-απόηχους του «Ζωολογικού κήπου» του, όταν και πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα (Σε αυτό το ζωώδες επαρχείον / Ξυπνούμε, στολιζόμαστε / κι αρχίζουμε μεροκάματο τον σπαραγμό, «Ζωώδες επαρχείον») αλλά και κυρίως εμπεδώνοντας, ψυχή τε και σώματι, τους απαράγραφους νόμους της εντροπίας στους οποίους υπόκειται (Μόνες οι ψυχές μας στέκονται / με το λουρί στο πόδι / Κι ολόγυρα το πέλαγος εν γαλήνη και απνοία / βλέπει τα χέρια κάθε αυγή να γνέφουν, «Falconeria»). Ο άνθρωπος, ναυαγισμένος σ’ αυτήν την αχνογάλανη κουκκίδα που λέγεται Γη, σε ένα τοπίο ολωσδιόλου εχθρικό το οποίο δεν επέλεξε (βλ. «ερριμένο» και Χάιντεγκερ), βρίσκεται από τις απαρχές του βίου του αντιμέτωπος με έναν άνισο αγώνα (Μια ζωοπανήγυρις ο βίος / κι ο άνθρωπος κρεμασμένος στο τσιγκέλι /ένα κομμάτι φρέσκο κρέας / με τον κουβά και τον σανό του / περιμένει τον τσαμπάση, «Θηβαϊκός Κύκλος»), με το σύμπαν να παραμένει πάντοτε στην καλύτερη ασυγκίνητο, κωφάλαλο στις όποιες του εκκλήσεις, στη χειρότερη δε να δρα τιμωρητικά, πίσω απ’ τη σαδιστική μάσκα ενός δημίου ή ενός βασανιστή (Μια ζωοπανήγυρις ο βίος / κι ο άνθρωπος κρεμασμένος στο τσιγκέλι /ένα κομμάτι φρέσκο κρέας / με τον κουβά και τον σανό του / περιμένει τον τσαμπάση, «Θηβαϊκός Κύκλος»). Ζωή, τι ρίσκο σύντομο και ειδεχθές! («Κλίνη κενή φέρεται εστρωμένη των αφανών») παραδέχεται ο Κοζίας και, πράγματι, τι πιο στυγνό από μια ζωή απογυμνωμένη από κάθε βεβαιότητα πάρεξ αυτήν μιας εκ γενετής επικείμενης τελευτής; (Ο κόσμος / δεν ήταν εκείνο που νομίζαμε / Θάνατος επί πιστώσει / αυτό είναι όλο, «Θάνατος για έναν λεγεωνάριο»). Πώς να μην καταρρέεις κάτω από το βάρος της επίγνωσης πως πορεύεσαι καβάλα σ’ έναν τάφο / ακαταπαύστως («Υφαίνοντας στη νεκρή πτέρυγα»), ειδικά όταν, ελλείψει μεταφυσικού αντικρίσματος και ηθικών μέτρων και σταθμών, αντιλαμβάνεσαι πως, άξαφνα, αποτελείς άθροισμα και, συνάμα, μόνο κύριο των επιλογών σου μέσα σε έναν ασυνάρτητο κυκεώνα από προοπτικές;

Στην πορεία, ο ποιητής θα συγκεκριμενοποιήσει ακόμα πιο πολύ τις ανησυχίες του, θρηνώντας για την απώλεια της νιότης αλλά και την ματαιότητα του κάλλους, που μόνο εφήμερα δύναται να θαμπώσει τις φωνές των διαψεύσεων που επιμένουν να επισωρεύονται (Να τα κεφάλια των τρυφερών, των λησμονημένων / των κοριτσιών, των αρχαγγέλων / να τα ωραία μάτια, τα εξαίσια χείλη, τα στήθη / το ομφάλιο κάλλος και τα επίγεια χάδια // Όλα αθροίζονται στο ίδιο πηλίκον / «Τι είναι ζωή; Τα μη ζωή; Και τι τ’ ανάμεσά τους;» / Τίποτα δεν διαρκεί στις μικροσυνοικίες του θανάτου, «Εκδρομή με κοριτσάκια»). Φυσικά, από τον γενικό θρήνο, δεν λείπουν και ορισμένες υποψίες οργής προς τον κυνισμό που θέλει τη ζωή να συνεχίζεται, μέσα από μια συνομιλία με τους σολωμικούς Ελεύθερους Πολιορκημένους (Όταν μια μέρα στον κήπο των Τρώων / πάει ο ήλιος, πάει το φέγγος / χάνεται, φεύγει το πνεύμα / πέφτει η σάρκα / και νέους έρωτες αναζητάμε / καθώς το σώμα του Έκτορα νεκρό προβάλλει, «Αλαφροΐσκιωτο»). Κι όμως [ε]δώ τζογάρει και κερδίζει το Καθαρτήριον η «Φύσις!, («Βλέποντας τον κόσμο από το όρος Γιούχτας») δεν αργεί να ανασυνταχθεί με χιούμορ μακάβριο ο Κοζίας, υπενθυμίζοντας στις επόμενες γενεές που βιάζονται να παραλάβουν τη σκυτάλη καταδικάζοντας, μάλλον αποστειρωμένα και επιπόλαια, τις προηγούμενες ως παρωχημένες και αναλώσιμες πως το «ο βασιλιάς πέθανε, ζήτω ο βασιλιάς» θα ακουστεί και γι’ αυτές (μοιάζουμε σαν φαντάσματα του θέρους / και να οι ανασκαφείς, να οι αρχαιολόγοι / Τελείωσαν πια τα ψέματα, μας λένε / ας πάψει το γλυκόλαλο τραγούδι σας , «Ο θησαυρός των αηδονιών»). Πού είναι οι αγάπες μας; / Πού είναι οι εξοχές μας; / Πού είναι τα γλέντια μας τα μαγικά; («Κλίνη κενή φέρεται εστρωμένη των αφανών») ειρωνεύεται ο Εξάγγελος λοξοκοιτώντας προς την αντίληψη που θέλει τον ποιητή αιώνια έφηβο, το τραγούδι του ανοξείδωτο στους αιώνες αφού σ’ έναν κόσμο [ό]που βασιλεύει σκουλήκι / και μούχλα και σήψη («Υφαίνοντας στη νεκρή πτέρυγα») τίποτα ισοβίως δεν αγιάζει παρά μόνο, πειθήνια γρανάζια στην αλχημική μέριμνα της φύσης, [υ]φαίνουμε, υφαίνουμε / το ίδιο σχέδιο της ξεχαρβαλωμένης Φύσης / πάλι αχόρταγοι και πάλι με ωραίες παραισθήσεις, «Υφαίνοντας στη νεκρή πτέρυγα»). Κι όμως, παρότι ΧΡΩΣΤΑΜΕ…ΣΩΜΑ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΓΗ, («Θάνατος για έναν λεγεωνάριο») πάντοτε θα φεγγρίζει πίσω από όλα και η σαιξπηρικής υφής ελπίδα της επιβίωσης μέσω των επόμενων γενεών και βιολογικών απογόνων, επιβίωση η οποία, φευ, κατοχυρώνει και την διαιώνιση του απευκταίου αγελαίου στοιχείου (Κατάρα, παλιά κατάρα / με το αυγό του φιδιού στην κλίνη / Πάντα ο δαίμων να σπάει το τσόφλι / και με βουή να ξεπροβάλλει του Αίματος η Φάρα («Πώς να εξηγήσεις τις εικόνες στη νιότη;»).

Προχωρώντας, είναι σαφές από τα παραπάνω πως οι ανησυχίες από τις οποίες βάλλεται ο σύγχρονος άνθρωπος, κατά τον Κοζία, ανάγονται στο ίδιο θέμα, αυτό της επαναδιαπραγμάτευσης της αχαλίνωτης ελευθερίας, που συνοδεύει τη μεταμοντέρνα συνθήκη από το Άουσβιτς και εντεύθεν. Κεφαλαιώδης ανάμεσα στα συμπαρομαρτούντα αυτής της ελευθερίας (ας θυμηθούμε εδώ το προπατορικό αμάρτημα) είναι η πράξη του θανάτου, χρονικό σημείο που συντελείται η οριστική εξοικείωση του ανθρώπου με το Απόλυτο, το ίδιο ακριβώς Απόλυτο που ξοδεύει όλη του την βιωτή για να ψαύσει επί ματαίω, θυμίζοντας το γνωστό σκηνικό με τον γάιδαρο και το καρότο (Υφαίνουμε το ανύφαντο / που μας καταδιώκει, «Υφαίνοντας στη νεκρή πτέρυγα»). Είναι, εντούτοις, αυτή ακριβώς η αδυναμία υπερκέρασης του Απόλυτου με απτά υλικά που υπαγορεύει κάθε πράξη μας (εκούσιας ή ακούσιας) – μια αδυναμία που καθιστά οποιοδήποτε επίτευγμα ανώφελο εν τη γενέσει του – που τελικώς δρα ως παυσίλυπο. Η κάθαρση στον «Εξάγγελο» δεν παρέχεται υπό την μορφή παραμυθίας, από παρηγορητικά χτυπήματα στην πλάτη που μάλλον βαυκαλίζουν παρά συν-κινούν, αλλά από την διακήρυξη αυτής της ματαιότητας (Πού γάμος και γιορτή και σχόλη / στο άγνωστο που ξεγυμνώνει / το Είναι από το Τίποτα / το Τώρα από το Παντοτινό, «Γιουκάλι»), κάτι που βρίσκει απήχηση και στην ίδια την φύση της ποιητικής πράξης, όπου η συνείδηση της άφευκτης ήττας μπρος στο άρρητο δεν αποτελεί ουδέποτε ανάχωμα ικανό για τον ποιητή να αναμετρηθεί μαζί του, εκχερσώνοντας λεκτικά τη σιωπή, με όσο δυνατόν λιγότερες απώλειες. Μέσα από την γλαφυρή παρουσίαση της τραγικότητας των ανθρωπίνων, κατά τρόπο ηρακλείτειο, ο Κοζίας αποβλέπει στην κινητοποίηση και εξωστρέφεια του αναγνώστη, στη συνείδηση των ευθυνών του απέναντι στο μοναδικό βιώσιμο ρεύμα στο οποίο εκβάλλουν όλοι οι πιθανοί παραπόταμοι του βίου: αυτό της διαρκούς σύγκρουσης με κάθε σύμβαση και παραίτηση. Τι, άλλωστε, ιδανικότερο να στεγάσει την ελπίδα από το ερειπωμένο στήθος εκείνων που δεν έχουν τίποτα να χάσουν, καταφάσκοντας το πένθος τους; (Για να τον ξαναδώ να μάχεται / με μόνη συντροφιά την απελπισμένη σκέψη, «Το αιματοβαμμένο ποίημα»).

Από την άλλη, είναι σημαντικό να τονιστεί πως, κατά τον ποιητή, η δίοδος προς μια τέτοια χειραφέτηση προϋποθέτει ταυτόχρονα και κώφευση προς οποιονδήποτε μεσσιανικών καταβολών λυτρωτισμό (Δεν είναι καιρός για Ρέκβιεμ, αδελφέ / προς τι τα τύμπανα, προς τι οι δοξασίες; // Τη μέθοδο δε μάθαμε, μήτε γαλήνη βρήκαμε / Σαν καλαμιές λυγίζουμε / σαν τα σπαρτά καιγόμαστε, ψελλίζοντας τω Αγνώστω, «Σπασμένο Ρέκβιεμ»). Ο Εξάγγελος, σε μια νοηματική συνήχηση του «πάτερ ημών / ο εν τοις ουρανοίς / (κανείς)» του Νίκου Καρούζου μεγαλύνει την Γη Χαναάν / Γη των Πιθήκων / Γη των Αποίκων / Γη του Κανένα, («Αναφορά στον Συνταγματάρχη Κουρτς»), μια πραγματικότητα μονολιθική, ανίδεη από μεταφυσική, ομιλούσα μόνο την γλώσσα της ιστορίας (Είδες ποτέ, Γιατρέ, φύση διεστραμμένη; / Το σώμα να επιστρέφει / αφανισμένο, σφραγισμένο / σφυρίζοντας από το Μεγάλο Τίποτε;, «Εν τόπω»), έναν τόπο όπου οι φερόμενοι ως επίγειοι θεοί ατιμάζονται (Πού να σαπίζει ο Κόμμοδος και πού ο Πετρώνιος Μάξιμος;, «Σπασμένο Ρέκβιεμ») και οι επουράνιοι συνένοχα σιωπούν ή χαιρέκακα χαχανίζουν (και είκοσι ένα αιώνες / τερατόμορφου ύπνου να ξυπνήσουν / πάλι συναθροισμένο θα έρθει το σκοτάδι σαν το θεριό / με τη σάλπιγγα της Κρίσης / και με χάχανα φριχτά θα μας δικάσει, «Ο Ελαφοκυνηγός»). «Αμήχανη η φιλοσοφία μπροστά στο προτετελεσμένο» είναι σα να προειδοποιεί εδώ ο Κοζίας, με οποιοδήποτε θέσφατο έξω από τα όρια της αγάπης και της πλησιότητας να ωχριά όταν το τέλος γίνεται διάφανο, χειροπιαστό (Πόσες φορές υπάρχουμε και / πόσες δεν υπάρχουμε / όταν περνάει / της μοίρας τ’ αμαξάκι / κι ο εκδορέας επίμονα ζητάει / για λίγα παλιοσκούδα τη ζωή μας;, «Της μοίρας το αμαξάκι»).

Ενάντια στην οκνηρή αυταπάτη πως η ζωή μάς χρωστά και τη ρομαντική της θέαση, κόντρα στη δαιμονοποίηση του πόνου και της αβεβαιότητας, κόντρα εν ολίγοις στο οποιοδήποτε τέναγος βολής, ο Εξάγγελος προτρεπτικός, εγερτήριος, καταγγελτικός, σαλπίζει το «αεί σχοινοβατείν» (Γερμένος πλάι στην κουπαστή / τα ρούχα πέτα, γδύσου / μη φοβάσαι / τον δαίμονα της θάλασσας / και το παλιό τραγούδι των Σειρήνων // Όλη η ζωή μας / ύφαλοι κι άσπλαχνες εξορίες «Όνειρο στο κύμα»), λοιδορεί την εύκολη παραίτηση (Η ζωή είναι μια αγρύπνια, Κύριε / ή ζης’ την ή παράτα τη στις ερημιές / σαν ελαφίνα κι ο Ελαφοκυνηγός ας τη σπαράξει, «Ο Ελαφοκυνηγός»), προτάσσει την αναγκαιότητα για επιστροφή στα πρωτογενή, αδιαμεσολάβητα συναισθήματα (Ψάξε πουλάκι σε κλαρί / βρες μιαν αγάπη δροσερή / μίλα τη γλώσσα των βουνών, «Στον Καύκασο το φως»), δοξάζει τον έρωτα ως μόνη πτυχή της βιωτής όπου το θαύμα κραταιώνεται. Παρά τις βαθιά ριζωμένες τάσεις της αγέλης ο ποιητής εμμένει τείνοντας το χέρι του μέσα από την κατεξοχήν πολιτική πράξη, αυτήν της τέχνης, γνωρίζοντας πως στο ταξίδι προς την ματαίωση που συνιστά η ζωή, η έξοδος από έναν ομφαλοσκοπούντα εαυτό και η αποκατάσταση της σχέσης με τον Άλλον, ακόμα κι αν ηχούν ως κύμβαλα αφελή και αλαλάζοντα, επιφυλάσσουν τον αυθεντικό δρόμο προς τη λύτρωση.

Από φιλολογικής σκοπιάς τώρα, δε θα ήταν άτοπο να ισχυριστούμε πως το όλο κλίμα επαναστατικότητας που διατρέχει το έργο εμπεδώνεται και εμπράκτως στο ποιητικό εργαστήριο του Κοζία, όντας αναπόσπαστο στοιχείο της ποιητικής του, μέσα από μία ατέρμονη διελκυστίνδα που εκδιπλώνεται από το πρώτο έως το τελευταίο ποίημα ανάμεσα στον ιερατικό, αιφνίδιο (όπως έχει, νωρίτερα, χαρακτηριστεί [7]) λόγο και τον ευθύ, προφορικό. Πίσω από αυτό το μαεστρικό πάντρεμα του ύφους, με τις αναπάντεχες πλην καθ’ όλα οργανικές αυξομειώσεις της έντασης, βέβαια, βρίσκεται παράλληλα και η εμφανής πρόθεση του Κοζία να κινητοποιήσει τον αναγνώστη, προκαλώντας τον τίνι τρόπω να παραμείνει ενεργός. Ειδική μνεία εδώ πρέπει να κάνουμε στην δεξιοτεχνία με την οποία ο ποιητής χειρίζεται τα υψηλά ντεσιμπέλ της φωνής του, τα οποία διανθίζει με στοιχεία απελευθερωμένου στίχου, είτε ισοσύλλαβου (με αποκορύφωμα τις δεκαπεντασύλλαβές του εκδοχές) είτε ομοιοκατάληκτου, παραβολές, συντακτική ακροβασία, διακειμενικότητα, έως και με όψεις παρωδίας και αυτοσαρκασμού. Όλα τα παραπάνω, φυσικά, συνιστούν επιτηδεύσεις τις οποίες επιστρατεύει ο ποιητής προκειμένου να διασκεδάσει την a priori καχυποψία του αναγνώστη, στου οποίου την μνήμη ο στομφώδης, γεμάτος προστακτικές λόγος θα διακινδύνευε, ειδάλλως, να ταυτιστεί σχεδόν τυφλά με αφηγήματα άλλων καιρών, η μόνη προβολή των οποίων στο σήμερα δεν είναι παρά ο επιθανάτιος ρόγχος τους, οδηγώντας έτσι τον λόγο του στο κενό.

Ο Γιώργος Κοζίας, θαρραλέα αιρετικός απέναντι στην ποιητική κοινή της πολτώδους αυτοαναφορικότητας, της τόσο προσφιλούς στον επιδερμικό, απαρασκεύαστο κριτικό λόγο, στασιάζει, διονυσιάζεται, σαρκάζει, απελευθερώνει. Όπλα του η λεπτή ειρωνεία, η ζέουσα, βρίθουσα σπινθήρων ρητορεία, η πίστη στο «τώρα» ως υπεραρκετή μαγιά του θαύματος, οι φωνές του παρελθόντος, συγγενικές ή μη μα πάντως χαραγμένες στη σύνολη μνήμη. Πολέμιοί του τα τείχη που περιβάλαμε εαυτούς, οι βολικές μας αυταπάτες, η αστόχαστη μακαριότητα του νοικοκυρεμένου βίου, οι έριδες με αφορμή οτιδήποτε εν τέλει καταδικασμένο εν όψει της φθοράς. Ο έξοχος Εξάγγελος – έργο μεγαλεπήβολο καίτοι κατορθωμένο σε όλο του το μήκος και πλάτος – αποτελεί, εδώ και δύο και πλέον χρόνια από την κυκλοφορία του, χρυσορυχείο πολλαπλών προκλητικών ερεθισμάτων, πρόσφορων για κριτική αναμέτρηση ουδόλως ακροθιγή, μα στηριγμένη πάνω σε ερείσματα στιβαρά. Άλλωστε, πού καλύτερη αφορμή για την αξιολόγηση και όξυνση του ανοσοποιητικού συστήματος του ποιητικού κανόνα και των δυνατοτήτων του να επεκταθεί, προσαρτώντας νέους πυρήνες στης τάξεις του, από τις αποκλίνουσες φωνές; Ο κίνδυνος του πιθανού οστρακισμού των γεωργούντων την ποιητική παραμεθόριο στερεί από όλους, ανεξαίρετα, την δυνατότητα να ατσαλωθούμε.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΔΗΜΟΓΙΑΝΝΗΣ

oanagnostis.gr 16/02/2022

Εξάγγελος»: Η ενδοχώρα του χρόνου

Στο μυθιστόρημα του «Αναζητώντας το χαμένο χρόνο», ο Μαρσέλ Προυστ προσεγγίζει – μεταξύ άλλων – δύο θεμελιακά ζητούμενα. Οριοθετεί κατά τρόπο πρωταγωνιστικό την εποχή της διακειμενικότητας, γονιμοποιώντας έτσι το διάλογο και την αλληλεπίδραση μεταξύ των συγγραφέων και ανιχνεύει τη σημαντικότερη ίσως παράμετρο του ανθρώπινου βίου: το χρόνο. Εμβαθύνει, δηλαδή, στο πώς αντιλαμβανόμαστε και φιλτράρουμε τη σταθερά του χρόνου, το πώς η δράση και εν γένει ο ανθρώπινος βίος διασταυρώνεται, οριοθετείτε και κατά συνέπεια εμπεριέχεται στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.

Στην 7η ποιητική συλλογή του «Εξάγγελος», Περισπωμένη, 2021, ο Γιώργος Κοζίας απαντά στα παραπάνω μείζονα ζητούμενα:

α) Σε πρώτη προσέγγιση, με ποιους ποιητές και περσόνες της τέχνης αλληλοεπιδρά και συνομιλεί; Πότε επιλέγει να ενεργοποιήσει αυτή τη διακειμενική σχέση; Με ποιο τρόπο δανείζεται ή και μεταγράφει το λόγο ή τη σκέψη τους; Το πώς, τελικά, και κυρίως γιατί επιτυγχάνει αυτή η διακειμενική σχέση να μετουσιώνεται στο δικό του αφομοιωμένο ποιητικό ιδίωμα.

Σε ό,τι, λοιπόν, αφορά τη διακειμενικότητα, καθώς και τις ποιητικές αλληλεπιδράσεις, αναφέρω ενδεικτικά, τα ακόλουθα παραδείγματα:

1) (σελ. 20, «Αλαφροΐσκιωτο», συνάφεια με Σεφέρη, Καβάφη, Σικελιανό)

«– κι άλλη Τροία δεν θα δεις/ κι άλλο βασιλικό κορμί δεν θα αγκαλιάσεις/ Νέο αίμα ευγενικό περνάει, ξένο κι αλαφροΐσκιωτο»

2) (σελ. 28, δάνειο από Σολωμό, «Δεσμώτες στην ακτή του Φαλήρου»)

Δεν ακούγεται ουτ’ ένα κύμα εις την έρμη ακρογιαλιά / λες και η θάλασσα κοιμάται / μες στης γης την αγκαλιά

3) (σελ. 27, «ΤΟ ΧΑΡΑΚΤΙΚΌ ΤΩΝ ΕΚΑΤΟ ΦΙΟΡΙΝΙΩΝ», δάνειο/ συνομιλία με το Σουηδό ποιητή, Τόμας Τράνστρεμερ)

«… το μόνο που θέλω να πω αστράφτει απρόσιτο σαν τ’ ασημικά στο ενεχυροδανειστήριο!»

4) (σελ. 30, «ΓΙΟΥΚΑΛΙ (Με τον τρόπο του Γ.Κ)» – συνάφεια με Σεφέρη)

Τι απροσμέτρητο περνά;/ Λύπες, χαρές, ελπίδες μένουν πίσω/ Και η βάρκα επιστρέφει μόνη αστόλιστη, δίχως μεσα το νεκρό/ Της αγάπης το Γιουκάλι ας μας πάρει μακριά

5) (σελ. 47, «ΤΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΤΟ ΑΜΑΞΑΚΙ», προμετωπίδα Αρσένι Ταρκόφσκι, δάνειο Κ. Καρυωτάκη)

Κουτσό της μοίρας αμαξάκι / που μας πηγαίνεις

/κυλώντας, πέφτοντας, τρίζοντας / φρικτά καρούλια στα χέρια των θεών … VIVE LA FUITE!

Αν, όμως, θα έπρεπε να ξεχωρίσω κάποιον ποιητή, στον οποίον ο Κοζίας οφείλει, κατά τη γνώμη μου, τη μεγαλύτερη διακειμενική συνάφεια, καθώς και τη σαφέστερη υπαρξιακή, φιλοσοφική και ιδεολογική επιρροή, τότε αυτός είναι μακράν ο Μίλτος Σαχτούρης. Και εδώ, αξίζει σίγουρα να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση. Διότι σχετικά με τον Σαχτούρη έχει εύστοχα επισημανθεί ότι σαν διανοούμενος ποιητής μάς βοήθησε να εξοικειωθούμε πρώτα και κύρια, με το παράλογο και το εφιαλτικό. Κατ’ αντιστοιχία, λοιπόν, με τα προβλήματα που παραμένουν «καθολικά και ανιστόρητα», ο Κοζίας συγκροτεί με «λέξεις κρυσταλλικές και εικόνες ακατάπαυστα εναλλασσόμενες», το δικό του ποιητικό μύθο (βλ. Γ. Δάλλας). Και αυτό το πράττει με τρεις κατ’ εξοχήν Σαχτουρικούς τρόπους: συνθέτοντας από α)τα αρχέτυπα της μυθολογίας, β)του ιστορικού και γ) του ατομικού βιώματος, το ποιητικό σώμα και του «Εξάγγελου».

Β) Σε ό,τι, τώρα, αφορά στο δεύτερο ζητούμενο του χρονικού προσδιορισμού, ενδιαφέρον έχει το πώς ο Κοζίας χρησιμοποιεί στον «Εξάγγελο», την έννοια και τη δυναμική του χρόνου: Πότε, δηλαδή, το πράττει; Σε ποιο πλαίσιο και με ποια προσδιοριστική ακρίβεια; Πώς πυροδοτεί μέσω της παραμέτρου του χρόνου, τη συνολικότερη δράση των ποιημάτων του; Με άλλα λόγια, όταν στον παρανομαστή του ποιητικού του στοχασμού τοποθετεί το παρελθόν, το παρόν είτε το μέλλον, τότε στον αριθμητή, ο Κοζίας εκθέτει οτιδήποτε αφορά την ανθρώπινη σκέψη.

Ακολουθώντας, λοιπόν, τον τρόπο της χρονικής και συνακόλουθα ιδεολογικής αντίστιξης/ συνομιλίας, ο Κοζίας επιλέγει τα αρχικά ποιητικά παραθέματα, που καθοδηγούν σαν οδοδείκτες, τον «Εξάγγελο».

Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο ποιητικό παράθεμα του Σελίν διαγράφει σ’ ένα διαρκές ατελέσφορο παρόν, τον φαινομενικά μάταιο ανθρώπινο βίο. Και ετούτη η αποστροφή προβάλλει πως είναι καθολικά αρνητική: ο χρόνος φαίνεται να είναι μία ολοκληρωτικά χαμένη υπόθεση. Ένα στοίχημα που θέτει μία σειρά ανεκπλήρωτων ονείρων: « δεν υπάρχει πια μεταμέλεια/ δεν υπάρχει τίποτε/ παρά άσματα εξέγερσης και ελπίδας. Αλλά ελπίδα για ποιο πράγμα;» (Louis, Ferdinand Celine).

Αν όμως στην αφετηρία του «Εξάγγελου» ο Σελίν μάς καθηλώνει με την ανεκπλήρωτη αποστροφή του, εν συνεχεία έπεται η διαλεκτική απάντηση/ συνομιλία του Ρίλκε: τελικά ο χρόνος δεν είναι, όπως αρχικά φαντάζει, μία καθολικά αρνητική υπόθεση. Γι’ αυτό το λόγο – στο επόμενο, επιλεγμένο παράθεμα του Rainer Maria Rilke, – η ποίηση που αρθρώνεται στον «Εξάγγελο», αναλαμβάνει να πραγματώσει σ’ ένα διαρκές παρόν, το ανθρωπιστικό, όσο και το ποιητικό έλλειμμα. Και αυτό, διότι πολύ απλά, ο ποιητικός χρόνος και λόγος εξακολουθεί να αποτελεί κατά τρόπο επιτακτικό, έναν πίνακα, που συγκεντρώνει και μετουσιώνει τα θραύσματα του ανθρώπινου χρονο-βίου: «Τώρα κάνε το έργο της καρδιάς στις εικόνες που είναι φυλακισμένες μέσα σου.» (Rainer Maria Rilke).

Ο Γιώργος Κοζίας δεν πράττει τίποτε παραπάνω στον «Εξάγγελο», ιδίως σε ό,τι αφορά το έργο της καρδιάς, στις εικόνες που είναι φυλακισμένες μέσα… στο “σύμπαν” του προσωπικού του χρόνου. Η αποστροφή του στο εμβληματικό του ποίημα «Σε σας που κτίζετε» (σ. 10) είναι κατηγορηματική, εφόσον προσδιορίζει ένα εμφανές χρονικό στίγμα, απευθυνόμενος στις μελλούμενες συναθροίσεις των ανθρώπων: «Σε σας μιλώ που θυσιάζετε επί των ερειπίων/ ποτέ να μην ξεχνάτε/ υπάρχουν πέτρες σαν Ψυχές και πέτρες σαν Αδόλφοι». Μία ομολογουμένως φιλόδοξη, φαντασιακή αποστροφή, εφόσον ο Κοζίας απευθύνεται τουλάχιστον σε οκτώ σημαίνοντες, δικούς του, υπαρξιακούς κύκλους.

Από ’κει και πέρα, ο Κοζίας δεν αυταπατάται, όταν συνθέτει το ψηφιδωτό του χρόνου. Εδώ, το συνολικό, χρονικό άθροισμα είναι ομολογουμένως εντυπωσιακό για έναν ποιητή. Πιο συγκεκριμένα, από τις 50 περίπου ποιητικές σελίδες του «Εξάγγελου», τουλάχιστον οι 20 είναι ξεκάθαρα, χρονικά προσανατολισμένες. Και από τις 20, οι 8 αφορούν τον επιμερισμένο χρόνο (μέρα, νύχτα, πρωί κ.τ.λ.), οι 9 αφορούν πιο διευρυμένους, χρονικούς κύκλους (Αιωνιότητα, Άχτιστος χρόνος) και τέλος, μόνον οι 3 αφορούν ταυτόχρονα και τον επιμέρους και τον διευρυμένο χρόνο.

Εκλαμβάνοντας, άρα, σαν δεδομένο αυτή τη χρονική διαβάθμιση, αξίζει να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει, για παράδειγμα, στο χωρόχρονο της νύχτας: Γιατί όταν για τον Κοζία «ο πόθος όλη τη νύχτα (…) ξεφαντώνει/ το Κατακτημένο, το Πεινασμένο/ το Εκπορνευμένο/ το Όσιο, το Τρομερό, το Ηγεμονικό/ με υψωμένες τις ρομφαίες», τότε, η νύχτα κατακτάτε από την έλευση των «Ντενίσοβα», που αντιπροσωπεύουν τα διαφορετικά απεχθή πρόσωπα του αλλοτριωμένου ανθρώπου (σελ. 9).

Αυτό όμως που έχει ιδιαίτερη σημασία είναι ο τρόπος με τον οποίον ο χρόνος της μέρας συνομιλεί με το μέλλοντα χρόνο στο ποίημα «Αλαφροΐσκιωτο»:

Όταν μια μέρα / το σήμερα δεν γίνεται αύριο (τότε) Δούρειος ίππος σε πολιορκεί, δούρειος σε γερνάει

Και η παραπάνω μέθεξη της μέρας με το μέλλοντα χρόνο αποκτά μία ξεχωριστή δυναμική, στο συγκεκριμένο ποίημα, αν συνυπολογίσουμε επιπροσθέτως, τη διακειμενική συνομιλία του Κοζία, με τρεις κορυφαίους ποιητές: τον Σικελιανό, το Σεφέρη και τον Καβάφη (ποιητικό ηχόχρωμα):

Όταν μία μέρα στον κήπο των Τρώων/ πάει ο ήλιος, πάει το φέγγος/ χάνεται, φεύγει το πνεύμα (Σικελιανός)

Πέφτει η σάρκα/ και νέους έρωτες αναζητάμε/ καθώς το σώμα του Έκτορα νεκρό προβάλλει (η αρχαιοελληνική μυθολογία του Σεφέρη)

-Κι άλλη Τροία δεν θα δεις/ κι άλλο βασιλικό κορμί δεν θα αγκαλιάσεις–(Καβάφης, το ποίημα Τρώες)

Συνοψίζοντας την υπαρξιακή/ χρονική του αναμέτρηση, ο Γιώργος Κοζίας καταφέρνει με ποιητική μαεστρία να δείξει τη ματαιότητα των ανθρώπινων έργων, όταν αυτά έρχονται αντιμέτωπα με την ανυπέρβλητη εξουσία του θανάτου. Όμως, στη συγκεκριμένη περίπτωση – που ο ποιητής του Εξάγγελου αίρεται στο ύψος του Άχτιστου χρόνου και της αιωνιότητας – τότε αναπόδραστα ενδύεται ένα ποιητικό ηχόχρωμα, που περισσότερο μοιάζει με το μεταφυσικό ένδυμα του θρησκευτικού λόγου. Ή πιο συγκεκριμένα, με την έκφραση του Παπαδιαμάντη, που έτσι ή αλλιώς έχει γονιδιακά αφομοιώσει και τα δύο: και τον μεταφυσικό και τον θρησκευτικό μετεωρισμό:

Όλα αθροίζονται στο ίδιο πηλίκο

«Τι είναι ζωή; Τι μη ζωή; Και τι τ’ ανάμεσά τους;»

Τίποτε δεν διαρκεί στις μικροσυνοικίες του θανάτου.

ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Περιοδικό Εντευκτήριο – Αρ. Τεύχους: 124 Δεκέμβριος 2022

Angelus Novus

Ποιον ακριβώς ρόλο καλείται να παίξει ο εξάγγελος στο ομότιτλο, καινούργιο ποιητικό βιβλίο του Γιώργου Κοζία; Αν έπρεπε να διαλέξω, αντί για τον εξάγγελο της αρχαίας τραγωδίας, που εμφανίζεται προκειμένου να αναγγείλει κάτι το οποίο έχει διαδραματιστεί στον αόρατο χώρο πίσω από τα σκηνή (προβάλλοντας ή συνοψίζοντας συμβάντα απαραίτητα για τη συνέχιση της δραματικής αλληλουχίας), θα προτιμούσα τον άγγελο της Ιστορίας (Angelus Novus) του Κλέε και του Μιιένγιαμιν, που έχει στραμμένο το
πρόσωπό του προς τα πίσω (προς τα ζωντανά ερείπια της ιστορικής πραγματικότητας) ενόσω είναι έτοιμος να φτεροκοπήσει προς τα επερχόμενα του μέλλοντος, με τη διαφορά πως θέλει πρωτύτερα να διασώσει από τη λήθη τούς αγώνες
και τις θυσίες του παρελθόντος. Οι κουΐντες του Εξάγγελου του Κοζία κρύβουν (αν είναι να σκεφτούμε τον εξάγγελο της αρχαίας τραγωδίας) πρωτίστως τις πηγές του ποιητικού παρελθόντος, ενώ το ιστορικά παρελθόν στο οποίο διανοίγονται τα ποιήματα της συλλογής ισοδύναμοί, κατά πάσα πιθανότητα (αν είναι να σκεφτούμε τον άγγελο της Ιστορίας), με τη
θεματική αλλά και με την υπαρξιακή ή την οντολογική της ταυτότητα:

[…]
Ω αιματοβαμμένο ποίημα, σε στέλνω
στον αντρειωμένο Σιγισμούνδο Μαλατέστα
για να τον ξαναδώ να μάχεται
με μόνη συντροφιά την απελπισμένη σκέψη
και το έμπιστο στιλέτο του

Σε στέλνω στην ταραχή της Ρώμης
στην παρακμή της Λόντρας
και στην εξάντληση τον Παρισιού
Σε στέλνω με τα όπλα της τιμής
ενάντια σε φαύλους
σε προπαγανδιστές, σε καιροσκόπους

Κι άλλον τρόπο δεν έχω
εγώ ο Σιγισμούνδος ο μελαγχολικός
μες στη σατανική εντιμότητα των μαζών
μιαν ελπίδα ψάχνω στην όψη και στην κόψη
μιαν ελπίδα σαν τη ροδοκόκκινη λεπίδα των τρελών.

Δεν παρακολουθεί πάντοτε ο Κοζίας τις διαδρομές και τις μετατροπές ή τις μεταστροφές της Ιστορίας στο βιβλίο του, ούτε συστεγάζει ετερογενή γεγονότα και ασύμπτωτες μεταξύ τους ιστορικές περιόδους κάτω από την ίδια σκέπη, όπως το δοκιμάζουν συχνά τα τελευταία χρόνια οι ποιητές νεότερων ή και πολύ νεότερων γενεών από τη δική του, φτιάχνοντας ένα pastiche που ταιριάζει στα μέτρα και στη λογική ενός άλλου πνεύματος. Η Ιστορία, παρ’ όλα αυτά, ξεμυτίζει κάθε τόσο από τους στίχους του Κοζία
(ως τεκμήριο και συμβάν, ως μνημείο και ως απομνημονευμένος τόπος μα και
ως καλλιτεχνικός υπαινιγμός ή ως μύθος αι ως αλληγορία), ορίζοντας και την
ποιητική του: ό,τι περιμαζεύει ο άγγελος της Ιστορίας από τα αποκαΐδια της,
αναλαμβάνει να προφυλάξει για λογαριασμό της μνήμης, αλλά και ό,τι ξεγλιστράει κάτω από τα φτερά του για να πεταχτεί στο χάος, καταλήγει στο πένθος και στον θρήνο: πένθος για τις χαμένες επαναστάσεις, τις εξεγέρσεις και τις ξεθεμελιωθείς σε οικουμενικά επίπεδο, και θρήνο για την αναπότρεπτη, εν κατακλείδι, απώλεια των πάντων:

[…]
Στην Ουλμ έχουμε σύντροφο την Πτώση
και μνηστή την Αυταπάτη
Ω, πένθιμε ουρανέ, στην Ουλμ
ο Κύριος δεν σώζει αστούς που πέφτουν.

Τίποτε, ωστόσο, από όλα αυτά, έστω κι αν βρισκόμαστε μπροστά στην κατακρήμνιση του υψηλότερου γοτθικού ναού του κόσμου, του ναού της Ουλμ, δεν είναι ικανό να δώσει τέλος στον πόθο για ζωή και στην επιθυμία για έναν άλλο βίο — ακόμα κι αν ένας τέτοιος βίος δείχνει νομοτελειακά αποκλεισμένος, ακόμα κι αν το σύμπαν θα γίνει ξανά και ξανά, χίλιες φορές, συντρίμμια. Και από εδώ ακριβώς αντλεί η ποίηση γενικά, και η ποίηση του Κοζία ειδικότερα, τη δύναμη και την ουσία της· με άλλα λόγια, τη ζωτική αναπνοή της — είναι σαν την ελπίδα και τη ροδοκόκκινη λεπίδα των τρελών
του μελαγχολικού Σιγισμούνδου. Κι ένας τέτοιος κοντοτιέρος, μέγας εμπνευστής οχυρών, προστάτης των τεχνών, καθώς και ποιητής, δεν μπορεί παρά να τραγουδήσει και όλα όσα λογαριάζουμε συνήθως σαν απότοκα ή σαν σιωπηρά παραφερνάλια της Ιστορίας: από τη μάχη με την πολιτική μέχρι την αναμέτρηση με τον χρόνο, με την ανάλωση της ύπαρξης ή και με τον ίδιο τον θάνατο.
Έχω ξαναγράψει (προ δεκαετίας σ’ αυτήν τη στήλη του Εντευκτηρίου) πως
το ποιητικό σύστημα του Κοζία είναι ένα σύστημα χωρίς λυρικό εγώ, όπου οι εξάρσεις της ατομικής φωνής και η διαστολή τού όποιου προσωπικού αισθήματος (με ό,τι μπορεί να σημαίνει ο όρος «προσωπικό αίσθημα» στην ποίηση) δεν έχουν καμιά θέση. Είναι κάτι που δεν προέκυψε εξαρχής στο έργο του αλλά κερδήθηκε, όπως όλες οι σημαντικές κατακτήσεις
κατά την πορεία: από τον Ζωολογικό κήπο (1989) και τον Μάρτυρα
που δεν υπήρξε (1995), που στάθηκαν, ασφαλώς, καταθέσεις με κάπως πιο εξομολογητικό χαρακτήρα, ο Κοζίας πέρασε πρώτα στο Πεδίον ρίψεων (2001) και εν συνεχεία στον Κόσμο χωρίς ταξιδιώτες (2007), στον 41ο παράλληλο (2012) και στο Πολεμώντας υπό σκιάν… (2017), για
να καταλήξει σε μία περίπλοκα υφασμένη ειρωνεία: αντίδοτο στη συγκινησιακή
αφλογιστία της αισθηματολογίας και του μελοδραματισμού, που μπαίνουν συχνά από την πίσω πόρτα στον χώρο της σύγχρονης ποίησης. Κι αν ο εξάγγελος της αρχαίας τραγωδίας μιλάει στην ανά χείρας συλλογή για τις πηγές του ποιητικού παρελθόντος, όπως το έλεγα προεισαγωγικά, αν όντως μας υποδεικνύει το διακείμενο με το οποίο συνομιλεί τώρα ο Κοζίας, σε μία συνθήκη ελεύθερης (ακόμα και συνειρμικής ή υπερρεαλιστικού τύπου) ανταλλαγής, τότε θα χρειαστεί να μνημονεύσουμε τους πιο απροσδόκητους επισκέπτες: από Σολωμό, Καβάφη, Σικελιανό, Σεφέρη και Σαχτούρη μέχρι
Ρίλκε, Σελίν, Τσέλαν και Τούμας Τρανστρέμερ. Το ποιητικό παρελθόν και το
διακείμενο, ωστόσο, δήλωναν ανέκαθεν την παρουσία τους στην ποίηση του Κοζία ως ένα διαρκές παιχνίδι ρητορικών τρόπων, οι οποίοι αυτονομούνται γρήγορα από τον τόπο της καταγωγής τους, για να υπονομεύσουν εκ των ένδον τη συγκρότηση της οποιασδήποτε συμπαγούς και ενιαίας ενότητας. Το ίδιο συμβαίνει και τώρα με τον Εξάγγελο και με την περιδίνηση της Ιστορίας, σε ένα δείγμα ποιητικής γραφής με πολλαπλές εισόδους και εξόδους (όλες ανοιχτές και ποικιλοτρόπως προσβάσιμες), και σε ένα βιβλίο το οποίο συνιστά, πέραν πάσης αμφιβολίας, την ωριμότερη και την ευτυχέστερη δουλειά του Κοζία – τουλάχιστον μέχρι στιγμής.

ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΚΑΤΣΙΔΗΜΑ – ΛΑΓΙΟΥ

www.periou.gr 18/12/2021

«Εξάγγελος», προφήτης και στρατιώτης

Η ποίηση του Γιώργου Κοζία ηχεί ως παιάνας συναισθηματικής εφόρμησης, έχει κάτι το αφυπνιστικό, το επαναστατικό, που συνδυάζεται με μία ανυποχώρητη εσωτερική πειθαρχία και δέσμευση στο υψηλό και στο ωραίο.
Ο «Εξάγγελος», προφήτης και στρατιώτης, δονείται από την ευθύνη του «καθοράν». Ορθώνεται ως Διγενής στο σύνορο της λογικής με το άλογο, το ομιχλώδες, το σκοτεινό και προειδοποιεί :
«Σε σας μιλώ, τροπαιοφόρες συνειδήσεις
Σε σας μιλώ που θυσιάζετε επί των ερειπίων ποτέ να μην ξεχνάτε
Υπάρχουν πέτρες σαν Ψυχές και πέτρες σαν Αδόλφοι»
Στέκει ασάλευτος στο μάτι ενός εγκόσμιου κυκλώνα, αιώνιος όμως κι άναρχος αυτός, σαν έξω από καθετί εγκόσμιο, κι αυτοσυστήνεται :
«Εγώ ειμί άφρων, έκλυτος, συνουσιαζόμενος
Πιστός γιος της Βίας και του Πόθου».
Δε διδάσκει με την τετριμμένη έννοια του όρου. Είναι όμως η ποίηση του Κοζία μια ποίηση διδακτική, που υπαγορεύει πρωτίστως τη ρήξη και τη σύγκρουση με κάθε υποκριτική σύμβαση, ως προϋπόθεση ελευθερίας. Ιδιότυπη, μοναδική, συνειδητά απαλλαγμένη από αισθητικές νοθείες και φραστικές υποχωρήσεις, υπάκουη μόνο σε μια βαθύτερη κι υπερκείμενη οργανική ενότητα που συνεχώς αναγεννάται μέσα από συμβολισμούς κι αμφισημίες, μοιάζει με τροφοδότη πλακούντα που πλάθει το αρχετυπικό έμβρυο του εσώτερου «είναι».
Βυθίζεται στη μελέτη των ανθρωπίνων κι αξιοποιώντας μια γλώσσα τολμηρή και γενναία παρατηρεί :

«Σκιά όνου έξω από τα τείχη
η προς τους ανθρώπους αδελφοσύνη!

Μες στα ασφοδίλια λαοί κοιμούνται, λαοί τυφλών».
Η υποβλητική δύναμη της έκφρασης και η ένταση του νοήματος είναι τα συστατικά της γοητείας που ασκεί η ποίηση του Κοζία. Κάθε στίχος μοιάζει με απόσταγμα αποστάγματος, με κορύφωση προηγηθείσας μάχης, με πυκνό, γεμάτο σφρίγος, επίλογο. Οικεία και απόκοσμη, σαφής και υπαινικτική, οξυδερκής και παιδικά αγνή, με ύφος πεζοφανές που ψιθυρίζει όμως ένα ανεπαίσθητο τραγούδισμα, ο «Εξάγγελος» μιλά απευθείας στο πρωτογενές κύτταρο της ύπαρξής μας και μας οδηγεί στην αυτεπίγνωση:
«Τι ηγεμών, τι δικαστής, τι σκλάβος, τι παιδίσκη;
Έρημοι άνθρωποι σαν φύλακες μουσείου
με τα τενεκεδένια μας στεφάνια πηγαίνουμε στην λήθη»
και με αδυσώπητη ευθύτητα αποκαλύπτει την τραγική ουσία της ζωής που αιμορραγεί αβοήθητη από τις πιο βαθιές ψυχικές μας φλέβες:
«Έρχεται κανείς, βρίσκει μια ζωή έτοιμη
Δεν έχει παρά να την προβάρει
Στην ούγια γράφει : Δέρμα εκτροφείου».
Για να καταλήξει σε μία συγκλονιστική διαπίστωση στο ποίημα FALCONERIA :
«Ενθάδε κείται το κορμί που έθρεψε το πάθος».
Διαβάζοντας γευόμαστε ένα είδος συναισθηματικής κάθαρσης, η οποία δεν εκβιάζεται από τον ποιητή αλλά έρχεται ως επακόλουθο της αποδέσμευσης από οποιαδήποτε υποταγή σε κλισέ ποιητικές φόρμες και θέματα. Δουλειά της ποίησης εξάλλου δεν είναι να λύνει υπαρξιακά ή κοινωνικά προβλήματα. Υπακούει μόνο στην εσωτερική ανάγκη μετάγγισης του πνευματικού και ηθικού της βάθους. Υπάρχει χάριν του εαυτού της. Κι αυτός ο ωραίος «εγωισμός» είναι που τελικά δίνει απαντήσεις στον αποδέκτη αφού πυροδοτεί την επιθυμία προσέγγισής της· επιθυμία που σε ορισμένες εξαιρετικές στιγμές της ποιητικής παραγωγής, όπως στον «Εξάγγελο», κορυφώνεται σε διακαή πόθο. Κι είναι αυτός, ο πόθος, που τον κρατά σε συναισθηματική εγρήγορση. Είναι αυτός που τον ευλογεί με την γεύση του μόνιμα ανεκπλήρωτου· εγγύηση της αιώνιας νεότητας του στίχου, που διατρέχει το παρελθόν, το παρόν και θα διαβάζεται ως πάντα επίκαιρος, γιατί είναι ειλικρινά ανθρώπινος, και στο μέλλον.
Ως επίλογο, θα ήθελα να κάνω μια επισήμανση : σημαντικό στοιχείο που προσφέρει μονοπάτια προσέγγισης των ποιημάτων του Γιώργου Κοζία είναι ο τίτλος τους. Ο Καβάφης θεωρούσε πως «ο τίτλος αποτελεί ένα σχόλιον» στο ποίημα. Κι αυτό επιβεβαιώνεται σε κάθε σελίδα της συλλογής. Τίτλοι πρωτότυποι, που λειτουργούν σαν το φυτίλι ανάφλεξης των στίχων που θα ακολουθήσουν : «Μαύρη Επίδαυρος», «Περιοδεύων Θίασος Ντενίσοβα», «Σπασμένο Ρέκβιεμ», «Ο Θησαυρός των αηδονιών»…
Επιβεβαιώνεται πως η αρχή λειτουργεί ως καταλύτης και προδικάζει πολλές φορές το τέλος.
Ο Κοζίας με τον «Εξάγγελο» στέκει στην ψηλότερη ντάπια ενός κάστρου υπό πολιορκία και απευθύνει γενναίο χαιρετισμό :
«Χαίρε πουλαράκι, χαίρε καλπασμέ
Χαίρε άγριο άτι πολεμικό
Χαίρε της νιότης κόκκινο ιππικό
Χαίρε η Ελευθερία στου μέλλοντος τις στέπες».
Κι ο αναγνώστης καλείται να αντιχαιρετήσει κι εν τέλει να αναμετρηθεί μαζί του.

ΜΙΝΑ ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

frear.gr 02/12/2021

«ΧΡΩΣΤΑΜΕ…ΣΩΜΑ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΓΗ»

Ο εξάγγελος είναι πρόσωπο της αρχαίας τραγωδίας που έρχεται για να αναγγείλει κάτι που συνέβη στον εσωτερικό χώρο που υποτίθεται ότι υπάρχει πίσω από τη σκηνή. Ο άλλος γνωστός και πολυτραγουδισμένος Αγγελος-εξάγγελος λέει κάποια στιγμή: «Τα πόδια μου καήκανε σ’ αυτή την ερημιά/η νύχτα εναλλάσσεται με νύχτα/τα νέα που σας έφερα σας χάιδεψαν τ’ αυτιά/μα απέχουνε πολύ απ’ την αλήθεια» (Σαββόπουλος)

Ο Εξάγγελος του Γιώργου Κοζία δεν έχει τέτοιο σκοπό: λέει την αλήθεια κοιτώντας μας κατάματα και κάποιες στιγμές, αν όχι πάντα, αδιαφορώντας για το επώδυνο της αποκάλυψης. Μας λέει αυτό που πρέπει και όχι αυτό που θέλουμε να ακούσουμε: ανοίγει την αυλαία των εσωψύχων μας και κάποτε τη ρίχνει κιόλας.

Ποιος είναι, λοιπόν; Και τι νέα μας φέρει; Είναι αγγελιοφόρος καλών ειδήσεων; Ή μήπως εκείνος που με τα λόγια του εξιστορεί όσα δυσάρεστα θέλουμε να αποφύγουμε; Μήπως τα μυστικά που έρχεται να μας μολογήσει, είναι ουσιαστικά η ζωή μας και τα -για πολλούς λόγους- ανείπωτα; Μήπως ο Εξάγγελος είναι ο ίδιος μας ο εαυτός που συγκροτείται από τους φόβους, τις πληγές, τον τρόμο τον δικό μας, αλλά και τις χαρές και τις προσμονές και τις ελπίδες μας;

Ο Εξάγγελος δεν συντηρεί κοινότυπους μύθους περί ποιήσεως:

1.Δεν συντηρεί τον μύθο του διαχωρισμού σε «υψηλή» και «μη υψηλή» ποίηση. Η ποίηση του Κοζία είναι ποίηση ζωντανή, που σπαρταρά και που προκαλεί.

2.Επίσης, λέγεται ότι η ποίηση ξεκουράζει και λειτουργεί ως αναλγητικό για πολλές πορείες ματαιωμένων προσδοκιών. Η ποίηση του Κοζία δεν ανήκει σ΄αυτή την κατηγορία σίγουρα. Είναι λόγος έξω από τα δόντια που δείχνει τα δόντια σε κάθε μορφή εξουσίας που με τον τρόπο της καταδυναστεύει.

Λέγεται ακόμα πως η ποίηση γλυκαίνει τους ανθρώπους. Μεταγγιζόμενοι οι καημοί και συγκοινωνούντες μέσω του γράφοντος με όσους άλλους νιώθουν να τους ταλαιπώρησε η άδικη μοίρα του ανεκπλήρωτου πόθου, του αγαπημένου Άλλου, της απωθημένης αγάπης. Μην ψάξετε. Μην απατάσθε: αυτή την ποίηση δεν θα τη βρείτε στον Εξάγγελο. Η δική του γραφή διεγείρει προκαλώντας την εγρήγορση του αναγνώστη αλλά και διαμαρτύρεται: γιατί αφήνουμε άλλους να διαφεντεύουν τη μοίρα μας.
Είναι μια ποίηση εξεγερτική και αποκαλυπτική. Εναντιώνεται σ αυτούς που δεν σέβονται τη σκέψη, την ύπαρξη, την παρουσία μας. Φωνάζει, σπρώχνει, σπαράζει: απέναντι στην πατριαρχία, απέναντι στην αυταρχικότητα, απέναντι στην ιστορία που οι ασκούντες την εξουσία κατασκευάζουν.

Είναι μια ποίηση που ίσως θέλει να προσδώσει συγκεκριμένη προοπτική/οπτική στον αναγνώστη μέσω προσώπων, τόπων, στοιχείων που επιλέγονται. Το σημαντικό όμως είναι ότι ο αναγνώστης μπορεί να αναγνώσει τα ποιήματα με τον δικό του τρόπο, να ανακαλύψει τα δικά του νοήματα: το ταξίδι των λέξεων του ποιητή κάνει τον διάπλου της σκέψης των ανθρώπων, δύναται να τους οδηγήσει σε μύχια μονοπάτια αποκάλυψης όσων φοβούνται να παραδεχτούν πως υπάρχουν. Πως ναι, έτσι είναι τα πράγματα! Καθόλου ψεύτικος, ενοχλητικά παρατηρητικός ο Γιώργος Κοζίας.

Ακόμα και όταν πραγματεύεται σκληρά και επώδυνα θέματα όπως ο θάνατος, έχει αισιοδοξία φωτός γιατί μας μαθαίνει και το υπερασπίζεται με πάθος και με ρυθμό: η ζωή είναι επώδυνα ωραία. Πασχίζει να συνειδητοποιήσουμε πως το αναπόφευκτο τέλος δεν ταυτίζεται με την υποταγή. Πρέπει να είναι η κορωνίδα μιας συνεχώς μαχόμενης παρουσίας με πίστη και αξιοπρέπεια, γιατί όπως έχει γράψει ο Γιώργος Χειμωνάς «μονάχα ο θάνατος βγάζει στο φως την ευγενική καταγωγή του ανθρώπου…». Μόνο έτσι συμβιβαζόμαστε, ναι : τα «Ηλιοτρόπια εκρήγυνται/τα τύμπανα σείονται πάλι…» α λ λ ά εμείς ξέρουμε ότι «ο κόσμος/δεν ήταν εκείνο που νομίζαμε /Θάνατος επί πιστώσει/Αυτό είναι όλο…» Τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο… Τίποτα τρομακτικό. Συνειδητοποιημένοι ξέρουμε ότι: «ΧΡΩΣΤΑΜΕ…ΣΩΜΑ ΣΕ ΑΥΤΗ ΤΗ ΓΗ». (ποίημα: Θάνατος για έναν λεγεωνάριο).

Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι αμαχητί και μοιρολατρικά δεχόμαστε την πορεία των πραγμάτων. Δεν χαρίζουμε τις ζωές μας. Διεκδικούμε τον θάνατό μας, όπως μας πρέπει …ας υπάρχει «το πλήθος με τα ακάνθινα στεφάνια», ας υπάρχει «ο ήχος του τυμπάνου που αναγέλλει…» ναι, ας υπάρχει «Γη Χαναάν/γη των πιθήκων/γη των αποίκων/ γη του κανένα…» Γιατί όχι, ας υπάρχει και Γη των κακών στιγμών στο αρρωστημένο μυαλό άνανδρων και θρασύδειλων, Γη των κακών στιγμών στον κόσμο όλο! Ας «βγήκε η φρίκη έξω και μας ψάχνει/ κι εμείς σε κόσμο ξένο…» (ποίημα: Αναφορά στον Συνταγματάρχη Κουρτς).

Η ποίηση του Κοζία χωρίς να χαρίζεται στη σήψη και τον κάθε μορφής ρατσισμό, χαιρετίζει το φως, τον ήλιο και ελπίζει ότι μπορεί και πρέπει να διεκδικήσουμε και να ζήσουμε το δικό μας «όνειρο στο κύμα», χρησιμοποιώντας το μυαλό μας για να ανατρέψουμε τη μοίρα μας: «…κι όταν φάνηκε/μες τα κοράλλια και/ στις άγριες σμέρνες/ η πέτρινη γοργόνα/ η αδελφή του Μέγα Αλέξανδρου/ αδάμαστη, καλλίμορφη/ στο θαλασσινό της μεγαλείο/ -Γιαβρί μου, της λέω, με σκοτώνεις/μια λίμπρα ακόμα/ ένα μερίδιο σάρκας/ επιπλέον τι κοστίζει (;)/ για χάρη σου/ αφήνω κόσμους ακέφαλους/ και κόσμους χωρίς λέπια/και πιάνω έξαλλος την τέχνη της αγάπης» (ποίημα: Όνειρο στο κύμα).

Αλλά και στο ποίημα Τρόπαια από τα χρόνια της μητρός έκδηλος ο σεβασμός και η αγάπη του ποιητή απέναντι στη γυναίκα. Η γυναικεία παρουσία χαρτογραφημένη μέσω του ποιητικού του λόγου από αρχαιοτάτων χρόνων και μύθων ακρογωνιαίων μέχρι τη σύγχρονη απομυθοποιημένη ζωή. Η δραματική μοίρα των ανθρώπων σε μια εξαιρετικά λυρική απόδοση γεμάτη τρυφερότητα με μια ίσως από τις πιο τρυφερές αναφορές στη νεοελληνική γραμματεία για τα παιδιά που γεννήθηκαν και τα παιδιά που θα γεννηθούν: «…- κρίνα ανυπότακτα/λουλούδια της κοιλιάς τους-…»

Η γραφή του, ειρωνική έως βαθύτατα κυνική, σπαρακτική στην αυθεντικότητά της: «ό,τι σκοτώθηκε τ΄αδειάζουν/στην άλλη μεριά του τάφου/ και στρέφονται και κοιτούν το ρήγμα/ βλαστημώντας:/ -Ο θάνατός σου η ζωή μου!». Ουσιαστικά και αδιαλείπτως παρούσα η πολιτική σκέψη και η ανησυχία για τη σιγουριά ενός ανήθικου εφησυχασμού: «…και μεις τα διαθέσιμα μιας πόρνης εποχής/Ω, τι ωραία πέφτουμε/δημόσιοι και ανόσιοι στο λάκκο των ενστίκτων» (ποίημα: Ζωώδες Επαρχείον) Είναι, άραγε, ή κατάντησε το δημόσιο ανόσιο;

Ο κόσμος σε παράκρουση, αλλά ο ποιητής, μαχόμενος στις επάλξεις: «Ω, δεν αλλάζει ο ρυθμός /αυτού του κούφιου κόσμου. Που πας , ψυχή μου, με τέτοια ανθρωπότητα;» (ποίημα: Στον Καύκασο το φως). Η Επίδαυρος είναι μαύρη , η κενή κλίνη έχει μέσα της «σφάγια τους τρυφερούς φίλους», το μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη – η ιστορία της ιστορίας μας με τα κορμιά των παιδιών μας, των πατεράδων, των παππούδων μας – κραυγάζει! Δεν θέλει «τους ανθρώπους κρεμασμένους στο τσιγκέλι/ ένα κομμάτι φρέσκο κρέας» (ποίημα: Θηβαϊκός κύκλος).

Δεν θέλει «λαούς που κοιμούνται, λαούς τυφλών» (ποίημα: Προς θεσσαλονικείς και κορινθίους) αλλά με μια ανατρεπτική προτροπή, που ο ποιητής υπερασπίζεται, απαιτεί «…Η ζωή είναι μια αγρύπνια, κύριε, /ή ζήσ’ την ή παράτα τη στις ερημιές/ σαν ελαφίνα κι ο Ελαφοκυνηγός ας την σπαράξει» (ποίημα: ο Ελαφοκυνηγός)

Ο Γιώργος Κοζίας σέβεται την ιστορία σε τρία επίπεδα:

1. την ιστορία ως γνώση γεγονότων, που διαμόρφωσαν συνθήκες κοινωνικές, πολιτικές εξελίξεις και τον κόσμο στην ολότητά του. Γι΄ αυτό και θεωρώ ότι χτίζει τη συλλογή του αναφερόμενος σε γεγονότα, ανακαλύψεις, μνημεία, αλλά και μύθους που διαμόρφωσαν εθνικές συνειδήσεις αλλά και φιλοσοφίες ζωής. Από τις κολαστήριες μάχες στο Κατίν, στο Βερντέν του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου μέχρι τα μαρτύρια των Εβραίων στη Μασάντα.

2. Σέβεται την ιστορία της ποίησης μέσω των εκπροσώπων που μεγαλούργησαν και την σμίλευσαν. Γι΄ αυτό στα ποιήματά του έμμεσα ή άμεσα αναφέρονται ιεροί διάκονοι της τέχνης και η διακειμενικότητα του χωρίς να είναι κραυγαλέα, είναι εντούτοις πανταχού παρούσα: Θουκυδίδης, Παπαδιαμάντης, Κάλβος, Σολωμός, Σεφέρης, Λαπαθιώτης αλλά και Ταρκόφσκι, Μέινχοφ, , Γκριν, Τσελάν. Τόποι προσδιοριζόμενοι από μνημεία σπάνιου κάλους ή διαμετρήματος – Ονούρ, ονόματα, αποφθέγματα, στίχοι έτερων ποιητών δημιουργούν μια αχλύ γύρω από τον πυρήνα της ποίησης του Γιώργου Κοζία, που μπορεί αρχικά να αποτρέψει τον αναγνώστη από τα ποιήματά του που φαντάζουν απροσπέλαστα στη λογική. Τα αντικλείδια, όμως, του ποιητή βρίσκονται στα χέρια όποιου κατανοήσει ότι δεν πρόκειται για ποίηση μιας αλλά πολλών και πολλαπλών αναγνώσεων και κυρίως ερμηνειών.

3. Σέβεται κ α ι την ιστορία τη δική του: ως ανθρώπου που σεβόμενος τόσο τον γραπτό λόγο όσο και τους αναγνώστες του αγωνιά να δημιουργήσει ένα πόνημα με το οποίο επιθυμεί να μοιραστεί μαζί τους τη φιλοσοφία ζωής του, όπως διαμορφώνεται με το πέρασμα του χρόνου.
Βασανιστική η ιδέα της απώλειας μέσω του θανάτου, αλλά εμφανής η λυτρωτικά καταλυτική παρουσία της ζωής ως αντίδοτο στη λήθη του φθαρτού μας σώματος αλλά και ως τρόπου διαιώνισης της ανθρώπινης παρουσίας στον κόσμο. Τον απασχολεί ο θάνατος «εδώ θα βρείτε τα όνειρα και τα οστά ξεγυμωμένα…/ να τα κεφάλια των τρυφερών, των λησμονημένων/ των κοριτσιών, των αρχαγγέλων..» αλλά δεν παύει να παρατάσσει απέναντί του τη ζωή και την ιστορία – την ωριμότητα της σκέψης αλλά και την κυνικότητα της αλήθειας. «Τι είναι ζωή; τι μη ζωή; Και τι τ΄ανάμεσά τους;» (ποίημα: Εν τόπω χλοερώ, εν τόπω αναψύξεως)

Επανάληψη, προστακτικές, ρυθμός, ένταση, λέξεις-ξυράφια: δημιουργούν μια αναγνωστική σχέση αφύπνισης. Υπερδιέγερση και μαχητικότητα για τον δημιουργό, αντίσταση και φιλοσοφημένη θεώρηση για τον αναγνώστη. Θρησκευτικότητα προκλητικά παρούσα. Εικόνες κατάσπαρτες. Μια μυστηριακή προσέγγιση του κόσμου διάχυτη.

Ο Γιώργος Κοζίας στο σύνολο του έργου του και ειδικά στη συγκεκριμένη συλλογή μάχεται το ανυποψίαστο και όσους «δεν γνώριζαν». Επιθυμεί, μάχεται διακαώς και προσπαθεί και απαιτεί υποψιασμένους αναγνώστες: «χαρίστε τους κάτι αλλόκοτο/…αντί για αντικείμενα δωρίστε τους αναμνήσεις/κάντε τους δώρο μια εμπειρία…» (ποίημα: Σε άνιση πάλη και αγώνα).

Δεν είναι αδύνατη η γνώση, δεν είναι επιτρεπτή η άγνοια. Μας προτρέπει συνεχώς να ανατρέψουμε τους εφησυχασμούς. Είναι ευκολότερο αν το αποφασίσουμε. Γι αυτό μας λέει: «Ελάτε… δεν είναι μακριά/ελάτε πιο γυμνοί στο Τίποτε…/ελάτε σ΄αυτό το ταπεινό ξενοδοχείο/..ελάτε περήφανα τα φύλα…/μη ρωτήσετε την καμαριέρα/…ελάτε πιο κοντά στο Τρυφερόν και φιληθείτε» (ποίημα: HOTEL DE LA GLORIA)

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΑΤΖΗΜΩΥΣΙΑΔΗΣ

Fractal 23/11/2021

Η ποίηση των εκατό φιορινιών

Θα μπορούσα να σταθώ σε πολλά ποιήματα. Ο «Εξάγγελος» του Κοζία δεν διαθέτει δυο, τρία, τέσσερα ποιήματα-κράχτες και δεν έχει τα υπόλοιπα σαν γέμισμα. Όλα τα ποιήματα από κοινού και καθένα ξεχωριστά δικαιώνουν τη θέση, τον ρόλο και τον λόγο τους αισθητικώ τω τροπω σε τούτη τη συλλογή. Όμως το «Χαρακτικό των εκατό φιορινιών» (σελ. 27) μου μίλησε κάπως αλλιώς:

Στο παζάρι
των λευκών μετανοούντων
σαν το χαρακτικό των εκατό φιορινιών
μείναμε μονάχοι
κάλφας κι αρχιμάστορας
με τα σύνεργα στη ράχη
Οι σύνδικοι μας ρίχνουν πέτρες
κι ο Θεός τρυπάει τη σάρκα
με πύρινους στίχους του γερο-Τούμας

«…το μόνο που θέλω να πω
αστράφτει απρόσιτο
σαν τ’ ασημικά στο ενεχυροδανειστήριο!»

Δεν ξέρω καλή ποίηση που να μην κουβαλά αυτήν ακριβώς την αγωνία του ανείπωτου, τουτέστιν τη βεβαιότητα της ανημποριάς όσον αφορά τις δυνατότητες του λόγου, απ’ όπου το άχθος και το άγος της, η βαθύτερη τραγικότητά της, όταν ιδρώνει, μοχθεί, κοπιάζει για να πει ό,τι εκ των προτέρων γνωρίζει ότι αδυνατεί να το πει. Αλλά αν το προχωρήσουμε λίγο, δεν είναι καθόλου μάταιη τούτη η κατά τ’ άλλα μάταιη προσπάθεια, αφού όσο σπάει τα μούτρα της η ποίηση αδυνατώντας να πει αυτό που θέλει να πει, τόσο περισσότερο μεγαλώνει κατά κάποια εκατοστά η επικράτεια της γλώσσας, της σκέψης και του συναισθήματος μέσα στον σκοτεινό ωκεανό που τη βρέχει από παντού και απειλεί να την ποντίσει.

Του Κοζία η ποιητική τραγικότητα αθροίζεται με την ιστορική και την υπαρξιακή μελαγχολία. Η ποίηση του πασχίζει να εκφράσει το ανείπωτο όχι σε κενό χρόνου ή συναισθημάτων αλλά μέσα στα ερείπια της ιστορίας και τη θλίψη της φθοράς και του θανάτου, απ’ όπου προκύπτει μια διπλή ή μάλλον μια τριπλή δεξαμενή θεμάτων: όσα αναφέρονται σε συμβάντα του πρόσφατου ή απώτερου παρελθόντος, κουβαλώντας την ανάμνηση ενός δραματικού, πολεμικού ή άλλου γεγονότος. όσα αναφέρονται σε παλαιότερα ή σύγχρονα πρόσωπα, κουβαλώντας την ανάμνηση του σώματος, την εικόνα της μορφής και τη βεβαιότητα της φθοράς τους. κι εντέλει όσα αναμειγνύοντας το ιστορικό με το υπαρξιακό θέμα υποβάλλουν την ιδέα της βυθισμένης σε μάταιες πράξεις ματαιότητας των ανθρωπίνων.

Το ανθρώπινο πρόσωπο που προβάλλει μέσα απ’ τα ποιήματα αυτά δέχεται πανταχόθεν – σε συλλογικό και ατομικό, σε πολιτικό και υπαρξιακό επίπεδο – χτυπήματα, είναι γεμάτο μελανιές: «Μες στα ασφοδίλια λαοί κοιμούνται, λαοί τυφλών» (Προς Θεσσαλονικείς και Κορινθίους, σελ. 13), «Τίποτα δεν διαρκεί στις μικροσυνοικίες του θανάτου» (Εν τόπω χλοερώ, εν τόπω αναψύξεως, σελ. 15), «Το απάνθρωπο, Γιατρέ / τον άνθρωπο πηγαίνει εκδρομή / χωρίς επιστροφή / με μαζούρκες, πολωνέζες και πένθιμα βαλσάκια» (Εκδρομή με κοριτσάκια, σελ. 17), «Ξυπνούμε, στολιζόμαστε / κι αρχίζουμε μεροκάματο τον σπαραγμό» (Ζωώδες επαρχείον, σελ. 24), «Στο λάγνο φως που βασιλεύει / εφτά οργιές περνάς / Ενθάδε κείται το κορμί που έθρεψε το πάθος» (Falconeria, σελ. 33).

Και η ποίηση; Ποιον ρόλο παίζει, κατά τον Κοζία, η ποίηση σε όλα αυτά; Είναι το καταφύγιο; Η χώρα των Μακάρων; Ο ιδιωτικός παράδεισος; Ο θρηνωδός των ανθρωπίνων; Πάμπολλα ποιήματα της συλλογής έχουν αυτοαναφορικό χαρακτήρα ή περιέχουν στοιχεία αυτοναφορικότητας σχετικά με τον ρόλο και τη θέση της ποίησης. Υπάρχει εδώ μια βαθιά συνείδηση ποιητικής ευθύνης, μια χωνεμένη, ας μου επιτραπεί ο νεολογισμός, πολιτικότητα στη γραφή του Κοζία και μια διαρκής επίκληση στο χρέος της κριτικής, που δεν φωνασκεί, δεν πολιτικολογεί, δεν περιπτωσιολογεί, δεν παρασέρνεται απ’ την επικαιρότητα αλλά και δεν σωπαίνει μπροστά στο χάλασμα ούτε παύει να λέει ότι η ζωή είναι αλλού. Στο Αιματοβαμμένο ποίημα, για παράδειγμα, ο ποιητής Σιγισμούνδος o μελαγχολικός αναζητά «μες στη σατανική εντιμότητα των μαζών» μια ελπίδα «σαν τη ροδοκόκκινη λεπίδα των τρελών» και στο ποίημα Ατζεσιβάνο Πολεμιστής το ποιητικό υποκείμενο καλεί τον εαυτό του να γίνει «Αρχάγγελος με το σπαθί στα άδυτα του αδύτου».

Πολλές οι οφειλές του ποιητή, δηλωμένες ή εννοούμενες – από τον Σολωμό, τον Σικελιανό, τον Καβάφη, τον Αλεξάνδρου μέχρι τον Σελίν, τον Ρίλκε, τον Τράνστρεμερ, τον Γκριν, τον Αρσένι Ταρκόφσκι, την Ούρλικε Μάινχοφ –, έτσι που κάθε ποίημα να αντηχεί μια ή πολλές φωνές και να στήνει έναν ή πολλούς διαλόγους. Αλλά ανάμεσά τους η πιο σταθερή φωνή, αυτή με την οποία συνομιλεί ο Κοζίας απ’ την αρχή μέχρι το τέλος της συλλογής είναι η σεφερική. Δεν είναι μόνο που την ακούμε φωναχτά σε ποιήματα όπως το «Ζωώδες επαρχείον», αλλά την ίδια στιγμή τη βλέπουμε, τη νιώθουμε και την καταλαβαίνουμε να αφήνει το δημιουργικό της στίγμα στη γραφή του Κοζία, κι ειδικότερα στο κλίμα της στοχαστικής αποστασιοποίησης, στις υφολογικές αποχρώσεις της πικρίας, στην ελεγχόμενη συναισθηματική θερμοκρασία, στην αίσθηση της ποιητικής ευθύνης και κυρίως στην αξιοποίηση του ιστορικού θέματος όχι χάριν της ιστορίας αλλά του παρόντος.

Η ποίηση του Κοζία είναι μια ποιητική σπουδή στο ανθρώπινο δράμα, ιδωμένο στις δυο κορυφώσεις του, την ιστορική-κοινωνική και την υπαρξιακή-μεταφυσική. Ο ποιητικός λόγος ξεκινώντας από διαφορετικούς δρόμους καταλήγει να μιλάει για την ενιαία ανθρώπινη υπόθεση στην πύκνωση της παρούσας τραγωδίας της. Ψηλαφεί την τραγωδία, σκύβει το κεφάλι, σφίγγει τα δόντια και μιλάει ποιητικά γι’ αυτήν με την πνευματική επίγνωση ότι, όσο και όπως μπορεί, οφείλει να μετριάσει την έντασή της. Κανένας διδακτισμός εδώ, καμιά μεσσιανική αντίληψη.

Η ποίηση του Κοζία είναι αληθινή ποίηση, δίχως εκπτώσεις, συμβιβασμούς και αλαζονείες.

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ

www.culturebook.gr 03/07/2021

Χρησιμοποιώντας ευρηματικά και πολύσημα ως τίτλο της έβδομής και καλαίσθητης ποιητικής συλλογής του τον «Εξάγγελο», το πρόσωπο, δηλαδή, της αρχαίας τραγωδίας το οποίο έρχεται για να αναγγείλει κάτι που συνέβη στον εσωτερικό χώρο που υποτίθεται ότι υπάρχει πίσω από τη σκηνή, ο Γιώργος Κοζίας συμπληρώνει τους βασικούς άξονες της θεματικής του φτιάχνοντας ποίηση ώριμη. Πιο συγκεκριμένα τα οικεία θέματα των προσωπικών και συλλογικών αδιέξοδων της γενιάς της μεταπολίτευσης, της σωματικής και ψυχολογικής φθοράς, της ηθικής και πνευματικής έκπτωσης και της αναπόφευκτης φθοράς του έρωτα υπάρχουν, βεβαίως, και σε αυτή τη συλλογή μαζί με μια νέα ισχυρή αίσθηση της εγγύτητας του θανάτου. Έχουμε, λοιπόν, μια λόγια ποίηση όπου η πόλη αποτελεί τον κατεξοχήν ποιητικό χώρο ενός κόσμου αλλοτριωμένου με διαβρωμένο τον κοινωνικό ιστό, βυθισμένου στον ζόφο της καθημερινότητας και στην πνευματική καταβαράθρωση, ορίζοντας μέσα από την προσωπική, εθνική και συλλογική ύβρη το τραγικό πλαίσιο μιας δίκαιης κάθαρσης.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ερμηνείας, ο παιγνιώδης και εν πολλοίς ειρωνικός τίτλος της συλλογής «Εξάγγελος», που παραπέμπει παράλληλα και στο γνωστό τραγούδι του Διονύση Σαββόπουλου, μετατρέπεται ξεκάθαρα σε σημαντικό ερμηνευτικό κλειδί ολόκληρου του βιβλίου, καθώς καταδεικνύει τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά τον προσωπικό θάνατο, το τέλμα, τον αναπόφευκτο, δηλαδή, προορισμό του γήινου ταξιδιού του ανθρώπου που βίωσε ένα αποκαρδιωτικό παρόν, μια ζωή μίζερη και τετριμμένη, χωρίς την αναμενόμενη αναγγελία κάτι ουσιαστικού και βαθύτερου. Η ζωή, επομένως, ορίζεται αφενός ειρωνικά και ταυτόχρονα τραγικά ως ένα ταξίδι κενό, διαμετρικά αντίθετο με το ταξίδι του καβαφικού ήρωα του ποιήματος «Ιθάκη», που επιστρέφει γεμάτος γνώσεις και εμπειρίες. Ένα σπαταλημένο ταξίδι που, καταλήγοντας, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα και αμφισβητεί θρηνητικά και ειρωνικά αν έχει αξία και νόημα η ζωή η ίδια, ή αν το μήνυμα που φέρει τελικά ο «Εξάγγελος» είναι ότι η ζωή αποτελεί μια φάρσα που φανερώνει το τραγικό της ύπαρξης. Αφετέρου, μια τρίτη συμπληρωματική ερμηνεία του βαθύτερου μηνύματος του «Εξάγγελου» του Γιώργου Κοζία, είναι ότι η ζωή παρά το κράτος του θανάτου, κερδίζεται κάθε στιγμή μέσα από την ανθρωπιά, τη δημιουργία, την τέχνη και την αγάπη και όχι με το αλόγιστο κυνήγι του πλούτου, τον καταναλωτισμό, την κατανάλωση των σχέσεων, το συμφέρον, την καταστροφή της φύσης και την ανθρωποφαγία. Και μόνο έτσι μπορεί ο άνθρωπος τελικά να υπερβεί τη ματαιότητα της ύπαρξης και να αποκτήσει φως και στηρίγματα στην κατά τα άλλα ατελή ζωή του.

Επομένως, ο ποιητής δεν εξωραΐζει την κοινωνικοπολιτική μας πραγματικότητα, αλλά με εμφανείς τους όρους του παρόντος και κάνοντας αναφορές στα σκοτεινά σημεία της πατρίδας, όπως στη φτώχεια, στο οικονομικό αδιέξοδο και την κρίση, στην αλλοτρίωση, στη στείρα προγονοπληξία, στον καιροσκοπισμό, στη γιγάντωση του άστεως και στην καλλιέργεια ενός ψευδοπολιτισμού καταγγέλλει πολιτικές καταστάσεις και κοινωνικές συμπεριφορές ενός λαού, που δεν αντιπαλεύει τα αρνητικά της κοινωνικής, πολιτικής και πνευματικής του ζωής και δεν αντιδρά στην εθνική κατάπτωση. Η ψυχολογική εσωστρέφεια, μάλιστα, που παρατηρείται σε κάποια ποιήματα όχι μόνο δεν αποκλείει τη θεώρηση του κοινωνικού και ιστορικού χώρου, αλλά αντίθετα δημιουργεί τις προϋποθέσεις μιας διαφορετικής όρασής του, εμβαθύνοντας, μάλιστα, στο θέμα της ρημαγμένης και αλλοτριωμένης πατρίδας.
Πίσω από την ειρωνεία, τη σάτιρα και τον σαρκασμό διαφαίνεται, λοιπόν, ένας ποιητής με επίγνωση των αόρατων και απρόσωπων κοινωνικών μηχανισμών της αδυσώπητης εξουσίας, ο οποίος συνειδητοποιεί το βρώμικο παιχνίδι που παίζεται εις βάρος του. Ωστόσο, δεν παραδίνεται αμαχητί∙ τουναντίον επιχειρεί μια απεγνωσμένη ατομική αντίσταση με στόχο την απογύμνωση από τις προσωπικές ή συλλογικές αυταπάτες. Πρόκειται, επομένως, για έναν ποιητή υποψιασμένο, που θέλει να καταγγείλει, χωρίς να τρέφει ψευδαισθήσεις ότι η ποίηση μπορεί να αλλάξει τον κόσμο. Καυστική ειρωνεία, πίκρα και σαρκασμός είναι, λοιπόν, ο δυναμικός, ποιητικός αντίλογός του στην καθημερινή φθορά, στην πολιτικοκοινωνική και πνευματική έκπτωση και καταβαράθρωση της ελληνικής, αλλά και της παγκόσμιας πραγματικότητας. Μιας πραγματικότητας, που εδώ αρνείται τη μνημείωση ή την αποστειρωμένη ιστορικά ωραιοποίησή της μέσα στα φωτεινά, φυσικά τοπία και σε μια διαχρονική συνέχεια, όπως τη νοσταλγούσε ο Ελύτης. Ο οξύς, επομένως, βιωματικός πυρήνας του βιβλίου, το γεγονός ότι στην ψυχοσυναισθηματική πηγή του βρίσκεται ο καημός, η πίκρα, η απογοήτευση και η αγανάκτηση φαίνεται ότι προσδιόρισε και εν πολλοίς καθόρισε τις εκφραστικές επιλογές του συγγραφέα, καθώς μέσα α) από την εμφανή πρόθεσή του για παιγνιώδη και ανατρεπτικά σχόλια, β) το λεκτικό παιχνίδι, γ) ενίοτε την ομοιοκαταληξία και τέλος δ) τη μετρική αγωγή και την έντονη μουσικότητα του στίχου απορρέει η πικρή ειρωνεία και ο μελαγχολικός σαρκασμός. Πλάι στη δεσπόζουσα ειρωνεία και τον σαρκασμό αξιοποιούνται παράλληλα οι αντιστροφές και το αιφνιδιαστικό παράλογο, που αποκαλύπτουν ένα ποιητικό σύμπαν διαποτισμένο από μια πίκρα βίαια καταχωνιασμένη στα ενδότερα. Κάτω από αυτό το πρίσμα, δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αυτή η ειρωνική και σαρκαστική διάθεση υποστηρίζεται τόσο γλωσσικά όσο και μορφολογικά∙ γλωσσικά επιτυγχάνεται με μια προκλητική γλωσσική ετερομιξία (γλωσσικά ίχνη του δημοτικού τραγουδιού, προφορικότητας, καθαρεύουσας, εξουσιαστικού, εκκλησιαστικού, δημοσιογραφικού και πολιτικού λόγου), και κυρίως την έντονη διακειμενικότητα (απηχήσεις του καβαφικού διδακτισμού, του Σεφέρη, του Ελύτη, και των καρυωτακικών σατίρων κ.ά.), ενώ στο μορφολογικό επίπεδο υποστηρίζεται ενίοτε με ομοιοκαταληξίες καλαμπούρια, με την αξιοποίηση του ελλοχεύοντος διφορούμενου, με ασυνήθιστους τρόπους κάλυψης συντακτικών θέσεων, με τη χρήση μεταφορών και άλλων ρητορικών σχημάτων.
Συνοψίζοντας, ο Γιώργος Κοζίας με την έβδομη του ποιητική συλλογή Εξάγγελος εμφανίζεται ώριμος και κατασταλαγμένος. Με απόψεις, σκέψεις και αισθήματα γύρω από καίρια ζητήματα ζωής και κυρίως με κατακτημένους εκφραστικούς τρόπους, αποτελεί μια ενδιαφέρουσα ποιητική περίπτωση ενός διαρκώς ευρισκόμενου σε πνευματική και συναισθηματική εγρήγορση ανθρώπου της εποχής μας. Στοχαστικός, προκλητικός και εκφραστικά τολμηρός, δραματοποιεί τις σκέψεις και τα συναισθήματά του, δημιουργώντας έτσι μιαν επιφανειακά ειρωνική, κατά βάθος, όμως τραγική περσόνα. Σε κάθε περίπτωση μπορούμε να πούμε πως τα 38 ποιήματα της συλλογής υψώνονται σαν αμφίπλευροι καθρέφτες, πάνω στους οποίους καθρεφτίζεται το ραγισμένο μας πρόσωπο.
Ο Ελαφοκυνηγός

Χτύπα τα κρόταλα
Δαυίδ, χτύπα τις γκρανκάσες
και εικοσιένα αιώνες
τερατόμορφου ύπνου να ξυπνήσουν
πάλι συναθροισμένο
θα έρθει το σκοτάδι σαν το θεριό
με την σάλπιγγα της Κρίσης
και με χάχανα φριχτά θα μας δικάσει

Στόχοι είμαστε, Κύριε
κι αστόχαστη η Τύχη μας περνά
Ανδρείκελα είμαστε Κύριε, κούκλες
στο διεθνές σκοπευτήριο της Τάξης

Χτύπα τα κρόταλα
Δαυίδ, χτύπα τις γκρανκάσες
κι αλύπητοι οι ήλιοι να αναγγείλουν
Το Κυνήγι της Ψυχής με Τόξο
στον κάμπο της πικρής Μαρέμμα
στους βάλτους των ανθρώπων
Δεν έχει εδώ άγιαν Όψη, θηρευτή μου

Η ζωή είναι μια αγρύπνια, Κύριε
ή ζήσ’ την ή παράτα τη στις ερημιές
σαν ελαφίνα κι ο Ελαφοκυνηγός ας την σπαράξει.

.

ΠΟΛΕΜΩΝΤΑΣ ΥΠΟ ΣΚΙΑΝ…

ΒΑΚΗΣ ΛΟΪΖΙΔΗΣ

Το χιούμορ του ποιητή ανοίγει δρόμους στη θέαση του κόσμου Περιοδικό Χάρτης – Αρ. Τεύχους: 11 Νοέμβριος 2019

Πρόκειται για την έκτη ποιητική συλλογή του ολιγογράφου πατρινού ποιητή Γιώργου Κοζία που παρουσιάστηκε στα γράμματα με τη συλλογήΖωολογικός κήπος, Στιγμή 1989. Πρόκειται για μια συλλογή από ελεγείες και σάτιρες που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη στη βιβλιοπαραγωγή των τελευταίων χρόνων. Γιατί πρόκειται για ποίηση που μας αφορά κατορθωμένη με αγωνία και κόπο.
Ο Κοζίας σε αυτή τη συλλογή συνομιλεί δυναμικά με το παρόν, διεκδικώντας τη συνέχεια. Βρίσκεται αντιμέτωπος με βαναυσότητες που συνθλίβουν αλλά δεν αποθαρρύνεται γιατί πιστεύει στον άνθρωπο και στις δυνατότητες του κι ας «ορμάει το Αδιέξοδον κι υπέροχα μας σφάζει». Συνειδητοποιεί πως:

Εδώ που φτάσαμε γονατισμένοι
Οι πασχαλιές των κοριτσιών
Κι η μεγαλοψυχία των Επιταφίων δεν μας πρέπει.

Κάθε ποίημα αποτελεί ζωντανό κύτταρο της κοινωνίας που αποτέλεσε την πηγή έμπνευσής του. Ένα κύτταρο που τροφοδοτείται από τα βιώματα του ποιητή αλλά και τα βιώματα των δίπλα του όπως αυτός τα αφουγκράζεται. Ο αναγνώστης γίνεται συνοδοιπόρος του ποιητή στο μακροβούτι του ποιητή στην πραγματικότητα και τις εξάρσεις της.
Ο Κοζίας μας σταματά και μας προβληματίζει καίρια με τους στίχους του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι καταληκτικοί στίχοι στο ποίημα «Απομεινάρια σε ένα ακόμα Βατερλώ»

Πληρώνουμε την Μοίρα για να έχει
Απομεινάρια σε ένα ακόμα Βατερλώ.

Ο ποιητής δεν πολεμά μόνος του. Το γεγονός δε ότι συνειδητοποιεί ότι πολεμά υπό σκιάν καθόλου δεν μειώνει την αξία του αγώνα του. Αφουγκράζεται τους γύρω του, πορεύεται μαζί τους, βιώνει με ουσιαστικό τρόπο την τραγικότητα των στιγμών, συνειδητοποιώντας ταυτόχρονα τις ασύλληπτες δυνάμεις του ανθρώπου να αντισταθεί. Η ποίηση του αποτελεί κάλεσμα. Κάλεσμα μπροστά σε μια πραγματικότητα που τίποτα μέσα της δεν μπορεί να κρυφτεί.

Έλα να δεις μάτια,
Βλέφαρα, χείλια, κομμάτια αγάπης
Έλα να δεις το ωμό,
Το βίαιο, το αβυσσαλέο να οργιάζει.
Έλα να δεις το αίμα να βελάζει.
Έλα να δεις τον εξτρεμιστή ήλιο
Τους αιώνες να ανατινάζει.
Έλα να δεις τις μακρινές μοναξιές,
Τους ξεχασμένους ήρωες, τις φοβερές σημαίες.
για αντίσταση.

Είναι φυσικό να διερωτάται κανείς πως μπορείς ένας λόγος τόσο αιχμηρός να καθίσταται ταυτόχρονα απολαυστικός. Το πηγαίο χιούμορ και ο ρυθμός αποτελούν τα κύρια εφόδια για το αποτέλεσμα στο οποίο φτάνει ο Κοζίας.
Ο ρυθμός αποτελεί ένα από τα κύρια χαρίσματα της γραφής του. Πρόκειται για ένα βιωμένο, θα έλεγα, ρυθμό που δεν προκύπτει από την συμμόρφωση με συγκεκριμένα μέτρα. Ο Κοζίας δεν είναι διατεθειμένος να υποτάξει τον αυθορμητισμό του για χάρη ενός καλοσχεδιασμένο ρυθμού. Αντίθετα δια του ρυθμού εντείνει την αμεσότητα και τη δραστικότητα του ποιήματος. Αφυπνίζει τον αναγνώστη. Τον βάζει σε μια διάθεση αντίστασης σε αυτό που τον συνθλίβει.

Φως ανελέητο, ατίθασο σκοτάδι
που πας έτσι δαιμονικό
και σπαράζει η ελαιογραφία του Γκρέκο;
Στραβά, κουτσά περνάει ἡ ζωή,
μία ομορφιά καταραμένη
με το αμαξάκι της σε άλλη ζωή πηγαίνει.

Το χιούμορ του ποιητή ανοίγει δρόμους στη θέαση του κόσμου. Τον τροφοδοτεί να αρθρώσει ένα λόγω ζωντανό που μέσα του δεν καταλαγιάζει η αγωνία γι’ αυτό που συμβαίνει.

Στο γκέτο των σούπερ Χριστιανών στοιχηθείτε,
Κι ας λιποταχτεί η φύσις…
Σκοπεύσατε με πάθος καθώς ψυχορραγείτε
Αυτό το ωραίο ρεβόλβερ είναι δικό σας
Δεν μπορεί κανείς να σας το πάρει.

Στη συλλογή Πολεμώντας υπό σκιάν… δεν υπάρχει ίχνος σοβαροφάνειας και μεμψιμοιρίας. Αλλά ούτε και διάθεση επίρριψης ευθυνών σε ένα απρόσωπο σύστημα. Ο άνθρωπος ως αναπόσπαστο στοιχείο ενός ζωντανού κύτταρου που ονομάζεται κοινωνία καλείται να κάνει την αυτοκριτική του.

Ενθάδε κείτονται
Συντρίμμια τύμπανα θριάμβου.
Γελάει η Λήθη καλά συγκερασμένη…
–Φίλε τις πικροδάφνες μη μαδάς, κρούε την λύρα!

Τα ποιήματα προϋποθέτουν ένα σχέδιο μέσα στο οποίο ο αναγνώστης αναπνέει. Αξίζει να σταθεί κανείς στον τρόπο με τον οποίο επιτυγχάνει τη σύνθεση, αξιοποιώντας αρχιτεκτονικά μέλη που είναι ταυτόχρονα μέλη ενός κοινωνικού ιστού υπό ανατίναξη. Αρχιτεκτονικά μέλη που δεν ασπάζονται το ωραίο αλλά το αληθινό. Που αφήνουν το οξύμωρο να δράσει και να τα ομορφύνει. Ο Κοζίας δίνει στην πολιτική ποίηση νέα πνοή με καθαρά προσωπικό ύφος, κατακτημένο με κόπο. Αξίζει να διαβαστεί.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΛΙΛΛΗΣ

www.oanagnostis.gr 08/01/2018

Για τον Γιώργο Κοζία

Φύση, ψυχή μου, μας γέλασαν οι εποχές.
Γέμισε ο κόσμος
χρηματοκιβώτια χτισμένα στη γη
θησαυροφυλάκια ψυχοπαθών
μέντιουμ, νταντάδων, χονδρεμπόρων

νομίσματα – θηρία που καραδοκούν
έτοιμα να ρημάξουν
τ΄ ατίθασα παιδιά
τ΄ ανυποψίαστα παγώνια.

Κι εμείς εξόριστες φυλές
πως να μεμφθούμε,
μας ρούφηξαν την βούληση
με το “ουκ είδα άνθρωπον”…
στρατιώτη, πλούσιο, επάιτη
πόρνη, μητέρα και προφήτη
στα σάπια λεφτά αφανισμένους

τρομάξαμε, πήγαμε
και χαθήκαμε εις το διηνεκές.

Φύση, μακρινή μου αγάπη
τα στεγνά μάτια πρέπει να φοβάσαι.

Παραθέτοντας το παραπάνω ποίημα του Γιώργου Κοζία από την τελευταία του ποιητική συλλογή Πολεμώντας υπό σκιάν, μπαίνουμε αμέσως στο κλίμα αυτού του βιβλίου, όπου ο η άμεση κοινωνική κατακραυγή των στίχων φανερώνουν πως ο ρόλος του ποιητή, για μια ακόμη φορά, είναι να μιλήσει αληθινά και έξω από τα δόντια, χωρίς φανφαρονισμούς για το τι διαδραματίζεται γύρω μας. Απομακρυσμένοι από την φύση, από την ίδια μας την ουσιαστική καταγωγή, περήφανοι για τα αδιέξοδα που μόνοι μας φτιάξαμε, για τις χρυσές μας φυλακές και τις κολακείες περί κατάκτησης του εγώ μας, φτάνουμε στο σημείο να βρεθούμε ολόγυμνοι, απροστάτευτοι στην πραγματικότητα. Ο Κοζίας είναι ένας ποιητής που πολεμά υπό σκιάν. Ποια είναι όμως αυτή η σκιά; Αρχικά μοιάζει να πολεμά στην αφάνεια, αλλά όσο κανείς προχωρά διαβάζοντας τα ποιήματα της συλλογής, φαίνεται πως έρχεται μάλλον αντιμέτωπος με τις ίδιες τις σκιές που τον περιβάλλουν. Ο πόλεμος με την καθημερινότητά μας είναι μια συνεχής πάλη με τον ίδιο μας τον εαυτό. Εμείς είμαστε αυτοί που πήραμε λάθος δρόμο. Εμείς αυτοί που χάσαμε στην πορεία την ουσία. Και πως θα μπορούσε καλύτερα να πολεμήσει ένας ποιητής αυτές τις σκιές παρά με εφόδιο τις λέξεις. Λέξεις που είναι άμεσες, καίριες, και ουσιαστικές. Στα ποιήματα του Κοζία δεν θα βρει κάποιος υπαινιγμούς, λυρικές εκφάνσεις, αλλά έντονη δραματουργία που βοηθά στο να φαίνονται οι στίχοι γυμνοί από κάθε καλολογικό στοιχείο για να είναι ακόμα πιο αιχμηροί. Εδώ έχουμε να κάνουμε με μια καταγγελία. Με μια πολιτική ποίηση που δεν πέφτει όμως στην παγίδα του επικαιρικού. Ο ποιητής πολεμά. Αντιδρά. Νιώθει κι ο ίδιος, όπως και όλοι οι άλλοι γύρω του να ασφυκτιά σε μια ζωή από δεύτερο χέρι:

Χτύπησαν οι καμπάνες, Άκου, Κοίτα

Νά ο μπαμπούλας, Το μαμμόθρεφτο
Δίνουν τα χέρια
Ύπουλη Παντομίμα
και Ακροβάτης το Εγώ τους

Αν σπάσει το σκοινί, Κατάπιε

Το ξεχασμένο Χθες, το ανύπαρκτο Τώρα
Κάνε γρήγορα, ξυπνούν
Ασπλαχνία και Λαοδικεία με τα φτυάρια

Χτύπησαν οι καμπάνες, Άκου, Κοίτα
Εσύ που δεν μπορείς Δεν θα ξεφύγεις
Ώ διάολε, να, καταφτάνει η κουστωδία

Χτύπησαν οι καμπάνες, Άκου, Κοίτα

Είμαι η Χαρά, είμαι η Ορμή, είμαι το Γέλιο
που επιστρέφουν λάμποντας και τραγουδώντας

Αχόρταγο Θέλω, Σκάβε, Θάβε, Ούρλιαξε, Ζήσε!

Αυτό το ποίημα, που πραγματικά το ζήλεψα για τον ρυθμό του(προσπαθήστε να το απαγγείλετε και θα καταλάβετε τι εννοώ), εμπερικλείει όλη την αγωνία του ανθρώπινου όντως που δεν έχει τα εφόδια να ξεφύγει από το εγώ του, από τα άγρια ένστικτά του, από την ίδια του την φθορά. Ο Γιώργος Κοζίας, μετά από πέντε ποιητικές συλλογές και μια πορεία 25 χρόνων στα ποιητικά μας δρώμενα, καταφέρνει με το τελευταίο του βιβλίο να ανανεώσει τον πολιτικό λόγο και να επαναφέρει την ποίηση στα προβλήματα που μαστίζουν την κοινωνία μας. Δεν είναι μια ποίηση που αναπαράγει τον καημό του ποιητή που βρίσκεται στο περιθώριο, αλλά τοποθετεί τον άνθρωπο στο κέντρο της έμπνευσής του, γεγονός που το θεωρώ σημαντικό και φανερώνει πως ο ποιητής δεν ομφαλοσκοπεί, αλλά έρχεται αντιμέτωπος με τα καίρια προβλήματα των σύγχρονων κοινωνιών. Σε μερικά σημεία διαφαίνεται ο απόηχος ποιητών, όπως του Καβάφη και του Αναγνωστάκη, αλλά μόνο μέχρι εκεί. Ο Κοζίας έχει δική του προσωπική φωνή, στιβαρή, διανθισμένη με έναν πολύ δυνατό ρυθμό που δείχνει πως αν και εκ πρώτης όψεων αυτά τα ποιήματα φαίνονται να γράφτηκαν εν θερμό ψυχής, αφού έχουν ένα τόσο έντονο τόνο καταγγελίας, παρ΄ όλα αυτά είναι δουλεμένα τόσο που τίποτα δεν φανερώνει προχειρότητα. Το αντίθετο. Μια από τις καλύτερες συλλογές που διάβασα μέσα στο 2017.

ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΚΑΡΑΤΖΑΣ

www.bookpress.gr 13/11/2017

«Αναρίθμητες οι εικόνες της μεγάλης θλίψης»

Σε κάθε εποχή, η ποίηση η οποία χρειάζεται τον προσωπικό χρόνο της σιωπής για να δημιουργηθεί και τον χώρο της εσωτερικής ειρήνης για να μεταγγιστεί, αντιμετωπίζεται με μια μυστηριακή στάση, που αφενός υποβάλλει τον σεβασμό από θαυμασμό και αφετέρου την απόσταση από άγνοια.

Στις μέρες μας, ιδιαίτερα, που ο θαυμασμός εξέπεσε στον εντυπωσιασμό, η άγνοια εκτάθηκε σε θράσος και ο λόγος θρυμματίστηκε σε λόγια, μπορεί η ποίηση να φαίνεται περιθωριοποιημένη, αλλά είναι αυτή που μπορεί να στηρίξει το όνειρο, να δώσει νόημα στους χτύπους της καρδιάς, να ανοίξει τους ορίζοντες της ζωής στο φως και να υπερασπίζεται την ελευθερία, εξασφαλίζοντας στον άνθρωπο τη δυνατότητα πτήσης, έστω και μετά από πτώσεις. Γι’ αυτό η αληθινή ποίηση δεν εξυπηρετεί σκοπιμότητες, δεν διευκολύνει τη λήθη, ούτε εξαντλείται σε δημόσιες εξομολογήσεις. Ίσα-ίσα, διαθέτει τη δύναμη της γλώσσας γα να μεταφέρει αγωνίες, να φωτίζει –πάντα πλαγίως– επιθυμίες και ματαιώσεις και να διεγείρει το πάθος για όνειρα και αγάπες, δηλαδή για ειλικρινείς συναντήσεις προσώπων και στόχων.

Ο Γιώργος Κοζίας, με την πρόσφατη ποιητική συλλογή του Πολεμώντας υπό σκιάν… ελεγεία και σάτιρες, δημιουργεί ένα αυτοσχέδιο κοκτέιλ ατίθασου σκότους και ανελέητης χαραυγής. Ο Κοζίας δεν διεκδικεί δάφνες εμπρηστικού ρήτορα ούτε δόξα εφήμερου προφήτη. Τον πόνο του και την ελπίδα του εκφράζει σε χρόνο πολέμου και σε τόπο σκιάς. Με άλλα λόγια, διαλέγει να πει αλήθειες με τον τρόπο της άρνησης και της αντίθεσης, αποδεχόμενος την αναγκαιότητα μιας λυτρωτικής σύγκρουσης με τον εαυτό μας προπάντων, που αρέσκεται να εμπιστεύεται το ψέμα και την απάτη. Ντυμένοι θεατρίνοι είδαμε το δράμα./ Ας μείνουμε στο θαύμα (σελ. 26) γράφει.

Και ζητάει συνοδοιπόρους, οι οποίοι ελεύθερα θα προσθέτουν τις ιδέες τους, αποφασισμένοι να εγκαταλείψουν την ιδιώτευση, την περιχαράκωση στο εγώ τους. Αυτό, άλλωστε, υποδηλώνουν τα αποσιωπητικά στον τίτλο της συλλογής, που αποτελούν –όσο και αν φαίνεται οξύμωρο– τη μέγιστη μορφή σχολιασμού, αφού επιτρέπουν να αναφανούν οι σκέψεις και οι συνειρμοί του αναγνώστη. Ο Κοζίας είναι ο ποιητής που φοβάται όχι την ήττα αλλά την ηττοπάθεια και που παλεύει όχι για μια πρόσκαιρη νίκη αλλά για έναν διαρκή αγώνα. Εδώ που φτάσαμε γονατισμένοι/ οι πασχαλιές των κοριτσιών/ και η μεγαλοψυχία των Επιταφίων δεν μας πρέπει (σελ. 61) γράφει. Η ποιητική συλλογή του Πολεμώντας υπό σκιάν αποτελεί ουσιαστικά ποιητική σύνθεση υψηλής ποιότητας νοημάτων και τεχνικής της γραφής.

Ο Γιώργος Κοζίας κατορθώνει ταυτόχρονα να συνθέτει ελεγεία για τη χαμένη αυτοπεποίθηση και να σατιρίζει τους κάθε λογής φυσικούς και ηθικούς αυτουργούς της ατομικής και κοινωνικής αλλοτρίωσης. Και το πετυχαίνει με καθαρότητα γνώσης και ειλικρίνεια οργής. Η ποίησή του έχει την προφορικότητα του θάρρους και την εντιμότητα της απόφασης. Γράφει προκλητικά από πρόθεση και τρυφερά από διάθεση, προτάσσοντας την αξία της ευθύνης όχι ως συμβατική υποχρέωση αλλά ως σταθερό καθήκον του ατόμου με συνείδηση πολίτη. Αναρίθμητες οι εικόνες της μεγάλης θλίψης./ Τίποτε όμως δεν πάει χαμένο./ Έλα να δεις/ από τα κόκαλα βγαλμένη την Ελπίδα κι άδραξε το άστρο της αυγής./ Κρέμασε το τσεκούρι στο περήφανο πένθος… (σελ.32) σημειώνει.

Σκάβει, λοιπόν, ο ποιητής μέσα του για να φτάσει στη ρίζα που τρέφει τη συμπαντική μνήμη. Θάβει το περιττό, το άχρηστο, που συντηρεί την ψευδαίσθηση της εικόνας. Ουρλιάζει για εγρήγορση, ζει με πάθος και ελπίζει στην εξέγερση των ερωτημάτων και των ερώτων, χωρίς απαίτηση απάντησης και ανταπόκρισης. Κι ακόμη, δεν διστάζει να εντάσσει στους στίχους ονόματα προσώπων και τόπων, σύμβολα θυμάτων και θαυμάτων. Γιατί ξέρει ότι η πληγή μπορεί να γίνει πηγή, η απάθεια συγκίνηση, το μέτριο σπουδαίο και η ύπαρξη ζωή. Και σατιρίζει το όποιο σύστημα –πολιτικό, οικονομικό και θρησκευτικό– που επιβάλλει την εξουσία του με τον λεγόμενο ορθολογισμό και τη θρυλούμενη πρόοδο, ή με τα αυθαίρετα στερεότυπα και τις κάλπικες αξίες. Θέλει αρετήν και τόλμην η ελευθερία/ Ανδρέα Κάλβε/ στη μάχη ή στην ξένη γη να μας θυμάσαι (σελ. 55) γράφει.

Ο Γιώργος Κοζίας, ως γνήσιος ποιητής, «μετατρέπει το ορατό σε αόρατο και το αόρατο σε ορατό». Ιδιαίτερα σ’ αυτή τη συλλογή του, διανύει την απόσταση από την αγωνία μέχρι την απάθεια και από την κοινωνία της πληροφορίας μέχρι τη μοναξιά της φλυαρίας με συναίσθηση πολιτικής ευθύνης, πιστεύοντας δηλαδή ότι το εγώ και η κοινωνία είναι αξεχώριστες έννοιες. Είναι ζήτημα φωτός, βέβαια, και φωτισμού, ή αλλιώς, επείγει να αναμετρηθούμε με τις σκιές, με τον φόβο, με το σκοτάδι.

Κλείνω το σημείωμα μου, παραθέτοντας δύο στίχους που δίνουν αντιστικτικά το ποιητικό κλίμα και τον ποιητικό στόχο του Γιώργου Κοζία. Φύση, μακρινή μου αγάπη/ τα στεγνά μάτια πρέπει να φοβάσαι (σελ. 11) και Κουράγιο, Άννα (Φίρλινγκ), το μέλλον έχει ήδη ξεκινήσει (σελ.64).

.

41ος ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΣ

ΑΡΗΣ ΔΡΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ

www.oanagnostis.gr 06/07/2013

Η ποιητική της εξαπάτησης ή τα θαύματα της τεχνικής!

Ο Γιώργος Κοζίας είναι ένας επίμονος ποιητής στους τρόπους με τους οποίους βλέπει το γύρω του κόσμο ανάποδα. Παρ’ όλη την επιμονή του όμως προχωρεί, σπρώχνει την έρευνά του για την ζωή μας, γιατί η ποίηση του Γ.Κ. είναι μια έρευνα, παράξενη, περίεργη ίσως, όμως έρευνα εν πρόοδο. Και αυτό φαίνεται από την πρόσφατη, 5η στη σειρά, ποιητική συλλογή του με τον τίτλο «41ος Παράλληλος». Γι’ αυτή την ποιητική έρευνα (λογοτεχνικό εργαστήρι) χρησιμοποιεί δύο εργαλεία το ένα είναι ο Υπερρεαλισμός και το άλλο η Λογιοσύνη του ως δημιουργού.

Α. ΥΠΕΡΡΕΑΛΙΣΜΟΣ

Ο «41ος Παράλληλος» περιέχει 42 ποιήματα τα περισσότερα αφηγήματα, που αρκετά περιλαμβάνουν και διαλόγους. Οι αφηγήσεις όμως, όπως και οι διάλογοι, είναι αλλόκοτες, εκφρασμένες με τρόπο, ιδιάζοντα, με το νόημα ότι δεν μοιάζουν με τις αφηγήσεις και τους διαλόγους της καθημερινής μας πραγματικότητας. Ακριβώς, αυτός είναι ο τρόπος του Υπερρεαλισμού.

Το ποίημα «Αμερικανική Σερενάτα» θα βοηθήσει να προσεγγίσουμε – αναλύσουμε την ποιητική μεθοδολογία του Γιώργου Κοζία:

Ασθενοφόρα εισβάλλουν με θόρυβο στον έρημο δρόμο./Βγαίνουν από μέσα κοντραμπάσα, βιολοντσέλα, ακορντεόν, /ηλεκτρικά πνευστά, κρουστά σατανικά.

Οι τραυματιοφορείς στήνουν τα αναλόγια-φορεία. /Ανοίγουν τις παρτιτούρες-γάζες.

Η ορχήστρα ξεσπά./ Το πεντάγραμμο χορεύει, η σερενάτα πετάει,/ανεβαίνει σε ουρανοξύστες άδειους, σκοτεινούς.

Απογοητευμένοι οι μουσικοί εξαφανίζονται./Μένει μόνος ο τραυματίας,/καλεί σε βοήθεια με τη σφυρίχτρα του:

-Κουράστηκα, θέλω να γιατρευτώ,/η πληγή είναι βαθειά, ματώνει, /η σερενάτα πυροβολεί, σκοτώνει!

Ο ποιητής ενώνει δύο εντελώς ασύμβατες καταστάσεις, είναι όμως εντελώς άσχετες; Δεν θα διστάσει να φέρει κοντά, αυτές τις δύο ετερόκλιτες καταστάσεις, του ασθενοφόρου που μεταφέρει έναν τραυματία και του αυτοκινήτου που μεταφέρει ένα μουσικό συγκρότημα. Ένα μικρό βήμα χρειάζεται, μέσα σε μια παράξενη σύγχυση, τα δύο αυτοκίνητα με τα τόσο διαφορετικά σύνολα να ενωθούν και ταυτόχρονα να δημιουργήσουν μια εκρηκτική κατάσταση στους αναγνώστες και να καταλάβουν τον παραλογισμό του σύγχρονου κόσμου, εκεί δείχνει ο τελευταίος στίχος: «η σερενάτα πυροβολεί, σκοτώνει!».

Μέσα στο ίδιο πνεύμα, του παραλογισμού, τα αντικείμενα έχουν μια αυτόνομη ζωή, ανεξάρτητη από τη ζωή του ανθρώπου που τα κατασκεύασε και υποτίθεται ότι τον εξυπηρετούν, ενώ έχουν αποκτήσει απόλυτη αξία, αυτό εκφράζει το ποίημα «Τα έπιπλα τέρατα»:

-Τα έπιπλα είναι ζωντανά, είπε ο ξεναγός,/με το παραμικρό νεύμα βαδίζουν.

Το τραπέζι προχωρά,/στέκεται στο κέντρο της αίθουσας,/γύρω παίρνουν θέση καθρέφτες,

καρέκλες, πολυθρόνες, καναπέδες,/ο πολυέλαιος κατεβαίνει απ’ το ταβάνι/με την ψυχή ανάποδα.

Ανάμεσα στα τέρατα έπιπλα/ανοίγω δρόμο με το ηλεκτρικό πριόνι μαινόμενος:/«Το όνομά μου Λεγεών…/Δεν θέλω να με προσκαλέσουν ποτέ!»

Ο ευαίσθητος άνθρωπος μπορεί να αντιδρά βίαια σε μια τέτοια κατάσταση, τα θαύματα της τεχνικής. Ο στίχος «το όνομα μου Λεγεών» παραπέμπει ταυτόχρονα στο ευαγγέλιο του Λουκά, αλλά κυρίως στο έργο του Ντοστογιέφσκι «Δαιμονισμένοι» ή «Δαίμονες». Την καταστροφική μανία, ως αντίδραση, τη γνωρίζει πολύ καλά η εποχή μας.

Είναι όμως και οι κωμικές-γκροτέσκο καταστάσεις, που ακριβώς ο υπερρεαλιστής ποιητής τις χρησιμοποιεί για να δείξει πόσο στραβά είναι στην πραγματικότητα τα ορατά και τα αόρατα, πόσο το σοβαρό είναι αστείο και το αστείο σοβαρό.

Στο ποίημα «One man Circus» το γκροτέσκο στοιχείο αναδεικνύεται:

Στο κατώφλι του σπιτιού του, έγραψε: «άπατρις»,/σημείωσε ένα ερωτηματικό πάνω στο κούτελό του/και πρόσθεσε άλλη μια λέξη στον τοίχο: «άνεμος».

-Να το αληθινό τσίρκο, είπε ο αθώος σαλτιμπάγκος,/ δείχνοντας τον κόσμο που χειροκροτούσε στον εξώστη,/στη ζωή ο καθένας φτιάχνει το δικό του Μοναχικό Τσίρκο.

Ο «αθώος σαλτιμπάγκος» και το «αληθινό τσίρκο» είναι οι πραγματικές καταστάσεις.

Β. Η ΛΟΓΙΟΣΥΝΗ

Στη σύλληψη του νοήματος του κόσμου βοηθάει τον ποιητή και η λογοτεχνική παράδοση, δική μας ή ξένη, λαϊκή ή λόγια. Και ο Γ.Κ. είναι λόγιος ποιητής. Σε όλες τις ποιητικές του συλλογές είναι φανερό αυτό, ιδιαίτερα στην προηγούμενη «Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες», όπου αναφέρονται ρητά ποιητές, πεζογράφοι, φιλόσοφοι, μουσικοί όπως Βόυτσεκ, Μωπασάν, Σοπενχάουερ, Ραχμάνινωφ, Στρίντμπεργκ, Ιονέσκο, Τσέχωφ, Γκόγκολ. Ιδιαίτερα όμως στην καινούργια συλλογή «41ος ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΣ» στις σημειώσεις, στο τέλος του βιβλίου αναφέρει για έξι ποιήματα την πηγή της έμπνευσής του, που είναι κάποιο λογοτεχνικό έργο. Πέρα όμως από αυτές τις περιπτώσεις οι αναφορές είναι διάσπαρτες σε όλη τη συλλογή, είτε υπαινικτικά είτε ρητά, από τη λογοτεχνική, τη λαϊκή, τη θρησκευτική παράδοση. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Ίσως ότι δεν υπάρχει και στην ποίηση παρθενογένεση! Άλλωστε στην καθημερινή μας συναναστροφή χρησιμοποιούμε πλήθος τέτοιες αναφορές με διάφορους τρόπους και διάφορους λόγους.

ΔΕΥΤΕΡΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Άλλοτε σε έλεγαν Αγία Σεσίλια, άλλοτε ήσουν /η Μαρία Στιούαρτ, η δεσποινίς Άντερσον,

σε έλουζαν, σε χτένιζαν, σε μύρωναν.

Τα Ξένα μάτια την κοιτάζουν/ Έκθαμβη νέα ωραία η αμαρτία /κι η απιστία Δεύτερη Υπηρεσία./

Αργά ή γρήγορα θα χτυπήσουν την πόρτα/ οι υποψήφιοι προσκυνητές αθώοι, ταπεινοί, δειλοί.

Τα φύλλα συκής πέφτουν μαραμένα. /Έρχονται οι προξενητές με τα δώρα του ήλιου./

Αγαπιόμαστε, λατρεύουμε, προδίδουμε… /Λάμπει το Ουράνιο Τόξο.

Σ’ αυτό το ποίημα ακούγονται λέξεις και ρυθμοί από το τραγούδι του ΝΕΚΡΟΥ ΑΔΕΛΦΟΥ, από τα πιο παλιά δημοτικά τραγούδια. Παρακολουθούμε μια ανατροπή της παραδοσιακής κοινωνίας. Η Αρετή, η ηρωίδα του δημοτικού τραγουδιού, με την πίστη της στα πρόσωπα που την αγαπούν ανατρέπεται από τη «νέα ωραία αμαρτία» και την «απιστία». Βρισκόμαστε στην αντίθετη ακριβώς κατάσταση, όπως λέει και ο προτελευταίος στίχος.

«Αγαπιόμαστε, λατρεύουμε, προδίδουμε…»

Το ίδιο διαπιστώνουμε και στο ποίημα:

O ΠΡΟΦΗΤΗΣ

Μικρός προφήτης έριξε σε κορασιά τα μάτια./«Πεινώ, διψώ» της λέει. «Βοή μου»/

του αποκρίνεται «Τα σπλάχνα μου να φας!».

Ορμάει πάνω της, κάνει μια τρύπα/στα τρυφερά βυζιά, την βύζαινε /στόμα φιλήδονο, χείλος φαρμακωμένο.

Δάγκωνε μάνα του ουρανού, αλάτι του πελάγου/έπινε γάλα και κρασί από λαχταριστό κορμί

χωρίς να προφητεύει.

Ο ιδανικός κόσμος του Σολωμού εξαφανίζεται…

Η λαγνεία στέρησε τον ερωτευμένο του νεότερου ποιήματος από την ικανότητα να προφητεύει, δηλαδή να εισέρχεται στο βάθος των πραγμάτων. Και ο έρωτας τι έχει γίνει; Όπως τον καταγράφει ο Γιώργος Κοζίας, έχει γίνει αυτοερωτισμός (στο ποίημα «το μαγικό δέρμα») ή σκέτη παραγωγή ηδονής σωματικής («Η γυναίκα στο σκοπευτήριο») ή παρασυζυγική ηδονή («Οι ομπρέλες») ή πληρωμένος έρωτας («Cabaret..»).

Λείπει όμως η ερωτική αγάπη από την τελευταία συλλογή του Γ.Κ.; Όχι βέβαια! Αλλά είναι χαρακτηριστική η παρουσία της στο ποίημα:

η ωραια αμπελοσ

Μπαίνει στο αμπέλι, κλέβει μια ρώγα,/ την έβαλε στο στόμα της κι έπεσε νεκρή!/

Την έκλαψαν, την ξάπλωσαν σε κάσα σκαλιστή,/την κλείδωσαν, πέταξαν τα εννιά κλειδιά,

την ξέχασαν.

Φτάνει ο τρυγητής, τρυγάει, βρίσκει τα κλειδιά./ Βλέπει την κάσα, ξεκλειδώνει εννιά φορές,

μέσα η πεθαμένη κόρη πεντάμορφη/με ανοιχτά τα χείλη υγρά, ζουμερά./ Το πρόσωπό της

έλαμπε/ κι είχε σημαδάκι στο λαιμό στολίδι.

Σκύβει ο λεβέντης φιλάει τρείς/ την τέταρτη πετιέται του σταφυλιού η ρώγα!/ Έπαιξε

τα βλέφαρα η Ωραία Άμπελος/ ζωντάνεψε, του μίλησε:

«Νόστιμα ροζακιά, ασίκη, φρέσκα ροζακιά,/σταφύλια της Αγάπης τα φιλιά»

Ο ποιητής ακουμπάει στη λαϊκή παράδοση, στο γνωστό παραμύθι του παλληκαριού/του πρίγκιπα που με το φιλί του ανασταίνει την πεθαμένη/κοιμισμένη πεντάμορφη. Θέλει να υποδείξει, μήπως, ο Γ.Κ. ότι η γνήσια ερωτική αγάπη βρίσκεται μόνο στα παραμύθια; Πάντως σε δύο προηγούμενες ποιητικές του συλλογές, («Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες» και «Πεδίον ρίψεων») τη γνήσια αγάπη την εικονογραφεί με δικά του, υποθέτω, παραμύθια. Ο Γ.Κ. όμως δεν χρησιμοποιεί την λογοτεχνική παράδοση για να την αναποδογυρίσει, μόνο αρκετές φορές τη βλέπει ως σύντροφο στη δική του ποιητική πορεία. Έτσι συμβαίνει με την ποίηση του Σεφέρη ή του Καβάφη. Στο ποίημά του «Τα εκτοπλάσματα» εικονογραφεί το σαράκι που κατατρώγει τα πάντα χωρίς να μπορούμε να το αποφύγουμε.

Τα εκτοπλάσματα έφαγαν τους τοίχους, /τρώνε τις πόρτες του σπιτιού, /τα πατώματα, νευρικά με μακρύ τρίχωμα, /πορφυρά μάτια, τεράστια δόντια.

Έντρομοι έφυγαν οι αγαπημένοι φίλοι,/ έμειναν τ’ αποφόρια τους, κρύβονται σε απόμερες/

γωνιές, μέσα στις ετοιμόρροπες ντουλάπες, /κάτω από τα ράφια δίχως κορμιά.

Την ίδια ώρα στα διπλανά νοικοκυρεμένα σπίτια/εισβάλλουν αόρατα, άυλα, νέα φαντάσματα /καραδοκούν, ξένοι άγνωστοι λοιδορούν:

-Οι παραβάτες στην επίορκη πόλη!

Η συφορά, ειδοποιεί ο Καβάφης στο ποίημα «Ο Θεόδοτος» είναι κοντά μας και δεν την βλέπουμε: Ίσως αυτήν την ώρα εις κανενός γειτόνου σου/ το νοικοκερεμένο σπίτι μπαίνει —/ αόρατος, άυλος — ο Θεόδοτος,/ φέρνοντας τέτοιο ένα φρικτό κεφάλι.

Οι τελευταίοι στίχοι των δύο ποιημάτων σχεδόν ταυτίζονται. Και στο ποίημα «Ο υποβολέας», ο ποιητής διαλέγεται με τον Καβάφη το «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον». Μπορεί κανείς να διαπιστώσει και με πρώτη ανάγνωση τα σημεία που συνομιλούν οι δύο ποιητές. Υπάρχει και στα δύο ποιήματα «ο εξαίσιος θίασος», ο οποίος είναι «αόρατος» και ο Θεός που αποκαλείται «Λιποτάκτης» αντιστοιχεί στο «απολείπειν» του Καβαφικού τίτλου. Εδώ όμως καταχωρείται η ειδοποιός διαφορά.

Ο Καβάφης λέει «προ πάντων να μην γελασθείς, μην πεις πως ήταν/ Ένα όνειρο, πως απατήθηκεν η ακοή σου».

Ο Γ.Κ. όμως επιμένει: «Όχι! Ήταν απάτη!!»

Το καινούργιο στοιχείο της συλλογής
Το καινούργιο στοιχείο της συλλογής: Η απάτη, η παράσταση, το ψεύτισμα της ζωής γενικά! Ο ποιητής είναι αρκετά ευαίσθητος σ’ αυτή τη συλλογή απέναντι στην απάτη, στο θέατρο που παίζεται γύρω μας. Σε πρώτη ματιά είναι καμία δεκαριά και πλέον τα ποιήματα που συνθέτουν ένα περιβάλλον απάτης. Λέξεις που το προσδιορίζουν: μάσκες, ξύλινο ανθρωπάκι, μεταμφιεσμένος, τσίρκο, σαλτιμπάγκος, άλογα ξύλινα ψεύτικα, κούκλα, νευρόσπαστο, η κουρδισμένη κίσσα, για πάντα γελασμένος, απάτη, μαριονέττες, προσωπίδα, γελωτοποιός, κομπάρσοι, οι απατημένοι, ο πραίτορας των σκηνικών, η πόρνη της αυλαίας, χαρτιά σημαδεμένα, οι προδομένοι, κίβδηλα νομίσματα.

Στη συλλογή υπάρχει ένα ποίημα που δεν γίνεται ρητός λόγος για την απάτη, όμως αυτή βρίσκεται στην ουσιαστική λειτουργία της:

Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΗ

Στο καφενείο «ΟΙ ΑΝΔΕΙΣ» έρχεται κάθε πρωινό/ο μελαγχολικός Ινδιάνος, ανοίγει την εφημερίδα,/διατρέχει τις ειδήσεις, διαβάζει, συλλαβίζει:

Οι ιεραπόστολοι δεν κάνουν τατουάζ. Δεν χαράζουν/βαθιά το δέρμα τους. Βάφουν το πρόσωπό τους/όταν πάνε να ευλογήσουν τους πιστούς ιθαγενείς.

Επιστρέφουν, ξεβάφονται, βγάζουν τα άμφια,/φοράνε σμόκιν, εισπνέουν αιθέρα,/

ζαλίζονται, την ιεραποστολή ξεχνούν.

Τις Άνδεις βλαστημάνε που τους πλάνεψαν,/λάγνες-εξωτικές, που αγάπησαν και μίσησαν…

Πώς να την χαρακτηρίζουμε την κατάσταση που αποδίδει αυτό το ποίημα; Απάτη; υποκρισία; θέατρο; αυταπάτη; Είναι όλα αυτά! Αλλά το τελευταίο δίστιχο μας πηγαίνει πέρα από αυτά που μας πλάνεψαν. Υπάρχει όμως και άλλο εύρημα στο ποίημα «Η ΙΕΡΑΠΟΣΤΟΛΗ». Το θέμα του είναι ειλημμένο από τη θρησκευτική ζωή. Κείμενα, πρόσωπα, δραστηριότητες, σύμβολα είναι διάσπαρτα στη συλλογή. Φυσικά δεν πρόκειται για θρησκευτική ποίηση! Αλλά για μια ευφρόσυνη μεταφυσική αγωνία. Διαβάζοντας αυτά τα ποιήματα έχεις την εντύπωσης ότι ασκεί σκληρή κριτική στις θρησκευτικές ιδέες, στα θρησκευτικά βιώματα του περιβάλλοντος κόσμου του:

«Ο δύστυχος ικετεύει την Θεία Πρόνοια, εκείνη τον εμπαίζει» (Οι Συνεργοί, 17).

«Στον τρύπιο ουρανό γελάει η χρυσόμαλλη Απιστία» (Cabaret «Μις Υφήλιος, 51)

«- Χαλκιά και Πρωτομάστορα, φτιάξε καρφιά

(ο σταυρωμένος ποτέ δεν πάει χαμένος).

Εισάκουσόν μας Σατανά! (Η έβδομη απόδειξη, 21)

«Στο Καμπαρέ «Μις Υφήλιος» καταραμένη εποχή:

«Ελπίζετε οι δυστυχείς – προσεύχεσθε οι ευτυχείς» (Cabaret…, 51)

Δεν είναι η εξαπάτηση μια κατάσταση απλή στη συλλογή «41ος ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΣ». Πρέπει να τη δούμε σε σχέση με την πολιτική και το ποικιλώνυμο αλισβερίσι. Στο ποίημα «ΡΩΜΑΪΚΗ ΑΓΟΡΑ» (σελ 36) είναι σαφής η αιχμή:

«Σάυλοκ τραπεζίτη, μπάσταρδε Γερμανέ, Καίσαρα πωλητή

δικό σου το εμπόρευμα – δική μας η τιμή».

Ανάμεσα στο «εμπόρευμα» και την «τιμή» θριαμβεύει η απάτη.

Ο Γιώργος Κοζίας, αν δεν είναι απογοητευμένος, είναι όμως θυμωμένος, κατέχεται από δαιμονική οργή. Θυμίζω δύο στίχους από το ποίημα «ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ ΤΕΡΑΤΑ»:

«Ανοίγω δρόμο με τον ηλεκτρικό πριόνι μαινόμενος:/«Το όνομά μου Λεγεών…»

Το όνομα «Λεγεών» είναι δυσοίωνο και απειλητικό.

Το ποίημα που συγκεντρώνει και συμπυκνώνει το νόημα των ποιημάτων της συλλογής

-αιρετικό και παρορμητικό- καθώς περιέχει και τον τίτλο της, «41ος ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΣ», είναι η ΛΙΤΑΝΕΙΑ:

Στον 41ο Παράλληλο γίνεται λιτανεία. Σημαιοφόροι/οι ραβδοσκόποι ιερομόναχοι, οπισθοφύλακες

οι τεχνίτες /με τα σάρωθρα. Ουρλιάζουν του ήλιου οι αιχμάλωτοι/να σταματήσουν τις παρακλήσεις οι μετεωρολόγοι,/το συνδικάτο των αστρολόγων γονατιστοί/ικετεύουν να βρέξει αστέρια, να τους πνίξει.

Οι άγιοι σαπίζουν στη Γή της Επαγγελίας. Ανιχνευτές/οδηγούν πότε τις άσπρες λιτανείες πότε τις μαύρες. /Αστραπές προσκαλούν τους ζωολόγους, κεραυνοί/ φτύνουν τα σπλάχνα τους στο θάλαμο Επιτόκων./Ο γέρο Ιερεμίας καίγεται, κατουράει λάβα/κι ο αυτοκράτωρ Ουρανός ξερνάει αρουραίους.

Στον 41ο Παράλληλο γίνεται λιτανεία/με τα κεριά όλων των προδομένων.

Για όσους δεν γνωρίζουν, τι σημαίνει ο τίτλος της περίτεχνης συλλογής «41ος ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΣ», ας ανατρέξουν στο γεωγραφικό χάρτη. Είναι ο παράλληλος που χωρίζει το Βορρά από το Νότο. Και με αυτόν τον τίτλο ο Γιώργος Κοζίας εκθέτει τα αποτελέσματα της ποιητικής-μαγικής έρευνάς του (σαν έτοιμος από καιρό, σαν θαρραλέος) για τα παράλογα της ζωής και της εποχή μας.

.

ΚΟΣΜΟΣ ΧΩΡΙΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ

ALICIA LECUMBERRI

Η Καθημερινή 12/06/2007

Προσφέροντας ένα ποίημα για κάθε στιγμή

Ένας κόσμος χωρίς ταξιδιώτες είναι σαν ένα βιβλίο χωρίς αναγνώστες. Ο τίτλος ενός βιβλίου μπορεί να προκαλέσει το ενδιαφέρον του αναγνώστη, να ξυπνήσει μέσα του την επιθυμία να ξεκινήσει το ταξίδι της ανάγνωσης δίχως να αναρωτηθεί καν για τον προορισμό. Από τη στιγμή που έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο του ποιητή Γιώργου Κοζία, «Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες», διαισθανόμουν πως κάτι διαφορετικό θα πρόσφερε, αφού ο τίτλος είναι ανατρεπτικός.

Ο ποιητής μάς προτείνει ένα ελκυστικό ταξίδι με αφετηρία το Πόντε Βέκιο της Φλωρεντίας, ξεκινώντας με «προδομένες αγάπες / Ξεχασμένες», έχοντας για προορισμό το ποίημα «Ομοίωμα», παρέα με τον Ροβινσώνα Κρούσο: «Ο Ροβινσών Κρούσος ανήρχετο / την κλίμακα σιωπηλός, ονειροπόλος. / Είχε ξεκάνει τον Παρασκευά! / Στο τελευταίο σκαλί τον περιμένει / το ομοίωμά του περίτεχνα μασκαρεμένο. / Φοράει στολή κιβδηλοποιού – αθέατο, / στους μεμυημένους ορατό, / διαλαλώντας: «Κορώνα ή γράμματα;» / Το νόμισμα αιωρείται, ταλαντεύεται, πέφτει, / ο μεταλλικός ήχος τον ξυπνά. «Ροβινσώνας ή Παρασκευάς;» / Με κάλπικη μονέδα / τι πραμάτεια θ’ αγοράσει!». Κατά τη διαδρομή της ανάγνωσης φτάνουμε σε πραγματικά και φανταστικά λιμάνια για να «αγαπηθούμε στις αποβάθρες των αναχωρήσεων / όταν δεν θα υπάρχει ανάμεσά μας θάλασσα», με συνεπιβάτες τον Βόιτσεκ, τον Ραβί, τον Σοπενχάουερ, τον Ραχμάνινωφ, την Καλλιόπη, τη Λίγεια, τη Μάρθα Ιωάννοβα, τη Μαργαρίτα και τη Σουλαμίτ, όλοι τους μετέωροι ταξιδιώτες κρατάνε για διαβατήριο: «Το παιχνίδι της επιθυμίας», το παιχνίδι στο οποίο «Τίποτα» δεν κερδίζει κανείς, αλλά μπορεί να χάσει «το Παν».

Στον «Κόσμο χωρίς ταξιδιώτες» συμβιώνουν αρμονικά λόγος, εικόνες και μουσική. Ο ποιητής δίνει με δεξιοτεχνία τον τόνο στα ποιήματά του άλλοτε χρησιμοποιώντας μείζονα κλίμακα και άλλοτε ελάσσονα. Κάποια ποιήματα απηχούν εχθρούς και βάσανα ενώ άλλα μας προτείνουν παιχνίδια λέξεων, απαντήσεων – ερωτήσεων: «Για νίκες που έγιναν ήττες / για ήττες που ήταν νίκες…». Ο Γιώργος Κοζίας ωθώντας την ποιητική του στο μεταίχμιο της διακειμενικότητας – παρωδίας επιτυγχάνει τη δημιουργική ισορροπία και μας προσφέρει, με ευφυΐα, ένα ποίημα για κάθε στιγμή. Ο «Κόσμος χωρίς ταξιδιώτες» είναι μια συλλογή που μας «πυροβολεί» νοηματικά και ρυθμικά. Ευέλικτοι και τηλεγραφικοί στίχοι -περίτεχνα μασκαρεμένοι με κέφι και χιούμορ- αντικατοπτρίζουν την ιλιγγιώδη ταχύτητα που τυλίγει ολόκληρη την κοινωνία καθώς και τον αναγνώστη. Η συλλογή αυτή διακρίνεται για την καλαισθησία της «Στιγμής» του μάστορα-τυπογράφου εκδότη Αιμίλιου Καλιακάτσου και τα ποιήματά της λικνίζονται στην αγκαλιά των υπέροχων σχεδίων της ζωγράφου Εύας Τσακνιά.

.

.

.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

ΠΟΙΗΣΗ

Τελεία και παύλα, [Γαβριηλίδης 2005]
Αυτά, Γαβριηλίδης [2008]
Η Ιστορία Ίδια [Γαβριηλίδης 2019]
Σ’ ότι εάν υπήρξα (Εκδ. Κουκκίδα 2025)
Ο ασφαλής ποιητής (Εκδ. Κουκκίδα 2025)

ΠΕΖΟ

Ξέρω τι θα γίνει [Εντύποις 2018]

ΠΑΙΔΙΚΑ

(2019) Λύκοι και πρόβατα, Μεταίχμιο
(2019) Ο Θοδωρής και οι φίλοι του!, Τζιαμπίρης – Πυραμίδα
(2018) Ξέρω τι θα γίνει, Εντύποις
(2018) Το παιχνίδι των δοντιών, Μεταίχμιο
(2014) Το πιο ευτυχισμένο κοριτσάκι του κόσμου, Φελεκίδου Βαρβάρα (2008) Αυτά, Γαβριηλίδης
(2006) Η νονά της Σταχτοπούτας σε δράση, Κέδρος
(2006) Η Πρασινούλα γιναντούλα και οι εφτά χιονάτες, Κέδρος
(2006) Ο άστεγος χορτοφάγος λύκος και το έξυπνο γουρουνάκι, Κέδρος
(2005) Τελεία και παύλα, Γαβριηλίδης
(2004) Η μαγική κούπα, Σύγχρονοι Ορίζοντες

.

.

Σ’ Ο,ΤΙ ΕΑΝ ΥΠΗΡΞΑ (2025)

ΕΚΚΕΝΤΡΑ

ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ

Εκείνο το χέρι και το πόδι ελεύθερα
απ’ τους περιορισμούς του κορμού
ανήκουν στο μαύρο αιωνίως
συνομιλούν με τα πιο αρχέτυπα χορικά
ένα εδώ κι ένα εκεί
επιστρατεύονται στον χωροχρόνο
κι αφηγούνται αενάως την ιστορία τους

Εκείνο το αίμα ρέει ανάμεσα
από χείλη κι ενθύμια σφραγίζει
μάτια κοκαλωμένα στην ομορφιά πριν το τέλος
(διαλέγουν και διαλέγονται με το φως οι νεκροί
λένε οι αρχαίοι μύθοι) σφραγίζει
λέξεις χτυπημένες ενώ στροβιλίζονται
στα πεδία της μάχης ημιθανείς

Ίσως ο δέκτης τρελάθηκε μονολογώ στα διαλείμματα
αίμα πηγαινοέρχεται ανάμεσα χερτζ και ίντσες
διαστάσεις και εντάσεις μελετά
αναποφάσιστο κοντοστέκει στις γωνίες
πριν κυλήσει στο πάτωμα βάψει
το χαλί αναρριχηθεί στο ταβάνι σκοτώσει
ό,τι περισσεύει αθώο τυλίξει
με κόκκινο μανδύα τα έπιπλα

To ξύλο καίγεται γρήγορα
το αίμα είναι στυφό – σκάσε
σιγά τη σφαγή σιγά τη φωτιά
εξ αντανακλάσεως ο θρήνος
πιότερο με θηριωδία φέρνει

Όταν κλείνω τον δέκτη καταγράφω το συμβάν
κι υπογράφω,
«Πολεμική του καναπέ ανταποκρίτρια»

ΔΙΑΤΡΗΤΗ ΦΥΓΑΣ

Αν είμαι διάτρητη ποιον νοιάζει
Αναρωτιόταν η μικρή φυγάς
Από τον εαυτό της άμοιρη
Γιατί στον όμορο πλανήτη τής Νόησης
Ξηλώθηκε ένα νήμα καλέ μου
Ένα μόνο μικρό νήμα και δες
Τα χέρια μου είναι άδεια από όλα
Του το ψέλλισα από ευγένεια
Στα μούτρα αλλά μουρμουριστά
Καθώς λιγόψυχο ποτάμι που
Στέρευε όπως κυλούσε

– Του το είπες; – Του το είπες;
Κελαηδούσαν τα άπιστα πουλιά

Και ποιον νοιάζει λοιπόν
κορμί στοιχειωμένο γέφυρες σπασμένες
με τα περασμένα όλα τα μελλούμενα
Ένα στόμα ανήσυχο
Ένα κορμί ένα στόμα
Ποιον νοιάζει που είμαι διάτρητη

Τραγουδούσε παράφωνα το κορίτσι
Από όλους μακριά
Κι ας έβλεπε μικρά φώτα στα μάτια τους
Ψέματα ήταν
Ξέρεις πώς καίνε τα ψέματα
Σβήνουν τα μάτια και μένουν τα ψέματα
Ποιον νοιάζει μια διάτρητη μικρή φυγάς;
Στο κάτω κάτω έχω κιόλας φύγει.

ΚΕΝΤΗΜΑ

Να μάθεις κέντημα
Προτίμησε το από τις ονειροπολήσεις
Γυναικεία δάχτυλα βελονιασμένα
Από αιώνες υποταγμένης ομορφιάς
Έδειχναν τον σωστό δρόμο

Μα εγώ κιόλας φευγάτη

Πώς να ακούσω από βυθό
Το κολύμπι στο κενό είναι απαιτητικό
Απ’ την αρχή δρόμοι και σημεία
Να οριστεί στο τίποτα ένα καινούργιο σύμπαν
Πριν σε σκεπάσει η λάσπη

Δεν έμαθα τότε που έπρεπε
Χωρίς διλήμματα
Να σημαδεύω το κενό με ομορφιά
Μία για όλους
Δοκιμασμένη γενιές

Σεμέδες σε στρωμένες κρεβατοκάμαρες
Αστικά σαλόνια
Με μισόκλειστα παραθυρόφυλλα
Αυλές πλημμυρισμένες γέλια
Τριαντάφυλλα και γυναικείο ιδρώτα

Τι κρίμα
Πολλές φορές το είπα
Την ώρα της γραφής

Δεν έμαθα τότε που έπρεπε
Μονόδρομα να σχεδιάζω
Τον διάκοσμο των λογισμών μου
Σε ασφαλή τελάρα τις λέξεις ν’ απλώνω
Με πολύχρωμους μουλινέδες
Κινήσεις ακριβείας
Να μην αποφασίζω παρά
Την επανάληψη της μικρής ιστορίας του φύλου μου
Στις επιφάνειες που εμπόδιζαν για αιώνες
Τα δάκρυα να μιλήσουνε στη γη.

ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ

ΠΟΣΟ ΒΑΘΙΑ ΜΕΣ ΣΤΟ ΠΟΙΗΜΑ

Πόσο βαθιά μες στο ποίημα να σκάψω
Πόσο βαθιά να σκαλίσω το χώμα
Τα χέρια να βυθίσω στις λέξεις
Τα νύχια
Τρέμω τα έγκατα τη λάσπη
Με ρινίσματα χρυσού πλασμένη ωστόσο
Τα παράξενα κλάσματα φοβάμαι
Τις βλοσυρές αναλογίες
Τις ζυγαριές ακριβείας
Δεν παζαρεύουν διαφορές
Δεν επιτρέπουν αναθεωρήσεις
Είν’ ένας τέλειος εφιάλτης
Με χαμένα παιδιά ανάμεσα
Κλαίνε σα σαλεμένες γάτες
Όπως απ’ τον κερματισμένο εαυτό τους κρύβονται
Φοβάμαι τα χοροπηδητά των άυλων σωμάτων
Τα παιχνίδια της θλίψης όταν στενεύει ο δρόμος
Είναι νύχτα βαθιά μες στο ποίημα

Πόσο βαθιά μες στο ποίημα να ρουφήξω
Πόσο βαθιά να γνωρίσω το χώμα
Το στόμα να κολλήσω στις λέξεις
Επανωτίζω τα χείλη στο πώμα
To μπουκάλι ακμαίο ναυάγιο
Μιας χαμένης μικρής Ατλαντίδας
Ποια αρχή με δικάζει και πάλι
Να βυζαίνω στιγμές τελειωμένες
Ο καιρός είν’ υγρός και σακάτης
Στην καρδιά του λιωμένου μου χρόνου
Αθώρητες σπηλιές παντού λεκέδες μνήμης
Κρατημένη ακέραια η δανεική ανάσα
Του αόρατου βαμπίρ της πρότερης μέρας
Διεκδικεί το γουργουρητό των παρακείμενων ωκεανών
Μια νέα τρομακτική ευκαιρία, όπως ας πούμε
Ένα μέλλον που δεν της ανήκει
Έτσι η τόλμη ξοδεύεται στο ανέφικτο
Κι είναι μια σκούρα θάλασσα στο ποίημα

Όμως στο βάθος που λες
Ένα τίποτα το ποίημα που θάλλει αιωνίως.

ΠΑΡΕΚΚΛΗΣΕΙΣ

ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ

Ανοίγω τον καθρέφτη
Μεριάζει σαν ξεκλείδωτη πόρτα
το γυαλισμένο μου είδωλο
Πιάνει να λέει την ιστορία
ο αφηγητής
που δε μου μοιάζει
-όπως κανένας αρχετυπικός αφηγητής
τους ήρωές του-
που δε με βλέπει
-όπως κανένας κουκλοπαίχτης
τις μαριονέτες του-
που δε μ’ ακούει
-όπως κανένας διευθυντής ορχήστρας
ένα πειθήνιο βιολί του-
Πλάθει τους μύθους του
παίζοντας το φως στα δάχτυλα
καλοπροπονημένος ζογκλέρ
ενόσω εγώ στάμπα κολλημένη στον τοίχο
στον εαυτό μου ζητώ να επιστρέφω

Ξεκάθαρο ωστόσο:
Ο καθρέφτης πρέπει να πει την ιστορία
κι εγώ να δρέψω τις επιλογές του
επιμένοντας όπως το εγώ αποφασίζει
να ιστορηθώ
Ο αφηγητής συνεχίζει
Σίγουρα δεν ακούει
Δε βλέπει
Δε μου μοιάζει

Κανένας δε θα πει την ιστορία μου αποφασίζω
Ξεκολλώ απ’ τον τοίχο
Το είδωλο επιστρέφει ακέραιο
και πέφτω με φόρα στο μέλλον μου

ΥΓ. Για τις ανάγκες του επιλόγου να ειπωθεί πως
κι ένα χαμόγελο μοιρασμένο σε θρύψαλα
σε μια ευκτική ή μελλοντική επανένωση των σπασμένων
μένει χαμόγελο σε κάθε χρόνο

ΦΥΓΗ

Έφυγε μέσα σε παλιό αμάξι
Ίσα που πήγαινε μες στο πηχτό σκοτάδι
Μια ξένη η νύχτα που τώρα γνώριζε
Έκλεισε την πόρτα χωρίς ήχο
Φόρεσε ένα καρό κασκόλ
Από τα επτά στην ντουλάπα του
Ένα για κάθε μέρα της βδομάδας
Πήρε μαζί του της Κυριακής
Έξω ένα μυρμήγκι φύλαγε τον ύπνο τους
Μια μουσική αιχμηρή
το φωτοστέφανο στις παλιές λαμαρίνες
Δεν ήξερε απ’ αυτά
Το σπίτι μια μεγάλη φωλιά
Τον ουρανίσκο του πότιζαν ποτάμια καυτό χαμομήλι
Οι φωνές των παιδιών κύκλος μαγικός
Εκείνη μια σκάλα για έναν νόθο ουρανό
Ήταν όλα κανονικά
Μια σταθερή ροή όπως των δεικτών του ρολογιού
Δε θα άλλαζε τίποτε
Αν δεν κοιμόταν μια νύχτα με μάτια ανοιχτά
δεν έβλεπε να μαδάει μέσα στις χούφτες του
αυτό που είχε πετάξει
Και μια βαθιά τρύπα στο μέρος της καρδιάς.

Ο ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ (2025)

ΕΚΚΕΝΤΡΑ

ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ

Με το φθινόπωρο δεν πολυμιλώ
Δε σηκώνουν οι βροχές εξομολογήσεις
Πέφτουν επάνω τους βίαια
Ένα γίνονται με το χώμα τα μυστικά
Ψάχνεις να βρεις το χαμένο όνομα μες στις λάσπες
Τη μυρωδιά του σε σωρούς από φύλλα

Με το φθινόπωρο πολλά πολλά δεν έχω
Όλο ακούσιες επιστροφές και αντίο
Δεν ξέρει υποσχέσεις να μοιράζει
Από το τίποτα να χτίζει κόσμους
Ο αέρας του σφυρίζει ανάμεσα
Στους πύργους που αντέχουν απ’ το καλοκαίρι
Το νέο σκηνικό της άμμου εγκαθίσταται στα μάτια
Έγινε πια αόρατη εικόνα που τα τσούζει
Ό,τι περισσεύει διαλύεται στο φως που χαμηλώνει

Χρόνια και ψάχνω επίμονα τις εκδοχές του
Τόσοι το ύμνησαν
Κλείνω τ’ αυτιά μου στα κελεύσματα του ατόφιου ήλιου
Τα μάτια μου στα γαλανά της κάλλη
Στο κίτρινο ανοίγομαι με απλωτές μεγάλες
Ο καιρός βοηθάει
Ούτε κρύο ούτε ζέστη
Αυτό είναι το φθινόπωρο
Ένας χρυσός μέσος όρος της θλίψης
Ευλογία όταν μετριέσαι με
Το κενό επαναλαμβάνω ακούραστα

Τι τα θέλεις
Έρχεται η νύχτα αποφασισμένη
Να σφραγίσει τα στόματα
Να παίξει έναν ρόλο
Το σκοτάδι ευεργετούσε πάντα τους χαμένους
Τους ποιητές και τους αριθμομνήμονες
Δε χάνουν δευτερόλεπτο της μεταμόρφωσης
Μετρώντας από μέσα

Μα τι τα θέλεις
Η νύχτα φτάνει γρήγορα
και δίχως τυμπανοκρουσίες
Δεν προλαβαίνεις να θλιβείς ή ν’ ανανήψεις
Να πιεις απ’ το μελάνι της για να πετάξεις
Ή χίλιοι κόμποι να σε δέσουν από λέξεις
Ψέματα ή μάγια

(Είναι απλώς μια ακόμη νύχτα φθινοπώρου
Μια επίπεδη απουσία φωτός στον χρόνο)

ΠΕΤΡΙΝΕΣ ΜΕΡΕΣ

Μερικές μέρες – πώς γίνεται
Στέκουν πέτρινες με διάθεση σφίγγας
Ανεξιχνίαστα κόμματα τις περιέχουν
Ούτε μπρος ούτε πίσω ελίσσονται
Παραμένουν μετέωρες γιατί
Καμία κατεύθυνση δεν είναι οριστική
– εκτός ίσως ο θάνατος
Αυτό όμως το ξέρουν όλοι
-Μια γνώση άχρηστη-

Παραμένουν αβέβαιες γιατί
Απόλυτο είναι το τίποτα
Ποιος δεν το θυμάται

Παραμένουν μισές, ατελείς γιατί
Ακέραια μόνο η πρώτη θλίψη
Την ώρα που έρχεσαι και δεν ξέρεις

Αυτές είναι απλώς μέρες πέτρινες
Δονούνται σα μοναχικές χορδές
Σε τρομακτικές κοσμοπλημμύρες
Ξέρουν πως ο θάνατος, το τίποτα, η πρώτη θλίψη
Εκείνες είναι απλώς ασήμαντο προανάκρουσμα
Ή κι ένα ξέφτι μιας χαμένης μνήμης
Μπορεί το απόσταγμα του τέλους
(Αν θες το συζητάμε)
Τίποτα δε θα βγει, να ξέρεις
Το χαμόγελό σου θα πετρώσει. Μόνο.

ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ

ΠΟΙΟΣ ΦΟΒΑΤΑΙ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ;

Να βγάλεις τα δόντια της Ποίησης
Είναι μια κοπιαστική δουλειά

Στην επικεφαλίδα
Στρίβεις εκατέρωθεν την τανάλια
Κι όπως τεμαχίζονται οι συλλαβές
Χαμηλότονες οιμωγές
Από ξέμπαρκα φωνήεντα

Ζωηρές υλακές
Σύμφωνα αιμόφυρτα
Διανθίζουν τον κάματο με ηδονή
Εκτέλεση μετά μουσικής
Η αρχή τόσο εύκολη πάντα

Το κύριο σώμα πιο συμπαγές
Ή πιο απροσδιόριστο δείχνει
Με κρεμάμενες λέξεις
Και κρεμασμένα όνειρα
Φίλιους γλωσσοδέτες
Κι ανοίκεια περάσματα
Στο φως ή το σκοτάδι

Ένα σχέδιο χθόνιο
Κρυμμένο στο κωδικό βλέμμα
Του Ποιητή
Αυτό το αίνιγμα
Πρέπει να αποκεφαλίσεις
Πριν σε καταπιεί

Και εκεί μπορεί να βρεις τα σκούρα
Ανάμεσα στους δόλιους στίχους
Γκρέμνια και δαίδαλοι

Πάλεψε είναι μόνο λέξεις
Ο Ποιητής πάντοτε δραπετεύει
Στις νεώτερες όσο τις χτίζει
Πάλεψε έχει τον τρόπο
Για τον θάνατο η τανάλια
Εκτός αν ίσως
Βρούνε απάγκιο στον μυχό της

Δίνουνε κάποτε οι Ποιητές στις λέξεις
Γενετικές πληροφορίες για τις μάχες
Να κάνεις την τανάλ-ι-α φωλιά σου
Το πιο πανούργο απ’ τα ποιητικά τεχνάσματα.

ΥΓ.
Ό,τι και να γίνει όμως
Οι ποιητές -όλοι το ξέρουν-
Κολυμπούν στις θαμπάδες των γυαλιών τους
Κι είναι φορές που πνίγονται
Από καθημερινά κύματα σκόνης
Κρύβουν τα δάχτυλά τους
Στις ποντικοπαγίδες
Κάθε ξεφωνητό ένας καινούργιος στίχος
Μόνο όταν μαθαίνουνε τη μυρωδιά τους
Τα τρωκτικά δεν καταδέχονται
Τα τελευταία δάχτυλα
Αυτά θέτουν εν τέλει
Επί τον τύπον των ήλων

(Πόση ζημιά να κάνεις
Με τα κουρέλια των χεριών.)

ΞΟΡΚΙΑ

ΟΤΙ Η ΑΓΑΠΗ ΕΙΝΑΙ

Ότι η αγάπη είναι θηλιά
Βρόχος τα στεγνά μεσημέρια
Τα δάχτυλα όταν κουράζονται
να σκάβουνε στο δέρμα

Ότι η αγάπη είναι τρόμος
Ανήμερα του Παιδιού
Σαν κάτω απ’ το κρεβάτι
βόλοι διαβολικοί γελούνε

Ότι η αγάπη είναι θύελλα
Στο δάσος που στοιχειώσαν
εκδρομείς ανήξεροι
άνευ δακρύων τη βροχή ατενίζουν

Ότι η αγάπη είναι θρύλος
Ένα ποτάμι από οξύ
Μια λίμνη μανιασμένη
Ένα στόμα αίμα

Ότι η αγάπη είναι ζήτημα
Μια βιοψία τη νύχτα
Ένα λάθος το πρωί
Η συνταγή που χάθηκε

(Απ’ τον φαρμακοτρίφτη σου)

Κι ο φαρμακοτρίφτης πάντα θα κεντά το λάθος με σπουδαίες
κλωστές στο τρυφερό σου δέρμα έτσι θα εξαντληθούνε
οι ανοιχτές πληγές γλυκά και καθώς πρέπει θα κακοφορμίσουν
τα ποιήματα θα συσταλούν οι γυμνές λέξεις τι
περιμένεις από τόση επιστήμη να διορθώνει τα ρήγματα
της νύχτας σχολαστικά;

ΤΑ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΑ ΦΤΕΡΑ

Για την κόρη μου

Κι ήξερα πως όταν λέω «κοτσύφι»
Γλιστρώ σημαίνει στο κουκούλι της λέξης
Αλλάζω σε κάμπια εγκυμονούσα
τα τρυφερά της σύμφωνα
το όνειρο της χαμηλής πτήσης

Κι ήθελα να αθροίζω γέλια
Ακριβά υλικά στο κρησφύγετό της
Χοάνη άχρονες εκπλήξεις στο μαξιλάρι της
Σε ένα σούσουρο νότες σοφές
Ένα σπιτάκι με θηλιές από αγάπη

Κι ήτανε πριν βγούμε στη σκηνή με τα φώτα
Για να ντυθούμε τις καινούργιες μας πράξεις
Ήσυχα να ξεχειμωνιάσω στον τοσοδούλη λοβό της
Να γεννήσω -το έταξα- ώς την άνοιξη
τα καινούργια φτερά της

(Να με βρίσκει πεταλούδα άφτερη να τριγυρνώ
στη σκιά απ’ το φως της.)

ΝΥΧΤΕΡΙΝΟ

Κατρακυλώ βαθιά τη νύχτα
Στο στήθος σου μονήρης
Απροστάτευτη από συμβόλαια
Γυμνή ένδυμα νυχτερινού περιπάτου
Όταν αρχίζουν οι μεταμορφώσεις χρυσή βροχή
Θα τυλιχτείς στα μαλλιά μου
Όπως ασάλευτος προσμένεις το θαύμα
Βαρομετρικά χαμηλά υψηλά ποσοστά υγρασίας
Οι άνεμοι ασθενείς με μεταπτώσεις
Ένας διάφανος φλοίσβος στα σεντόνια
Μεσίστια τα συνοδά όνειρα
Συναντιόμαστε στον παφλασμό των κορμιών
Αλλόκοτοι μικροί θεοί
Οι ώρες μάς φέρνουν πίσω καθημερινούς

«Μερικά ταξίδια τελειώνουν πάντα το πρωί»

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΙΔΙΑ (2019)

Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΣΤΟ ΚΑΔΡΟ

Αν θέλεις την αλήθεια στο κάδρο
Βγάλε τις λέξεις
Άφησε ανθρώπους να πηγαινοέρχονται
Ένα πολύχρωμο πλήθος
Δίνει δώρα και φεύγει
Γεμίζει τον τόπο ανάσες δροσερές
Και γίνεται καπνός πριν σκοτεινιάσει
Αν κάνουν πως μιλούν μην ξεχαστείς
Βγάλε τις λέξεις
Σβήσε τα επιπλέον χρώματα
Ακολούθησε τις οδηγίες των ματιών τους
Προτίμησε το απογευματινό φως
Είναι αρκετά κοντά στην αλήθεια
Ένα βήμα πριν τις ανεπιθύμητες απόπειρες
Σμίκρυνε τους τυπικούς επισκέπτες
Περνούν τις θύρες αλύγιστοι
Ευθυτενή πρόσωπα
Αμήχανα χέρια
Αναποφάσιστες λέξεις
Βγάλε τις λέξεις
Μην τους εξαφανίσεις
Μία καλή σμίκρυνση
Δικαιούνται ένα κομμάτι στο κάδρο
Διεκδικούν λύσεις, δεν το θυμάσαι;
Έχουν μια ατζέντα από φορμόλη
Γράφουν, σβήνουν, λένε, ξελένε
Βγάλε τις λέξεις είπαμε
Βγάλε τις λέξεις
Τώρα εκείνοι κάθονται οκλαδόν
Ή καπνίζουν
Ή ρεύονται
Ή θυμώνουν
C9]
Ή κάνουν έρωτα
Ή γεννάν παιδιά
Ή έχουν κατάθλιψη
Ή κοιμούνται
Ή ελπίζουν.
Ίσως να πίνουν τσάι.
Κι ένα κοριτσάκι
Κουνάει μια γυμνή κούκλα
Μπροστά στα ασφαλτοστρωμένα μας μούτρα
Αυτό σε πρώτο πλάνο
Ούτε κλαίει
Ούτε γελάει
Η κούκλα είναι ξεμαλλιασμένη
Και δε φοράει τίποτα, τσιτσίδι
Δεν έχει άλλο. Μην κουράζεσαι.
Το κάδρο σου τέλειωσε.
Κι αυτή είναι η αλήθεια.

ΔΑΚΡΥΑ

Περίμεναν τόση ώρα να κατηφορίσουν.
Χθεσινές δουλειές να τελειώσουν
Ανούσιες ανταλλαγές λέξεων
Δολοφονικές βεβαιότητες
Να ταξινομούνται πάνω στο τραπέζι.
Τα βαρίδια μιας δομημένης ρουτίνας
Ένα άδειο βλέμμα
Κι άλλο ένα
Η απουσία γλείφει
Ό,τι ξέμεινε σφριγηλό.
Ύστερα λοιπόν η σειρά τους.
Το κορμί σε συναγερμό
Πλημμυρίδα άμπωτη
Ασυγχρόνιστα στην περιοχή της καρδιάς.
Κάτι που άρχισε να τρίζει
Πάει να ανοίξει
Μια παλιά υπόσχεση, μια ξεχασμένη πόρτα.
Τίποτα δεν ολοκληρώθηκε
Μαζεύτηκαν προς τα πίσω
Τα ρέοντα ερωτηματικά
Οι υγρές απώλειες
Οι δρόμοι του νερού
Άτακτη υποχώρηση
Στα όρια του κενού.
Για τα περαιτέρω
Χάθηκε το κλειδί
Ή έφταιξαν τα προαπαιτούμενα χρέη.
Τα μάτια έμειναν απότιστοι βολβοί.

ΔΕΝ ΑΚΟΥΜΕ ΜΟΥΣΙΚΗ ΜΑΖΙ

Δεν ακούμε μουσική μαζί.
Όχι πια, ούτε την κλασική
Που μου ’μαθες να μετρώ
Τις εισόδους των οργάνων
Ούτε τις παρδαλές συγχορδίες
Τις φορτωμένες λόγια σκοτεινά
Λόγια ανθισμένα
Που ακουμπούσα με φιλιά
Στο μαξιλάρι σου
Ιδρωμένο από ξένα όνειρα.
Το δωμάτιο είναι γεμάτο έπιπλα
Καθόμαστε σε διαφορετικούς καναπέδες
Απλωμένοι σ’ ένα μέλλον στενό
Μονόδρομο, ίσα ίσα χωράει
Ένα κορμί όρθιο
Ένα κορμί ξαπλωμένο
Χαιρετάει ένα χέρι άγνωστο.
Κι έτσι αγάπη μου
Οι νότες πια κατρακυλούν
Στο κορμί μου γυμνές
Πιο γυμνές απ’ το ακάλυπτο
Στήθος της αμαζόνας.
Στην Τροία αχολογούν καινούριοι πόλεμοι
Η Κρύα φοράει κάλτσες
Στα μελανιασμένα της όνειρα.
Οι νότες κατρακυλούν
Στο κορμί μου, στο πρόσωπο,
Στα χέρια μου
Δεν προφταίνω τους λυγμούς τους.
Δεν είσαι εκεί αγάπη μου
Να φτιάξεις κάστρα από μενεξέδες
Πολεμίστρες μουσικής
Να απλώνω τα μαλλιά μου
Στα χώματα
Να σέρνονται στα χώματα
Ξαναμμένα φίδια, φίδια.
Δεν είσαι εκεί
Να τυλιχτούν γύρω σου
Να σφίξουν έως θανάτους τις αντιρρήσεις σου
Σαν η αιώνια υπόσχεση
Η αιώνια απειλή
Ο πιο θνητός έρωτας
Στο βασίλειο των ερώτων.

(Πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό Βακχικό, τ.32)

ΔΟΚΙΜΕΣ ΜΕΤΡΟΥ

Τότε που η αμετρία χάθηκε
Μετοίκησε το ανυπόληπτο πάθος
Νηνεμείς οι σχέσεις οι στιγμές
Άδειασε η πολιτεία
Απ’ τους ψηλοπόδαρους μουσικούς
Είδα τα δάχτυλά τους να εξαερώνονται
Γέμισαν οι στοές της αγοράς αρχαγγέλους
Με απόχες παγιδεύανε ό,τι έλαθε της Νέας Εποχής
Τις ξεμαλλιασμένες προσευχές μας
Λαχανιάσματα σε στοργικούς στάβλους
Συλλέγανε κρυφά τις ονειρώξεις
Των έγκλειστων δεσποινίδων
Έμεινε ένας κρανίου τόπος
Στολισμένος γιρλάντες ευπρεπισμού
Έμειναν μονολεκτικές απαντήσεις σε τοξικές ερωτήσεις
Περιφερόταν μια μακιγιαρισμένη θλίψη.
Αχυρένιος ο πόνος
Όταν κεντάς με γαντοφορεμένα δάχτυλα κρίνου
Κήπους γυμνούς
Σπίτια απαλλαγμένα από τη ζέστη
Τους είναι άγνωστο το κρύο
Δεν ξέρουν από αίμα και φωτιές.

Αν θέλεις σάρκα
Να κάτσεις στο περβάζι μεσάνυχτα
Να κελαηδήσεις ουρλιαχτά
Να ορμηνέψεις τρελούς
Να γίνεις χώμα διάολε
Πριν κλάψεις για τη μουσική
Πριν νοσταλγήσεις φόβους
Το νου σου
Θέλει κότσια η ακροβασία στο κενό
Έχει αγκάθια η μνήμη των νεκρών πουλιών
Αν θέλεις αυτή την ελευθερία
Γδύσου τους στρατολογημένους σου άθλους
Βγες στο κατώφλι άοπλος
Και καλωσόρισε τους εφιάλτες σου.

Η ΚΑΘΕ ΜΕΡΑ

Η κάθε μέρα
Όπως κυλάει στο δέρμα σου
κυλάει και στο δικό μου
Απ’ το μεσόφρυδο ξεκινά
Συντηρεί θυμούς και λύπες
Περιγράφει απώλειες και διαψεύσεις
Ρυμοτομεί τον πόνο
Και προχωράει υγρά αυλάκια
Σκαπανείς με συνέπεια
Στις φυλλοβόλες μας ώρες
Αργά σκάβουν τσαλακωμένους ανδριάντες
Μισιακούς θεούς αποκρουστικές αλήθειες
Κατεβαίνουν μοιραία στο λαιμό
Μες στην αυλή τους ταξιδιάρικα
Βαθαίνουν με τα άψυχα χάδια
Συνωμοτούν για ένα ευθύ καρδιογράφημα
Βαπτισμένο κανονικό
Τόσο που γίνεται εμμονικό
Δαιμονικό.

Η κάθε μέρα ανυποχώρητη
Κάνει έφοδο στις όψεις της ομίχλης
Στα τεθλασμένα όνειρα
Στις ασαφείς υποσχέσεις
Μάχεται τις οδύνες και τις ηδονές
Ξεδιάντροπα μας αφοπλίζει
Μας γδέρνει
Απ’ την αλήθεια του κορμιού
Ξελευτερία φωνάζει εκείνο
Ξέπλεκα μαλλιά τυλίγουνε αντένες
Δεν κλείνεις εύκολα το στόμα στην αλήθεια.
Έφοδος όμως
Ο στρατός των επαναλήψεων
Ατσαλάκωτοι κλώνοι στη σειρά
Ρυθμός εμβατήριο
Μισή μερίδα, φοράνε μάσκες
Νομίζεις είναι ομορφιά
Σιγουριά ζεστασιά
Μην το νομίζεις
Έχουνε τσακισμένα πρόσωπα από μέσα
Διαλυμένα περιοχές υγρές
Μάζα αδιαφοροποίητη χωρίς χαρές
Χάρες
Η μόνη σιγουριά
Βαδίζουν μια ακόμη μάχη κερδισμένη
Επ’ ώμου έχουν τη ρουτίνα
Ρυθμικές εκπυρσοκροτήσεις κι έτσι
Φονεύουν το μικρό απροσδόκητο
Την παράνομη θλίψη
Απροστάτευτα στους ναούς μιας μακρινής θύμησης
Μιας ακόμη πιο μακρινής ελπίδας.

Η κάθε μέρα ανυπέρβλητος θεός.

ΚΟΥΚΟΥΒΑΓΙΑ

Μικρή φιλική κουκουβάγια
Με κόμπους ιδρώτα
Στα χοντραγυαλιά
Όταν πετάει πάνω κάτω
Σκουντουφλά στα δέντρα
Και το δάσος βουίζει αρχαία μυστικά.
Το πρωί φοβάται τα θρύψαλα του σκοταδιού
Στο ασπράδι των ματιών της.
Καθαρίζει τη φωλιά της
Με τα αγχωμένα χνότα της
Και μαζεύεται σ’ ένα σοφό ύπνο
Γεμάτο ερωτηματικά.
Φοβάμαι να τη ρωτήσω
Για όσα δεν απορώ.

ΤΙ ΠΑΡΑΞΕΝΟΣ ΕΡΩΤΑΣ…

Παράξενος έρωτας
Απροσδιόριστης υφής
Ντυμένος λέπια
Απλωμένος σε σανίδες
Τελευταίας σωτηρίας
Ελίσσεται ωσαννά
Χορεύοντας
Κατρακυλά κίτρινες μέθες
Φαλτσάροντας
Χαρίζεται σε ου ραγούς
Φωλιάζει σε απόκληρες ανάσες
Παράξενος έρωτας
Μεγάλωσε σε φυλακή
Ξέρει από θυσίες της σάρκας
Τα ταγγισμένα απόβραδα
Πριν σκίσω τα ομορφότερα ποιήματα
Πριν δεθώ καλλίπυγους εφιάλτες
Πριν ερωτευτώ ξανά πλουμιστές απώλειες
Πριν απελάσω τον οίκτο
Θρονιάζεται στα γόνατα της θλίψης
Βουρκώνοντας εξαερώνεται στους μεγάλους ουρανούς
Υπόσχεται ροδαλά, παχουλά μηδέν
Υποκλίνεται δουλικά στους ακύμαντους δρόμους
Άφτερος δοκιμάζει ουράνιες πτήσεις
Παραμιλά, σου λέω, ανύπαρκτες λέξεις
Ονειρεύεται λιωμένες χιονοστιβάδες
Μέχρι τις ρίζες των μαλλιών βυθίζεται
Σε ληγμένα σκοτάδια
Παράξενος έρωτας
Τι παράξενος έρωτας…

ΤΟ ΕΡΓΟ

Θα παρελάσω πρώτη στην πομπή των χελιδονιών
Σε αιώνες άδειους απ’ τα βήματά σου
Ούτε μία μικρή υπόσχεση
Αυτό είναι το έργο απ’ την αρχή
Ένα δωμάτιο με αόρατες αντηχήσεις.

ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΕΙΣ

Ακόμη κι ο πόνος
Έμαθε να ζωγραφίζει
Τον κομμένο λαιμό του.
Αυτοθαυμάζεται.
Κανακεύει τις ματωμένες του σάρκες.
Υπονομεύει με τα τερτίπια της τέχνης
Τη βασιλεία του.

ΧΩΡΙΣ ΟΥΡΑΝΟ

Όταν ακόμη η μέρα δίνει παράσταση
Τρικλίζοντας με βήμα αστάθειας
Σαν να πατάει από γυαλιά ανάμεσα
Χρώματα που δεν της ταιριάζουν
Ο ουρανός χάνεται
Πριν το χειροκρότημα φεύγει
Σφίγγει τα σύννεφα πάνω του
Τυλίγεται ντρέπεται για τα καμώματά της
Φεύγει κι είναι έρημα
Χωρίς μικρές γωνιές από ανάσες
Σπιτάκια από σύννεφα
Αν όχι αυτός, τότε τι
Μαθαίνω πώς είναι να απλώνω το βλέμμα
Σε λημέρια χωρίς αφεντικά
Όμως ένας ολόκληρος κόσμος
Παρατημένος στην τύχη του σκέφτομαι
Στρέφω το βλέμμα
Ψηλά όμως όχι
Πώς είναι χωρίς αυτό που μάθαμε να είναι
Ένας δεδομένος ουρανός
Κι έπειτα το τρένο φτάνει όπου έπρεπε
Ή ακριβώς εκεί που δεν έπρεπε
Βγαίνω έξω
Ένα καινούριο σύμπαν
Να κάνω τις δουλειές μου έστω και χωρίς
Τυλίγομαι –με τη σειρά μου-
Ένα μπουφάν φουσκωτό από αέρα
Σύννεφα ξεχασμένα
Νιώθω γαλάζια
Ξεκολλάω απ’ τη γη
Με το μπουφάν το φουσκωτό
Πασχίζω
Και πασχίζω
Λίγο ψηλότερα
Ο ουρανός βρίσκεται πάλι όταν τον φτάνεις
Κι έτσι στοιχίζομαι ε τις αέριες μάζες γύρω μου
Τεντώνομαι διπλώνομαι
Κάνω γωνίες αεροναυπηγικής δυναμικής
Το κορμί μου παγώνει
Σε στάσεις ενστικτώδους τελειότητας
Με το μπουφάν το φουσκωτό
Το μαύρο
Κι όπως πασχίζω –είναι ξαφνικό-
Φτερά και πούπουλα
Να κακαρίζει ο τόπος
Και δεν σαλεύω
Ούτε έναν πόντο απ’ τη γη
Ήτανε νόθα τα πουλιά
Φτερά μισά και πούπουλα δαρμένα
Μόνο για μαξιλάρια να γεμίζουν κάνανε
Όχι για να σηκώνουνε κορμιά
Να βεβαιώνουνε τον ουρανό
Και πάλι φτάνοντάς τον.
Και κάπου εκεί
Τα πόδια επανωτίζουνε στη γη
Και το μπουφάν να κελαηδάει τα επί γης μου χρέη
Τα αιτήματα περί ουρανού σε περιπτύξεις με το χώμα
Και κάπου εκεί το παίρνω απόφαση
Όπως μιλάς πρέπει να πετάς
Δεν κλυδωνίζομαι άλλο από την έλλειψη φτερών της προκοπής
Αέρα στο μπουφάν μου
Και τα σύννεφα τι να τα κάνω
Γεμίζω λέξεις τα πνευμόνια μου
Στο τέλος – δεν μπορεί-
Θα αναστηθεί κάτι στη θέση του ουρανού
Που επαρκώς θα τον θυμίζει.

(Πρώτη δημοσίευση στην ιστοσελίδα www.thraca.gr)

ΑΥΤΑ (2008)

ΜΟΝΟ

Κουβαλώ ένα ποτάμι
που δε γέννησε τους στεναγμούς του.
Συντονίζομαι με το λυγμό των ψαριών
μόνο όταν γδύνομαι απ’ τις ισορροπίες μου.

ΤΑΞΙΔΙ
Στα διόδια σηκώνω το βλέμμα.
Μετρώ τις στιγμές που χάθηκαν
προς τιμήν της αγίας αφηρημάδας.
Συντονίζομαι με το μουντό τοπίο.
Συνεχίζω να είμαι μουγγή
και απέναντι στους υπόλοιπους συνεπιβάτες.
Έξαφνα συνειδητοποιώ πως αναπνέουν.

ΣΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΗΣ ΘΛΙΨΗΣ

Στην κόψη της θλίψης
το παρόν θολώνει
από εικονίσματα του χθες
που δεν εξαργύρωσαν ποτέ
τις θεόσταλτες υποσχέσεις τους.

Η φρίκη φτιασιδώνεται
με χαρούμενες κραυγούλες χωρίς ταυτότητα.
Οι λύπες κεντιούνται εντέχνως
με υψηλά νοήματα – αχρείαστα να ‘ναι.

Πολυκύμαντα τα νήματα της ελπίδας
τυλίγονται προσεκτικά
γύρω απ’ το λαιμό των υποψήφιων νεκρών
μέχρι που και η τελευταία ανάσα τους
ταξιδεύει στο δάσος με τις καμένες φτέρες.

ΠΙΚΡΕΣ

Κλεισμένες σφιχτά
στα μικρά βελούδινα κουτάκια της άρνησης,
δεμένες αριστοτεχνικά με τις αναβολές μας,
οι πίκρες που μας αναλογούν
περιμένουν ανυπόμονα τη σειρά τους.
Την ώρα που το τρέμουλο στα δάχτυλά μας
θα καταφέρει να ορθοποδήσει
και θα αφαιρέσει τους περίτεχνους κόμπους.
Τότε θα αρχίσουν να αναπνέουν ανακουφισμένες
μέσα στις ανίσχυρες χούφτες μας
σαν ανυπόμονα τρομακτικά ζωάκια
με τα σαρκοβόρα τους στόματα
να απαιτούν ένα μερίδιο απ’ τη ζωή.
Τη ζωή μας.

ΠΑΛΙΑ ΚΑΙ ΝΕΑ ΤΑΞΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ

Το πίσω μέρος της κάννης σημαδεύει το όνειρο,
περιφραγμένο τέλεια στον αυλόγυρο του ματιού.
Απ’ την άλλη, μάταια το βλέμμα στοχεύει εμπρός
στη μετατόπιση του κέντρου του κόσμου.

Να γίνει πώς;
Αφού είναι όλα εδώ τριγύρω;
Λυμένα, δεμένα, μεταξύ τους καλά γνωρίζονται,
το γύρω γύρω όλοι η αγαπημένη τους άσκηση.
Ξεθεώνονται στο βάθος της οικειότητας
– ενόσω φαινομενικά απάνεμες αγκαλιές
ταξιδεύουν το χάος εκ περιτροπής
στο καρναβάλι των επιλογών μας.

Το όνειρο, που είναι για όνειρο φτιαγμένο,
κέντρου του κόσμου δοκιμασμένο
ή μήπως θα ήταν καλύτερα να πω δαμασμένο
το αναμενόμενο να φυτρώνει στις παλάμες μας.

Για όνομα του φόβου!
– Ή θα ’πρεπε να πω στο όνομά του;
Ίσως γι’ αυτό τελικά μισώ τις αυλαίες
που οριοθετούν νέες τάξεις πραγμάτων.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟ

Χίμαιρες πλεγμένες με τα δάχτυλά μου
την ώρα που κυνηγώ υπάκουα τσουλούφια
στο μέτωπο του έρωτα.
Χάρτινες φωνές συνοδεύουν
τους καθημερινούς πνιγμούς της χλόης
στα βήματά μας.
Παραδίνομαι. Παραδίνεσαι;
Και ας μείνουν όλα όπως είναι.
Μικρά, συνηθισμένα, ανήλιαγα.
Γνώριμα και απειλητικά.

ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΠΡΙΝ ΑΠ’ ΤΟ ΚΕΝΟ

Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
τακτοποιώ όμορφα τις δουλειές μου.
Πλέκω ψιλοβελονιά τις υποχρεώσεις μου
και τις φορώ μαλακά στο λαιμό των ημερών μου.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
κάθομαι σταυροπόδι επιμελώς ατημέλητα
και θαυμάζω τις δεμένες μου γάμπες.
Μετρώ τα ποτήρια που δεν έσπασα
τους φίλους που δεν έκλαψα στον ώμο τους
τους δρόμους που παρέκαμψα
τις ώρες που δεν έπαιξα με τα παιδιά μου.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
βλέπω όλα τα βραδινά προγράμματα στην τηλεόραση
κι έπειτα βυθίζομαι στον ύπνο
με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία
γύρω απ’ το κρεβάτι μου
να παγιδεύει τα ανήσυχα όνειρα
βουίζοντας τα τελευταία τηλεοπτικά νέα.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
δουλεύω οκτάωρο
διασκεδάζω μια φορά την εβδομάδα
κάνω έρωτα άλλη μία
και βάφω τα νύχια μου κάθε μισή ώρα.
Θέλω να τα βλέπω λαμπερά.
Να καθρεφτίζω τα δόντια μου
στο κόκκινο της φωτιάς τους.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
γνέφω στα παιδιά που ακόμη δε γέννησα
να πλησιάσουν.
Ένα βήμα πριν απ’ το κενό
η ζωή μου μικραίνει, μικραίνει, μικραίνει.
Γίνεται μια σταλιά, τοσοδούλα,
και χωρά στη χούφτα μου.
Της ψιθυρίζω νανουρίσματα
–ένα βήμα πριν απ’ το κενό–
για το μέλλον που σιγά σιγά κοιμάται.

ΑΝΑΜΕΣΑ

Στην κοίτη της λύπης μου
ζωγραφίζω τα κύματα στο νερό
με δικά μου χρώματα
– που και που δανείζομαι
αναπάντεχες αντανακλάσεις απ’ το φως.
Έπειτα το βλέμμα μου επιπλέει στο έργο μου.
Αφήνει ρινίσματα αβεβαιότητας
– μα πού πήγαν οι τόσες εντός μου αποχρώσεις;

Στην κοίτη της χαράς μου
τραγουδώ όλα τα φάλτσα που ονειρεύτηκα.
Χωρίς ενδοιασμούς
ξεγυμνώνω τους ήχους απ’ τον προορισμό τους.
Κυλιέμαι ασύχναστα στα ντεσιμπέλ τους.
Μαδώ τα κέφια απ’ τις γιορτές
και τα καταπίνω αμάσητα.

Πράσινοι κλώνοι και γκρίζα κενά
μου θυμίζουν το όριο ανάμεσα.
Ανάμεσα στη λύπη και στη χαρά μου
κοιμάται ένα φοβισμένο παιδί
που δεν τολμώ να ξυπνήσω.

ΑΙΔΟΙΑ ΚΑΙ ΔΑΚΡΥΑ

Αιδοία και δάκρυα
αφήνουν υγρά ίχνη στις ανήσυχες παλάμες
στεγνώνουν όταν το ερέθισμα εκλείψει.
Αποτελούν άλλοθι απουσίας πολύτιμο.

Τη μέρα περισσεύουν
στη νύχτα δε χωρούν.

Κανείς δεν μπορεί πειστικά να αρνηθεί
πως συνιστούν με επιτυχία
συναφείς απομιμήσεις ζωής.

ΑΓΡΙΑ ΝΥΧΤΑ

Η άγρια νύχτα έχει ένα πλεονέκτημα.
Την αφροδίσια καταρροή στον Άδη των σωμάτων.
Η άγρια νύχτα έχει ένα ζητούμενο.
Την επικείμενη συμφιλίωση με το απόλυτο
που ματαιώνεται κάθε φορά στο χείλος.
Η άγρια νύχτα έχει ένα και μόνο πρόσωπο.
Συνοψίζεται
στην ακύρωση των φιλικών αρωμάτων του καφέ
και στο καθρέφτισμα των επιπλέον παλμών
σ’ ένα βαθύ πηγάδι.

ΚΟΥΑΡΤΕΤΟ

Ο αισθησιασμός μιας κοινής γυναίκας
είναι όπως η κατήφεια της σελήνης.
Τριμμένη και τετριμμένη η όψη της αλήθειας.

Γράφουμε γι’ αυτά που λέμε και δεν πιστεύουμε.
Έτσι οι πνιγμοί των λέξεων
μας περιμένουν στα διαστήματα των ουρανών.

Kannst du tanzen?
Can you dance?
Εγώ αψηφώ το θάνατο.

Κυνήγα με και πιάσε με χωρίς τίτλους.
Στην άκρη απ’ τις διδαχές.
Και στην αρμύρα της θάλασσας κάνε με δικιά σου
άμμο και όνειρα και νερά.

ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΜΕΣΗΜΕΡΙΟΥ

Αίθριες είναι κάτι περιπτώσεις
που συνοψίζονται στα μάτια σου
– μάτια του καλοκαιριού ανάγλυφα.
Περιπτώσεις που αφύλαχτες εγκαταλείπουν εαυτόν
εκτεθειμένες θαρρείς σε κάθε διαβάτη
αρκεί να περπατά τα αποπνικτικά μεσημέρια
αναζητώντας νύμφες στα δάση.
Έτσι που να αναγνωρίζει και να κατακτά
ό,τι δεν παραδόθηκε στους νυχτερινούς ιλίγγους.
Μυρμηγκιάζουν το φως
καθώς σφηνώνονται στο πρόσωπο της μέρας.
Γλείφουν τη γλύκα του ήλιου
και την τινάζουν κομματιαστά ανάμεσά μας.
Κάθε αυτόβουλα ολόγυμνο σώμα
θα συναρμοστεί με αυτά τα μεσημεριανά κύματα.
Αν είναι να ηγείται κάποιος,
θα ’θελα τη μουσική
να σαλεύει στις αμυχές της ζέστης.

ΣΤΙΓΜΗ ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ

Διαφορετικά, θα ήμουν πυγολαμπίδα.
Αργότερα, κινούμενη άμμος επικίνδυνη.
Αν ήταν πιο νωρίς θα ήμουν παιδικό νανούρισμα.
Τώρα όμως πλάθονται οι καμπύλες του κορμιού,
οι γραμμές των ματιών,
οι σκιές της νύχτας μου.
Γίνομαι γυναίκα τώρα για σένα.

ΑΞΙΟΠΡΕΠΕΙΑ

Φύλαξέ μου μια αξιοπρέπεια
Σαν το αίμα που καίει
Όταν γλιστράς απ’ τους νόμους
Σαν την πληγή που αγαπά
την επαφή της με τον αέρα
Σαν το κραγιόν που θόλωσε
τον καθρέφτη του νου σου
Πυκνώνοντας τον αέρα στο χώρο
Με ένα αντίο.

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΜΑΣΤΟΡΑ

Η έμπνευση κρυώνει
σαν πιάτο που περιμένει την όρεξη
Δε χτίζονται γιοφύρια έτσι
Μόνο κατασκηνώνουν στεναγμοί
στα ερείπια-θεμέλια
Κι η γυναίκα του πρωτομάστορα
–το πιο όμορφο τραγούδι
της εποχής των κύκνων–
κλεισμένη σε μια ντουλάπα ροζ
να ξηλώνει ποδόγυρους
να οσμίζεται
να περιμένει.

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

Κοράλλι πράσινο σ’ ένα κομμένο κεφάλι
Στις έννοιες οι λέξεις
πρόστυχες αναδεύουν.
Θα ’θελα από ένα κελάρι
να τις ξετρυπώσω μία μία
να τις συνεφέρω μες στο ποτήρι του κρασιού
Να απλώνονται έπειτα χωρίς σπρώξιμο
– σαν μαλακή ανάσα.

ΤΕΛΙΚΑ

Μάτια αφημένα στους καθρέφτες
μιας άλλης αντίληψης
ξεφλουδίζουν τη ρόδινη σάρκα
των ερωτικών υπαινιγμών
καθώς στάλες του πρωινού καφέ
νοτίζουν την κρυφή ηδονή τους
απρόσωπα.
Τώρα σκύψε στην άρνηση
στα όρια του εγωισμού.
Στην παραίτηση της λειτουργίας της μάθησης
κατατροπώνεις τα εισαγωγικά.
Κι εγώ γελασμένη στο χρόνο
κυνηγώ πεθαμένα οράματα.

Τελικά η ανία
είναι η πιο άσπονδη προσταγή.

ΕΡΧΕΤΑΙ ΚΑΙ ΦΕΥΓΕΙ

Και τότε έρχεται.
Σαν διάφανο αποκρουστικό τέρας
με συντεταγμένες ανθρώπου
κλειδώνει τα όνειρά μου
σ’ ένα ξεκοιλιασμένο συρτάρι
λαδώνει τους σκελετούς στην ντουλάπα μου
διαχέει αόρατο δηλητήριο
και παράφρονες χυμούς θανάτου.
Και τότε φεύγει.

Όταν τελειώνει
μοιάζω σαν τα χυμένα μυαλά ενός αδικοχαμένου ναύτη
σ’ ένα βρομερό μπαρ.

ΜΕΓΑΛΩΝΟΝΤΑΣ

Οι προσδοκίες μου είναι σταχτιές
σαν μολυβένια στρατιωτάκια νυσταγμένα.
Οι σκέψεις μου μαβιές
στρέφουν κατάματα τη θλίψη τους
σ’ έναν σκισμένο ουρανό.
Συντρίμμια που αγκαλιάζονται
κι έτσι πένθιμα ορθοποδούν.

Όσο μεγαλώνω,
τόσο σταχταίνουν οι πρώτες
σκουραίνουν οι δεύτερες.

ΤΟ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΤΑ

Η θύμησή σου είναι μια συνεχής αιτία οσμών.
Οργώνουν και πυροδοτούν ό,τι υπήρξε πριν από σένα.
Εγώ, γαληνεμένη, παρακολουθώ τον ερχομό σου
μέσα μου.
… Είπες τίποτα για ηλιαχτίδες;

ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΥΛΑ (2005)

ΤΕΛΕΙΑ ΠΑΥΛΑ ΚΑΙ ΚΕΝΟ

Μισώ τα νέα με τα πελώρια άδεντρα πρόσωπα.
Μισώ τις νύχτες που τα προετοιμάζουν.
Μισώ τους χτύπους του ρολογιού που τα υποδέχονται.
Τις φυλακισμένες ανάσες που ζέχνουν αδιέξοδο.
Τις κιτρινισμένες παλάμες που ξεφτίζουν παραδοχές.
Ματώνω στο μέρος του δαχτυλιδιού που έλειψε.
Επιβουλεύομαι όλων των ειδών τις υποταγές
που κρέμονται κορδωτά στις ντουλάπες μας.
Τον παγωμένο ενδοιασμό της τρέλας τον καλοκοιτώ.
Με δάχτυλα σβησμένα ψηλαφώ.
Αν κάτι έχει ξεχαστεί στα μωρουδιακά σκεπάσματα.
Το αποτύπωμα μόνο στο χθες.
Όταν το βλέμμα ανοίγει στα όρια της γης και του ουρανού,
ξεναγεί τη σκέψη στα μονοπάτια της κόλασης.
Εκεί καμαρώνουν μια τελεία και μια παύλα.

Υ.Γ.: «Καλώς τον» ξελαρυγγίζονται ανέσπερες οι ωδίνες
των ωδικών πτηνών που κοιλοπονούν μέλη μελωδικά.
Αποκομμένα απ’ τη ζωή μέλη νεκρά.
Σπορά δανεική απ’ το όνειδος του κενού.

ΝΑ

Να μιλήσουμε γι’ αυτά που δεν ξέρουμε
και μας τρομάζουν με ανοίκειες σιωπές
Όχι γι’ αυτά που ξέρουμε
και μας τραγουδούν με πολυκαιρισμένα ρεφρέν.

Να προσπαθήσουμε γι’ αυτά που υποχθόνια γελούν
κάτω από γέφυρες και μέσα από σύννεφα
Όχι για τ’ άλλα
που αλλάζουν πεζοδρόμια κουβεντιαστά
και ψάχνουν για αριθμημένες θέσεις στα όνειρά μας.

Να προσκυνήσουμε τους φοβερούς θεούς των πλανητών
που παιδιά-κοχύλια γεννούν
κι αμέσως έπειτα τις θάλασσες αφαιμάσσουν
Όχι κατοικίδια λιβανωτά
κι αλληλούια που λιμνάζουν σε παλιά νεροπότηρα
που σπάζουν μετά τον θάνατό μας.

Και τέλος
Να χαμογελάσουμε –γιατί όχι;–
Στη χαλύβδινη υπομονή της ανυπαρξίας
Που ξεκινά να έρχεται όταν φεύγουμε
Που βάζει στο τραπέζι μονά ζυγά τα δικά της
Που μαχαιρώνει συλλαβές που ξέφυγαν
απ’ τα ανυπότακτα στόματα των τρελών
και των ημίθεων
Που συμπεραίνει την ωραιότητα της ακινησίας
απ’ την έλλειψη αντιρρήσεων των νεκρών

Που ξημερώνει στο δάσος
Και την επόμενη μέρα περπατάμε
Σε πτώματα στοιχειών και σε απουσίες ξωτικών
Που πλένεται με φως
Και ραγίζει το πρόσωπο της μέρας
Που πλέκει κολιέδες από διαβόλους τριβόλους
Και τα φοράμε κατάστηθα.
Αφού το ξέρουμε πως είναι αλήθεια
Μονάχα από τριζόνια εκπαιδευμένα
Στην ίδια συλλαβή.

Ναι γιατί όχι;
Να χαμογελάσουμε στη χαλύβδινη υπομονή
της ανυπαρξίας
Και όχι στο τρυφερό σκίρτημα της άνοιξης
Που τάζει και ξετάζει
Λέει ξελέει
Γελά και ξεγελά.
Αυτά.
Και σ’ όποιον αρέσουνε τα παραμύθια και διαφωνεί
Ένα μονάχα να συλλογιστεί.
Τόσο ωραία είναι τα παραμύθια της ανυπαρξίας
Που μια φορά τ’ ακούς καλά
Και δεν ξυπνάς ν’ ακούσεις κι άλλο
Γιατί ότι ήταν ξέγινε
Κι ότι δεν έγινε βασίλεψε χωρίς να γίνει.

ΤΑ ΧΕΡΙΑ ΜΟΥ

Βλέπω τα νύχια μου σπασμένα στις άκρες
Τα δάχτυλα φαγωμένα
Τρίβονται οι αντοχές
Ξεφλουδίζονται αιώνες υπομονής
Η μυρωδιά μιας τελειωμένης τσίχλας
κατοικεί στα έπιπλα.

Τα φαντάσματα συναγωνίζονται
ποιο θα σβήσει πρώτο το φως
ποιο θα φτάσει μαλακά το στόχο.

Στο σκοτάδι όλα είναι θαμπά
και δυσανάγνωστα
Στο σκοτάδι ονειρεύομαι χωρίς φόβους,
κολυμπώ ελεύθερη.

Με αστραφτερά χέρια
δοκιμάζω απλωτές
και χαρίζω σπαρακτικά αγγίγματα
σε μελαψούς πειρατές.

ΑΧΡΟΝΟ

«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» αναστέναξε
μία γενιά και πέθανε.
«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» μουρμούρισε
η επόμενη γενιά και παρέδωσε το πνεύμα.
«Τα παιδιά μου να ’ναι καλά» ευχήθηκε
η γενιά που είχε έρθει η σειρά της
να ανανήψει στους ουρανούς.

Το γέρικο άχρονο σκιουράκι
άλλαζε κρυψώνες στο δάσος
και κρυφογελούσε με τις αλλαγές φρουράς.
Τα παιδιά του δε ζούσαν πια.
Και στο κορμί του αναπαύονταν αιώνες.

ΕΝΟΧΕΣ ΣΚΙΕΣ

Τόση θέληση για τη ζωή τους!
Τόση αγωνία να τους την επιβάλω!
Τόσοι ομόκεντροι φόβοι!

Όταν έρχεται,
η νύχτα με περιμαζεύει στη μήτρα της.
Οι σκιές με βάζουν στη μέση.
Ρωτούν πότε η μια πότε η άλλη.
Δεν περιμένουν απαντήσεις
κι αρχίζουν να με μαλώνουν.
Δε σκύβω το κεφάλι.
Το βλέμμα μου άθραυστο απ’ την παρουσία τους
αντανακλά την ενοχή τους.

ΑΝΤΡΑΣ

Χαμήλωσα το κεφάλι,
καθρέφτισα την αγωνία μου.
Πλάγιασα στο βρεγμένο χώμα
ένα να γίνω με την κοίτη.
Έτριψα τη λάσπη ανάμεσα στα δάχτυλα.
Άφησα τις υποσχέσεις-καραβάκια να ανοιχτούν.
Έπλασα την Εύα, πλάι στον Αδάμ.
Τα ανθρωπάκια δεν έχουν έκφραση.
Ο άντρας δεν ήρθε ακόμη.

«Και μήπως έρχεται ποτέ;»
άκουσα σαν μέσα απ’ όνειρο
την γκρινιάρικη φωνή
του παμπάλαιου θηλυκού
να σπάει σε μικρά αφρισμένα κύματα.

ΕΡΩΤΑΣ

Η πιο απλή πιθανότητα είναι η παρθενογένεση.
Γιατί να χαθώ στους δαιδάλους των συνδυασμών
Να υποκύψω στη γοητεία της αφαίρεσης
Να ταξιδέψω στα ανοιχτά της φαντασίας
Να αφεθώ στο διαμελισμό των μεμονωμένων στιγμών
Είναι οδυνηρό και αδιέξοδο.

Ας πούμε αυτό λοιπόν, ας μείνουμε εκεί.
Γεννήθηκε απ’ το μηδέν,
ζωντάνεψε, μεγάλωσε και έγινε ροδαλός χωρίς αιτία.
Ένας ατίθασος, φτερωτός μικρούλης
που δε ρωτά, δε ρωτά…

ΕΤΣΙ ΚΙ ΑΛΛΙΩΣ

«Μη με ξανακοιτάξεις έτσι»
απαίτησε χωρίς να το εννοεί.
«Δε θα μπορέσω να σε ξανακοιτάξω αλλιώς»
της ψιθύρισε εκείνος.
Έκλεισε την απειλή στο πιο παλιό συρτάρι της.
Πέταξε το κλειδί.
Πέταξε κι αυτή σφιχταγκαλιασμένη
με το ανύπαρκτο μέλλον.

ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΜΕΤΡΟ

Στο κορμί μου συνωμοτούν σατράπηδες
Στο μυαλό μου ακονίζονται μαχαίρια
Στην ψυχή μου πολεμούν δαίμονες.
Αιμορραγώ αιώνιες αλήθειες
στη λεκάνη του ασυνείδητου.

Ποια νάρκη θα ξετρυπώσει πάλι
το κατσούφικο πρόσωπο της καθημερινότητας
στο θολωμένο οπτικό μου πεδίο;
Προσδοκώ με πάθος
την επιστροφή της γνώριμης απειλής της.
Η αναμονή της επικείμενης καταστροφής
να στριμωχτεί στα όρια αντοχής
του ανθρώπινου μέτρου.

ΟΝΕΙΡΑ

στην Ασπασία-Ραμόνα

Ονειρεύτηκα μια κίτρινη έρημο
Μια σελίδα χωρίς γραμμές
Ονειρεύτηκα ένα στέμμα από χρυσόχαρτο
Ένα άγγιγμα χωρίς μνήμη
Ονειρεύτηκα μία ανάσα χωρίς μέτρο
Τη δομή μιας φτερούγας
Πώς κυλάει το νερό, πού σταματάει και αν.
Απλά πράγματα ονειρεύτηκα, καθημερινά.

ΟΙ ΚΑΙΝΟΥΡΙΕΣ ΕΛΠΙΔΕΣ

Τα κορμιά ήταν κίνηση χωρίς ύλη.
Δε χαιρέτησαν, δεν προσπέρασαν
δε ζήτησαν άδεια.
Βολεύτηκαν ωστόσο.
Οι παλιές ελπίδες,
σαν δειλά κοράκια στο τελείωμά τους,
φώτιζαν αναιμικά προσώρας.
Τα καινούρια στοιχειά δεν ήταν θεριά.
Θέριευαν όμως με το χρόνο
σαν λιτανείες από μιλιούνια ρασοφόρων.

Χρόνια συλλέκτης στεναγμών σε άπλυτες κούπες
είχε ξεμάθει να υποδέχεται
και να ξεναγεί αγνώστους.
Στην τσέπη του ένα παλιό κομπολόι.
Στο στήθος του ένα ρημαγμένο ρολόι.
Στη γλώσσα του ένα κάψιμο
απ’ τους δρόμους που άρχιζαν και τέλειωναν
στο κατακάθι του καφέ του.
Με αυτά έκανε το ορίστε
στους νεοφερμένους.
Δεν άνοιξε διάλογο μαζί τους.
Άλλωστε τι να πει;

Οσμίστηκε όμως τους λόγους τους.
Τους βρήκε ξεχασμένους
σαν το αγιόκλημα στο πατρικό του.
Γκρεμισμένος σαν τα όνειρα
που τον ταξίδευαν παιδί.
Αποφασισμένους όπως τα δάχτυλά του
όταν τσαλάκωναν τη διαβασμένη εφημερίδα.
Παρ’ όλα αυτά, κάτι τον έσπρωχνε
να τους παραδώσει το νυστέρι του φόβου.
Επαγγελματικό, μαζί κοιμόνταν, μαζί ξυπνούσαν
Χρόνια χάραζε την όψη του επιμελώς.
Τα μάτια του ήταν στεγνά
Δεν είχε δάκρυα να παζαρέψει.
Παρέδωσε όμως χωρίς δεύτερη σκέψη
Τα βαφτισμένα χαμόγελα
με τα μισάνοιχτα δόντια,
τα τεντωμένα χείλη,
καρφωμένα στο τελείωμα των ματιών.
«Παράδοση άνευ όρων λοιπόν… Αυτό περιμέναμε»
παραδέχτηκαν οι καινούριες ελπίδες
και αυτοδιορίστηκαν φύλακες-άγγελοί του.

ΘΑΛΑΣΣΙΝΟ ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ

Στη σιωπή πετροβολώ τις ώρες
που μου ’λειψαν καθώς μεγάλωνα.
Θάλασσα κι ουρανός
καιρός άγριος στην κάψα του
καλοκαίρι δαιμονικό στην όψη.
Στον αφρό των κυμάτων
σπάνε γυάλινες θύμησες.
Στον αχό της άμμου
προσκυνάνε νέες επιθυμίες.
Στο εκτόπισμα των βοτσάλων
παραμονεύεις εσύ ανίκητος
Αεικίνητος
Ρευστός
Αειφόρος
Ερπετός
Αειθαλής
Εσύ
Καινούριος και παλιός
Εσύ
Στη σκιά της μέρας
Στον παφλασμό της νύχτας
Στων άστρων το πήδημα στον απολεσθέντα χρόνο
Εσύ.

ΑΝΕΞΗΓΗΤΑ

Τα τρίμματα του ανεξήγητου
είναι αλήθειες που καταπίνουμε αμάσητες.

Προπάντων στέκονται στο λαιμό της κότας
που μάταια προσπάθησε να σταματήσει τον αλέκτορα
πριν τριτώσει το κακό.

ILLUSIONS

Τεμαχίζονται τα όνειρα
σε περασμένες γεύσεις
και βουτιές στο ανέφικτο.
Το φως μιας κίτρινης λάμπας
επισταμένα τακτοποιεί τις απώλειες
σε επερχόμενες μοναχικές νύχτες.
Οι πήχεις χαμηλώνουν διαρκώς.
Πράσινοι κορμοί σωριασμένοι ολούθε
στοιβάζονται στις γωνίες των ματιών μας
σαν πνιγμένα μωρά.

Να ελπίσεις τι;
Κι όμως.
Στο κατακάθι της νύχτας
Στο πηγάδι του φόβου
Ψάχνω ακόμη στα τυφλά
Την υγρή σκιά της παλάμης σου.

Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΛΑΚΙΔΑΣ

Πριν χίλια χρόνια
μια παλλακίδα με ορμήνεψε
να ορκιστώ σε μια ιδέα
με σάρκα και οστά
και στύση ελεγχόμενη
απ’ τις σκιές του κορμιού μου
στον ουρανό του κρεβατιού.

Από τότε κινδυνεύουν οι νύχτες μου εκείνες
που η πλάτη σου ζωγραφίζει εμπρός μου
ακατανόητους χάρτες απουσίας.

ΟΠΑΔΟΙ

Εντέλει κάθε φάμπρικα
απομακρύνει από την πλαδαρότητα
και προσανατολίζει στη ματαιότητα.
Τα εργοστάσια ονείρων ωστόσο
κατασκευάζουν οπαδούς.
Ψηλούς και κοντούς.
Απαισιόδοξους και αιθεροβάμονες.
Απροετοίμαστους και οργανωμένους.
Οπαδούς.

ΤΟ ΣΤΡΟΓΓΥΛΕΜΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ

Μια φυλακή από φράουλες
–δεν τίθεται θέμα–
θα ’ταν ευπρόσδεκτη
για τους εραστές των πρωινών οάσεων.

Για σένα όμως όχι.

Ένα παράπονο από μέλι
–και ποιος θα το αμφισβητούσε;–
θα ανύψωνε το ηθικό
των ορειβατών της διαδρομής του ήλιου.

Το δικό σου όμως όχι.

Εσύ καμωμένος από συνδέσμους χιαστούς
καρφωμένος σε τετράγωνους υπαινιγμούς
εργάτης του διαβήτη και εχθρός των περιθωρίων
χωράς ωστόσο σε μια θάλασσα από χέρια
–τα δικά μου–
διψάς απρόσμενα για μια απεραντοσύνη από δάκρυα
–γλιστρούν απ’ τα μάτια μου–
εφάπτεσαι ακριβώς στις νυχτερινές κοιλότητες
του κορμιού μου
και στρογγυλεύεις.

Έτσι σιγά σιγά στρογγυλεύεις αγαπημένε
και γίνεσαι ο κύκλος
που κλείνει το μέλλον μου.

.

ΠΕΖΟ

ΞΕΡΩ ΤΙ ΘΑ ΓΙΝΕΙ (2018)

(Αποσπάσματα)

Ο ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΝΤΙΝΑΣ

Αγάπησα δυο φορές. Μπορεί και τρεις τώρα που το σκέφτομαι. Όταν αγαπάω αδειάζω απ’ όλα. Και μένει η αγάπη. Κι έτσι όπως είμαι, άδειο σακί, της λέω καλωσήρθες. Σαν το σπίτι σου της λέω, βολέψου, όπου βρεις χώρο, απλώσου. Και γίνομαι όλη μια υποδοχή για να ταιριάζει το σχήμα της. Καλοβολεύεται και αρχίζει τα δικά της.
Ένα κέντημα στην αρχή που ξεκινάει από τον λαιμό και διασχίζει τον οισοφάγο. Κατρακυλάει σα μεθυσμένο. Κατασκηνώνει μες το στομάχι μου. Εκεί μαζεύονται οι παλιοί πόνοι. Εκεί, πότε κοιμούνται πότε ξυπνούν και άντε μου λένε, δε θυμάσαι, πότε κιόλας ξέχασες; Δεν ξέχασα, δεν ξεχνάω ποτέ. Πώς να ξεχάσω; Ζω με μνήμες δανεικές. Ζω με μνήμες που αψήφησαν το παρόν και το μέλλον μου. Ζω με μνήμες που σχίζουν σε εκατοντάδες μικρά κομματάκια τα ερωτηματικά μου σαν παλιόχαρτα.
Πόσο τον ήθελα! Ήταν μια αγάπη που έκαιγε όπως η άμμος τα αυγουστιάτικα μεσημέρια. Μια αγάπη όλο ρωγμές από τη βεβαιότητα πως ποτέ. Ποτέ, γιατί δεν ήταν ο ήλιος που τον τύφλωνε. Δεν ήταν το νερό που έσταζε στα μάτια του. Ήταν εκείνη απλωμένη πάνω του σαν φωτιά και νερό και χώμα, σαν όλα τα στοιχειά της φύσης μαζί. Εκείνη στα χέρια του που μιλούσαν άλλοτε με τις εποχές. Πάντα με το κορμί της. Κι εγώ κάπου εκεί. Με τη γνώριμη φωλιά στο στομάχι μου. Το κέντημα να με
ταξιδεύει. Ένιωθα πως ο βαθύς πόνος σκάλιζε έργα τέχνης στο κορμί μου. Γινόμουν όμορφη, όλο και πιο όμορφη, δεν το έβλεπε; Πώς δεν το έβλεπε; Οι ώρες κυλούσαν αργά, αποφάσιζαν με περίσκεψη τα χρώματα εκείνο το καλοκαίρι και για μένα ήταν ίδια, όλα ίδια. Τα εκτυφλωτικά πρωινά, τα μεσημέρια που καιγόταν ο τόπος, τα δειλινά, οι μεγάλες, δροσερές νύχτες, όλα ίδια, την ώρα που την έκλεινε στην αγκαλιά του και το γέλιο του ήταν δικό της. Μόνο για κείνη. Ένα γέλιο που δε σου ανήκει είναι ένα γέλιο κακό. Ένα γέλιο που γεμίζει το μυαλό σου τρύπες. Τρύπες που ανοίγονται μπροστά σου. Που θέλουν να σε καταπιούν. Μπορεί την ώρα που κοιμάσαι. Προσπαθούσα να μένω συνέχεια ξύπνια. Να μετράω τον πόνο μου σε λεπτά. Να βουλώνω με σκέψεις τις τρύπες. Όμως και οι σκέψεις γλιστρούσαν με το πιο απαλό αεράκι που ανακάτευε τα μαλλιά του. Γιατί δεν έφυγα; Μάλλον γιατί δεν είχε έρθει η ώρα. Έσκαβα λαγούμι και ακόμη δεν ήταν έτοιμο. Δεν ξέρω πότε, δεν ξέρω πως, δεν ξέρω αν και γιατί. Θυμάμαι μόνο τις τσαλακωμένες λαμαρίνες. Το κρύο στο μέρος της καρδίας. Τα πόδια μου ασάλευτα. Την Όλγα να γελάει σαν τρελή. Θυμάμαι το βλέμμα του κομμένο στα δυο, ένα κομμάτι χρόνου πριν κι ένα μετά, το γέλιο δικό της και το γέλιο κανενός πια και τα χέρια του που δε θα ξαναμιλούσαν με το κορμί της. Θυμάμαι μια λίμνη κόκκινη κάτω από το φεγγάρι. Δε θυμάμαι τίποτα άλλο. Ξέρασα πάνω μου. Τον αγάπησα πρώτη. Ήμουνα η πρώτη που τον αγάπησα.
Κι υστέρα ήρθε ο άλλος σαν άγγελος. Ένα αγόρι γεμάτο μουσικές και γέλιο. Ένα καινούριο αγόρι με το ίδιο όνομα. Γιατί άργησες; τον ρώτησα μα δεν κατάλαβε τίποτα, είμαι σίγουρη, γιατί με κοίταξε με βλέμμα καθαρό, χωρίς απαντήσεις. Δεν πειράζει, δε συγχρονίζονται τα όνειρα σκέφτηκα και συνέχισα να τον αγαπάω με ελπίδα. Γελούσε και πίστευα πως αυτό είναι ένα γέλιο για μένα. Πόσο όμορφο να σου ανήκει ένα γέλιο σκεφτόμουν και χάιδευα τα μαλλιά του. Η μπορεί και όχι. Ίσως μόνο με τη φαντασία μου. Δεν ήταν ακόμη η ώρα, γιατί να βιαστεί κάνεις να αλυσοδέσει το όνειρο; Ας ανθίσει καλύτερα, να ριζώσει και έτσι βουτούσα στο γέλιο του χανόμουν στο γέλιο του και δε φοβόμουν καθόλου! Ήξερα τον δρόμο μα και αν όχι, ήταν ένα δάσος
από έρωτα, που αλλού να χαθώ; Μπορούσα να μείνω εκεί για πάντα. Όμως όχι. Όχι. Για άλλη μια φορά όχι. Τον μάγεψε με τα μακριά μαλλιά της, με τις νωθρές κινήσεις, με το φιλντισένιο βλέμμα της. Τον μάγεψε γιατί μπορεί απλώς να είναι μάγισσα. Είναι μια κανονική μάγισσα.

Απλώνει στη νύχτα τα μαλλιά της
Εξουσιάζει τις ανάσες
Στύβει τη θλίψη
Μένει μια φιδογυριστή γραμμή
Να τραγουδάει σα σειρήνα
Έξω απ’ την πόρτα της
Μπροστά στα πόδια της
Κι εκείνοι της παραδίνονται
Υπάκουα σαν ηττημένος στρατός
Ρίχνουν στα πόδια της τις εξαρτύσεις τους
Της χαρίζουν το γέλιο τους
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες;

Δεν μπορούσα να αποφασίσω εγώ. Δεν ήταν δική μου απόφαση. Η ζωή και ο θάνατος εννοώ. Και φυσικά και ο έρωτάς τους. Γιατί έφτασε ένα λεπτό. Τι λέω, μια στιγμή. Μπήκε στο μπαρ που καθόμασταν, κάθισε στο τραπέζι μας. Συστήθηκε μονή της. Εγώ έτσι κι αλλιώς ούτε που θα το σκεφτόμουν.
Δεν είχα λέξεις, οι λέξεις μου είχαν πετάξει. Είχα μεταμορφωθεί σε έναν απλό θεατή, σε έναν βουβό θεατή μπροστά σε αυτό το θαύμα που εκτυλισσόταν μπροστά μου. Τα γνωστά. Τα μαλλιά της απλωμένα στη νύχτα, το τραγούδι της θλίψης μπροστά στα πόδια της, να τον καλεί μαυλιστικά. Δεν ήθελε πολύ. Την αγάπησε σαν τρελός. Κι εγώ δεν πρόλαβα ποτέ να του χαϊδέψω τα μαλλιά.
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες; , ·
Ένας μανδύας έπεφτε στο μυαλό μου και σκέπαζε το παρόν. Δεν ένιωθα τον πόνο. Έφευγε μαζί με τις ζωντανές στιγμές. Πού ήμουν; Ποια ήμουν; Τι έλεγχα; Πόσο πίστευα σε εκείνο που ερχόταν, συνέβαινε; Κανείς δεν ήταν μαζί μου. Δεν υπήρχαν μάρτυρες. Δεν άφηνα αποτυπώματα. Ήξερα,
δεν ήμουν εγώ. Εγώ ήμουν φευγάτη σε μια μικρή περιοχή θαλπωρής. Ακόμη και ο φόβος έμοιαζε ασήμαντος. Έμοιαζε φίλος. Φτιαγμένος για να με ταξιδέψει σε έναν κόσμο από τραπουλόχαρτα. Έβλεπα τα μάτια τους καρφωμένα γερά με καρφιά στο πάτωμά. Και γελούσα. Ένα γέλιο δικό μου. Ένα γέλιο που μου ανήκε.
Δεν μπορούσα να φύγω από το μυαλό μου. Δεν έφταιγα για το μέλλον. Κανένας δεν μπορεί να ορίσει το μέλλον. Ούτε καν οι μάγισσες.
Οι μάγισσες είναι για την πυρά
Ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες;
Ο τρίτος έρωτας ήταν ο μοιραίος. Ήρθε σα θεία δίκη όταν όλα είχαν τελειώσει. Όταν όλα είχαν φύγει απ’ τα χέρια μου. Και απ’ το μυαλό μου
Όταν όλα είχαν γίνει ένα ποτάμι αίμα στην άσφαλτο. Μέτρησα τα βήματά μου μέχρι να τον συναντήσω. Ήξερα πως τον είχα σκεφτεί 1.863 φορές
μέχρι να φτάσω. Όσες τα βήματά μου. Δεν έφταιξα για τίποτα. Όλοι πήραν αυτό που τους άξιζε.

Οι μάγισσες είναι για την πυρά, τα είπαμε αυτά
Δεν ξέρω ποιος διάολος αποφάσισε να δώσει ζωή στις μάγισσες.
Ξέρω μόνο πως η Όλγα δεν κατάλαβε ποτέ.

Ο ΜΟΝΟΛΟΓΟΣ ΤΗΣ ΟΛΓΑΣ

Η αδερφή μου έχει έναν παράξενο τρόπο να σέρνει τις λέξεις. Λες και θέλει να τις κάνει δικές της. Λες και προσπαθεί να τις πείσει να την ακολουθούν και όταν τελειώνει ο ρόλος τους. Λες και της ανήκουν.
Η αδερφή μου είναι παράλογα έξυπνη. Το μυαλό της δεν έχει μάθει να υποτάσσεται στους νόμους που το ελέγχουν. Τα βάζει συνέχεια με τα όριά του. Με τους δεσμούς που εμείς όλοι μάθαμε να δεχόμαστε. Είναι τόσο πεισματάρα!
Πηγαίναμε Δημοτικό όταν μου είπε πως ήθελε να μάθει ισπανικά. Βαριόταν πολύ να κάνει μαθήματα, ήθελε όμως να διαβάσει τον Δον Κιχώτη από το πρωτότυπο. Όταν την είδα να υπογραμμίζει με κόκκινο μαρκαδόρο τις σελίδες του πρώτου τόμου, όταν την άκουσα να ψιθυρίζει ένα ποτάμι λέξεων σε μια γλώσσα που δεν ήξερα και ούτε και αυτή ήξερε, όταν είδα τις ακατανόητες σημειώσεις της στα περιθώρια του βιβλίου την κοίταξα απλώς μέσα στα μάτια.
«Τα ονειρευόμουν. Για νύχτες.»
Αυτό μου είπε. Τι; Τις λέξεις μάλλον όπως δένονται μεταξύ τους, τους ήχους, τα μυστικά της γλώσσας.
Τρόμαξα. Μου διάβαζε πριν κοιμηθούμε ένα κεφάλαιο στα ισπανικά και εκείνη γελούσε ή δάκρυζε, σταματούσε μόνο για να σημειώσει ή να υπογραμμίσει και εγώ κάτω από τα σκεπάσματα έτρεμα από έναν βαθύ, πρωτόγνωρο φόβο. Έκλεινα σφιχτά τα αυτιά μου με τα χέρια μου. Δεν ήθελα να ακούσω άλλο. Τι με πείραζε; Αφού δεν καταλάβαινα λέξη. Δεν καταλάβαινα τίποτα από αυτό το αλλόκοτο τοπίο που είχε αρχίσει να μας κυκλώνει. Τι με πείραζε; , 7 ,
Ώρες ώρες ένιωθα πως η αδερφή μου ζούσε απλωμένη στον χρόνο σα χταπόδι. Ζητούσε μερίδιο από το παρελθόν, έστριβε τον λαιμό μελλοντικών στιγμών όταν της κάπνιζε. Το παρόν ήταν του χεριού της. Και εγώ, εγώ ένιωθα τα πλοκάμια της να σαλεύουν γύρω μου, να χώνονται στα μαλλιά μου, κάτω απ’ τα ρούχα μου. Ώρες ώρες να τυλίγονται γύρω απ’ τον λαιμό μου..
Την αγαπούσα. Πάντα την αγαπούσα. Ήθελα να τη γνωρίσω, ήθελα να με καταλάβει. Ήμασταν αδερφές σκεφτόμουν και έπειτα όμως έβλεπα πως αυτό δε δημιουργούσε κανένα αυτονόητο.
Η Ντίνα ήταν φτιαγμένη αλλιώς, από μια παράξενη ύλη που φωσφόριζε ξαφνικά μες τη ζωή μας. Κυκλωμένη από αυτή τη φωτεινή αύρα δεν τα Ρ ποτέ με το σκοτάδι. Ταίριαζε με το σκοτάδι. Πόσο ταίριαζε! Ώρες ώρες σκεφτόμουν πως έμοιαζε σαν άλλη εκδοχή του.
Μας σύστηνε σε μια πραγματικότητα που μας απωθούσε αλλά μας ανάγκαζε να μας αφορά. Ήμασταν ελάχιστοι μπροστά της. Κι εγώ και όλοι μας, στεκόμασταν θαμπωμένοι να αναρωτιόμαστε για την πηγή της δύναμης και της ευφυΐας της. Τόσο πολύ έξυπνη! Τόσο περισσότερο έξυπνη από όλους μας! Τρομάζαμε.
«Πόσο όμορφη είσαι!» μου έλεγε εκείνη κάποιες φορές και τα μάτια της έκαιγαν. Δεν μπορεί να ζήλευε. Γιατί; Ήταν πολύ περισσότερο από ωραία. Ήταν εκείνη που ξεχώριζε.
Δεν ξέρω. Καμιά φορά σκεφτόμουν πως μπορεί και να μην της έφτανε αυτό.
Μπορεί και κάτι να μου ξέφευγε.
Εγώ πάλι δεν υπήρχα μόνη μου. Ήμουν φτιαγμένη για να απορροφώ και να αντανακλώ το φως των άλλων. Ήμουν φτιαγμένη για να αγαπώ και μόνο έτσι υπήρχα πραγματικό. Και αγάπησα. Αγάπησα και αγαπήθηκα δυνατά. Η ζωή ήταν καλή μαζί μου σ’ αυτό. Με το σταγονόμετρο όμως. Η αγάπη μου δόθηκε για λίγο, σαν ένα διάλειμμα στο κενό, σαν αντίδωρο πες.
Ένας πλασματικός χρόνος, ένας αχαρτογράφητος τόπος. Κι έπειτα τα χέρια τους η χώρα μου. Τα μάτια τους ο κόσμος μου. Εγώ, που χωρούσα ακριβώς στο εύρος των ματιών τους. Αυτό ήταν όλο. Αυτό ήμουν εγώ. Έτσι μόνο υπήρχα.
Κι ύστερα, η καρδιά μου χωρίς χτύπο μπροστά στα νεκρά κορμιά τους. Γιατί;
Το γιατί όταν το απευθύνεις σε ανίδεους αποδέκτες γίνεται αιχμηρό ψαλίδι που ξαναματώνει την πληγή. Γυρνάει μπούμερανγκ μες τα σπλάχνα σου. Το γιατί είναι μια φενάκη, μια σκατοψευδαίσθηση – τακτοποιήματος της οδύνης, του ακατανόητου της απώλειας. Το γιατί είναι μια μαλακεία που σε ξαναχωρίζει σε κομματάκια πριν και μετά, σε ό, τι υπήρξες και ό, τι δε θα ξαναείσαι ποτέ. Το γιατί μεταμορφώνει τη ζωή σου σε ένα τρελό, αβάσταχτο παζλ που δε θα τελειώσεις ποτέ.
Εγώ όμως απηύθυνα το γιατί στη σοφή αδερφή μου. Γιατί Ντίνα; Γιατί; Και εκεί, μέσα στα βαθιά, ακατανόητα μάτια της, ακριβώς πίσω από το μειδίαμα, σα σχισμή να μπαινοβγαίνει ο πόνος, πίσω από το παλιό της γέλιο, έψαχνα να βρω… Τι; Τι έψαχνα να βρω; Γιατί Ντίνα; Γιατί σε μένα; Γιατί αυτό; Η αναπνοή μου γινόταν βαριά, μια καταδίκη.
Η αδερφή μου ήταν σοφή. Ήταν πάντα η σοφή της οικογένειας. Περισσότερο σοφή απ’ όσο δικαιολογούσαν οι περιστάσεις.
Είχαν και οι τρεις τους το ίδιο όνομα. Ίσως έπρεπε το δω στα μάτια της τη νύχτα με το τροχαίο. Ή όταν της είπα για τον Θανάση. Ίσως έπρεπε να το σκεφτώ από την αρχή.

.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

Ο ΑΣΦΑΛΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΓΟΥΤΑΣ

Λάφυρα του Αυγούστου
https://pgoutas.blogspot.com/

Ενδιαφέρουσα η πέμπτη κατά σειρά ποιητική συλλογή της Ρίας Φελεκίδου (μεταξύ άλλων εξέδωσε δεκατρία παιδικά βιβλία και μία νουβέλα), που τιτλοφορείται Ο ασφαλής ποιητής και τυπώθηκε το 2025 από τις εκδόσεις Κουκκίδα. Ποιήματα για την αλληλουχία των εποχών, την πανανθρώπινη πορεία της γυναίκας στη γη, την ερωτική αγωνία, τις ασύλληπτες μικρές χαρές της ζωής, για τις δενδροφυτεύσεις έρημων ζωών, για παιδιά που έρχονται από μακριά δοκιμάζοντας ν’ αντιγράψουν τη φωνή των πουλιών.

Από τις επιμέρους ποιητικές συστάδες (ενότητες) του βιβλίου ξεχώρισα το ΠΟΙΗΤΙΚΟΛΟΓΩ (κυρίως για την αίσθηση της μη βεβαιότητας και της μη ποιητικής ασφάλειας, που χαρακτηρίζουν το γράψιμο της ποιήτριας), με πέντε συνολικά ποιήματα, που προσιδιάζουν στη στόχευση με εκείνα του βιβλίου του Στεργιούλα, αλλά και με κάποια ποιήματα του βιβλίου του Νικηφόρου. Αντιγράφω από τη σ. 45 το τελευταίο κομμάτι του ποιήματος «Χανς, ένας ασφαλής ποιητής», που, κατά τα φαινόμενα, χάρισε τον τίτλο και σ’ ολόκληρη τη συλλογή.

———————————————————–

Ο Χανς τίποτα δραστικό δεν αποφασίζει.
Δε συνιστούν ύλη ποιητική οι αποφάσεις.
Μόνο να γράφει και να σβήνει και να αγωνιά.
Η Ποίηση μέγγενη, μαγίστρα και μαυλίστρα
Στο δωμάτιό του τον κρατά περήφανα να ιππεύει
ίππους αόρατους σαν πέφτει η νύχτα
και να μαζεύει ολόγυρά του ωδικά πουλιά
το φως να διαλαλούν που επιστρέφει. Όμως
παραμένει πάντα ζωντανή η σιγουριά του
κι οι στίχοι του βέλη να σημαδεύουνε τους τοίχους

Μ’ απ’ τις ποιητικές βολές του ο κόσμος μένει απείραχτος.

•

Δεν γνωρίζω, τελικά, πόσο… απείραχτος μένει ο κόσμος από τη συγγραφή των τριών παραπάνω ποιητικών βιβλίων, που σας τα συστήνω ανεπιφύλακτα. Η ανάγνωσή τους, όμως, ακόμα κι αν δεν μεταμορφώσει τον περίγυρό μας προς το καλύτερο και το ευγενέστερο, το λιγότερο θα αλλάξει, έστω προσώρας, τον τρόπο σκέψης μας, θα μας ωφελήσει ως οντότητες και ως συνειδήσεις.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΜΠΟΥΡΑΣ

FRACTAL 24/06/2020

Ποιήματα ποιητικής και βαθιάς μεταφυσικής κατ’ ιδίαν

Ρία Φελεκίδου, «Η Ιστορία Ίδια», ποιήματα, εκδόσεις Γαβριηλίδης, Αθήνα 2019, σελ. 72

Ποιήματα ποιητικής και βαθιάς μεταφυσικής κατ’ ιδίαν. Η ποιητική φωνή θρηνεί τον χαμένο της ουρανό και τα αγάλματα των θεών που δεν είναι πλέον έμψυχα αλλά κενά νοήματος και άνευ ζωντανής λαλιάς. “Απέσβετο λάλον ύδωρ” και ο ποιητής ένα κενό ανάμεσα σε δύο τελείες.
Παρ’ όλα αυτά αντιστέκεται. Απευθύνεται στον μυημένη αναγνώστη, στον επαρκή θεατή του ιδιωτικού ψυχοδράματος, ενόσω το πλατύ κοινό έχει ήδη προ πολλού γυρίσει την πλάτη σε μια τέχνη επιτηδευμένη και κενή περιεχομένου.
Αυτή η υπαρξιακή προοπτική είναι πέρα κι από τη θεοκρατική αντίληψη του ποιητή ως προφήτη, παρ’ όλο που εκστομίζει χρησμούς και καταγράφει αμφίσημες προτάσεις.
Η τεχνική της αντιθετικής εκπλήξεως βρίσκει εδώ την πλέρια εφαρμογή της. Ο αναγνώστης διαρκώς αφυπνίζεται χάρη σε εικόνες μεγάλης ενάργειας και σχήματα απρόβλεπτα.
Ιδιόλεκτος καθημερινής προφορικότητας, στίζεται από λαϊκές, σχεδόν ευθυμογραφικές πινελιές του τύπου “…πιο πολύ πεθαίνεις”, αλλά κάτω από αυτή την ηθελημένη δραματικότητα υποφώσκει μία μανία σχεδόν τελειοθηρική, αφού όλα είναι πλεγμένα χιλιάδες φορές, γυαλισμένα και στιλβωμένα μέχρι εκεί που δεν παίρνει άλλο, εις ανάμνησιν ίσως άλλων εποχών που υπήρχε ακόμα η έγνοια για τη μορφή και δεν βασίλευε το περίφημο “περιεχόμενο” που μας έχει πια κουράσει όλους.
Διασκελισμοί σταυροειδείς, χιάσεις του νοήματος, μουσικές βακχικές, διονυσιακές ενοράσεις, μα πάνω απ’ όλα αυτή η εκλεπτυσμένη αισθητική που δεν επιτρέπει χθόνιες ακρότητες.
Ο Πάρις ως όφις στον Κήπο της Εδέμ δίνει το μήλο του Κάλλους (ή της Γνώσης, ανάλογα) με την ελπίδα πως όλα αυτά θα ξαναπάρουν τον δρόμο τους από την αρχή, ο χωροχρόνος θα αναδιπλωθεί και οι χρονοταξιδιώτες ποιητές θα αναδειχθούν για μιαν ακόμη φορά ως πνευματικοί ταγοί και όχι ως περιθωριακοί παρίες, όσοι ξέφυγαν από τις μισαλλόδοξες πυρές του Μεσαίωνα.
Εδώ θίγεται το ακανθώδες θέμα του ποιητή χωρίς θεατό, της ποίησης χωρίς κυρίαρχη ιδεολογία, του εποικοδομήματος χωρίς θεμέλια, κτισμένου στην άμμο…
Πρώτη φορά το αίτημα αυτό αποκτά μια τόσο έντονη απαιτητικότητα και γίνεται πραγματικά ποθούμενο, ή θρηνούμενο με τρόπο σχεδόν ερωτικό.
Η απουσία δεν αφορά εδώ το πρόσωπο του εραστή, αλλά την ιδέα ενός θεού-αφέντη, κυρίαρχου και κατευναστικού ταυτόχρονα, μιας οντότητας που θα προσέφερε την ιδεολογική ασφάλεια και την αισθητική κανονικότητα εκείνη που θα χρειαζόμασταν ίσως για να μην νιώθουμε ανερμάτιστοι.
Παράξενο το αίτημα αυτό στους σύγχρονους μεταβατικούς, μεταιχμιακούς καιρούς μας, αναδιατυπωμένο με έναν τρόπο σχεδόν θυμοσοφικό, χωρίς ίχνος όμως διδακτικότητας, παρ’ όλο που τα γνωμικά περισσεύουν και ξεχειλίζουν, χαρίζοντας ίσως στον τυπωμένο λόγο μια διάσταση υπερτοπική και διαχρονική.
Η ελληνική γλώσσα σε όλο της το μεγαλείο. Ακόμα και το ρήμα “επανωτίζουν” που το χρησιμοποιούμε σε στρώσεις σπιτικών γλυκών ή σε …τέντες, χρησιμοποιείται εδώ αναβαθμιζόμενο ποιητικά. Αλλά και τα “ζέπελιν” και το “λεοπάρ” υπάρχει, σεμνά και ταπεινά μέσα στην γλωσσική αλληλουχία.
Θαυμάζω την συνθετική ικανότητα αυτής της ποιήτριας που μοιάζει σα να έρχεται από άλλοτε, κάπου βαθιά στην αναδιπλούμενη έλικα του χωροχρόνου και κοιτάζει την εποχή μας με δέος, αλλά και με κάποια απαξίωση, απολύτως θεμιτή και αναλογίσιμη.
Σίγουρα δεν θα μπορούσα να διαβάσω ένα τόσο λεπτεπίλεπτο, καλοδουλεμένο ποιητικό βιβλίο σε μια εποχή προχειρότητας και διαφημιστικού ναρκισσισμού. Από τα λίγα που αξίζουν να αναλυθούν και να μελετηθούν ως πρόταση λογοτεχνική για τις επόμενες δεκαετίες.

.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Επιμέλεια: Δρ. Νικόλαος Β. Παππάς.

elliniki-gnomi 10/2/2015

Κυρία Φελεκίδου, ως συγγραφέας παραμυθιών, θα θέλαμε να μας πείτε τι χρειάζεται για να μπει κανείς στον κόσμο των παραμυθιών; Είναι πράγματι μαγικός ο κόσμος τους;

Λοιπόν… Πώς μπαίνει κανείς στον κόσμο των παραμυθιών… Νομίζω πως χρειάζεται -τουλάχιστον- τη μαγική σκούπα μιας μάγισσας κοιμισμένης τρεις χιλιάδες χρόνια. Ή ίσως ένα φίλτρο καμωμένο από τριαντάφυλλα που μιλούν. Ή στη χειρότερη περίπτωση τα κοκκινόχρυσα παπούτσια της πιο φαντασμένης νεράιδας του Μαγεμένου Δάσους. Και αν τίποτα από αυτά δεν του βρίσκεται πρόχειρο, ας ανοίξει μια μικρή πορτούλα στη λογική και στη σκέψη του. Ας πάρει ένα βιβλίο με παραμύθια, ας ανοίξει τα μάτια της φαντασίας του. Φτάνει αυτό. Τα παραμύθια θα τρυπώσουν μέσα του κι εκείνα ξέρουν καλά τη δουλειά τους. Δεν κάνουν το σκοτάδι φως. Αποκαλύπτουν όμως τα κρυφά, φωτεινά μονοπάτια του σκοταδιού. Κι αν αυτό δεν είναι μαγεία, τότε τι ακριβώς είναι;felekidou

Έχετε δεχθεί κάποιο ερέθισμα από τα παιδιά για να γράψετε κάποιο παραμύθι ή αφορμή στάθηκαν μόνον τα δικά σας παιδικά βιώματα;

Τα παιδιά δεν έχουν αλωθεί και αλλοτριωθεί ισχυρά απ’ την πραγματικότητα. Ακόμη και όταν η πραγματικότητά τους είναι σκληρή, της αντιστέκονται γενναία. Μπαινοβγαίνουν στον κόσμο της φαντασίας, ακολουθούν δικούς τους νόμους, δεν έχουν στεγανά και μιζέριες, ελπίζουν τα πάντα, ονειρεύονται χωρίς όρια. Είναι από μόνα τους πηγή έμπνευσης λοιπόν. Όταν είσαι με παιδιά, όταν ουσιαστικά είσαι εκεί, μαζί τους, παίζεις, κουβεντιάζεις, ακόμη και όταν παρατηρείς, ξαναγίνεσαι λίγο παιδί. Έτσι οι αφορμές έμπνευσης είναι από αυτά, είναι και από το παιδί μέσα σου που ξυπνάει, τεντώνεται και σου κλείνει το μάτι.

Και ακόμη, όταν κάποιος γράφει –και όχι μόνο παραμύθια- ανακαλύπτει διαρκώς και παντού αφορμές, λόγους και θέματα καινούργια. Έμπνευση δεν δίνουν μόνον τα ισχυρά βιώματα αλλά η καθημερινότητα στις πολλαπλές εκδοχές της.

«Το πιο ευτυχισμένο κοριτσάκι του κόσμου», είναι ο τίτλος του τελευταίου σας παραμυθιού. Τι είναι αυτό που μπορεί να κάνει ένα παιδί τόσο ευτυχισμένο;

Τα παιδιά γίνονται ευτυχισμένα όταν ονειρεύονται. Και ονειρεύονται πολύ. Έτσι και η μικρή Βικτώρια ονειρεύεται πολύ, ονειρεύεται συνέχεια, μόνο που τα όνειρά της είναι πολύ πολύ μπερδεμένα. Υπεύθυνοι κατά κάποιον τρόπο για αυτό το παράξενο μπέρδεμα είναι οι «μεγάλοι» που είναι κοντά της, οι γονείς της. Η Επιτροπή Ονειροδρομών όμως στο σχολείο της αναλαμβάνει δυναμικά την κατάσταση στα χέρια της. Είναι στη μέση και μια παράξενη συμφωνία με βερίκοκα και ντομάτες βέβαια αλλά στο τέλος τα πράγματα παίρνουν τον δρόμο τους. Η Βικτώρια πραγματοποιεί ό, τι ονειρεύτηκε αλλά και ό, τι δεν τόλμησε ποτέ της να ονειρευτεί.

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι τα παιδιά δεν είναι ευτυχισμένα μόνο όταν πραγματοποιούν τα όνειρά τους. Μπορεί να τα κάνει ευτυχισμένα απλώς το γεγονός ότι ονειρεύονται. Ή ένα παγωτό χωνάκι ένα ζεστό μεσημέρι του καλοκαιριού, ένα αυτοσχέδιο κουκλοθέατρο με ήρωες… τις κουτάλες της κουζίνας, το να παρατηρούν τις στρατιές των μυρμηγκιών στις διάφορες αποστολές τους. Και αυτό είναι το μαγικό. Δεν έχουν ξεμάθει ακόμη να ανακαλύπτουν και να βιώνουν παντού την ευτυχία.

Υπάρχουν παιδιά που έχουν βιώσει μόνο δυστυχία… Πόσο λυτρωτικό μπορεί είναι γι’ αυτά ένα παραμύθι;

Στην ταινία «Η ζωή είναι ωραία» ο Μπενίνι μεταμφιέζει την τραγική πραγματικότητα του εγκλεισμού σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης σε ένα υπέροχο παιχνίδι στρατηγικής, για χάρη του γιου του. Όταν η πραγματικότητα δεν επιδέχεται όμως μεταμφιέσεις ή ανοιχτότερης απόχρωσης αναγνώσεις, τότε η φυγή, έστω προσωρινή, στον κόσμο των παραμυθιών μπορεί να μη λύνει τα προβλήματα αλλά μαλακώνει την τραχιά τους όψη. Τα παραμύθια μπορούν να γίνουν ένα προσωρινό καταφύγιο, να απελευθερώσουν θαμμένα συναισθήματα, να βοηθήσουν στην εκτόνωση άλλων, να λειτουργήσουν ως θεραπευτικό προπύργιο. Υπάρχουν ψυχολόγοι που υποστηρίζουν τη θεραπευτική λειτουργία των παραμυθιών, τα οποία χρησιμοποιούν στη δραματοθεραπεία αλλά και στην παιγνιοθεραπεία προληπτικά ή θεραπευτικά.

Από τις δικές σας στιγμές ευτυχίας, ποια κρατάτε ακόμα στη μνήμη και δεν θα θέλατε με τίποτα να την αποβάλετε;

Η ευτυχία είναι κατά κανόνα στιγμές απίστευτης πληρότητας, αναπάντεχες συναισθηματικές κορυφώσεις και όχι σημαντικά γεγονότα μεγάλης διάρκειας. Κρύβεται στις στιγμές και επειδή τα παιδιά είναι που την ξετρυπώνουν πιο εύκολα, τη συναντάμε κι εμείς συχνότερα αν το παιδί μέσα μας ξυπνάει και διεκδικεί τα δικαιώματά του συχνά. Είχα την τύχη να έχω μια ευτυχισμένη και ανέμελη παιδική ηλικία και να διαβάσω πολλή παιδική και όχι μόνο λογοτεχνία, στις ηλικίες που το συναίσθημα και η σκέψη λειτουργούν ως σφουγγάρι. Ανακαλώ με μεγάλη νοσταλγία τα ατέλειωτα καλοκαιρινά μεσημέρια, στο παιδικό μου δωμάτιο, όπου με το στόρι μισοκατεβασμένο, ταξίδευα σε αναρίθμητους προορισμούς αγκαλιά με ένα βιβλίο. Και αυτό δεν είναι ένα κοινότοπο σχήμα λόγου. Το βιβλίο σήμαινε για μένα, σε εκείνη την ηλικία, εισιτήριο για άλλους κόσμους. Την ικανότητα αυτή να δραπετεύω, να χάνομαι, πολύ συχνά αναπολώ σήμερα που εξακολουθώ να είμαι αναγνώστρια, δεμένη όμως με την πραγματικότητα της ώρας της ανάγνωσης, ισχυρότερα από όσο θα ’θελα. Και απ’ την ενήλικη ζωή μου, τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με τις ημέρες εκείνες που πρωτοκράτησα στην αγκαλιά μου τα δυο μου παιδιά. Και για να ακριβολογώ, δεν ήταν οι πρώτες μέρες αυτές που δεν θέλω ποτέ να ξεχάσω. Τη δεύτερη μέρα, όταν είχε καταλαγιάσει η αρχική αγωνία και ένταση, άνθιζε μέσα μου μια αλλόκοτη χαρά, ταυτόσημη με την ίδια τη δύναμη της ζωής.

Παράλληλα με τη συγγραφή, ασχολείστε και με την αφήγηση παραμυθιού. Υπάρχουν, κατά τη γνώμη σας, άνθρωποι που μισούν τα παραμύθια; Μπορεί κάποιος αφηγητής να τους κάνει να τα αγαπήσουν;

Πιστεύω πως μπορεί κάποιος να μισεί τα παραμύθια, μόνο αν είναι συνδεδεμένα στην ζωή του με κάποιο εφιαλτικό βίωμα, που πιθανόν δεν έχει ξεπεράσει. Ίσως σ’ αυτήν την ακραία περίπτωση, η λύση να βρίσκεται μόνο στην ψυχανάλυση, που μαζί με όλους τους άλλους κόμπους θα λύσει κι αυτόν της σχέσης του με τα παραμύθια.

Πολύ συχνότερα, μπορεί κάποιοι να αδιαφορούν για τα παραμύθια ή να τα σνομπάρουν. Τότε, πραγματικά, η αφήγηση μπορεί να χαράξει έναν καινούργιο δρόμο προς την καρδιά τους. Μπορεί να τους βοηθήσει να βυθιστούν στη μαγεία των παραμυθιών, να ανακαλύψουν διαστάσεις, λεπτομέρειες, αισθήσεις και λειτουργίες του, που δεν θα μπορούσαν ποτέ να φανταστούν ότι υπάρχουν.

Θα μπορούσαμε να πούμε μια μικρή ιστορία, ένα ποίημα -ιστορία αν θέλετε, για έναν καθημερινό άνθρωπο, που άκουσε έναν αφηγητή να λέει ένα παραμύθι.

«Το κεφάλι χωμένο στους ώμους Το βάρος ακόμη μιας μέρας Κι ακόμη μιας Οι εποχές ξέρω ότι έρχονται Και φεύγουν Ο χρόνος νερό στις ανοιχτές χούφτες Και τότε τον άκουσα Τον άκουσα και πήγα μαζί του Ήτανε μάγισσες και δράκοι Και βασιλόπουλα μαζί του Και βασιλοπούλες Αχ πήγα μαζί του Έξω απ’ τις εποχές Και ο χρόνος πάγωσε Στις σχισμές των δαχτύλων μου Εκεί Στη Χώρα των Παραμυθιών Που Λέγονται».

Εκτός από συγγραφέας παραμυθιών, είστε και ποιήτρια. Μπορεί η Τέχνη, η ποίηση να διαχωριστούν από την ζωή ή είναι συνυφασμένες μαζί της;

Πιστεύω ότι η Τέχνη, η Ποίηση, δεν είναι απλές ασχολίες, τρόποι να περνάμε τον καιρό μας. Είναι στα αλήθεια ο τρόπος μας να υπάρχουμε. Έτσι κι αλλιώς, η ποίηση μας κλείνει το μάτι από παντού. Ο μόνος μίτος για το λαβυρινθώδες βασίλειό της είναι η ανοιχτή ματιά μας στα πράγματα.

«Η ζωή, ο θάνατος κι αναμεσίς η Τέχνη», είπε ο Νίκος Εγγονόπουλος. Είναι ένα ψέμα η Τέχνη, που μας βοηθάει όμως να ανακαλύψουμε την αλήθεια, πλένει την ψυχή απ’ τη σκόνη της καθημερινότητας, είπε ο Picasso. Για την αναγκαιότητα και την ομορφιά της Τέχνης έχουν ειπωθεί πάρα πολλά από εκπροσώπους της και όχι μόνο. Η σχέση με την Τέχνη και την Ποίηση- έτσι κι αλλιώς Τέχνη χωρίς Ποίηση δεν νοείται κατά τον Ντελακρουά- είναι ένα βίωμα που εξελίσσεται, μια προσωπική πορεία, ένας δρόμος που αν δεν περπατήσουμε είτε ως δημιουργοί της Τέχνης είτε ως πιστό κοινό της, οι μόνοι χαμένοι θα είμαστε εμείς.

Αληθεύει ότι απώτερος στόχος του ποιητή είναι να αγγίξει τον νου και τις καρδιές των ανθρώπων;

Ο ποιητής γράφει γιατί δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Την ώρα που γράφει κοινωνεί με τα επάλληλα στρώματα του εγώ του. Κι αν αυτό φαίνεται πολύ ψυχαναλυτικό, μιας και παραπέμπει απευθείας στο υποσυνείδητο, αρκεί να θυμηθούμε τα λόγια του Freud: «Όπου και αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής ήδη είχε πάει εκεί».

Η επικοινωνία με τους δυνητικούς αναγνώστες του εμπεριέχεται στη διαδικασία της συγγραφής του ποιητή, απλώς δεν είναι αυτοσκοπός. Δεν γράφουμε για τα συρτάρια μας ούτε όμως στοχευμένα για να αγκαλιάσουν με πάθος οι άλλοι τα πονήματά μας. Η ποίηση είναι κατάθεση ψυχής, είναι τρόπος ζωής. Με την ποίηση δεν εξηγείς με γνώμονα τη λογική και μέσο ατράνταχτα επιχειρήματα και άρα δεν μπορείς να επενδύσεις στην κατανόηση των αποδεκτών της φωνής σου. Μπορείς να ελπίζεις όμως πως αυτή η κατακερματισμένη φωνή σου, που σε κάθε ποίημα γραπώνει μια μικρή αλήθεια του κόσμου και την αποτυπώνει σαν μια ακέραια στιγμή, θα βρει μια χαραμάδα, έναν αόρατο δρόμο, μια αφύλαχτη αίσθηση για την καρδιά των αναγνωστών σου. Κι αυτή η ετεροχρονισμένη συνάντηση είναι πάντοτε ένα μικρό θαύμα, που αληθινά αξίζει τον κόπο!

Σύμφωνα με τον ποιητή Τίτο Πατρίκιο: «Λέμε εμείς κι εννοούμε εγώ / λέμε εσύ κι εννοούμε πάλι εγώ / λέμε αυτός κι εννοούμε πάλι εγώ. / Στην ουσία μόνο με το εγώ / μπορούμε να εννοήσουμε / κάποιον άλλο». Πώς παράγεται η ποίηση; Έχει σ’ αυτήν θέση η σεμνότητα;

Η ποίηση είναι μια προσωπική διαδρομή, μία προσωπική ματιά στην κοινή πραγματικότητα, έξω από απαρέγκλιτες συνθήκες και συμβάσεις. Η μόνη περιχαράκωση που την αφορά είναι αυτή στα όρια της Τέχνης και η ένταξή της ή μη κάθε φορά, σε αυτόν τον προνομιούχο χώρο της Τέχνης, είναι κι αυτή μια αμφιλεγόμενη υπόθεση. Ο δημιουργός, κατά τη γνώμη μου, είναι από τη φύση του ένα πλάσμα εγωιστικό. Ανήκει στην εποχή του και μιλάει πραγματικά στην καρδιά των ανθρώπων όταν είναι οργανικά δεμένος μαζί της. Απ’ τη μια. Γιατί απ’ την άλλη η ποιητική ματιά προϋποθέτει κατά διαστήματα μια «απόσχιση» απ’ τις απαιτήσεις και τη ροή μιας συνήθους καθημερινότητας. Εκεί, στη μικρή πατρίδα του καλλιτεχνικού εγώ του, στο οποίο πρέπει να πιστεύει με πάθος, ο ποιητής παίζει με το φως και τις σκιές του, γεννώντας το απροσδόκητο με τις λέξεις, σαν αληθινός ταχυδακτυλουργός τους.

Λέγεται ότι η γόνιμη στιγμή είναι αυτή που οδηγεί στην αληθινή λογοτεχνία. Μπορεί όμως ένας δημιουργός να έχει συνεχώς έμπνευση;

Είναι πολλοί οι συγγραφείς που το έχουν ήδη πει: Αν ο δημιουργός περιμένει τη μαγική στιγμή για να ξεδιπλώσει στο χαρτί ή τον υπολογιστή του το θαύμα, αν προσεύχεται στη θεά της έμπνευσης να τον επισκεφτεί, θα περιμένει πολύ. Ή θα γράψει ελάχιστα. Στη γραφή, τα θαύματα συντελούνται όταν τα προετοιμάζουμε. Μας βρίσκουν καθισμένους στο γραφείο μας ή τουλάχιστον με κάτι που να μπορεί να αποτυπώσει τις λέξεις ανά χείρας. Είναι πολύ ρομαντικό να ονειρευόμαστε εκείνη την ανεπανάληπτη στιγμή που «κουμπώνουν» απόλυτα οι λέξεις με τις αισθήσεις και τις σκέψεις και μια μικρή έκρηξη γίνεται πρώτα στο μυαλό κι έπειτα στο χαρτί μας. Και μπορεί και κάποτε αυτό να συμβαίνει. Και υπάρχουν λέξεις απρόσκλητες και εικόνες επίμονες που μας πολιορκούν μέχρι να τις καταγράψουμε. Η συγγραφή όμως και του πεζού και του ποιητικού λόγου εκτός από έμπνευση προϋποθέτει και απαιτεί και σκληρή δουλειά. Η έμπνευση επισκέπτεται συχνότερα εκείνους που σαν καλοί οικοδεσπότες, με ένα χαρτί ή μια οθόνη μπροστά τους περιμένουν να την υποδεχτούν.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερο γίνεται λόγος για τη δημιουργική γραφή. Υπάρχουν μάλιστα πολλοί που διδάσκουν επί χρήμασι σε αυτούς που θέλουν να γίνουν συγγραφείς. «Φτιάχνεται» τελικά ένας συγγραφέας ή το πηγαίο ταλέντο είναι η κινητήριος δύναμη της γραφής;

Με σημείο εκκίνησης την προηγούμενη απάντησή μου, πρέπει να πω ότι υπάρχουν πράγματα που μπορούν να διδαχτούν με τη δημιουργική γραφή είτε για να γίνουμε καλύτεροι και πιο δημιουργικοί συγγραφείς είτε για να γίνουμε πιο καλοί και δημιουργικοί αναγνώστες. Υπάρχει πάντοτε κάτι έμφυτο, το οποίο όμως μπορεί να μεταλλαχτεί και να εξελιχθεί. Μπορεί κάποιος να αναπτύξει και μια απρόσμενη σχέση με τις λέξεις, που μπορεί να τον οδηγήσει μακρύτερα απ’ όσο ποτέ θα φανταζόταν. Μπορεί να «αλλαξοπιστήσει» στις αρχικές του κλίσεις. Να δοκιμαστεί μέσω της δημιουργικής γραφής σε διαφορετικά είδη λόγου και να επιλέξει μια άλλη κατεύθυνση. Η δημιουργική γραφή είναι ένα ισχυρό εργαλείο για τη βελτίωση και τον επαναπροσδιορισμό της σχέσης μας με τον γραπτό λόγο και από τη θέση του συγγραφέα και από τη θέση του αναγνώστη.

Σας ευχαριστώ πολύ.

Κι εγώ σας ευχαριστώ πολύ που μου δώσατε την ευκαιρία να σκεφτώ και να μιλήσω για πράγματα που αγαπώ πολύ. Να ’μαστε καλά να ταξιδεύουμε με τα παραμύθια, να δραπετεύουμε με την ποίηση.

Δεν κλείνουμε τα μάτια στην αλήθεια βέβαια, αντιστεκόμαστε σε ό, τι δεν μας αρέσει, δεν σταματάμε να ελπίζουμε και να αγωνιζόμαστε. Αλλά πολλές φορές οι μάχες δίνονται και με τις λέξεις. Και τότε τα παραμύθια ανοίγουν καινούριες αυλαίες στον κόσμο, η ποίηση «είναι το καταφύγιο που φθονούμε…».

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ

1983 ΔΙΑΜΕΛΙΖΟΜΑΙ, Εκδόσεις Βασδέκης
2002 ΤΟ ΡΟΚ ΠΟΥ ΠΑΙΖΟΥΝ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΟΥ, Μια ιστορία στη διαπασών, Εκδόσεις Απόπειρα
2004 ΦΩΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ, Εκδόσεις Αστάρτη
2005 ΓΙΑ ΟΣΟ ΡΟΚ ΑΝΤΕΧΕΙΣ ΑΚΟΜΑ, Ένα μουσικό παραμύθι για μεγάλους, Εκδόσεις Απόπειρα
2007 ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΠΟΥ ΕΙΜΑΙ, Εκδόσεις Μεταίχμιο
2008 ΤΙ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΟΤΑΝ ΜΕΓΑΛΩΝΟΥΝ, Ιστορίες από το παρελθόν και το μέλλον, Εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα
2009 ΔΥΟ ΜΕΡΗ ΣΙΩΠΗ, ΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΛΕΞΕΙΣ, Εκδόσεις Μεταίχμιο
2010 Ο ΕΡΩΤΑΣ ΘΑ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΚΟΜΜΑΤΙΑ, 112 σχέδια για ένα μυθιστόρημα, Εκδόσεις Απόπειρα
2011 ΠΙΟ ΝΥΧΤΑ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ, Σημειώσεις για το τέλος του ανθρώπινου μύθου, Εκδόσεις Οξύ
2012 ΜΕΤΑ, Εκδόσεις Απόπειρα
2013 ΚΑΠΝΙΣΜΕΝΟ ΚΟΚΚΙΝΟ, Ένα μυθ – ιστόρημα σημείων, Εκδόσεις Σμίλη
2014 ΟΛΟΜΟΝΑΧΟΙ ΜΑΖΙ, Γράμματα σε έναν αφανέρωτο κόσμο, Εκδόσεις Σμίλη
2014 ΑΝΘΕΚΤΙΚΟ ΜΑΥΡΟ, Εκδόσεις Σμίλη (δίπτυχο, εκτός εμπορίου σε 100 αντίτυπα)
2015 Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΣΠΑΣΕ, Εκδόσεις Γαβριηλίδης
2015 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΥΣ, 2015, εκδ. Βιβλιόραμα (συλλογικό, μαζί με την Μαρία Χρονιάρη)
2015 ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΔΑΙΜΟΝΑ ΕΑΥΤΟΥ, Εκδόσεις Σμίλη
2015 ΕΠΙΛΟΓΟΣ, Εκδόσεις Σμίλη (δίπτυχο, εκτός εμπορίου σε 150 αριθμημένα αντίτυπα)
2016 ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ, ΜΙΚΡΕ ΠΡΙΓΚΙΠΑ, Εκδόσεις Σμίλη (πλακέτα, εκτός εμπορίου σε 300 αντίτυπα)
2016 ΠΡΑΞΗ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ, Εκδόσεις Σμίλη
2017 Μ, Εκδόσεις Απόπειρα (δίπτυχο, εκτός εμπορίου σε 150 αριθμημένα αντίτυπα)
2017 SO LONG, MARIANNE, Ποιήματα στη Μαρία, Εκδόσεις Σμίλη
2017 ΑΥΤΟ ΤΟ ΡΟΚ ΔΕΝ ΘΑ ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ ΠΟΤΕ, Εκδόσεις Απόπειρα
2018 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΗΘΟΥΣ εκδ. Απόπειρα (τετράπτυχο)
2020 “ΝΩ”, εκδ. Απόπειρα (Μονόλογος)
2022, ΘΑ ΣΕ ΔΩ ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΑΔΟΞΟ ΤΕΛΟΣ,  εκδ. Σμίλη

.

.

ΠΟΙΗΣΗ

ΘΑ ΣΕ ΔΩ ΞΑΝΑ ΣΤΟ ΑΔΟΞΟ ΤΕΛΟΣ (2022)

I

Έτσι ξεκίνησε
Μπορεί και να έπρεπε
Δεδομένης και της ακατάσχετης διαρροής οφθαλμών
Που υπερασπιζόταν την σαφήνεια
Ή κάποιων αμφίπλευρων εμμονών
Που έγιναν απολυτίκια

Δύσκολα αποχωρίζεται κανείς
Τις εμφύλιες εμμονές του
Την εκτυφλωτική ανακύκλωση της ήττας του
Τα συνεχή ελάφια στο δάσος
Με τις ραδιενεργές πατούσες τους

Τα κλαδιά στο κεφάλι τους
Είναι γεμάτα λέξεις

Πώς να τις ξεχωρίσεις μια μια;
Πώς να απαιτήσεις χειρόγραφα
Στην τελική ανταλλαγή αιχμαλώτων;
Τι χάνεις και τι κερδίζεις
Δίπλα σ’ αυτό το αχόρταγο ποτάμι
Με τα πανύψηλα δέντρα
Που παραμένουν αόρατα
Σαν μωρά;

Τα βλέπω ακόμα
Ροκανίζουν το αδιευκρίνιστο φως

Έτσι ξεκίνησε
Μπορεί και να έπρεπε
Στόλιζα κάθε νύχτα το ίδιο φάντασμα
Κι αυτό
Κατρακύλαγε σε δωμάτια με καρφιά
Που έγερναν
Σαν συρμάτινα σώματα
Το ένα μέσα στο άλλο

Έβλεπα
Δωμάτια σώματα
Με καρφιά

Τα ρούχα τους που σώθηκαν
Όσα επιβίωσαν της φωτιάς
Και τις φωτογραφίες τους
Άοκνα δεκανίκια
Να φυτρώνουν σελίδες στα κόκαλά μου
Χωρίς ούτε ένα δέντρο
Ούτε ένα λευκό άλογο
Σαν παιχνιδάκι ενός παιδιού
Που ποτέ δε μεγάλωσε

II

Έτσι συνέβη
Μάλλον έτσι θα έπρεπε
Στις όχθες ενός ποταμού
Που ενώνει τον Ιλισό με τον Τάμεση
Και τα απροσδόκητα χαμόγελά μου

Αναρωτιόμουν κάθε φορά
Γιατί πεθαίνουν τόσο γρήγορα τα βιβλία
Χωρίς θεατές
Από τις λεηλασίες του χρόνου
Οι θεατές πάντα λείπουν
Όταν τους χρειάζεσαι

Κι εσύ ξάπλωνες
Κάθε φορά με άλλες προσόψεις
Άλλη χρυσή ράχη
Άλλες γραμματοσειρές κολλημένες πάνω σου
Πενθώντας κάθε φορά άλλο όνομα
Που ήταν το ίδιο
Φορώντας κάθε φορά άλλο τίτλο
Στη λέσχη της αγάπης που διακαώς σύχναζα

Σε αποθήκες υλών και υλικών
Αυτής της πολλαπλής άφεσης
Με σιρίτια
Σαν για να αποφασίσει ο άλλος
Για το περιτύλιγμα των νερών
Που ενδεχομένως απαιτείται
Για το λάθος χρώμα
Το χρησιμοποιημένο εκ νέου
Την καληνύχτα του οργασμού σου

Κάθε χρώμα χωρίζει ενθύμια
Κάθε ενθύμιο οδηγεί σε άλλη πτώση
Κάθε πτώση χρησμοδοτεί άλλον ανολοκλήρωτο θάνατο
Κάθε θάνατος είναι εσύ
Κάθε ζωή είναι εσύ

Εσύ όπως εγώ εμείς αυτοί

VI

Το άρρωστο ρήγμα
Μεγάλωνε συνεχώς μέσα σου
Ξεχείλωνε σαν βάτραχος στη στεριά
Που τον τραβάς από δω κι από κει
Άτριχο
Μέχρι να πάψει να υπάρχει σαν σώμα
Τότε χωρίστηκες στα δύο
Μεταμορφωμένη σε πεθαμένο κροκόδειλο

Είχα δύο κροκόδειλους μέσα μου

Το ένα κομμάτι σου
Μοιράστηκε στα βιβλιοπωλεία
Και το άλλο στους εκδότες της αγοράς
Σαν τυπογραφική βοήθεια
Για τους μετανάστες των εξωφύλλων
Για όσους πεινούν για καινούριο δέρμα

Κι ακόμα κρινόσουν με άλλοθι
Σάλευες σαν διαλυμένο φίδι
Κάτω απ’ τα δοκάρια μιας υπερφωτισμένης σκηνής
Έχοντας την ψευδαίσθηση των γραμμάτων στο στόμα σου
Ανυπολόγιστα δυνατή
Με ανήκεστο βλάβη πραγματικότητας
Και τον στόχο
Κρυμμένο καλά στο μανίκι

Συνέχιζες να κινείσαι
Όπως το φαγητό ενός μυδιού
Όπως η νεκρή λύκαινα
Όπως ένα σκιάχτρο στον αέρα
Όπως μια τίγρη
Όπως μια μέδουσα
Που την διεκδικούν
Ο ψυχίατρος Παλαμάς
Και ο μεθυσμένος Ντοστογιέφσκι

Δεν είχες πια όνομα είδος συνάφεια γένος

Συνέχισες να βαδίζεις
Ερήμην της νοσηλείας μου σε αυτή την γη
Με τα μπερδεμένα σου γράμματα
Το βαλς του αποχαιρετισμού
Αγνοώντας επιδεικτικά τον Κούντερα
Γεμάτη πούδρα

Μέσα σε ένα βιβλίο

IX

Έτσι θα ζήσουμε τώρα
Με οπλές αλόγων ευοίωνων
Σε δασύτριχα όρη
Με τις καλπάζουσες συναυλίες των Θεών
Στο δέρμα του κρεβατιού μας
Με τα βέβαια ράσα ενός δελφινιού

Από το ταβάνι θα πέφτουν ταινίες
Και στα μυστικά μας χαλιά
Ακριβώς κάτω από την καταπακτή τους
Θα μαζεύεται η θάλασσα
Διακοσμητική και σωτήρια
Με σάλια και ρώγες
Έξαλλων ήλιων από μέλι

Και θα ανοίξεις κι άλλο
Κι άλλο

Θα γίνεις ένα υπόγειο φαρμακείο φωτός
Και θα περάσουμε μαζί
Με τα απασχολημένα χέρια μας
Τις συνοικίες των μελλοθάνατων
Και θα φτάσουμε
Στην αόρατη ήπειρο
Εκεί που τα σύννεφα είναι μονίμως διπλά
Και τα σεντόνια αναστατωμένα

Με μοναδικά έπιπλα τα παιδικά μας σώματα
Ενώ τα δωμάτια των καιρών μας
Συνεχώς θα πολλαπλασιάζονται
Μεταδίδοντας προς όλες τις κατευθύνσεις
Με την δυσκολία του φωτός
Όλο αυτό το κατόρθωμα γης
Που ανέτειλε ξαφνικά μέσα μας
Σαν ιδρωμένος χρυσός

Μην κινείσαι άλλο
Μη
Θέλω μόνο να σε κοιτάζω
Θέλω οι λεπτομέρειες των μελών σου
Να βάψουν τα μάτια μου

Μείνε ακίνητη
Σε στάση προσευχής
Για όλα τα επόμενα χρόνια
Της άγνωστης πατριδογνωσίας μας

XIII

Σταματώ όμως εδώ
Σταματώ
Πρέπει να σταματήσω
Εκτός κι αν δεν σταματήσω
Και κάνω
Όπως συνηθίζω τον τελευταίο αιώνα
Ότι σταμάτησα

Σε είχα κοντά μου
Πεντακόσια χρόνια πριν τον Τρωικό Πόλεμο
Και σε έχασα
Μέσα στις επιγραφές και τις ομοιοκαταληξίες της Ακαδημίας
Σε κρατούσα όμως
Παρόλα αυτά
Στην μνήμη των κυττάρων μου

Από τότε

Από τον ιερογλυφικό δίσκο της Φαιστού
Δέκα επτά αιώνες πριν τον Χριστό
Είχα όλα σου τα σύμβολα στη μια πλευρά
Και όλα σου τα ερείπια στην άλλη
Κατευθυνόμενος πάντα προς το κέντρο του φόβου σου
Μεταφράζοντας πάντα τους συλλαβικούς στίχους
Ως σταγόνες φωτός
Σ’ ένα πολυπληθές ακροατήριο
Χωρίς να υπάρχει κανείς
Στην θαλάσσια οδό Ασκληπιού
Που σε περιμένω
Από την εποχή του χαλκού
Χαμογελώντας γύρω απ’ το άγαλμα του Παλαμά

Κάποτε αποδέχτηκα
Τον χρόνο αναμονής μου
Που ήταν τρεις χιλιάδες επτακόσια ογδόντα δύο πρωινά
Και μια ζωή
Και αποφάσισα να σε αποχαιρετήσω
Με την λάμψη και τον ηλεκτρισμό που αξίζει
Στους ήρωες των βιβλίων

Της μητρικής μας γλώσσας

XVIII

Εγώ που θα ήθελα
Που όλο περίμενα
Και ξεχνάω
Από τότε που διαμοιράστηκες
Που σε έκοψαν σε δύο κομμάτια

Ήταν Νοέμβριος του 1891
Μόλις είχε πεθάνει ο Ρεμπώ
Εκείνο το βράδυ τον παράστεκα στο νοσοκομείο
Είχε ένα πόδι και τρία μάτια
Εσύ κανένα
Κανένα πόδι κανένα μάτι
Και ο Μπέρρυμαν είχε πηδήξει από την γέφυρα
Στον ηλεκτρικό σταθμό του Μοσχάτου

Ή του Λονδίνου

XXII

Έτσι ξεκίνησε
Μπορεί και να έπρεπε
Δεδομένης και της ακατάσχετης διαρροής οφθαλμών
Που είπα

Τόσα χρόνια γράφω το αντίγραφό σου
Τις πολλαπλές εξεγέρσεις του που έμοιαζαν με χταπόδια
Με κρεμασμένα ερείπια
Τις προάλλες είπα στη φωτογραφία σου
Να σταματήσει να ανακατεύει το χώμα στον τάφο μας
Και ότι θα ήθελα πια να ηρεμήσουν
Οι ζωές που δεν ζήσαμε

Έτσι μάλλον ξεκίνησε
Και συνεχιζόταν

Αλλά τώρα
Μετά από έξι δεκαετίες νερού
Και με πολλά κεριά τυφλωμένα
Έτσι θα έπρεπε να τελειώσει
Κι ας μοιάζει με αποχαιρετισμό

Έτσι θα τελειώσει

Τελειώνει
Τελείωσε

Τέλος

.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΗΘΟΥΣ  (2018)

ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ ΣΕ ΔΥΟ ΧΡΟΝΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΙΩΝΑ ΠΟΥ ΠΕΡΑΣΕ

[2 0 1 8]

Σου είπα ότι ήθελα να σε ξαναδώ
Δεν ήξερα για ποιό λόγο
Κανείς δεν ξέρει ακριβώς
Για ποιό λόγο γίνονται
Ή δεν γίνονται
Τα πράγματα

Και αν βρισκόμασταν
Θα ξεκινούσα να σου λέω
Ότι ήθελα να σε ξαναδώ
Απλώς δεν ξέρω τον λόγο

-Κανείς δεν ξέρει κανένα λόγο –

Και τα μάτια σου θα ήταν καρφωμένα στο πάτωμα
Και το πάτωμα θα αναποδογύριζε πάνω μου
Και το μπαρ θα ήταν σιωπηλό
Παρά τους ανθρώπους του
Και η μουσική θα ήταν περίπου
Ανάμεσα σε σένα και μένα
Και θα υπήρχε λόγος γι αυτό

Πάντα υπάρχει κάποιος λόγος
Απλώς δεν τον ξέρουμε

Και η σιωπή θα ήταν ανάμεσα
Μισή δική μου
Μισή δική σου
Και τα μαλλιά σου θα τα έκρυβαν όλα

Παρότι δεν θα υπήρχε τίποτα που να μπορούσε να κρυφτεί

Και μπορεί και να κουβεντιάζαμε
Όπως κουβεντιάζουν τα πουλιά
Πάνω στα σύρματα
Και μετά πετάνε

Αν βρισκόμασταν
Δεν θα υπήρχε μάλλον κανένας εμφανής λόγος
Ούτε και αφανής
Να βρεθούμε

Ίσως γι αυτό τελικά δεν βρεθήκαμε
Γιατί δεν υπήρχε λόγος

Αλλά θα έπρεπε

[2 0 4 6]

Τελικά ήρθες
Ίσως να σε οδήγησε εκείνος ο ανεπιτυχής δρόμος
Ή η αβάσταχτη μοναξιά των ανθρώπων
Που τυφλώνονται πάνω σε διεθνή χιόνια
Ήρθες για κάποιο λόγο που ήξερες εσύ

-Εγώ σίγουρα δεν ήξερα –

Εκτός κι αν δεν ήξερες ούτε εσύ ούτε εγώ
Και μετά άρχισα ακριβώς έτσι
Όπως μου φαινόταν ότι έπρεπε να αρχίσω
Ότι δηλαδή θα ήθελα να σε δω
Αλλά δεν ήξερα για ποιο λόγο

Και τότε εσύ πήρες τον λόγο
Και προσπάθησες να βάλεις τις ημερομηνίες μας στη σειρά
Με καθυστέρηση πολλών ζωών
Λέγοντάς μου
Ότι πάντα υπάρχει κάποιος λόγος
Που λείπουν οι άνθρωποι

Κι εγώ
Που δεν ήξερα τον λόγο
Ούτε βέβαια κι εσύ
Αρχίσαμε να φωλιάζουμε
Και αρχίσαμε να γελάμε
Και συνεχίσαμε αυτήν τη βέβαιη αθανασία της θάλασσας
Σαν σπονδυλική στήλη
Και συνεχίσαμε να μην ξέρουμε τον λόγο

Αφού πάντα υπάρχει κάποιος λόγος
Που δεν χρειάζεται να ξέρουμε

Και τα μάτια σου είχαν σηκωθεί απ’ το πάτωμα
Και το πάτωμα δεν αναποδογύριζε πάνω μου
Και η μουσική παρέμενε σιωπηλή
Αλλά όχι μεταξύ μας
Και η σιωπή δεν ήταν πια ανάμεσα
Αλλά ακριβώς στη ζωή μας
Και τα μαλλιά σου δεν έκρυβαν τίποτα

Αφού δεν υπήρχε κανένας απολύτως λόγος
Να κρύψεις πια τίποτα
Καθότι πεθαμένη

-Οι νεκροί δεν κρύβουν πολλά-

Και μετά εσύ
Κι εγώ
Και τα χέρια μας
Φύγαμε
Δεν θυμάμαι ακριβώς που πήγαμε
Πάντως πήγαμε κάπου
Σ’ αυτή την έρημη διαδρομή
Αυτό είναι βέβαιο

Και εκεί
Όλα τα πράγματα ήταν ζωντανά

Οι άνθρωποι
Δεν πρέπει να πεθαίνουν ως άγνωστοι
Σου είπα ψελλίζοντας
Ιδίως οι πολύ γνωστοί

Ήταν όμως ήδη πολύ αργά
Αφού δεν ήσουν πια εσύ
Αλλά κάποια άλλη
Πολύ γνωστή άγνωστη
Που είχα με κόπο δημιουργήσει

Σ’ έναν ξεγελασμένο κόσμο
Μ.Χ.

Χωρίς όνομα

Η έκδοση είναι αφιερωμένη στον καιρό που έχει περάσει. Στις παρασιτικές ταυτότητες – των ανθρώπων και στο απρόσωπο θέαμα της μνήμης. Στο ύφος, το ήθος και το ύψος που περιέχονται. Ο τίτλος και η φωτογραφία αποτελούν σημειολογική αναφορά και σχόλιο σε ό, τι προηγήθηκε. Τα δικαιώματα της φωτογραφίας ανήκουν στην Ζωή Βάλβη. Η εικαστική παρέμβαση είναι της Φανής Χούρσογλου. Τυπώθηκαν 200 αριθμημένα αντίτυπα σε χαρτί Acouerello Avorio 280 gr. Η γραμματοσειρά που χρησιμοποιήθηκε είναι η Warnock. Η έκδοση έγινε στο τυπογραφείο Θυμέλη για λογαριασμό των εκδόσεων Απόπειρα τον Μάρτιο του 2018.
[Για τις μεταμφιέσεις των νερών που διανύθηκαν]

.

SO LONG, MARIANNE (2017)
ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΑΡΙΑ

[Κάποτε πρέπει να υπήρχε μια γυναίκα. Ήταν μετρίου αναστήματος, μέτριου βάθους, μέτριας ζωής. Έτσι όπως είναι συνήθως οι ζωές των ανθρώπων. Μου έγραψε: «Μέσα στο άρωμα των ματιών σου είδα να σβήνουν οι τελευταίες ανάσες των Θεών». Την έλεγαν Μάριαν, Μαριάννα, Μαίρη, Μαρίλια, Μαίριλυν , Μαριλού, Μαριάμ, Μαρία. Αλλά μπορεί να ήταν και ο ίδιος ο κόσμος. Μετά εξαφανίστηκε.]

I

Τα ρούχα μου που βασάνιζες
Οι λέξεις μου που μιλούσες
Η αντίθετη λύπη μου
Τα ξυπόλυτα χέρια μας
Οι δαγκάνες του φθινοπώρου
Το απόρθητο σύνορο
Τα χρόνια χιαστί
Που λυσσούσαν

Η θάλασσα
Πριν την σφαγή
Τελεσίδικα μαζί σου

Αναπόφευκτα μπλε
Αναπόφευκτα ίδια

Αυτή η μικρή σύνοψη
Σε σειρές

Που δεν συνοψίζονται

IΙ

Έφυγες
Αλλά δεν έφυγες ποτέ
Είσαι θαμμένη στα μάτια μου
Ανάμεσα στα σπαρακτικά φαντάσματα
Της αγάπης

Τα μαλλιά σου
Ακόμα σκουπίζουν το πάτωμα

VIII

Κι εσύ ερχόσουν συνέχεια
Και αγκάλιαζες
Εκείνες τις ατέλειωτες ώρες
Με μια πυρκαγιά αδιάσειστη
Άλλαζαν τότε πολλά πράγματα

Τα χρώματα γίνονταν αποστακτήρες χρυσού
Ο αναπνευστήρας μεγάλωνε
Και από μια κρυφή οθόνη
Στο νότιο μέρος του χρόνου
Που ανακαινιζόταν
Προβάλλονταν διαρκώς
Οι ειδήσεις σου
Συγκινημένες

Είχαν μέλλον
Και μάτια που έσταζαν
Ύπνους παιδιών
Για μια στιγμή νόμισα
Ότι έκαναν την γη να γυρίζει
Κάτω απ’ τα άστρα της

Σε κοίταξα
Και οι λέξεις μου βγήκαν πάλι στο φως

Χωρίς εσένα
Δεν ξέρω να ζω

Δεν υπάρχει μάλλον και άλλος τρόπος

XI

Με σένα
Επισκεύασα μέσα μου
Το πρόσωπο του θεού
Σε όλες του τις θρησκείες
Ευλογήθηκα
Όταν σε κοίταξα για πρώτη φορά

Τώρα που εσύ δεν βλέπεις
Κι εγώ
Έχω μείνει εδώ
Να σε εύχομαι
Θέλω να είμαι σίγουρος ότι ξέρεις

Πως αγαπήθηκες
Από έναν άγιο

XIII

Το ξέρω
Έγινες τραγούδι
Αλλά κάποιοι στίχοι
Περίσσεψαν
Και τους γράφω εδώ

Για να μείνουν
Στο χώμα

Σαν σπόρος

Για όσους θα έρθουν μετά
Να κατοικήσουν
Σ’ αυτή την άγνωστη γη

Όταν ανακτηθεί ο χρόνος εκείνος
Των ημερών μας

XVII

Χθες ονειρεύτηκα πως ξανάρθες
Ήσουν σαν ηλικιωμένος κήπος
Που δεν απομακρύνθηκε ποτέ
Απ’ το μέλλον του
Έσκυψα και σε μάζεψα
Με εκείνη την βιασύνη στα δάχτυλα
Που έχουν οι τυφλοί

Πήρα τα λουλούδια σου
Από το αμαξοστάσιο των θνητών
Το δέρμα τους ήταν σαρκώδες
Είδα τον λούτρινο μίσχο
Να αναρριχάται αργά
Από μέσα μου
Σαν κισσός
Έφτασε στο λαρύγγι μου

Σε κατάπια
Και βγήκες απ’ τα μάτια μου
Όπως το παράξενο φως
Που γεννήθηκε

Για να εξιλεώσει τον κόσμο

XX

Βρισκόμουν στο λούνα παρκ
Εσύ μου πετούσες γράμματα
Στρογγυλά σαν κρίκους
Γερνούσαν στον λαιμό μου
Και τον έσφιγγαν
Με χρυσόσκονη

Έγινα ρόδα σκοποβολή τροχός σπίτι του τρόμου
Λίμνη με σιδερένια ψαράκια
Για να ψαρεύεις την επιείκεια
Μέσα σε λαμπερά φώτα

Κέρδισες ένα αρκουδάκι
Εγώ κέρδισα εσένα
Και έγινες το καθημερινό μου ημερολόγιο
Η διερμηνέας μου
Σ’ αυτόν τον κόσμο
Που δεν υπήρξε

Παρά μόνο στη φαντασία μου

XXVI

Όπου και αν πηγαίναμε
Κάθε μέρος γινόταν μεγαλύτερο
Από την παρουσία σου
Κάθε τμήμα σου
Κάθε βήμα κάθε ματιά σου
Σαν να το πλάταινε
Να το πλαισίωνε
Σαν να τραβούσε την έκτασή του ως τη θάλασσα

Ακόμα κι όταν δεν θα υπάρχουμε εμείς
Τα τοπία θα κουβαλάνε την αγωνία μας
Να διασώσουμε το φως
Θα χει μείνει η διάρκειά μας
Ανεξίτηλη
Πάνω στη γη
Για να την κάνει ομορφότερη

Θα ήταν άγραφος ακόμα ο κόσμος
Αν δεν υπήρχες

IXXX

Ανεβαίνω και κατεβαίνω
Τις σκάλες του εαυτού μου
Για να σε βρω
Τα δάκρυά μου είναι κίτρινα

Είσαι παντού
Εκτός από σένα
Όλη εκ μέρους μου
Με την πλήρη συγκατάθεση του εαυτού μου
Εξαιτίας μου
Πραγματική όσο και η φαντασία μου

Σου πιάνω το χέρι και λιώνει
Κολλάει πάνω μου
Γίνεται γάμος
Ρεύμα ζεστό
Δέρμα κάτω απ’ το δέρμα μου

Όλα τα υπόλοιπα είναι νεκρός χρόνος
Σαν να γράφεις σταγόνες
Πάνω στην επιφάνεια του νερού

XXXII

Ήρθες πάλι
Αναγνωρίζω τα βήματά σου στο χολ
Το χάδι ανάμεσα στις πατούσες σου
Και το πάτωμα
Ακούω το θρόισμα που κάνουν τα χέρια σου
Προσπαθώντας να με αγγίξουν

Βλέπω το βαθούλωμα στο στρώμα
Που κάθεσαι
Μια τρύπα ζωής
Το παρατηρώ για ώρα προσεκτικά

Μετά καταλαβαίνω ότι δεν κάθεσαι
Απλώς κοιμάσαι

XXXIV

Στρέφομαι πάλι προς την φωτογραφία σου
Σου ζητάω ακόμα να ζήσεις
Δεν ξέρω αν μιλούν οι φωτογραφίες
Ή αν αρκούνται στα ψίχουλα
Πάντως εγώ θα μπουσουλήσω
Θα τα μαζέψω σπυρί σπυρί
Θα ενώσω τα χρόνια σου

Και θα φτιάξω έναν άφωνο σιδηρόδρομο

Ένα σμήνος από σιδερένιες πεταλούδες
Μια ατέλειωτη σειρά από υστερόγραφα αγάπης
Δύο πράσινες βιβλιοθήκες από λέξεις
Μια κρούστα αληθινού ύπνου
Ένα στρογγυλό οικοδομικό τετράγωνο κήπων
Μια γενέθλια πόλη αγγέλων
Μια συρμάτινη χώρα
Έναν ολόκληρο μαραθώνιο από βλέμματα
Έναν αθώο κόσμο καινούριο

Κι εκεί θα ετοιμάσω ένα βασίλειο για σένα
Ή μια νέα απώλεια
Δική μου

XLI

Διάλεξα
Μετά από τόσα ομιλητικά φθινόπωρα
Να απευθύνομαι σε σένα
Που παραμένεις σιωπηλή και ακίνητη
Γιατί έτσι
Είναι ίσως ο μόνος τρόπος
Να απευθύνομαι σε μένα
Με όλα τα καλοκαίρια μου ενωμένα

Άλλωστε
Μόνο μαζί σου
Έζησα τόσο νεκρός
Για παραπάνω από 6,5 δισεκατομμύρια χρόνια
Το θαύμα
Αυτής της ολομόναχης σύνδεσης
Άγγιξέ με καλύτερα
Με όσο σάλιο σου έμεινε
Από τις συνήθειες των θαμμένων

Μ’ αυτό που κάνει τα φύλλα να γέρνουν
Το ένα προς το μέρος του άλλου
Απαιτώντας

Μεταθανάτια ζωή

XLIV

Να θυμηθώ

Να αλλάξω το χώμα στην φωτογραφία σου
Να καθαρίσω την στάθμη της σχετικότητας
Να διατηρήσω την λύπη μου
Να βγάλω τον ήλιο στο μπαλκόνι
Να σκουπίσω το άρωμα του βασιλικού απ’ το βλέμμα σου
Να απελευθερώσω τέσσερα δεμένα όνειρα
Να δω ξανά το φεγγάρι χωρίς γυαλιά
Να δώσω λιγότερο χρόνο στην λογοτεχνία
Να φυλάξω περισσότερο χρόνο για την αγάπη

Να πάρω ένα παιδικό ποδήλατο
Να ξαναδώ την Νάξο

Να μην σε χάσω

.

ΠΡΑΞΗ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗΣ (2016)

4 ΕΠΟΧΕΣ ΕΝΟΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ

Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝΗΘΕΙΑΣ

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Αν διοργανώναμε μια συναυλία
Θα χόρευαν γύρω μας
Οι υπαίθριοι έρωτες;
Θα έβγαζαν άσπρα κλαδιά
Στα παράθυρα των ματιών σου
Οι δερμάτινες φωνές των παιδιών;

Θα γινόταν ποτέ η πόλη γιορτή
Από χρυσούς αρλεκίνους
Που εκτελούν ριψοκίνδυνα όνειρα
Εν αγνοία τους;

Θα αρκούσαν λες
Τόσες δεύτερες ώρες
Για να ηλεκτροδοτήσουν
Τις παλιές περισπωμένες
Του έρωτα;

Κι αν ακόμα μας σημάδευε ο καιρός
Που τελείωσε
Αν ακόμα ισχύουν τα όμορφα ψέματα
Εν καιρώ λατρείας
Θα έτρεχες προς το μέρος μου
(Το μέρος που ποτέ δεν είχα)
Με όλα σου τα γενέθλια;

Θα γινόσουν για μένα η πόλη
Που έχασε ξαφνικά τον χρόνο
Μέσα απ’ τις βαλίτσες της;

Θα έλεγες ποτέ
Αν υπήρχες
Στον κόσμο
Να πάψει επιτέλους

Να επιπλέει μέσα μου;

ΜΑΡΙΑ

Ο χειμώνας που θα ‘ρθει
Ο νέος χειμώνας
Θα ‘ χει ιδιόκτητες καταιγίδες
Θα είναι πράσινος σαν βάτραχος
Θα αναπνέει απ’ το στόμα σου
Θα αντιγράφει τα λέπια ενός φρικτού χρόνου
Θα χαμογελάει με χαρτοπόλεμο

Και στο λαιμό
Θα φοράει παμπάλαιο μενταγιόν
Ένα ατέλειωτο θαύμα
Από αναστατωμένα κοσμήματα
Και νεκρές αχιβάδες

Δεν υπάρχει πιο μεταχειρισμένο μέρος
Για να τιμωρήσω το σώμα μου

ΚΑΘΩΣ ΣΒΗΝΑΜΕ

Μπορώ να ανοίξω το σώμα σου
Να βρω τον κατάσκοπο που του στέρησε το γαλάζιο
Και να τον καρφώσω στο χώμα
Ενώ εσύ θα υπερασπίζεσαι τη βροχή
Που έπεφτε μέσα σου
Σαν κορεσμένο ρυάκι
Με αλλόκοτο μένος
Συμπληρώνοντας δηλητήριο
Και θα δυσκολεύεσαι
Στη σφαγή

Δεν γίνεται να είμαι τρυφερός τώρα
Ακούω μόνο το φως
Που γέρνει στα σκαλοπάτια

Τρέχα

Στο επόμενο στενό υπάρχει δικτατορία
Το ασθενοφόρο
Κοροϊδεύει τον γκρεμό του κορμιού σου
Διασχίζει εκείνο το βιαστικό σπέρμα
Που κρέμασε τον κόσμο στο παντελόνι του

Μη γυρίσεις να δεις

Χιλιάδες κιθάρες με σημαδεύουν
Παζαρεύουν το αίμα μου στις γωνίες

Αύριο
Μια υγρή βόμβα
Βραχυκυκλωμένη στη μήτρα σου
Θα εκραγεί

Κι εγώ
Που νοστάλγησα το ρολόι του
Θα σε γυρίσω απ’ την ανάποδη
Σ’ ένα άλλο φθινόπωρο
Χωρίς μάτια

Τόσο αμαρτωλή
Δεν υπήρξες ποτέ

ΜΙΣΟΤΕΛΕΙΩΜΕΝΗ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ

Στις εμφύλιες αναζητήσεις μας
Περί λύχνων αφάς
Της πόλης με το παράξενο όνομα
Ξενοδοχείο ο κόσμος

Προσπαθώντας να θυμηθούμε
Την τελευταία ζωή
Και με άλλα αιχμηρά αντικείμενα
Πέραν των σωμάτων
Ή της αφόρητης τέχνης τους
Να προβάρουν διαρκώς το κόκκινο

Σε κρεβάτια συνεδριακά
Της λύπης
Εκεί που ο φόνος
Δεν είναι παρά
Μια ακόμη εκδοχή αγάπης

Παρακολουθούσαμε τα κύματα
Να σκεπάζουν τις φωνές μας
Μαθαίνοντας τα φωνήεντα να παραληρούν
Στα κατάπληκτα βράχια
Που πάνω τους έμειναν
Μόνο τα αν-άξια λόγια

Ενώ η ηχώ
Αυτή η διάσημη ανυπακοή του μέλλοντος
Με τα ξύλινα πόδια
Κατάπινε
Εσένα
Εμένα
Και όλες τις υπόλοιπες μελωδίες
Με ιώδιο

Και οι άγραφες ακόμα λέξεις
Των βιβλίων μας
Άλλαζαν κάθε τόσο πλευρό

Προσπαθώντας να βολευτούν
Στο κρεβάτι μας

ΟΛΟΜΟΝΑΧΟΙ ΜΑΖΙ

Μαζί
Παρά τα παράφωνα ημερολόγια των ημερών σου
Παρά τις αδιαπέραστες επιγραφές
Παρά τα κρεμασμένα αποσπάσματα των σκιών
Παρά τις χρησιμοποιημένες βροχές

Μαζί
Με ελάττωμα αγάπης
Με αναπόφευκτο χρώμα
Παρά το αδικαιολόγητο τέλος του κόσμου

Μαζί
Ολομόναχοι

Εγώ
Εσύ
Και η θάλασσα που ξέβραζε ποιήματα
Παγωμένα
Αναντικατάστατα
Ωμά

Με την ελληνική λέξη καταστροφή
Στις σημαίες μας
Καρφωμένοι πάντα
Εκεί που τσακιζόμασταν
Με ιδανική ταχύτητα
Κάθε δεύτερη άνοιξη
Χωρίς σκαλοπάτια
Μόνο με δύο χέρια – Σταυρούς
Αναμμένους
Όταν θα χρειαζόμασταν χιλιάδες
Για να αγγιχτούμε με όλα τα σημάδια που θέλαμε

Θα βάψω τα νύχια των παιδιών σου μαύρα
Για να τα γνωρίζουν μόνο τα φαντάσματα
Οι ζωγραφισμένοι τοίχοι
Στο δρόμο

Και οι αιώνιοι σαν κι εμένα

.

ΚΑΛΗΝΥΧΤΑ, ΜΙΚΡΕ ΠΡΙΓΚΙΠΑ (2016)

για εκείνη τη νύχτα που μεσουρανούσε το σκοτάδι

Τα δύο άλφα του ονόματός της έγιναν συνώνυμα της απληστίας. Στη μέση το ρο ροκάνιζε όλη την αδικία του έρωτα. Το γιώτα εξαφανίστηκε. Είναι το πρώτο γράμμα της λέξης ιερό.
Δεν ήταν γράμματα το όνομά της. Ήταν αγγελίες θανάτου.

I

Το ψέμα. Δυσλεκτικό. Οικογένεια. Αλυσίδες. Ένα ζευγάρι. Γάντια. Έπνιξε. Αποτύπωμα. Άκαρδο. Πρωινό. Άμμος. Σπίτι. Απόσταση. Θέλω. Πάγος. Μάτια. Αλυσίδα. Νεκροί. Νεκρή. Εν αγνοία μου. Παρθένος. Μαρία. Φωνές. Χωλαίνω. Πλήγωσε. Μέσα. Βαθύ. Τέλος. Επιτέλους. Ποτέ. Πλατεία. Θολή. Όνειρα. Σκέφτομαι. Λέξη. Αγκάλιασέ με. Εγώ. Εποχή. Αγκάλιασέ με. Το ψέμα. Εκείνη. Η ποίηση. Κενό. Έρασμος. Λύκοι. Σκοτώνομαι. Εκκλησία. Δρόμος. Αόρατη. Ανήθικα. Κρυμμένα. Θάλασσα. Μόνη. Μνήμη. Φόρεμα. Ξάπλωσε. Αγάπη μου. Σκισμένη. Χρόνος. Μεθυσμένος. Χωρίζει. Δεν. Ντροπή. Αναισθητικό. Επισκευάζει. Ανακαλώ. Παιχνίδι. Πονάω. Φωτογραφία. Απουσιάζει. Στιγμές. Το ψέμα. Κέρδος. Πάρε με. Συγγνώμη. Γκρεμός. Δεν ακούστηκε. Βιβλία. Βίβλος. Βιβλικό. Βεβήλωση. Βρώμικη. Κενό. Δεν ακούστηκε. Γενέθλια. Πάντα. Ποτέ. Άνθρωπος. Υπανθρωπεύω. Υπανθρώπινο. Πέρα. Αποκτήνωση. Επειδή. Χωρίς. Τέχνη. Χωρίς. Το ψέμα. Δεν έχω. Δεν υπάρχει. Η Οικογένεια. Νοσοκομείο. Αντικαταθλιπτικά. Φόνος. Φθόνος. Φθόγγος. Νεκροθάφτες. Παρασιτική. Άγιος Χρυσόστομος. Ήμαρτον. Μαϊστράλι. Γιάτρισσα Παναγιά. Φύλαγε. Ελιγμοί. Βρικόλακας. Γυναίκα. Αμήθηκε. Γα. Για εικόνα. Όχι. Φιλί. Αιώνιο. Το ψέμα. Αρρώστια. Εαυτός. Μέλλον. Παιδί. Φως. Έσβησε. Σαββατοκύριακο. Συνήθεια. Συνήθισε. Έσβησε. Παραμύθι. Νησί. Βύθισε. Ντροπή. Άγιοι. Πριν. Ολομόναχοι. Εγώ. Εκδρομές. Σώμα. Ιερό. Δήμητρα. Άδης. Κάτω. Περσεφόνη. Χρέος. Άδης. Δεν ήρθε. Πόνος. Δεν ήρθε. Πάντα. Δεν έρχεται. Νεκρή. Νεκρότητα. Νεκροφάνεια. Νέκρωσα. Νεκρώσιμος. Νέκρα. Νεκρεύω. Νεκρώνομαι. Νεκρική. Ανεπάρκεια. Τελευταία. Ατέλεια. Δώρα. Όχι. Το ψέμα. Η απόδειξη. Ντροπή. Αδιαφόρησε. Αναπνέω. Σε. Χωρίς ρήμα. Ζεύγος. Ερήμην μου. Μόνο. Στο τέλος. Ινδιάνοι. Θα στα στείλω. Πες. Εκπομπή. Κάποιος. Κανένας. Πες. Πες. Φορτώνει. Εκπομπή. Πες. Ροκ. Ντροπή. Διακόπτης. Διακόπτει. Διακορεύω. Διέκοψε. Τα φώτα. Σβήσε. Δρόμοι. Ολομόναχοι. Εγώ. Ολοένα. Ένα. Τηλέφωνα. Μόνο. Κάθε. Αίμα. Προήλθε. Ο ψυχίατρος. Παλαμάς. Δεν βγαίνω. Αφωνία. Τραυλίζει. Το ψέμα. Ασκληπιού. Νεράιδες. Πουτάνες. Θολή. Σκιάχτρο. Η Οικογένεια. Το έπραξε. Δροσοσταλίδες. Στο στόμα της. Όχι. Παντού. Πάνω της. Το ποτάμι. Μακριά. Παίρνει. Ένοχη. Ταυτότητα. Την πήρε. Εγώ κάηκα. Κάηκε. Φιλοδοξία. Πρόστυχη. Ύπουλη. Δεν θα το μάθει κανείς. Φτηνό. Γεύμα. Πολλών. Η αγάπη. Καρνάβαλος. Της φιλοδοξίας. Απόφαση. Διασυρμός. Φτηνός. Λόγος. Η αγάπη. Ψυχή. Μου. Μου. Τους. Όχι. Όχι. Πουτάνα.Τους. Του. Στο σκοτάδι. Διαφήμιση. Αν. Χρονιάρες μέρες. Όχι. Πουτάνες. Μέρες. Κείμενο. Κείμαι. Ο κόσμος. Δεν. Όχι. Φόνισσα. Κρύο. Ποτέ. Πρόσωπα. Μάσκες. Μίσος. Φόνισσα. Γίνονται. Άλυτα. Το ψέμα. Αίνιγμα. Σε σκεπάζω. Απορροφήθηκε. Με. Σκοτεινιάζει. Ακόμα. Άνοιξέ μου. Χάνω. Άνοιξέ μου. Προδίδει. Βυθός. Βουλιάζουν. Προδίδει. Πρίγκιπας. Ο ανύπαρκτος αστερισμός. Μάτια. Ασύστολα. Βγήκαν. Μπουκάλι. Μετά. Το ξημέρωμα. Το ηλιοβασίλεμα. Τα μεσάνυχτα. Τον κόσμο. Μετά. Δεν υπάρχει. Ξηλώνεται. Λίγη. Πολύ. Λίγη. Δεν υπήρξε ποτέ. Μονόλογος. Παλιάτσος. Να θυμάσαι. Θα θυμάμαι. Ναι. Το ψέμα. Τα βιβλία. Επειδή. Πάντα. Ζυγίζει. Δεν υπήρχε. Ευχαριστώ. Βραβείο. Νεκρού. Νεκρή. Πυρ. Κοράκι. Δεν γίνεται. Never more. Η ζωή. Αλήθεια. Το αληθινό. Never more. Άνθρωπος. Ανθρώπινο. Όριο. Παν. Pas. Ποτέ.
Never more.
Never more.

II

Όχι. Δεν. Πρόσωπο. Μάσκα. Μάτια. Διπλά. Μάταια. Ορφανή. Ανάμεσα. Στη σιωπή. Στο φεύγω. Έφευγε. Όλο. Σε σχήμα ψαριού. Την πήρε. Βρώμα. Η ραχοκοκαλιά. Η ψυχή. Άψυχη. Μάσκα. Το μυστικό. Ο νους ήταν αλλού. Θώπευε. Θήραμα. Θηρίο. Θάνω. Θανάτω. Θάνατον. Θυμάμαι. Όχι. Όχι. Στο στόχο. Κέντρο. Νερό. Και έτσι οι γυναίκες. Που ο κόσμος. Θηρία. Τα νύχια. Ζώα. Γυαλίζουν. Άλλοΐσκιωτη. Ίαινα. Στο βούρκο. Τα όργανα. Καρδιά. Τα νεφρά. Το πνεύμα. Σαν σώμα. Μουνί. Ατελέσφορο. Ανήθικο. Το πήδημα. Ζωώδες. Αίμα. Ίκαρος. Σύνταγμα. Στη Βουλής. Θησείο. Θησεία. Δωμάτιο. Σκουπίδια. Το παραμύθι. Γδύθηκε. Πάλι. Ο λύκος. Εκάτη. Λογοτεχνία. Το ψέμα. Εκείνη. Να σταματήσει. Καύλα μου. Καύλα. Αν. Αίμα. Μου. Θα μπορέσω. Αν. Αίμα. Χαρτί. Από θάλασσα. Χωρίς ορμές. Ειρμός. Συρμός. Αν. Αγάμα με. Φιλιούνται. Γλώσσες. Πρίγκιπα. Το ψέμα. Θεέ μου. Δεν. Δεν. Δέχεται. Τηλέφωνα. Ύπουλα. Σύρματα. Θεέ μου. Πριν. Παντού. Στο σώμα. Το μουνί. Στόμα. Ανοιχτό. Καθισμένη. Πάνω του. Κρυφά. Κρυφτό. Κρύψε με. Κι άλλο. Κι άλλο. Πολύ. Την αγαμούσε. Ο κόσμος. Άρρητα. Άρρωστα. Δεμένη. Ήταν. Ήττα. Και ιδρύθηκε. Αλύπητα. Μη δεις. Πάλι. Βροχή. Δύο φορές. Δράκος. Παραμύθι. Χωρίς πρόσωπο. Τα δάκρυα. Σπέρμα. Άλλου. Ενός. Ο κανείς. Πάνω της. Το αγκίστρι. Μια μεμβράνη. Έσπασε. Δίχτυα. Σώμα. Τρύπια. Θεέ μου. Μέρα νύχτα. Το ίδιο. Άπιστη. Αν. Χωρίς. Χώρια. Σκίσε με. Εγκοπές. Κορμιών. Ασύνδετων. Χωρίς βίδες. Οι φράσεις. Οι πράξεις. Βροχή. Πέφτει. Ανήκουστη. Τα κόμματα. Οι τελείες. Ανόητες. Όργανο. Πάνω. Κάτω. Μέσα. Έξω. Τραβιέται. Μπρος. Πίσω. Της. Βαθιά. Συνέχεια. Το ψέμα. Μη δεις. Ουρλιαγμένη. Αβαθές. Μπαίνει. Βγαίνει. Μπαίνει. Μη δεις. Αυτή την ιστορία. Μόνο οι νεκροί. Αυτοί μόνον. Μόνον. Να. Μαθαίνουν. Θα. Να. Επεξεργάζονται. Θα. Να. Σπουδάσουν. Όνειρα. Άλλων. Έκαψε. Διαβολικά. Η πορεία. Πάντα. Ανελέητη. Στο σπέρμα. Μετά. Μη δεις. Τα πένθη. Του κόσμου. Σκάβοντας. Καίγοντας. Σκίσε με. Μέσα της. Το ψέμα. Απελπιστικό. Στο καταφεύγειν. Καταφυγείν. Δυο νύχτες. Χρονιάρες. Ποιήτριες. Συνέχεια. Η αποκάλυψη. Υποτροπιάζουν. Λεξητανίλ. Λεξεύγω. Λεξήλκυθρο. Λεξήθυμα. Λεξηριεύω. Λεξέρωτας. Λεξέσκισε. Την. Υπάρχει. Όχι. Δεν. Μη δεις. Το χειρότερο είδος. Με μάσκα. Όχι. Δρόμος. Σαν. Προορισμός. Αγάπη. Να αντέχω. Εννιά κεριά. Συν τρία. Δώδεκα. Να φτάνω. Να είμαι. Αγάπη μου. Θα είμαι. Αγάπη μου. Είμαι. Λέξη. Λέξημνυ. Λεξηλοχεύω. Λεξέλεος. Λεξαντοχή. Στοπ. Νεκρός χρόνος. Δρόμος. Ταινία. Κόσμος. Το ψέμα. Πλάνο ανάποδο. Ζωγραφισμένο. Ζωγράφου. Ανενδοίαστη. Άφωνη. Άλφα ρέζους. Αρνητικό. Το χρώμα. Κερί. Των νεκρών. Αμφίβιο. Εκεί. Στο ψέμα. Η λύση. Καταφυγή. Κατασπατάλησε. Καταεσύ. Καταμένος. Ολομόναχοι. Εγώ. Εγώ. Εγώ. Φόνος. Φθόνος. Φθόγγος. ΤαΠΕΙνΩΣΗ. Την έσκισε. Χόρταινε. Τον. Χόρταινε. Της. Χώραγε. Όλα. Των. Χόρτα. Πόθος. Κάποια. Έκλεψε. Τον λόγο. Τον κόσμο. Τον πήρε. Χωρίς προφυλακτικό. Ορμές. Εξετάσεις. Τον έπαιρνε. Συνέχεια. Κάψα. Καύλα. Απερίγραπτη. Κυνηγούσε. Σκήπτρα. Σκηνή. Φαύλα. Φαλλός. Τραυλός. Λόγος. Χωρίς. Τρόμος. Τώρα. Α-λογία. Απνοώ. Πνοή. Απ-νόησα. Άπνευστη. Σ’ αυτό που ήταν. Σ’ αυτό. Που κρυβόταν. Που σκέπαζε. Όχι. Ναι. Που έπαιζε. Φρικτά. Όχι. Όχι. Πατέρας. Φόνος. Πατέρας. Φαλλός. Πατέρας. Φόβος. Αν.
Φόνος. Φαλλός. Φόβος.
Φόνος.

III

Ο άσαρκος λόγος. Το σάρκινο είδωλο. Ο σπασμένος καθρέφτης. Τα ακίνητα βήματα. Η αριθμητική εξομολόγηση. Τα υγρά περιστατικά. Που δεν βγαίνουν. Οι βέβαιες ημερομηνίες. Που δεν συμφωνούν. Τα αιώνια νοσοκομεία. Ψεύδονται. Η δικαιολογία της μνήμης. Της λογοτεχνίας. Που ντύνεται. Τα άρρωστα ρήματα. Η συνεχιζόμενη σάρκα. Τα ξύλινα μέλη. Το ανύπαρκτο στόμα. Τα φίδια. Οι βάτραχοι. Οι νεράιδες. Πουτάνες. Το φλεγόμενο μένος. Το φλεγόμενο μίσος. Το φλεγόμενο μέλος. Που κάηκε. Πριν. Πάντα. Χωρίς. Η μία αλήθεια. Τα δύο σχήματα. Η καμία ποίηση. Ο κανένας εαυτός. Που είναι. Διαιωνίζεται. Συνεχίζει. Σαν τράγος. Εκεί. Εμένα. Εις βάρος. Εις βάθος. Εις βάλτος. Αφόρητα όχι. Άσκοπα. Που. Επειδή. Η αφοσίωση. Που δεν. Δεν. Δεν. Ο καιρός που δεν ήσουν. Που όχι. Ποτέ. Τώρα. Η πορεία. Συνθήκη. Αλήθεια. Πια. Ασκεπής. Σε. Με. Όταν.
Όταν. Η λογοτεχνία.
Σε. Με.
Ποτέ.
Αν.

[Τότε μαζεύτηκε ένα ψεύτικο σύννεφο. Το πάτωμα έγινε το τρίχωμα του θηρίου, οι τοίχοι γέμισαν πράσινα μάτια. Ο Σεπτέμβριος έκαιγε σαν φωτιά στο δωμάτιο. Εκείνη πάντρευε την ζωή της με τον θάνατο. Το τέρας περπατούσε μέσα της όλο λέπια και φλύκταινες. Γινόταν ένα μπλεγμένο, δικέφαλο κορμί χωρίς σάρκα. Ό, τι κι αν άγγιζες έσταζε. Κανένας επίδεσμος, κανένα είδωλο δεν μπορούσε να κρύψει τα αποκρουστικά έγκατα που έμοιαζαν με αντεστραμμένα κολπικά μάτια. Το σώμα της φορτώθηκε με πείνα. Παραδόθηκε σ’ ένα στυγνό, σαρκικό όργιο, αλλάζοντας τα κουμπιά του. Από παντού έπεφταν τρύπιοι άγγελοι, αποκεφαλισμένοι. Στη μέση Εκείνος τα έβλεπε όλα.
Όλα τα μάτια που λείπουν τα ονομάζω Μαρία.]

.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΣΠΑΣΕ (2015)

ΤΟΠΙΟ ΖΩΗΣ

Σκαρφαλώνω σ’ ένα όνομα
Με πέντε γράμματα
Δεν υπάρχουν θεοί εδώ
Δύω στο κύμα του
Στο ράγισμα των ματιών
Στην πιο περιληπτική σου μορφή
Έχοντας επίγνωση
Της αθανασίας μου

Μακριά πολύ
Απ’ το ανθρώπινο εύρημα
Η ζωή συνεχίζεται
Με την συχνότητα της σελήνης

Φοράω ένα μακό
Που ξεκολλάει τη σάρκα μου
Και την χαρίζει σε σένα
Ασυγκίνητα
Μπροστά στο γκρεμό

Δεν ξέρω πραγματικά
Άλλους ήρωες
Εκτός

Απ’ τον εαυτό μου

ΑΡΡΩΣΤΟ ΚΟΚΚΙΝΟ

Θέλω να με υποδουλώσεις
Ενώ αλλάζεις ντροπή
Να ανοίξεις την πόρτα
Να περάσει το γένος μου
Να με ξεκληρίσεις
Ως την τελευταία διακοσμητική δέσμευση
Με τα ανορθόγραφα χέρια σου

Να με ψαλιδίσεις
Να μασήσεις σιγά σιγά
Ξηλώνοντας πόντο πόντο
Με τις δαγκάνες σου
Τις ραγδαίες επιγραφές μου
Να ξεσπάσεις πάνω μου
Όλη την αμαρτία της θάλασσας
Άδεια από το άθεο του ουρανού
Και να επιστρέψεις στεγνή

Ολομόναχη μέσα μου

Απ’ τη σχισμή των ποδιών σου
Πέφτει τώρα ο θάνατος
Σε νιφάδες
Στρώνει ένα άσπρο σεντόνι
Το ανοίγω με τα νύχια μου
Το μαίνομαι
Το μυρίζω

Μέχρι να σταματήσουν
Να διατηρούν άρθρωση οι λέξεις μου
Και να γίνουν θηλές
Σαρκοφάγες
Για να μην έχω πια
Τίποτε άλλο

Παρά μόνο στο σώμα μου
Ό, τι κατάφερες να γράψεις εσύ
Με τα δόντια σου
Λίγο πριν εκραγεί
Εκείνο το άρρωστο κόκκινο

Στο οπισθόφυλλο της γης

ΑΝΘΕΚΤΙΚΟ ΜΑΥΡΟ

Με έπλυνες
Ξέβαψε λίγο το μαύρο πάνω σου
Μια αλμυρή πινελιά αγάπης
Σχεδόν σαν μπλουζ
Ούτε που την πρόσεξες

Με στέγνωσες
Όπως τα όνειρα
Φορούσες γάντια
Για να μην μείνουν ίχνη στο χρώμα
Και μ’ άφησες
Μαζί με τα σκουριασμένα βιβλία
Και τα τιμωρημένα πιάτα
Στον νεροχύτη σου
Τσαλακώνοντας τις σιωπές
Στις λέξεις
Να μην φαίνεται η βροχή

Πάλι ξέχασες
Ότι ο βυθός
Με βλέπει από παντού

Πάλι ξέχασες
Ότι είμαι
Ανεξιχνίαστα αδιάβροχος

Στο μαύρο

ΤΟ ΜΠΛΕ ΠΟΙΗΜΑ

Δίπλα στο νερό
Οιδίποδας Σίσυφος
Σπρώχνω
Τέσσερις βράχους μαζί

Ο γκρεμός
Με τα τελευταία δάχτυλα του θεού
Με αγκαλιάζει
Γίνεται μπλε πορσελάνη
Αφόρητη
Περίσσευμα ουρανού
Που τυλίγεται σαν καλώδιο
Πάνω σε έκπληκτη θάλασσα

Δοκίμασα να αγοράσω
Ελάχιστο χρώμα
Περαστικών ψαριών
Αλλά κατάπια τα λέπια
Με δείχνουν βυθό

Το μπλε μού οφείλει

ΜΙΣΟ

Το ύφασμα του στήθους σου
Μια θηλυκή ενδυμασία
Από αδέσποτες ρόγες
Στα μάτια μου λύκοι
Περνούν το θερμόμετρο της αγάπης
Απ’ το μηδέν

Κάθε αγκάλιασμα
Συναντά στην κραυγή σου
Μια άρρωστη αντωνυμία
Κρατά ζωντανή
Τη γραμματική των ευχών
Σε αποστηθίζουν οι τοίχοι
Μου μαθαίνουν το μωβ
Στη γλώσσα

Η θάλασσα βρέχει τις λέξεις
Όπως μπερδεύονται με το σάλιο σου
Φαίνονται μόνο οι μισές

Είναι αδύνατον
Να τελειώσω αυτό το ποίημα
Χωρίς την κατάπληκτη θέα
Των στρογγυλών βράχων

Στα πόδια σου

ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ

Μάζεψα τότε τα πράγματά μου
Κι άφησα πίσω μου ό, τι υπήρχε
Ο αέρας φυσούσε στο πρόσωπό μου
Παγωμένες νυχτερίδες
Τα μάτια μου
Αιμορραγούσαν πουλιά

Ο δρόμος ανοιγόταν μπροστά μου
Σαν φέρετρο
Με τις μακριές μετάξινες βλεφαρίδες του
Τα απαγορευτικά του ήλιου ήταν στημένα
Άφηναν σημαιάκια στις στροφές
Για να σε θυμάμαι

Είχα καιρό να δω τον Tim Buckley
Το όριο ταχύτητας έλεγε αύριο
Το ξεπέρασα
Και τον είδα
Κωπηλατούσε πάνω σε μια παιδική βάρκα
Με τις βρύσες του όλες
Στραμμένες επάνω μου

Μου είπε
Goodbye and hello
Στάζοντας
Απ ‘ το γυάλινο μάτι του
Άλλη ζωή

Ενώ εγώ

Εξακολουθούσα να μεγαλώνω μέσα σου
Σαν τραγούδι

Στη μητρική μου γλώσσα

ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΣΙΩΠΗΣ

Τις ημέρες εκείνες
Κυνηγούσα τον χρόνο απ’ τις μασχάλες του
Άφηνα τα δόντια μου κάθε Δευτέρα
Να καρφωθούν στον λαιμό του
Ήμουν θυμάμαι
Υπέρ της σιωπής των θεών

Ακόμα είμαι

Μόνο που σήμερα οι λέξεις με περιμένουν
Παντού αδιευκρίνιστες
Δίπλα στο βαζάκι με τον καφέ
Μέσα στη σακούλα με τα παλιά σκουπίδια
Κάτω από τη μύτη της βρύσης
Που στάζει ανίδεη
Ακόμη και στη μέση του δρόμου
Με εγκαταλειμμένες σημαίες
Και συνηθισμένα εγκλήματα

Άσε που ο χρόνος
Δεν έχει πια δόντια
Του έπεσαν όλα
Μια συνηθισμένη μέρα
Από την άσκοπη αναζήτηση
Της επόμενης
Και έγιναν σταυροί
Ανεξέλεγκτοι

Στο νεκροταφείο του ποιήματος

ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ

Είναι τα πράγματα
Πολύ δύσκολα
Ακόμα κι ο κούκος
Σταμάτησε να λειτουργεί

Δεν ξέρω τι ώρα είναι
Σ’ αυτά τα μεσάνυχτα
Εντούτοις
Κάτι καλό θα συμβεί
Το νιώθω

Ίσως όχι σ’ αυτό το ποίημα
Ούτε στο επόμενο

Σ΄ όλα τα ποιήματα
Ο ήλιος κρύβεται σαν παιδί
Φοβάται

Μην τον προδώσουν τα γράμματα

ΣΑΝ ΕΣΕΝΑ

Φύτεψε μια βροχή
Και ασ’ την εκεί
Να καπνίζει
Πάνω απ’ το κεφάλι μου
Θα την καταλαβαίνω
Από τη λείπει της θάλασσας

Γράψε έπειτα ένα τραγούδι γι’ αυτήν
Και ξύπνα με
Πριν τελειώσει ο θάνατος

Όταν το νερό με κυκλώσει
Μη φοβηθείς
Γίνε νερό εσύ
Να πονέσω
Όπως θα με σκεπάζεις
Με όλα τα διαθέσιμα χέρια σου

Ενώ στον κόσμο ο ήλιος
Θα δείχνει απρόθυμα

Τα όνειρα των τελευταίων νεκρών

ΜΠΛΕ ΜΠΑΛΟΝΙ

Βαδίζοντας προς την παραλία
Ένα μπαλόνι με ακολούθησε
Αυτό το μπλε
Που υπήρχε πάντα μέσα μου
Για να ρυθμίζει
Την κυκλοφορία της λύπης

Αφού έκανε μια κίνηση δισταγμού
Σαν να φοβόταν τα βότσαλα
Σαν η παραλία να ήταν ο κόσμος
Και τα απροσμέτρητα βότσαλα
Το απροσμέτρητο πλήθος των ανθρώπων
Αφού ζύγισε με το βλέμμα του
Τα δάκρυα που το χώριζαν
Από την άλλη πλευρά

Προχώρησε με ακατανόητη χάρη
Προς μια εξόδια κίνηση
Σαν ανεπίσημη χορογραφία
Κυλώντας ήσυχα
Ήρεμα σαν νεκρό
Πάνω στον πληγωμένο καθρέφτη
Της θάλασσας

Σας είχα προειδοποιήσει
Ότι θα έφευγα κάποτε
Σαν μπαλόνι
Σας το είχα πει

Με όλα τα αίματα

BLUES

Το ένα μου χέρι
Είναι γεμάτο σύρματα
Πεταμένες χορδές
Από κιθάρες του δρόμου
Το άλλο γεμάτο νάρκες
Τις αφήνω πίσω μου
Μ’ ένα μπλουζ
Δώδεκα μέτρα μακρύ
Για να καθαρίζω τις πόλεις

Σε κάτι καλύβες
Που θυμάμαι από παιδί
Έκρυψα τα τελευταία μου γράμματα
Για να είμαι σίγουρος
Ότι θα πεθάνουν καλά
Με τον θάνατο των Ινδιάνων

Όλα τα φιλιά φιλήθηκαν
Όλες οι αγάπες
Έχουν αγαπηθεί
Όμως τα καλύτερα ψέματα
Τα φύλαξα για το τέλος

Ποτέ δεν είναι αργά
Για έναν καλό ρόλο
Στο θέατρο της λαγνείας
Ενός έκπτωτου μάγου
Που συνεχίζει
Παρ’ όλα αυτά
Να ποτίζει τα λουλούδια
Κρυφά

Κάτω απ’ το μαξιλάρι του

ΚΥΚΛΟΣ

Όταν μεγαλώνει ο κύκλος
Γίνεται ζωή
Όταν μεγαλώνει η ζωή
Γίνεται αγώνας
Όταν μεγαλώνει ο αγώνας
Γίνεται μοναξιά
Όταν μεγαλώνει η μοναξιά
Γίνεται έρωτας

Ανυπόφορος
Σχεδόν τελευταίος

Ο αθόρυβος θόρυβος
Μιας υπαρκτής
Και γι’ αυτό ανελέητης
Απουσίας

Όταν μεγαλώνει η απουσία

Γίνεται ξανά
Ξανά
Και ξανά

Κύκλος

ΑΠΟΨΕ ΔΕΝ ΘΑ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΘΩ

Απόψε δεν θα απομακρυνθώ
Θα μείνω εδώ
Να σκαλίζω με άδεια δάχτυλα
Το σχέδιο του κορμιού σου
Μέσα σε μια ερεθισμένη κίχλη φωτός
Θα μείνω εντός
Στην αγαπημένη κοιλότητα των θηρίων σου
Καθένα απ’ αυτά γεννιέται στο πλάι
Με τις μικρές περισπωμένες
Του περασμένου αιώνα

Μ’ αγαπάς;
Δεν θυμάμαι

Απόψε δεν θα απομακρυνθώ
Ποτέ μου δεν είχα τα χέρια
Ποτέ μου δεν ήξερα
Nα βουλιάζω οδούς
Μα ακόμα και να το μάθαινα
Θα έσβηνα με το σάλιο μου τον δρόμο
Για να περνάμε μόνο εμείς
Αθόρυβοι
Από το λίγο των άλλων

Απόψε σήμερα αύριο μετά
Σε τέσσερα μοναδικά χρώματα
Σε εκατομμύρια ανεκτέλεστες αγκαλιές
Σε πεντέμισι χιλιάδες αιώνες
Δεν θα απομακρυνθώ
Πώς μπορεί κανείς να απομακρυνθεί
Απ’ το αναπόφευκτο δέρμα;

Απόψε γίνε εγώ
Θα μείνω εμείς
Ακίνητα
Στο ανελέητο κρίμα του δρόμου

Σε καρπώ
Σε είμαι
Σε θεώ
Με τα όργανα του τυφλού
Σε στρέφω σε διονυσιακό βάθρο
Σε κόσμος

Για να με φεύγεις
Με ερείπια ρεύματος
Να με χάνεις στην πράσινη κλίμακα
Ευχαριστώντας το φως
Θα σε πάρω ολόκληρη
Στην αιώνια θάλασσα του μυαλού

Σε ελάχιστους καιρούς από σήμερα
Ο κόσμος θα είναι ένας
Στο προσκήνιο του ωκεανού
Το νερό
Έχει ήδη φτάσει στα πόδια μας

Τόσο γυμνοί
Δεν θα ξανασυναντηθούμε ποτέ

.

.

ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΔΑΙΜΟΝΑ ΕΑΥΤΟΥ (2015)

[1]

Να έρχεσαι. Αλλά να έρχεσαι όχι σε μένα, όχι σε αυτό που παριστάνει εμένα. Όχι σ’ αυτό που αντικαθιστά αυτόν που μιλάει με μένα. Να έρχεσαι σε μένα. Μέχρι να βρεθεί η διέξοδος που οδηγεί σε μένα, να έρχεσαι όχι σε μένα με ανώτερο σώμα. Αλλά να έρχεσαι. Σε ένα άλλο εμένα. Να έρχεσαι όχι σε μένα, προς εμένα. Εκεί που ετοιμάζεται ο λόγος να γίνει ανώτερο, πάλι σώμα, αλλά ανώτερο σώμα εμένα. Άλλο όχι σώμα μέχρι σε μένα. Τώρα όχι λίγο άλλο σώμα. Μόνο λέξεις με όλο σώμα σε μένα. Ανώτερο.
Μόνο έτσι να έρχεσαι. Μέχρι να με μείνεις αλλού σε ανώτερο σώμα να έρχεσαι. Μόνο να έρχεσαι. Χωρίς όλο σώμα. Με όλη εσένα, ανώτερη εμένα. Να έρχεσαι μόνο σε μένα. Ανώτερη.
Γιατί εσύ. Όλη μόνο ανώτερη σε μένα.
Όλος μόνο εγώ.
Εσύ.

[2]

Γράφω σε πρώτο ενικό γιατί τα λάθη μου έχουν ονοματεπώνυμο.

[6]

Αυτό που θα μου λείψει περισσότερο από την βροχή είναι η ανάμνησή της.

[9]

Γράφοντας το ταξίδι με γιώτα είναι σα να του στερείς τη μισή διαδρομή. Σα να μην επιτρέπεις στα μάτια να αισθανθούν τους ανελέητους κραδασμούς της. Μέσα στις σχεδόν γυναικείες καμπύλες του έψιλον, εκεί, στους δυο ηδονικούς κόλπους του φωνήεντος που συγκροτεί την τελική δίφθογγο του έψιλον γιώτα, βρίσκεται θαμμένη όλη η ηθική της αναζήτησης.

[13]

Οι άνθρωποι αραιώνουν σαν το σαπούνι. Λιώνουν πάνω στις πινακίδες τους. Δεν υπάρχει κανείς εδώ, στο χώμα. Αισθάνομαι τα πέλματα των σκύλων στο κεφάλι μου. Με κατουρούν. Μου πιέζουν το θώρακα. Τα μάτια μου έγιναν κίτρινα. Περιστοιχίζομαι από τυχαία αγάλματα. Στενεύω. Στενεύω. Στενεύω.

Αν έρθει βοήθεια, θα είναι μόνο απ’ τους απόντες. Τους μεταγενέστερους.

[17]

Χθες, για ένα νι χάθηκε η λύπη από την παραλία. Σκεπάστηκε με άμμο υπό τους ήχους των πνευστών.

Οι λέξεις απλώς κοίταζαν

[22]

Κατά βάθος δεν με ενδιέφερε ποτέ η πράξη της γραφής. Με ένοιαζε περισσότερο να δω τις λέξεις να χορεύουν σ’ ένα εικαστικό σφιχταγκάλιασμα του Μαρσέλ Ντυσάν, του Ιερόνυμου Μπος και του Μοντιλιάνι. Με τον Φουκώ, βέβαια, παρόντα, να επιβλέπει.
Και να προσθέτει την σκέψη που προηγήθηκε.

[24]

Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν ότι η γραφή είναι ο λόγος που υπαγορεύει. Που ανατέμνει, που αντιδρά, που αποδεικνύει τις διαχύσεις. Που ναρκισσεύεται με ενδείξεις. Είναι, όμως, μόνο η σιωπή που αντιστέκεται στη φθορά. Και η εξ αυτής μέγιστη μορφή ηδονής.
Το αντίθετο της ζωής για τον συγγραφέα δεν είναι ο θάνατος. Είναι η αλήθεια.

[30]

Πού θα πετάξεις τώρα το καπνισμένο αίμα; Πώς θα περιγράψεις στους άλλους τον θρίαμβο που έκανε ο θάνατος μέσα μου; Άκουγες άραγε μουσική καθώς ξεκολλούσες το δέρμα κρυφά για να μη σε πάρουν χαμπάρι οι άγγελοι; Πόσα χιλιόμετρα μέτρησε το μαχαίρι στο σώμα; Πώς θα συνεχίσεις να ασκείς φόνο με τόσους νεκρούς εγώ δίπλα σου;

Εσύ. Η νεκρότερη όλων. Πώς θα αντέξεις να ζεις χωρίς να με σκοτώνεις;

[33]

Μη δίνεις σημασία στο κόκκινο. Ήταν πάντοτε άπληστο. Όσο καιγόμασταν, υπήρχε ζωή. Η τελευταία πραγματικότητα είναι να ονειρεύεσαι μάτια. Κοίτα. Μας.
Ήθελα μόνο να μου ανήκεις.

[39]

Δεν υπάρχει έρωτας που να ταιριάζει σε λέξεις. Κι εγώ, ένας αυτοδίδακτος στα τραύματα, με τρυπημένα σπίτια.

[44]

Θέλω να αντιγράψω το κορμί σου και να το βάλω σε ένα μεσαιωνικό κάστρο. Να το βλέπω μόνο εγώ και κάποιοι νεκροί ιππότες.

[46]

Αυτό που αναδεικνύει τον έρωτα είναι εκείνο που τον λεηλατεί. Το ενδεχόμενο βάρος και ο βαθμός ρήγματος ποικίλει ανάλογα με την ικανότητα του βιώματος και το ανεξίτηλο του ονείρου.

[50]

Δεν μπορείς ποτέ να αποχαιρετήσεις την θάλασσα. Θα βρει έναν τρόπο να επιστρέψει.

[55]

Ούτε ένα σκουπίδι να μην πάει χαμένο από σένα. Οι θεοί να μαζέψουν αμέσως όλα τα πρόστυχα βήματα. Κάθε ένα, ένας δόλιος καρκίνος του δρόμου. Ένα άκομψο ρεσιτάλ από χαλασμένα ονόματα. Ένα νύχι που σάπισε. Μέσα μου

[59]

Η θλίψη με έμαθε να χαμογελάω στους πνιγμένους. Ιδίως όταν όλοι είμαι εγώ.

[62]

Μπορεί κάποιος να εξευγενίσει την τέχνη της ζωής; Να μάθει στον θάνατο να χτυπά πρώτα την πόρτα; Του γνέφω ακόμη, με εγκάρδιο κίνδυνο. Δεν θυμάται ποιός είμαι και έτσι είναι καλύτερα.
Έχω όλη την θλίψη να τον αναγνωρίσω εγώ.

[67]

Γράφω για να αγαπήσω την εκκρεμότητα που αφήνουν οι λέξεις μου σε μια ζωή που, ούτως ή άλλως, δεν υπήρξε ποτέ. Μέσα από την αδυναμία συνύπαρξής μου με αυτό που υπάρχει, επισκευάζω, με αφέλεια, το ανύπαρκτο.

[72]

Το ποίημα οφείλει να είναι δοκιμασία και όχι δοκιμή ή μια απλή όραση ύφους με σύνθετες λέξεις. Μια ναυμαχία στην οποία, αν δεν λάβει κανείς μέρος, δεν μπορεί να την περιγράψει. Τα υπόλοιπα δεν συνιστούν ποίημα. Είναι περισσότερο σκίτσα ιδεών, ανταποκρίσεις από έναν άγνωστο πόλεμο. Στην μεγάλη τους πλειοψηφία ελλιπείς.
Η ποίηση δεν είναι η περιγραφή της κόλασης. Είναι η ίδια η κόλαση με τρίαινα και ουρά.

[74]

Το ποίημα είναι το διαμελισμένο πτώμα στα χέρια ενός σχιζοφρενή δολοφόνου. Που, στο μεταξύ, φρόντισε να μεταμφιέσει τον εαυτό του σε ποιητή.

[81]

Η ποίηση συμβαίνει ερήμην. Τις περισσότερες φορές είναι κάτι το ζωντανό που οφείλεται σε έναν θάνατο. Σε μια διαρροή ζωής, ουσιαστικά άγνωστης. Μέσα σ’ αυτόν τον χώρο που περιγράφεται ως ασυνείδητο ή ως εξέγερση του ονείρου, η σκέψη, η φιλοσοφία, έχει να καταθέσει την γνώμη της. Δεν είναι σίγουρο ότι η ποίηση θα την λάβει σοβαρά υπ’ όψιν της.
Και κατά την γνώμη μου, καλά θα κάνει.

[87]

Ζω σε υπερθετικό βαθμό την άγνωστη εμπειρία που μπορεί να σου προσφέρει η ανίκητη επαφή σου με την πραγματικότητα.
Ζω, πεθαίνοντας.

[92]

Έμεινα ακίνητος πάνω στα χείλη της. Αισθανόμουν υποχρεωμένος να τιμήσω αυτό το ανεξερεύνητο κόκκινο της αρρώστιας. Ήξερα ότι μονάχα με αυτό τον τρόπο απαλλάσσεις τους ενόχους από τα κίνητρα.
Απέναντι μου ο καθρέφτης χαμογελούσε, με το ύψος της διάρκειάς του.

[101]

Θέλω να σ’ αγαπήσω στις παράξενες γλώσσες, με όλες τις επιδερμίδες σκισμένες. Μέσα στα λείψανα ενός ζώου.
Τόσο γυμνοί δεν θα ξανασυναντηθούμε ποτέ.

[103]

Μια κέρινη κούκλα επί σκηνής. Εξέχουσα μπαλαρίνα θανάτου. Συμπαγής μοναξιά, της λείπει το όμορφο αίμα. Μια μαριονέτα εγκλωβισμένη στην πεντατονική του κόσμου. Μια ραγισμένη χορδή. Γίνεται τεχνητό μέλος, εκ γενετής όνειρο, γέφυρα στην αποκατάσταση του χαμένου, λατέρνα της νοσταλγίας, πιάνο της απαγόρευσης, τελευταίο φιλί.
Οι μόνοι που θα μείνουν τελικά ζωντανοί είναι οι εραστές.

[107]

Οι λέξεις έχουν την μεγαλύτερη άγνοια κινδύνου. Αλλά και τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιγένειας. Μερικές είναι αθάνατες.

[113]

Ο λόγος βάφει. Γίνεται άθυρμα, σφοδρή ηλικία, σμήνος πουλιών. Διαπληκτίζεται με την απουσία με αιχμηρό ψέμα. Ο λόγος δεν είναι ούτε ζωντανός, ούτε νεκρός.

Μόνο θάνατος που περιγράφει ζωή.

[117]

Τα βιβλία είναι ακραία περιστατικά της ζωής των ανθρώπων. Κάθε συγγραφέας είναι ένας ακροβάτης θεός που πέφτει.

[125]

Το πρόστυχο σώμα χρειάζεται μόνο ένα κεντρί για να σε κάνει να πιστέψεις στον θάνατο.

[126]

Μια συμφωνία σάρκας έμεινε να τελειώσει αυτό το ψεύτικο κονσέρτο του κόσμου. Ατιμωτική, σαν ψυχή που διέλαθε.

[130]

Νομίζω, απλώς, ότι η αγάπη ζει, χωρίς γραμματική, εκεί που η μετοχή είναι απεριόριστη.

.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΦΟΥΣ (2015)

ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ
ΜΑΡΙΑ ΧΡΟΝΙΑΡΗ

ΕΝΩΣΗ

I.

Απόψε μην απομακρυνθείς
Η γη έχει αρχίσει να χάνει τη βαρύτητά της
Τα πάντα αλλάζουν θέση σχέση απόσχιση
Δεν ξέρω αν πρέπει να φοβάμαι
Δεν ξέρω αν έμαθα ποτέ να μη φοβάμαι

Απόψε μην απομακρυνθείς
Η νύχτα έγινε φέρετρο κάτω απ’ τα σεντόνια
Τα δάχτυλά μου αρχίζουν να μοιάζουν με μάρμαρο
Το πρόσωπό μου παίρνει την όψη
Μισοτελειωμένου γλυπτού

Απόψε μην απομακρυνθείς
Μείνε να τελειώσουμε μαζί
Αυτό που δεν ζήσαμε
Μείνε για το τελευταίο σινιάλο

Έτσι κι αλλιώς ποτέ κανείς δεν θα μάθει
Τι γεύση έχει το φιλί των εραστών

Όταν πεθαίνουν ζωντανοί

II.

Απόψε δεν θα απομακρυνθώ
Θα μείνω εδώ
Να σκαλίζω με άδεια δάχτυλα
Το σχέδιο του κορμιού σου
Μέσα σε μια ερεθισμένη κίχλη φωτός
Θα μείνω εντός
Στην αγαπημένη κοιλότητα των θηρίων σου
Καθένα απ’ αυτά γεννιέται στο πλάι
Με τις μικρές περισπωμένες
Του περασμένου αιώνα

Μ’ αγαπάς;
Δεν θυμάμαι

Απόψε δεν θα απομακρυνθώ
Ποτέ μου δεν είχα τα χέρια
Ποτέ μου δεν ήξερα
Nα βουλιάζω οδούς
Μα ακόμα και να το μάθαινα
Θα έσβηνα με το σάλιο μου το δρόμο
Για να περνάμε μόνο εμείς
Αόρατοι
Από το λίγο των άλλων

Απόψε σήμερα αύριο μετά
Σε τέσσερα μοναδικά χρώματα
Σε εκατομμύρια ανεκτέλεστες αγκαλιές
Σε πεντέμισι χιλιάδες αιώνες
Δεν θα απομακρυνθώ
Πώς μπορεί κανείς να απομακρυνθεί
Απ’ το αναπόφευκτο δέρμα;
Απόψε μείνε εγώ
Θα μείνω εμείς

Σε καρπώ
Σε είμαι
Σε θεώ
Με τα όργανα του τυφλού
Σε στρέφω σε διονυσιακό βάθρο
Σε κόσμος
Για να με φεύγεις
Με απώλεια αγάπης
Να με φοράς στην πράσινη κλίμακα
Ευχαριστώντας τα πλοκάμια σου

Θα σε βυθίσω ολόκληρη
Στην αιώνια θάλασσα του μυαλού
Με το νόμο του κτήνους
Σε ελάχιστους καιρούς από σήμερα
Ο κόσμος θα είναι ένας
Στο φέρετρο του ωκεανού
Το νερό έχει ήδη φτάσει στα πόδια μας

Τόσο γυμνοί

Δεν θα ξανασυναντηθούμε ποτέ

[Όταν με ξεκολλήσεις απ’ τα στήθη σου βάλε εκείνο το μαύρο χρώμα στο παράθυρο που ταιριάζει στη μοναξιά μου. Χωρίς άλλες λέξεις. Στη σιωπή δεν μιλούν . Μόνο αναπνέουν οι αγωνίες]

15/05/2014

ΝΟΣΤΟΣ

Υπάρχει μια λέξη
Που κατοικεί τη ζωή μου
Είναι στρωμένη με άσπρα
Και μοβ πέταλα
Σε κάθε ένα απ’ αυτά
Έχω κρεμάσει μια σημασία
Όταν τη βλέπω να διασχίζει το δρόμο
Φοβάμαι
Έτσι κάθε φορά κρύβομαι
Μήπως καθυστερήσει το τέλος
Να έρθει

Όλες οι γεύσεις μου φορούν σπαθιά
Κανείς δεν τολμάει να δοκιμάσει
Μόνο κάτι παιδιά
Που δεν φοβούνται τη φωτιά
Ξαπλώνουν
Και σκεπάζονται με τις λάμες τους
Ύστερα βγάζουν τα μάτια τους
Και τα κρεμούν φυλαχτό
Για να βλέπουν τον κόσμο καλύτερα

Ο κόσμος όμως βάζει τα καλά του
Και απομακρύνεται
Αφού φοβάται να θυμηθεί

Κάθε φορά που θυμάται
Ντρέπεται για την αλήθεια που έχτισε
Και η αλήθεια γκρεμίζεται
Γιατί καμιά αλήθεια δεν είναι πραγματική
Όταν ξεχνά την προέλευσή της

Όλα τα παραπάνω
Είναι για να θυμόμαστε
Αυτά που ξέφυγαν
Σαν πεταλούδα που παρήλθε
Αλλά κυρίως
Ότι αν ξεθάψουμε τα φτερά της
Θα τα βρούμε ακόμη να χορεύουν

Μέσα σε ένα τεράστιο νι

[Θέλω να μιλήσουμε για την προδοσία. Τα μήλα. Να ξαναγυρίσω τον πίθηκο μέσα στο ανθρώπινο σώμα. Θέλω να γίνουν όλα πριν. Τώρα. Μετά θα ασχοληθώ με τις επιθυμίες.]

29/12/2013

ΟΡΙΟ

Ι.

Είναι μια λύπη που στάζει μέσα μου
Με το μαύρο μελάνι της
Ζωγραφίζει βροχή
Κι όλο μεγαλώνει το χάος
Ανάμεσα στις ματιές μας
Κι όλο οι παλάμες
Ιδρώνουν από εκείνο που λείπει

Ένας νεκρός φωτισμός
Διαγράφει στιγμές
Σε κάτι χαμένα φωνήεντα
Που είχαν σωθεί για ώρα ανάγκης

Όλα σβήνουν σαν ίχνη
Που τρομάζουν το πριν

Κανείς δεν χωράει εδώ

Όμως αν φύγεις
Μην ξεχάσεις να φορέσεις
Το παιδικό σου χαμόγελο
Εκείνο που κάνει αδιάβροχο
Τον πόνο

Τώρα όλες μου οι σιωπές
Έγιναν νύχτες στα χέρια σου

ΙΙ.

Κανείς δεν χωράει εδώ
Ούτε η ξαφνική γενναιοδωρία
Αυτής της άνοιξης
Που κουκουλωμένη
Σαν φάντασμα στα σκαλιά
Μοιάζει με ακάλεστο επισκέπτη
Στο σιωπητήριο του ήλιου

Καλά το λες κανείς
Μιλώντας για αυτούς βέβαια
Το άρρωστο είδος
Των κλόουν της ιστορίας
Που μαθημένοι σε μοναδικά ψέματα
Εκτελούν κάθε βράδυ 10 – 12μμ
Το ίδιο βαρετό νούμερο
Στο τσίρκο της πόλης
Με κόκκινα απαγορευμένα μάτια

Κανείς δεν δηλώνει παρών
Εκτός από τους απόντες
Τους ρακένδυτους λαθρεπιβάτες
Του μέλλοντος

Εσένα
Εμένα
Κι αυτόν εδώ
Τον πολλά υποσχόμενο κόσμο

Που χωρίς εμάς
Δείχνει πάλι

Να απουσιάζει απ’ τις αρχές του

[Αν μου πεις κάθε λύπη με όλα τα γράμματα, μπορεί να μοιραστούμε τον ίδιο κήπο. Θηλυκό βέβαια, για την υποδοχή της άλλης γέννησης. Σε θέλω ωμή, με θέα τον όμορφο κόσμο. Να αισθάνομαι το αίμα στη γλώσσα, στα όρια του απέραντου. Σε θέλω πορεία. Μιας παρεξηγημένης, κατ’ αρχήν, αρχής.]

15/8/2013 – 16/8/2013

ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ

Στο βιβλίο προτιμήθηκε να μην αναφερθεί ποιος στίχος είναι ποιου. Τα έξι ποιήματα που το συνθέτουν γράφτηκαν το δίμηνο Δεκεμβρίου 2013 – Φεβρουαρίου 2014, εκτός του ποιήματος ΕΝΩΣΗ, το πρώτο μέρος του οποίου έχει δημοσιευτεί στο βιβλίο Η ΣΚΙΑ ΜΟΥ ΚΙ ΕΓΩ (Μαρία Χρονιάρη, Απόπειρα, 2014) και το δεύτερο μέρος του στο βιβλίο Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΣΠΑΣΕ (Σταύρος Σταυρόπουλος, Γαβριηλίδης, 2015). Ακόμη, το δεύτερο μέρος του ποιήματος ΟΡΙΟ, με τίτλο Terminus ante Quem (Όριο πριν από το οποίο) δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Αυγή της Κυριακής στις 8 Σεπτεμβρίου 2013. Τα ποιήματα γράφτηκαν στίχο στίχο, ο ένας ως απάντηση του άλλου, αλλά και ως ένθετος στο στίχο που ακολουθεί: Μια αμετάκλητη διάσωση της στιγμής, μια αντίστιξη στην μυστική ενδοεπικοινωνία που εξελισσόταν, μια φωτογραφία ενός παρόντος, που θέλει να διατηρήσει την εσωτερική του αμεσότητα. Θα ήταν μάταιο, αλλά και άδικο απέναντι στην ίδια την ιδέα της δημιουργίας τους να υποστηριχτεί οτιδήποτε περισσότερο. Το έναυσμα ήταν το ομότιτλο βιβλίο του Raymond Queneau (Exercices de style, 1947) και η προέκτασή του, με άλλη μορφή, στο σήμερα. Η πρόθεση ήταν να μειωθεί, όσο είναι δυνατόν, η απόσταση που υπάρχει ανάμεσα σε αυτό που βλέπουμε και αυτό που τελικά μπορούμε να εκφράσουμε. Ιδίως όταν πρόκειται για δυο διαφορετικά είδη θέασης, δυο διαφορετικά μέσα πρόσληψης της εικόνας – λέξης, που όμως μπορούν και συγκλίνουν, ενίοτε, σε ένα ενιαίο και αδιαίρετο σώμα.
Εν τω μεταξύ, η λογοτεχνία θα συνεχίζει να υπάρχει. Και η ζωή να επιφυλάσσεται.

.

ΟΛΟΜΟΝΑΧΟΙ ΜΑΖΙ (2014)

1. ΧΟΡΟΣ

Σε είδα πάλι να χορεύεις μπροστά μου
Σαν γυαλισμένο ποίημα στον τοίχο
Χαμένοι κόσμοι στο δύο
Έσταζαν οι γραμμές σου επίπεδα
Κάτω απ’ τις μασχάλες
Μόλις είχε ξυπνήσει το ζώο

Στις βαλίτσες σου η σιωπή
Οι λέξεις δικές μου
Με το μου και το σου
Να έχουν στο τέλος
Το ίδιο αβέβαιο ύψιλον
Του βυθού

Οι θηλές του στήθους όρθιες
Σαν παγωμένη φωτιά
Έκρυβαν τα επόμενα όνειρα
Μέχρι την ηλικία της λογικής

Μπορούμε να σχεδιάσουμε
Μια δολοφονία
Ή να αρχίσουμε μια θρησκεία
Είπα δυνατά
Επιβλέποντας από μακριά την απουσία σου
Ήμουν όμως πάλι
Ο μοναδικός που άκουγε

Ένα άγνωστο χρώμα
Έβγαλε ρίζες στα μάτια μου
Έπαιξε την εκτέλεση μου ξανά
Καθώς προσπαθούσα να διαρκέσω
Την υπόσχεση του νερού
Ακούγοντας τις στροφές μου
Να τελειώνουν

Εσύ ποτέ δεν ήσουν εδώ
Να πάρεις λίγο θάνατο
Να τον κρατήσεις σαν φίδι
Απ’ τη μέση
Όπως κάνουν
Οι χορευτές του ταγκό
Και μετά να χωρέσεις

Ολόκληρη λίμνη
Στην παλάμη μου

Μπορείς να κρατήσεις τα διαμάντια σου
Για να με προδίδεις κάθε μέρα
Έχω πληρώσει ήδη για τη σκουριά

Η σκουριά ποτέ δεν κοιμάται
Τις ώρες που το φως χαμηλώνει
Στους θαλάμους της νύχτας
Εκδικείται τη νοσταλγία της
Με αχόρταγο κόσμο

Το αμάρτημά σου από καρδιά
Χάνεται στη ντροπή
Κυλάει

Όποιο κι αν είναι το τέλος
Εγώ θα το σκοτώσω

01/04/2014

3.ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

Σε ακολούθησα διστακτικά
Φορώντας στο κεφάλι μου
Σαν κάλτσα
Το μακό των Gun’s and Roses
Φόρεσα και σε σένα ένα
Με τριαντάφυλλα
Για να είμαστε ίδιοι
Με τον πίνακα του Μαγκρίτ

Βεβαιώθηκα ότι το ύφασμα
Είχε κουμπώσει καλά
Στις αβεβαιότητες των ματιών σου
Και τα πίεζε
Δημιουργώντας δυο κλειστές λίμνες
Έπειτα κόλλησα τα χείλη μου στα δικά σου
Με προσοχή
Να μην εισπνεύσω τα φαντάσματα

Το μακό σιγά σιγά έλιωσε
Στο σημείο της επαφής με το σάλιο
Φάνηκε η αρρώστια των χειλιών
Ήταν ξεραμένα
Όπως ένα ποτάμι
Που έχασε την ιστορία του
Πόσοι μάγοι τελετουργούν
Κάτω από ένα μόνο δέρμα;

Το δάσος ήταν παντού
Από το στόμα σου
Έβγαιναν ακόμη χαρτιά
Άχρηστα σαν περασμένα άνθη
Μετά συνάντησα τη γλώσσα σου
Και μας σκέπασε το σάλιο

Τα χέρια σου — ο πύργος του Κάφκα
Έκαναν μια αδύναμη κίνηση προς τα μπρος
Ακουμπώντας τα πιστόλια στα μάτια μου
Μη φοβάσαι
Έχω βγάλει τις σφαίρες
Ρίξε

Τα μαλλιά σου ήταν κολλημένα
Λες και είχαν μπλεχτεί μέσα τους
Όλες οι ακρίδες της Βίβλου
Έπιασα μια και στην πρόσφερα
Έτριξε πάνω στο χέρι σου
Σαν φρεσκοπλυμένο μωρό

Μετά βρεθήκαμε ενωμένοι
Με τα αγκίστρια στο στόμα
Στο δρόμο προς το μαντείο
Των νεκρών εαυτών
Διασκεδαστικά ακίνητοι
Με το καινούριο μας χώμα κοινό
Από τις εκδρομές στη λύπη

Τότε η ποίηση σου είπε
Να της δώσεις το φέρετρό σου
Να κοιμηθεί

Αυτή είναι η βάρκα μας σου είπα
Με πλήρεις λέξεις

03/04/2014

8. ΦΘΟΝΟΣ

Δύσκολο φως σήμερα
Κανένα απολύτως σημάδι
Κοιμάμαι ξυπνάω κοιμάμαι ξυπνάω
Λέω ψέματα μόνο στον εαυτό μου
Στους άλλους πάντα την αλήθεια
Γιατί είναι η τιμωρία που τους αξίζει

Επισκέπτομαι γκρεμισμένα σπίτια
Με τη βοήθεια ενός αλκοολικού
Με υποδέχονται σκουριασμένες μπουλντόζες
Το ποτάμι στην είσοδο παρακολουθεί
Φέτος οι παπαρούνες έγιναν πράσινες

Ένα όνομα σαν κατάρα
Απλώνει τα νύχια του καταπάνω μου
Έχω τον ήλιο στο σκορπιό
Δεν υπάρχουν σωστά και λάθος ονόματα
Ιδίως όταν πρόκειται για το ίδιο
Εκείνο της Αγίας Γραφής
Και της Σταύρωσης
Η μόνη λέξη της γλώσσας
Που δεν μπορεί να φθαρεί ποτέ
Είναι το όνομά σου

Συναντώ ακόμη φαντάσματα με καπαρντίνες
Από το χθεσινό μέλλον
Ή το επόμενο παρελθόν
Γράφουν όπως ο ετερώνυμος του Πεσσόα
Εκείνος ο μασκοφόρος σκακιστής της Λισαβόνας
Που έκρυβε γράμματα

Στο μαυσωλείο που ζεις
Χωρίς αλάτι
Με τη γη να μην περιστρέφεται πια
Η σάρκα της απώλειας
Σκεπάζει τη μεγάλη άρνηση
Ενώ ο Καβάφης παρακολουθεί

Φοράω τα γυαλιά του
Για να σε βλέπω καλύτερα
Ή για να σε ξεχνάω
Η Αλεξάνδρεια είναι στις φλόγες
Υπάρχουν παντού μάσκες
Σε βαθμό ανθρωπότητας

Την έβγαλες από ντροπή
Κι έμεινε εκεί το μισό σου πρόσωπο
Κολλημένο
Μια μάσκα πεσμένη στα πόδια μου
Με ένα μάτι
Ένα αυτί
Μισή μύτη

Τη σήκωσα και την έβαλα στο ψυγείο
Αναλαμβάνοντας την ευθύνη

Είμαι πατέρας των περισσότερων σχολών σου
Αλλά δεν συγγενεύω με καμία

08.04.2014

11. ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ

Τα ανυπόμονα νιάτα σου περίσσευαν
Όπως το άνοιγμα των φτερών της πεταλούδας
Ερμητικά κλεισμένα στο είδωλο της παλάμης μου
Πρόσεξα να μη στραγγαλίσω
Τις κοιμισμένες θηλές
Δυο μικρά αγγελούδια
Άσπρα σαν γάλα
Στον αβέβαιο ήλιο

Υπήρχε πάνω σου μια αυθαιρεσία χαρτιού
Ένας επίπεδος άξονας
Ανομολόγητος πάντα
Απ’ όπου παρακολουθούσες
Τις προσδοκίες σου να συρρέουν
Μια μέρα άνθισαν όλες μαζί
Σαν αλφαβητικά σχέδια
Σχηματίζοντας τη σημαία του εαυτού σου
Δίπλα σε κοντούς και ψηλούς ποιητές

Ποτέ κανείς άλλος πριν
Δεν ήταν τόσο εγώ
Τόσο όχι εσύ
Τόσο μεγαλωμένα εμείς
Μέσα στην αλχημεία των γάμων

Το να πεθαίνεις είναι μια τέχνη
Συμπλήρωνε συνέχεια πάνω σου η Σύλβια Πλαθ
Κάθε βράδυ ο ίδιος ο Άδης
Επισκεπτόταν το σώμα σου κλαίγοντας
Σ’ ένα κατακόκκινο τετράδιο ποίησης
Λερωμένο με σπέρμα
Εκεί το σώμα τα κάνει όλα
Αναγκάζοντας το μυαλό να πεινάσει

Μια μέρα με έκοψες ήρεμα
Και με μετέφερες σ’ ένα νεκροταφείο
Δεν ήξερα κανέναν εκεί
Ποτέ μου δεν ήξερα κανέναν άλλο
Εκτός από σένα

Και να ανοίξεις το γκάζι πάντως
Να ξέρεις ότι έχω κόψει όλα τα καλώδια
Μόνο τραγούδια των Placebo θα βγουν
Το My sweet prince ή το The crawl
Που κάνουν τη νύχτα ανώτερη

Αφού σε θέλγουν τόσο πολύ οι βρικόλακες
Πιες με
Αλαζόνησε το περιεχόμενό μου
Κολύμπησε το κουκούλι μου έως το φόβο
Βρέξε με ενώ θα αναβοσβήνω
Στερέωσε με στο αποτυχημένο φως
Για να χορτάσεις τα ζάρια σου
Κατέβασε το σώμα μου στα στεφάνια
Εκεί που τα μυστικά είναι βιολέτες

Αλλά αν περάσει ο Χατζηδάκης
Για να χορέψει με τη σκιά του
Πες του ότι δεν είμαι εδώ

Δεν θέλω άλλες σχέσεις με πεθαμένους

Μη βλέπεις τον Μπέκετ
Αυτός είναι εξαίρεση

11.04.2014

13. ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ

Ήρθες μια μέρα ξαφνικά
Μ’ ένα μπλε τριαντάφυλλο
Βαμμένο από τη λύπη σου;
Επειδή μου άρεσε πάντα η θάλασσα;
Κανένας δεν ήξερε ποτέ τι σκεφτόσουν
Με τόσο μπλε

Το έβαλα σ’ ένα πλαστικό μπουκάλι με άμμο
Και το άφησα εκεί να με κοιτάζει
Πεθαμένο όπως εγώ
Μόνο το ποτάμι απ’ όπου το έκοψες
Μπορεί να θυμηθεί

Συνήθιζες να τυλίγεσαι με σκιές
Τις έριχνες σαν εσάρπα
Μετρούσες αν ήταν αρχαίο το αγιάζι
Στα μάτια σου
Εγώ δεν έμαθα τίποτα
Εκτός απ’ το χρώμα τους
Κι αυτό δεν είναι σίγουρο
Άλλαζε κάθε τόσο προοπτική
Από το μέλλον
Στο όχι μέλλον
Ενώ οι τρύπες από κάτω περίμεναν

Ο παράδεισος περιέχει την Κόλαση
Το ήξερε καλά αυτό ο Πάουντ
Όταν σου πρόσφερε το φλιτζάνι
Το κράτησες αδέξια
Αλλάζοντας κρυφά τις ζωές σου
Χύθηκαν πάνω στο παντελόνι μου οι πρωτόπλαστοι
Δυο ενωμένα μωρά
Καθώς το διάφραγμα της μηχανής ανοιγόκλεισε
Για να απαθανατίσει τον πόνο

Λίγα χιλιόμετρα μακριά
Είχε φτάσει η θάλασσα
Έρποντας σ’ ένα διπλό είδωλο
Μισό πάνω σου
Μισό πάνω μου
Για να μοιράζεται το μπλε δίκαια
Όπως του αξίζει

Τώρα σε βλέπω σ’ ένα ντοκιμαντέρ
Σάββατο βράδυ αργά
Τέσσερις φορές γυναίκα
Το μπλε τριαντάφυλλο δίπλα μου
Στάζει το αγκίστρι
Από τα χείλη σου

Εμένα με είδα πριν
Γερασμένο

Στους επιζήσαντες

13.04.2014

16. ΕΡΓΟ

Δεν ήταν αραιά τα καθίσματα
Ιδίως με τα χαρτάκια πάνω τους
Ιδέα της τελευταίας στιγμής
Έδειχναν καθ όλα έτοιμα
Για την αιώνια επιστροφή του ίδιου

Ξαφνικά το άγχος σου
Πώς θα εξυπηρετηθεί τόσος κόσμος
Ακούστηκε στα αυτιά μου
Σαν εγκλεισμός
Έπρεπε να τακτοποιηθούν
Η υγρασία της μουσικής
Η ανάσταση του επόμενου βήματος
Οι λάμπες από άγραφο μπλε
Τα αυριανά νύχια
Οι περαστικές κραυγές
Και ο φόβος στα μάτια σου
Που άνοιγε υπερβολικά
Και έμπαινε μέσα μου
Πράσινος όσο ποτέ

Ποιος να το φανταζόταν
Δυο χρόνια αργότερα
Ότι το έργο θα μεταφερόταν
Σε μια άλλη θεατρική σκηνή
Κατάμεστη
Από τις αστραφτερές πούλιες του φόβου

Ο ίδιος πράσινος πυρετός
Με τριγύριζε
Ένιωθα μακάβρια ζαλισμένος
Είχα γονατίσει στο δρόμο για ώρα
Προσπαθώντας να καρπίσω τον τάφο
Να βγάλουν τα λόγια χορδές
Να μοιραστούν
Το έργο ήταν μονόλογος
Οι θεατές πετάχτηκαν έξω
Με ξεκολλημένες καρδιές

Ένα δάνειο ήταν
Μια λάθος γραμμή Ιουλιέτας
Που άλλαξε την τελευταία στιγμή
Το δηλητήριο της με Baileys

Μην κάνεις έτσι
Μου είπε κάποιος περαστικός
Είναι μόνο ο θάνατος
Ο δρόμος σου δεν τελείωσε εδώ
Έχεις την παγκόσμια προσευχή
Μου είπες εσύ

Όμως τώρα
Όλες οι προσευχές είναι για σένα
Μόνο που δεν είναι πια πράσινες
Αλλά κατακόκκινες

Σαν την αποκαθήλωση
Του άναρθρου Σαίξπηρ

16.04.2014

20. ΛΑΓΝΕΙΑ

Κάτω απ’ τη θλίψη σου ο πανικός
Δημιουργούσε κρούστα χελώνας
Με αργά ερωτικά βήματα
Σχεδόν τρέκλιζε κάτω απ’ το δέρμα
Κουβαλούσες κι εσύ το σπίτι σου
Σιωπηλά
Όμως τα υπάρχοντα του ήταν αλλού

Το υπέροχο δώμα του σώματος
Η διεσταλμένη ζωή
Τα ορθάνοιχτα πόδια των λέξεων
Σαν μαλλιαρό τόξο
Το κόκκινο βαλιτσάκι με τις ευχές

Κάθε τόσο σταμάταγες και τον επιθεωρούσες
Ήταν εκεί
Σαν μεσαιωνική σήραγγα
Βροχερός πανικός
Από ψεύτικα δέντρα
Η παρέλαση των νεκρών
Είχε μόλις ξεκινήσει

Θα σε ευχαριστούσε να μάθαινες
Ότι σκοτώθηκα πολλές φορές
Από τη δυσπιστία του σώματος;
Ότι ξεφύλλιζα ημερομηνίες γενεθλίων
Μέσα σε άοπλα καταφύγια
Για την εξέλιξη του ανθρώπινου;
Μετά τις 4.48 δεν θα ξαναμιλήσω ποτέ

Δεν είμαι μόνος μου πάντως εδώ
Έχω τους πεθαμένους μου ήρωες
Πεθαμένος πλέον τώρα κι εγώ
Η επαφή μας έγινε καλύτερη

Συμβαίνουν τόσα πολλά κάθε μέρα
Που πρέπει σε κάποιον να τα πεις
Για να συμβούν στην πραγματικότητα
Και σε σένα
Δεν μπορώ πια να πω τίποτα
Γιατί δεν υπάρχεις
Ή μάλλον υπάρχεις σαν γεγονός σιωπής
Που περιέχει μόνο
Πλάγιο λόγο

Στον καθρέφτη
Το στεγνό πηγάδι του σώματος
Στερεώνει το άσεμνο χώμα
Δεν έχω πια όνομα
Το μόνο μου νόημα
Είναι το σάλιο σου
Το θηλάζω

Να έρχεσαι που και που
Να με υγραίνεις

Για να διατηρηθώ

20.04.2014

24. ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ

Τα μάτια σου δεν κοιτούν πουθενά
Βουβοί γερανοί με πράσινες άκρες
Ασαφή σαν χαλασμένα ρολόγια
Που προσπαθούν να θυμηθούν την ώρα τους
Πρέπει να σταματήσω αυτό το ατύχημα
Γιατί ο κόσμος θα εκραγεί
Όλο και περισσεύουν νεκρά όργανα
Πώς με λένε θυμάσαι;

Έχω ένα μεγάλο κενό
Τη νύχτα
Εκεί που πάω να το τυλίξω
Σαν επιτραπέζιο παιχνίδι
Χωρίς κεφάλι
Ξεπροβάλλει η γύμνια σου

Αβάσταχτο λάδι η θάλασσα
Απέναντί μου
Είμαστε υπερβολικά μικροί
Για να τη χωρίσουμε
Όμως αν σκύψεις
Γονάτισε
Μπορείς να ακούσεις το κύμα
Να τρέχει στα αυτιά μου
Θυμάσαι τώρα ποιος είμαι;

Ο κόσμος κάποτε έφυγε
Η ηλικία του χάθηκε
Στην απόφαση του θανάτου του για να ζήσει
Την τελευταία φορά που τον είδα
Παραμερίζοντας στα ασκέπαστα πόδια σου
Ένα δειλό καθυστερημένο συγγνώμη
Ήταν κόκκινος
Με ανοιχτό στόμα
Σαν έκπληκτη έρημος

Από τότε ο γάμος μου με τους δρόμους
Έζησε ευτυχισμένες φορές
Το όνειρο του αναντικατάστατου
Συμβιβάστηκε
Από τα άσπρα κρεβάτια των χαμένων
Σε απελπισία σιωπής

Κρεμάστηκα μια φορά
Από ένα νήμα
Αλλά δεν τα κατάφερε
Εγώ έζησα
Εκείνο κόπηκε

Έκανα και παιδιά
Μεγάλα μπουκάλια με στενό λαιμό
Αγγέλους της ερημιάς
Σαν του Κέρουακ
Τα αφήνω στα παγκάκια
Εκεί που υπάρχει φως
Δίπλα σε ανοιχτές αχιβάδες

Όλο και κάποιος θα τα δει
Εγώ δεν μπορώ να τα μεγαλώσω

Ξέρω
Ότι πρέπει πρώτα

Να μεγαλώσω εσένα

24.04.2014

29. ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ

Το άβατο βασίλειο των συνηθισμένων
Με τις σημαδεμένες ψυχές
Φούσκωνε σαν ψεύτικη μοίρα
Πάνω στα χείλη σου
Όλες οι κούκλες ήταν χωρίς μαλλιά

Καμία θάλασσα δεν μπαίνει στο δωμάτιο
Να τελειώσει το πέρασμα
Από την εξορία του σίδερου
Στο παράφορο φως
Τα παλιά πτώματα τα αντικατέστησα
Όσο η μαγεία των προθέσεων κατέρρεε
Άλλωστε η ελπίδα υπάρχει
Μόνο γι αυτούς που δεν έχουν
Καμία ελπίδα

Έχω ανάγκη από αγγέλους
Να έρθουν εδώ
Από τις εκκλησίες έως τις φυλακές
Περνώντας πάνω από χαλασμένες Καρυάτιδες
Να αρνηθούν τις συνέπειες

Είναι πολύ αργά
Για να βρω το παλιό σου πρόσωπο
Κάθε πρωί
Άλλο στυπόχαρτο
Δένει τον επίδεσμο της αβύσσου

Αλήθεια σκέφτηκες ποτέ
Ότι όλες οι παρακλήσεις μου
Ήταν άφωνες διαταγές
Στο τελευταίο πειθήνιο σκοτάδι;
Με αλαζονεία κατεύθυνες τις κλωστές
Προς το ασφαλές εκεί
Που δεν υπάρχει ουρανός
Γιατί δεν υπάρχει κανένα αστέρι
Να σε απορροφήσει

Έμεινα να σκαλίζω
Αυτόν τον ξεγελασμένο κόσμο
Στην κοιλιά μιας κόκκινης γυναίκας
Που προσπαθούσε να γεννήσει ανάποδα
Τόσες αποτυχημένες φορές
Τη νέα ανεπίκαιρη ζωή

Ενώ ο τελευταίος αυτόχθων θεός
Χαροπάλευε

29.04.2014

30. ΖΩΗ

Όταν τελείωσε ο κόσμος ήσουν εκεί
Με τις κόκκινες πέτρες σου
Τον τοποθέτησες αποφασισμένη στον κόλπο σου
Ένας μικρός σφαιρικός κάλυκας
Λιγότερο βέβαιος από σένα
Και τον κατάπιες
Με ανάρμοστη λαιμαργία

Αποθήκευσες εκεί
Μέσα στο ακέραιο φύλο σου
Το άγαλμα ενός Ινδιάνου μάγου
Ένα χρυσαφένιο παιδί
Τις καμπάνες που έλειπαν
Τη ζάλη του ήλιου πριν τη σφαγή
Και τον απαραίτητα αθώο φαλλό
Που περίμενε αχρησιμοποίητος
Στο πίσω μέρος της πόλης

Ένα μπαλόνι ζωής φούσκωνε στην κοιλιά σου
Σαν ηλεκτρικός κατάσκοπος
Που φοβόταν να φανερωθεί
Τα νερά του πλακούντα
Τα μεγάλα νερά εκείνης της θάλασσας
Έκαναν το γύρο των ματιών μου
Όρθια σφιχτά στήθη
Προδομένα από απελπισία

Αφαίρεσες τα βάσανα
Από τις Ελληνικές τραγωδίες
Σκαρφαλώνοντας μέχρι το στόμα μου
Για να κυοφορήσεις σωστά
Μετά παραβρέθηκα στη συνέλευση κάποιων θεών
Και μου είπαν να εφεύρω τον καινούριο νόμο
Έπρεπε να προλάβω το ατύχημα
Με την αγωνία του νερού που αντέχει

Άγγιξα το μπούτι της και ο θάνατος χαμογέλασε
Μέσα από το σκισμένο ύφασμα

Όταν γεννήθηκε ο κόσμος ήμουν εκεί
Μεγάλωνα τη ζωή του
Ανάμεσα στο καλό και στο κακό
Για να σε κάνω αθάνατη
Έκοψα το λώρο
Για να μείνουμε οι δυο μας
Να μετρηθούμε
Με το νέο πολίτευμα

Έκανες ένα βήμα πίσω
Δυο βήματα μπροστά
Ένα πίσω

Αν χαθείς τώρα
Θα πάρω τον τελικό φόνο σου
Θα τον κολλήσω στη γλώσσα μου
Με τα χνώτα του αυτοκράτορα
Κρεμασμένα από ένα πράσινο φίδι

Και έτι καθ’ υπερβολήν
Οδόν υμίν δείκνυμι

Μην κάνεις έτσι
Μη φοβάσαι

Ένα βιβλίο είναι μόνο
Μια γρατζουνιά κόκκινου
Όλος ο θάνατος
Είναι μετά

Η επόμενη γη

Θα έχει μόνο λογοτεχνία

30.04.2014

.

ΜΕΤΑ (2012)

I.

βράδυ

όταν ο κόσμος
που έχω

ένα ζευγάρι παιδί

ο θεός
είναι νύχτα

καληνύχτα θεέ

*

μέχρι τότε
δεν είναι καθόλου εύκολο

κάτω
από κάποια καθόλου συνθήκη

καθόλου
αύριο
τώρα

αν

*

όσο μπορώ θα έρχομαι
από τις ξηλωμένες ρίζες

θα έρχομαι
απ’ τα φύκια
η θάλασσα
φεύγει

αλλά μας ανήκε

*

μιλώ

αυτή την αποκλεισμένη
σιωπή εγχόρδων

αργά

σαν την οπισθοχώρηση
της χελώνας
ένα τανκ γλώσσα

πούδρα

στα πρόσωπα των νεκρών

*

είδα στη φούστα της

να αναπνέει

η δυσάρεστη γεύση
της επιβίωσης

ένα κλειστό πιάνο
πασαλειμμένο με αίμα

βυθίζεται

σέρνεται
σαν επιδημία
με αυτό το ελεύθερο ενδεχόμενο
που δεν δόθηκε

*

ο φόβος τους
είναι πηγάδι

γύρω του τρέχουν
οι οικογένειες των ενόχων

κουνούν διστακτικά την ουρά τους
προετοιμάζονται

για τα κρύα δωμάτια

της σιωπής

*

η γη

σαν μακιγιάζ
βγαίνει

κολλάει στα χέρια μου

έχω
στις καπνισμένες παλάμες μου
ένα βουνό όλο λέπια

φτηνό

ανάγνωσμα

εποχής

*

και έσπασε ο ήλιος
σε πλάκες

ακάλεστος

σαν ψεύτικος οργασμός

*

μια μεγάλη εκκλησία
η ζωή απέναντι

με απαγορευμένα βιτρό
φαντάζεται τις κινήσεις της

θυμίζει

πάντα

λογοτεχνία

*

δεν έχεις καμία ευκαιρία
να ξεφύγεις

από τον καθεδρικό ναό

της θάλασσας
φύγε τρομερή συνοδεία
φύγε

φύγε

*

έμειναν έξεις

ανεξιχνίαστες
μέσα στις λίμνες

της απουσίας του λάμδα
λερωμένα σπίρτα

δειλά οχυρά

*

δεν έχω

δεν είμαι

δεν λέω
φεύγω

με άλματα ανέμου
προς το απροσδιόριστο εκεί

που ονειρεύονται

οι λύκοι

II.

το ακαταλόγιστο σάλιο της θάλασσας

συνέχιζε

πάνω στα ξέφτια του κόσμου
και τα τρόμαζε

όλο τα τρόμαζε

σαν επείγον καρδιογράφημα

*

εντούτοις εγώ
καθ’ οδόν

δυο χέρια
χαλασμένης σιωπής

τα φυλάω ακόμα
για να αγκαλιάσω τον έρωτα

εντούτοις

εγώ

ένα πρόσωπο λάκκος
γεμάτος μελάνι

αναπόφευκτα καταπληκτικό

*

από μέσα του

αναβλύζει τυφλή
η αγία ειρήνη

σαν τρομερό ερπετό
περιέχομαι από χώμα
για να γεννήσω

το ενάλιο φως της νύχτας

*

από τα μάτια μου
βγαίνουν τώρα σκυλιά

τυλίγουν τη γλώσσα τους

αργά

σαν ερπετό

πάνω απ’ τον κόκκινο στόλο της Κρονστάνδης

*

τέτοια όχι ζωή
θα λένε

σαν ποινή προαιρετική

οι τίποτα λέξεις

οι επειδή
στις εφόσον

οι συν τοις άλλοις

οι μεταξύ του καπνισμένου γράμματος
της ιστορίας

και θα προτείνονται

*

αναφέρομαι βέβαια
ανεπιφύλακτα

σε παθητική φωνή

αφού
αποθέματα θα υπάρχουν πάντα
εννοώ ομορφιάς

*

III.

εδώ πια

είναι αργά
σ’ αυτό το

λιγότερο από αύριο
λερωμένο μίλι της γης

φυτρώνουν
αδαπάνητα απογεύματα

*

μετά

άφεγγα

μετά

άφωνα
ο κόσμος

όλος

σβηστός

κάτω απ’ τα ξύλινα πόδια μου

*

θα έρθω

από τις νύχτες
που κανείς Θεός δεν εκτίμησε

με τα αυστηρά χέρια του
πιο ερωτευμένος με τον κόσμο
σύμφωνα και με τα ιστορικά δεδομένα

πιο θρασύς
απ’ τον ύπνο μου

*

πρόκειται

να έρθω υγρός

για να γεννήσω το άλλο
στο αίμα που προηγήθηκε

*

πρόκειται

να ενώσω την θάλασσα
στο σημάδι του ήλιου

που έμεινε ορφανός

περιμένοντας

υπομονετικά

τη σειρά του

στα πόδια μου

.

ΔΥΟ ΜΕΡΗ ΣΙΩΠΗ, ΕΝΑ ΜΕΡΟΣ ΛΕΞΕΙΣ (2009)

Η ΣΙΩΠΗ ΤΟΥ ΒΛΕΜΜΑΤΟΣ

ΧΩΡΙΣ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ

Εγώ πάντα ήμουν
Χαμηλού δείκτη προστασίας
Χαμηλών ποσοστών συμμετοχής
Χαμηλής περιεκτικότητας σε λύσεις

Με λέξεις τσιρότα
Χωρίς ζάχαρη
Χαμηλού πε χα
Χαμηλής τιρκουάζ λύπης

Έτσι έζησα
Όλη μου τη ζωή

Σε υψηλές κλίμακες

ΛΗΓΜΕΝΑ ΧΡΩΜΑΤΑ

Παλιά θυμάμαι
Περνούσα σφαίρα απ’ τον φωταγωγό
Και ξεχνιόμουν στο φως
Μέρες ατέλειωτες

Έβαζα δασεία στον έρωτα
Όταν τα πνεύματα είχαν οξυνθεί
Έκανα ό,τι κάνουν τα παιδιά
Ανέβαινα στις μύτες των ποδιών μου
Για να τον φτάσω
Κοιτούσα ψηλά
Και διόρθωνα το έψιλον με το χέρι

Τώρα
Όποιο βιβλίο της Κατερίνας και να σηκώσεις
Θα με βρεις από κάτω
Να καθαρίζω τα αίματα
Με μια βαλίτσα γιατρού
Με μια ομπρέλα που όλο βρέχει
Κι έναν απογευματινό ήλιο
Μπαγιάτικο
Κρυμμένο καλά
Κάτω απ’ τη φόδρα της αριστερής μου μασχάλης

Αν μου πέσει

Θα ξημερώσει ληγμένα χρώματα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑ ΝΗΣΙ ΣΤΗ ΚΑΡΔΙΑ ΜΟΥ

Κατά τα άλλα υπάρχω
Χάριν συντομίας
Με μαύρα ερείπια πλήκτρα
-Τα άσπρα τα πήραν για βότσαλα τα παιδιά
Και τα ρίξαν στη θάλασσα –
Προλαβαίνω ακόμα και αντιμιλάω
Σε μερικούς χαλασμένους σηματοδότες
Που επιμένουν στο κόκκινο
Γωνία Αιόλου και Σοφοκλέους

Έχω επιπλώσει το διαμέρισμά μου
Με ετοιμόρροπα ποιήματα
Διατηρώ ακόμα εκεί
Το μικρό τετράδιο
Που σημειώνω τις απουσίες σου

Σ’ ένα στενό κουτί
Στο συρτάρι του κομοδίνου μου
Έχω χωρέσει τους νυχτοφύλακες
Ταξιτζήδες και οδοντίατρους
Βιολογικούς καλλιεργητές που κερνάνε σουβλάκια
Και τις υπόλοιπες αμοντάριστες λεπτομέρειες
Για το μέλλον

Επιμένω ακόμα να ξεγελάω εγκαύματα

Βλέπεις
Οι εραστές κατά την εκταφή
Δεν αναγνωρίζονται απ’ τα δαχτυλίδια
Αλλά από τα καμένα βλέμματα

ΑΜΟΡΓΟΣ 1

Ερωτευμένος με την σιωπή
Της μπλε πολυθρόνας μου
Το σαλόνι μια θάλασσα
Καταλήξεις όπως αρχαία απαρέμφατα
Φυτρώνουν στα χέρια μου
Γύρω απ’ τον λαιμό μου
Αγχόνη ο ήλιος
Πιάνεται απ’ τους ώμους μου να μη πέσει
Και σπάσει στα βράχια
Που περιμένουν από κάτω
Να τον καταπιούν

Η παραλία του χολ άφαντη

Βγάζω βρεγμένη άμμο συνέχεια
Απ’ τις τσέπες μου
Την αφήνω στο τραπέζι
Και εξατμίζεται
Αν ανοίξω κατά λάθος την πόρτα
Θα χυθεί η Αμοργός έξω

Και τότε

Όλοι θα ψάχνουν για κιβωτό

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΑΚΙ ΜΕ ΤΑ ΣΠΙΡΤΑ

Αύριο νωρίς το απόγευμα
Στα βραχάκια του υπόγειου σιδηρόδρομου
Τοποθεσία σε βρήκα
Κάτω από το κεφαλόσκαλο της γέφυρας του Μανχάταν
Θα συναντήσω ένα μικρό κοριτσάκι
Που πουλάει σπίρτα σε ποιητές
Και το λένε Κασσάνδρα ή Αλίκη ή Ευαγγελία
Αλλά όλοι το φωνάζουν Ζωή
Γιατί ξέρουν
Ότι χωρίς αυτό
Κανένας τους
Δεν θα μπορούσε να ανάψει
Τα ποιήματά του

Απ’ το φεγγάρι

ΜΙΣΟΣΚΟΤΑΔΟ

Αλήθεια
Δεν κουράστηκες
Με τέτοιο
Χαμηλό φωτισμό
Να ξεφυλλίζεις ανθρώπους;

Θα βγάλεις τα μάτια σου
Μάτια μου

ΔΕΚΕΜΒΡΗΣ 2008

Το φως της ημέρας
Επέπλεε
Πάνω στα στρώματα των ανθρώπων
Οι φωνές τους χώλαιναν
Έως την άκρη του δρόμου
Διαμπερή τραύματα
Κυνηγούσαν σφαίρες
Για το xριστουγεννιάτικο δέντρο τους
Και τις τελευταίες δύο σακούλες παραμύθια
Που είχαν μείνει
Στο ράφι της επιβίωσης

Η ώρα είχε περάσει πολύ
Και όλοι ανέπνεαν
Με τη βοήθεια δακρυγόνων

Μέσα στο σπίτι
Με χρωματιστό εξώφυλλο

Άνθιζε

Ένας κοντοκουρεμένος θάνατος

Από κεκτημένη συνήθεια

ΨΙΧΟΥΛΑ ΧΡΟΝΙΑ

Κάθε που γύρναγα το κεφάλι μου
Γκρεμιζόταν ένα κομμάτι ασβέστης
Ξεκόλλαγε σαν νησί
Που ετοιμάζεται να ονειρευτεί την αρχαιότητα
Τοπία παράκτια σκηνικά
Όπως γυναικεία εφηβαία
Έμπαινες από όποια πόρτα ήθελες
Ξημερώνοντας σκοτάδι
Και τους άλλαζες θέση

Πάνω στο τραπέζι
Όλες μου οι φωτογραφίες
Ψίχουλα χρόνια
Περνούσαν απέναντι
Τους τελευταίους επιζήσαντες
Με τη βοήθεια μιάς τηλεόρασης
Κι εγώ πνιγόμουν ξανά στα ρηχά

Κολυμπώντας με τις κλειδώσεις μου

Λίγο πριν γίνω Κύθνος

Η ΣΙΩΠΗ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ

ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟ

Το σώμα σου
Ήταν σπαρμένο αχινούς
Ανάμεσα σε φύκια και μυρωδιές
Από πεταμένα κοχύλια
Έπρεπε να προσέχω πού πατάω
Το μουνί σου
Ένα αναποδογυρισμένο δωμάτιο με
Ανοιγμένες κουρτίνες
Ξέρναγε τις ειδήσεις στο πρόσωπό μου
Με γέμιζε λάθος χρυσόψαρα

Ο καθένας
Έχει τη δική του θάλασσα

Είπες

Έλειπαν τα έγχορδα
Σ’ αυτή τη συμφωνία
Ίσως γι αυτό ο έρωτας
Κατέληξε τελικά
-Όντας εθνικόφρων –
Με πνιγμένα παπούτσια
Μια ξεχασμένη συνήθεια
Ανακύκλωσης

ΔΙΑΓΩΓΗ ΚΟΣΜΙΑ

Αγκυροβολημένος μέσα σου
Στο ενυδρείο των χαμένων χαδιών
Γερνάω πάλι τη γλώσσα μου
Μπερδεύω τη γεύση σου
Με το μισοσκόταδο του χαρτιού
Εκείνης της χρωματιστής ομίχλης
Στο Πήλιο

Πριν πνιγώ στο μελάνι σου
Λουλουδιάζεις

Η σάρκα έχει πανσέληνο σήμερα

ΕΠΙ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ

Σκληρό που είναι το κρεβάτι
Σαν χειμωνιάτικη εκδρομή στους Δελφούς
Με σημασία Καστοριάδη
Η γυαλάδα της πίσω πλευράς με εξοντώνει
Φοβάμαι πως θα χάσω τα μάτια μου
Και θα τρέξουν μπογιές στο πάτωμα

Κάνει ωραίο καιρό στο σώμα σου

Έχω καρφώσει τη θάλασσα στο μουνί σου
Για να τη βλέπω

Εδώ χρειάζεται ένα θαύμα

Να βαδίσω επί των υδάτων
Να επιστρέψω τα κλοπιμαία της Ερέτριας
Και να υπογράψω
Αυτό το ποίημα
Σε λίγα συλλεκτικά αντίτυπα
Με ψευδώνυμο

ΑΔΕΙΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ

Ο ουρανός πήγε για ύπνο
Από τότε που έφυγες
Και άφησες πάνω απ’ το κεφάλι μου
Να ξελογιάζονται οι μπογιές
Τα μοντέρνα καλτσόν σου
Κι ένα στρωμένο μπλε χιόνι
Ολόφρεσκο
Σαν μαντάτο
Που είχε αστοχήσει
Στον παραλήπτη του

Όπου και να αγγίξεις τώρα
Τις αναμνήσεις μου

Καίει

ΛΑΘΟΣ ΑΘΡΟΙΣΗ

Οι μέρες μας κλιμακτήριες
Βορείων προαστίων
Χάνουν σιγά σιγά τη γυαλάδα του Εύριπου
Την ακεραιότητα των Δελφών
Την πάχνη της πρωινής Μήλου
Το ηθικό ανάστημα των καφενείων του Βόλου

Δεν γνωρίζω δεν απαντώ
Πώς έγινε το χατήρι
Αυτού του αρρωστημένου καιρού
Που μας καλούσε
Σχεδόν κάθε Σαββατοκύριακο
Με ανακοινώσεις από το ραδιόφωνο και τις εφημερίδες
Να διακόψουμε τα γυρίσματα
Μέσα στο φέρετρο του κορμιού σου
Λόγω πένθους

Θα βγάλω τις φωτογραφίες σου στον ήλιο
Να ξεραθούν
Δε βρίσκω άλλο τρόπο
Να σε σβήσω
Απ’ τα γλυπτά του Χένρι Μουρ

Που ξαφνικά

Κατέλαβαν το μπαλκόνι μου

ΡΟΛΟΓΙΑ ΠΟΥ ΕΔΕΙΧΝΑΝ ΑΥΡΙΟ

Μετά η πόλη ερήμωσε
Τα παράθυρα είχαν σφραγιστεί
Οι περικοκλάδες που έβγαιναν
Απ’ τις λαμαρίνες των αυτοκινήτων
Ήταν μεταλλικές
Στο επόμενο στενό
Τα συρματοπλέγματα
Είχαν κοπεί στη μέση
Από τα δόντια κάποιου
Που πίστευε στην ελευθερία

Ο καιρός το πήγαινε για σιωπή

Σ’ όλο τον δρόμο μάζευα
Σκουριασμένα κουστούμια
Και ρολόγια σταματημένα
Που έδειχναν αύριο
Πήρα μια μάσκα οξυγόνου
Από έναν νεκρό
Και κατευθύνθηκα προς τη θάλασσα

Έπρεπε οπωσδήποτε
Να σβήσω από πάνω μου
Τη μυρωδιά του θανάτου

ΞΕΧΑΣΕΣ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΣΟΥ ΑΝΑΜΜΕΝΑ

Έφυγες απ’ το σώμα μου
Και ξέχασες τα μάτια σου αναμμένα
Τις πόρτες ξεκλείδωτες
Και το μέλλον που σχεδιάζαμε
Λόγω τιμής
Σ’ ένα σακ βουαγιάζ
Να καίει γράμματα

Μετά αναρωτιούνται όλοι
Γιατί αυξήθηκε
Η θερμοκρασία του πλανήτη

ΕΝΑ ΞΕΒΑΜΜΕΝΟ ΠΟΙΗΜΑ

Ακούω τη θάλασσα στην τσέπη μου
Ανακατεύει ένα μουσκεμένο ποίημα
Ό,τι γράφω ξεβάφει
Σκουριάζει στο βλέμμα μου
Γεμίζει συγγνώμες
Και πέφτει με πάταγο στο παρόν

Όποιος προλάβει να το παγώσει
Να μου φυλάξει το δίπλα ερείπιο
-Κλειστόν λόγω ενθυμίων-
Για να σκαλίζω σαξόφωνα
Έτσι που άσπρισαν οι μέρες μου
Γενειάδες χιλιόμετρα

Wishing you were here

ΜΙΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΗΛΙΟΒΑΣΙΛΕΜΑ

Η δύση
Δεν ήταν τίποτε άλλο
Από μια υπόκλιση στον θάνατο
Έτσι όπως παραμέριζε
Σε ένδειξη σεβασμού
Για να περάσουν
Τα τιμώμενα σκοτάδια

Μ’ ένα επίσημο πορτοκαλί
Που έβαφε τα πρόσωπα των μουσικών
Δυσκολεύοντας πολύ

Την αναγνώριση των πτωμάτων

ΛΙΓΗ ΝΑΦΘΑΛΙΝΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ

Μόνος μου
Απαρηγόρητος συγγενής του εαυτού μου
Με τις μέρες μου αδιάθετες
Το φως της σελήνης
Ξεράθηκε στο παντελόνι μου
Η ζωή μια τρύπα
Σηκώνω το φλιτζάνι
Και τη βλέπω από κάτω να χάσκει
Υπόγειο ανάκτορο

Με διασχίζει απαρηγόρητος ο Ηριδανός

Θα πέσω
Το κρεβάτι βλέπει γκρεμό
Ο άνθρωπος που κοιμάται δίπλα μου
Είναι από σκόνη
Κάτω από το μαξιλάρι μου
Οι παλάμες μου χειροβομβίδες
Δεν έχω τίποτε άλλο
Μία σονάτα σιωπής
Κάποιες λάθος σταγόνες
Λίγη ναφθαλίνη για τον έρωτα

Έχω ράψει όλα μου τα ποιήματα
Στο στόμα ενός μικρού παιδιού

Τώρα πια
Μπορώ να χαθώ

Ήσυχος

Η ΣΙΩΠΗ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

ΑΧΡΗΣΤΑ ΓΕΥΜΑΤΑ

Κάποτε
Έγραφα ένα ποίημα τη μέρα
Το άνοιγα στη μέση
Ξεφλούδιζα τα γράμματα με υπομονή
Έτρωγα το μισό
Και το άλλο μισό
Το άφηνα δίπλα σου στην κατάψυξη
– Ένα εγχειρίδιο μαγειρικής –
Μαζί με δυο τρία κλωνάρια βασιλικό
Έτσι είχα πάντα φαγητό
Για την επομένη

Το ψυγείο τώρα έχει χαλάσει
Ο βασιλικός στο μπαλκόνι
Μαράθηκε
Και δεν υπάρχει πια λόγος
Να γράφονται ποιήματα
Άλλωστε
Αυτή η επομένη που περιμένουμε
Δεν θα ρθει ποτέ

Σαν τον Γκοντό

Έτσι που τα κατάφερες πάλι εσύ
Με τις λαθραναγνώσεις του Μπέκετ

ΓΙΑ ΟΤΑΝ ΦΥΓΕΙΣ

Θα έρχομαι πάντα

Απ’ όλες τις γωνίες του κόσμου
Κρατώντας στα χέρια μου
Κυκλάμινα καλοκαίρια
Και χάπια πανσέληνου

Να σου ευχηθώ

Έναν θρίαμβο από Νάξο

Την ώρα που η θάλασσα
-Αυτή η μεγάλη ζωγραφική εκκρεμότητα –
Θα αποσύρεται τελεσίδικα
Μέσα στα διορθωμένα μας βλέμματα
Σαν μεταχειρισμένη Ορλεάνη

( Ναρ ’θείς. Εγώ θα είμαι )

ΜΕ ΤΟ ΣΗΜΑΤΑΚΙ ΤΟΥ ΡΟΚ ΕΝ ΡΟΛ ΣΚΟΥΡΙΑΣΜΕΝΟ

Θα εκραγούν σήμερα
Οι φυσαρμόνικες στο μυαλό μου
Καθώς βγαίνουν όλες μαζί απ’ τις θήκες τους
Άγρια μεσάνυχτα
Και με αφήνουν άγρυπνο να φαντάζομαι
Πως είμαι ο Neil Young
Και σε λίγο θα πρέπει να παίξω

Ξυπόλυτος

Στο τελευταίο κονσέρτο για την ειρήνη
Με το σηματάκι του ροκ εν ρολ
Στο καπέλο μου σκουριασμένο
Το τζιν που φορούσα στο After the gold rush
Και κάτι τρελά άλογα
Σε μια συναυλία χωρίς ακροατήριο

Χωρίς πια ενδιαφέρον

Χωρίς ειρήνη

ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ ΠΛΑΚΟΣΤΡΩΤΟ Η ΠΑΡΑΛΙΑ

Θα μπορούσαμε βέβαια
Αντί να αλλάζαμε τον κόσμο
Μόνο να αλλάζαμε κόσμο
Κάνοντας οικονομία και στα άρθρα
Που τόσο έβλαψαν
Την παιδεία μας

Φτάνει να παίρναμε μαζί μας

Έναν πλακόστρωτο ουρανό
Με τις βαλίτσες του να μονολογούν αύριο
Ένα εμβόλιο κατά της μνήμης
Σε σιρόπι ή σε δισκία
Τρεις αλλαξιές φαντάσματα
Για να μπερδεύουμε τον καθρέφτη
Κι ένα παγούρι αθάνατο νερό

Για τον δρόμο

ΜΑΖΙ ΜΕ ΛΙΓΑ ΧΑΛΑΣΜΕΝΑ ΦΩΝΗΕΝΤΑ

Κάθε πρωί
Την ώρα που υποχωρούν οι σοβάδες
Και ο Κάφκα διασχίζει
Κατά τη συνήθειά του καμαρωτός

Μαζί με λίγα χαλασμένα φωνήεντα

Τον απέναντι δρόμο
-Δείγμα παύσης των εχθροπραξιών-
Σηκώνεσαι και κόβεις με ψαλιδάκι τα δίχτυα μου
Περνάς ρήματα και αριθμούς παράνομα
Αφήνοντας ίχνη από επιδέσμους στο κομοδίνο
Και τσάντες γεμάτες χειρουργικά εργαλεία

Μετά
Πατώντας προσεκτικά στις φτέρνες σου
Εξαφανίζεσαι ένοχα σ’ ένα ταξί
Και μένω μόνος μου
Εγώ και τα πρωινά της Δευτέρας
Να προσπαθώ να ξεκρεμάσω απ’ το παράθυρο

Εκείνες τις κόκκινες κουρτίνες

Του έρωτα

ΜΙΣΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ

Χαθήκαμε

Όπως χάθηκε το δεύτερο μι
Απ’ τα ψέμματα

Όπως έγινε το εμείς
Μισός πληθυντικός

Ανάπηρος Αόριστος

Εγχειρισμένος χρόνος

ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ

Αντικατέστησες την αγνότητά μου
Με την αγνότητά της
Τον αβάσταχτο πυρετό των σωμάτων μας
Με το στόμα της
Την μουσική με το κλάμα
Τον έρωτα
Με τη μοίρα των εραστών

Στα γκισέ του δρόμου
Η Βιρτζίνια Γούλφ και η Σύλβια Πλαθ
Με το πένθος της τρέλας στο μανίκι τους
Συμπληρώνουν αιτήσεις ανεργίας

Κρατώντας στα χέρια τους

Το λερωμένο εσωρουχάκι ενός μωρού

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Από το άλλο μισό
Στο μισώ
Μεσολαβούν
Λίγα επετειακά χρόνια
Δυο ξεβαμμένες ματιές
Μια ανεξήγητη άνοιξη

Και κάποια επείγοντα παιδιά
-Αγάπης-

Που περιμένουν στη στάση
Από πολύ νωρίς
Το επόμενο λεωφορείο

Με ξυπόλητα όνειρα

ΚΟΚΚΙΝΟ

Πυροτεχνουργός πια ο έρωτας
Κατακόκκινος

Σαν ιστορία εγκλήματος

Που δεν διαλευκάνθηκε

Ακόμη

.

ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΠΟΥ ΕΙΜΑΙ (2007)

Επειδή είναι Απρίλης, οι ζωές ακολουθούν τα δικά τους πρόσωπα.
e.e.cummings

ΕΙΝΑΙ ακόμα Απρίλιος, όπως στο ημερολόγιο του Ελύτη, όπως σε κείνο το παλιό τραγούδι των Deep Purple, μόνο που τα βράδια – αυτά τα αθέατα νυχτερινά καπρίτσια της άνοιξης – ο ουρανός ξεκολλάει λίγο στην άκρη και τα σύννεφα βρέχουν μια ασημένια βροχή σε όλες τις γλώσσες του κόσμου.

*

ΟΤΑΝ ονειρεύομαι, καταργείται η γεωγραφία. Καθώς περιεργάζομαι τις αισθήσεις των τοπίων, μικρά ρινίσματα σελήνης κυλούν απ’ τα μάτια μου. Συναιρούμαι σε γλώσσες, μια ρουφηξιά ακόμα και τα έγκατα της γης θα περάσουν οριστικά μέσα μου.

Γεννάω μονόφθαλμα έθνη που προσεύχονται στα πόδια μου, ερήμην της Ιστορίας.

*

Πως γέμισαν οι χώροι με εκατοντάδες προτομές σου; Πώς χαράχτηκες ξαφνικά
σε κάθε τοίχο, σε κάθε επιγραφή, σε κάθε υλικό;
Γ.ΕΥΣΤΑΘΙΑΔΗΣ

ΧΥΝΕΣΑΙ μέσα σε όλα τα τοπία, καλύπτεις κάθε πιθανό συνδυασμό, γιορτάζεις όλες τις ημερομηνίες. Σε μεταφράζουν όλες οι γλώσσες της γης. Κάθε πρωί που σηκώνεσαι, φοράς όλα τα χρώματα, μιλάς όλες τις λέξεις της μέρας και χαμογελάς. Με όλες τις εκφράσεις. Σε φωνάζουν όλα τα απεγνωσμένα επίθετα, υπάρχεις μέσα σε όλες τις επιδιώξεις, αποτελείς ιδρυτικό μέλος σε όλα τα κινήματα. Είσαι ο πρωινός καφές σε όλα τα καφενεία, το ρεφρέν στους στίχους όλων των τραγουδιών, με περιμένεις σε όλες τις γωνίες του κόσμου να γυρίσουμε σπίτι. Εκτυλίσσεις τα στιγμιότυπα, αλλάζεις τη γεωγραφία του ορίζοντα με το βλέμμα σου, σε διαφημίζουν παντού τα καρτ ποστάλ των νησιών. Αποτελείς το θέμα όλων των αφιερωμάτων.

Είσαι πάντα ο χρόνος που πέρασε και ο χρόνος που θα ρθει, στεγνώνοντας πάνω σε κάθε φωτογραφία, κάθε δέρμα, κάθε που βρέχει.

Χωρίς καν να υπάρχεις.

Εσύ.
Μια, καθώς λένε, δυσλειτουργία της μνήμης.

( της Νικολέτας )

*

Ο ΕΡΩΤΑΣ: Μια ανάρμοστη περιπέτεια του ματιού. Ένας εγκαταλειμμένος σιδηροδρομικός σταθμός που πάνω του κυλάνε τα χρόνια.

*

ΕΚΕΙΝΗ η μελαχρινή γυναίκα που καθόταν στην άκρη του μπαρ και έκανε κύκλους με τον καπνό του τσιγάρου της, είχε μια περήφανη στάση που θύμιζε άλογο. Το άλογο που έμοιαζε με γυναίκα, αυτή τέλος πάντων η περήφανη στάση που παρέπαιε ανάμεσα σε γυναίκα και άλογο, αφού τελείωσε το ποτό της, έκανε απότομα μεταβολή και βγήκε έξω καλπάζοντας. Πάνω στον πάγκο του μπαρ, στη θέση που καθόταν, βρέθηκαν μια λειωμένη σέλα, ένα ζευγάρι αχρησιμοποίητα χαλινάρια κι ένα άδειο ποτήρι Jack Daniels με υπολείμματα γυναικείου οργασμού – τεκμήρια αδιάσειστα μιας ελευθερίας που πέταξε.

*

ΟΤΑΝ ξεθυμάνει η θάλασσα, θα ξαναβρώ τα λόγια σου: Μικρές βυθισμένες πέτρες, ανθεκτικές στο φαινόμενο της παλίρροιας.

*

ΗΤΑΝ ένας ήλιος εκτός μάχης, που είχε σχεδόν καεί πίσω απ’ τις πλάτες μας -μια θεωρητικά χαμένη υπόθεση – κι όμως θυμάμαι καλά πως προσπαθούσαμε να τον αναστηλώσουμε, τοποθετώντας μεγάλες ξύλινες διχάλες κάτω απ’ τα μάτια του για να τα κρατήσουμε ανοιχτά, πως νιώθαμε λιγάκι σαν ήρωες ταινιών εποχής, στην τελευταία ευκαιρία που είχαμε να ξαναγίνουμε παιδιά.

*

Ίσως απ’ αυτές τις μέρες – τρομερές όπως η αιχμή της λόγχης – όταν οι αιώνες θά χουν άσπρα γένια, δεν μείνουμε παρά εσύ κι εγώ, να σε κυνηγώ από πόλη σε πόλη.
ΒΛΑΔΙΜΗΡ ΜΑΓΙΑΚΟΦΣΚΙ

ΕΡΙΞΑ στην πλάτη μου – λόγω ψύχρας – μια ανθεκτική εφηβεία, κρέμασα στο λαιμό μου ένα μισοτελειωμένο ποίημα, πήρα στα δόντια μου την τελευταία ασήμαντη λεπτομέρεια από την αλητεία της μέρας, φόρεσα γυαλιά ιλίγγου να νιώθω στις φλέβες μου τους κραδασμούς της πόλης, ρύθμισα τις υδροροές όλες στο κόκκινο να μην μπαίνει άλλο νερό μέσα, ακούμπησα ανόρεχτα τις βεβαιότητες μου πάνω σ’ ένα κορμό δέντρου, τρύπησα τον πρώτο χειμωνιάτικο ουρανό που βρήκα μπροστά μου και πήρα βιαστικά το πρωινό λεωφορείο για τα σύννεφα, σιωπηλός, ανάμεσα σε συνόδους πλανητών και εκλείψεις πραγματικότητας.

Έβρεχε πάλι Νάξο απ’ τα παλιά και στη διπλανή θέση όλα τα αστέρια του κόσμου ξέβαφαν μάταια, προσπαθώντας να δικαιολογήσουν την απουσία σου.

.

ΦΩΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ (2004)

I

φτωχαίνει με το χρόνο
τη μαγεία της ύπαρξης
η σιωπή των πραγμάτων

γυμνή και αναστάσιμη
πραγματοποιείται

η διάχυση του ιερού της

εντός σου

ΙΙΙ

δυο μαλακά φεγγάρια
τον Αύγουστο

διπλωμένα στις αποσκευές του καλοκαιριού

με αμφίβολες σάρκες
συμμετρικά είδωλα
διαθέσιμες αγωνίες

έτσι ορίζεται ο έρωτας

στη γεωγραφία των σωμάτων

V

ενόραση όρασης

αόρατη, παραισθητική ίνα
πεταλούδα του ματιού

φακοί που κοίλουν
και κατοπτρίζουν

τη μεγάλη παρέλαση των βλεμμάτων

αν μάθεις να περιμένεις
θα σου φανερωθώ

VIII

το βλέμμα σου διάφανη λίμνη

έσταξε μέσα μου
γουλιές από το χθεσινό μακιγιάζ

λεηλατήθηκαν οι μέρες

έγιναν υγρά λάφυρα
που κατέβηκαν χαμηλά
και ξέβαψαν στα μάγουλα

φόρεσε μάσκαρα ο έρωτας

XI

να ξαναρθείς

όταν θα λειώσουν οι λέξεις
και θα γίνουν κουρέλια τα μάτια μας

από την αϋπνία

μόνο να καταφέρουμε
να κρατήσουμε ζωντανό
το ρήγμα που άνοιξε το φεγγάρι
στο απέναντι βουνό

για να ονομαστούμε επιτέλους συνένοχοι

στην ανατίναξη του σύμπαντος

XIV

δεν πρόκειται
να σου συγχωρήσω ποτέ

τις ματιές που δεν ήταν ματιές
αλλά εκπυρσοκροτισμοί

μουσικές ροκ

συλλαλητήρια

ενάντια στο ευγενές τάγμα των αγγέλων

XVI

να ερωτεύεσαι την ιστορία
να συνωμοτείς εναντίον της σιωπής
να εξασφαλίζεις την ωραιότητα

κρυμμένος καλά