.

.

ΤΑΞΙΔΙ ΤΟΥ ΕΓΩ ΣΤΟ ΤΩΡΑ (2023)

ΦΟΒΟΙ

Τους ψιθύρους σου άκουσα – ήθελα να φωνάξεις.
Η φωνή σου όμως δεν έφτανε ήσουν βαθιά κρυμμένος.
Έφυγα, δεν περίμενα, έτρεξα στη βουή,
ο άνθρωπος τον άνθρωπο στην πόλη ψάχνει να βρει.
Τώρα στη μοναξιά γυρεύω να σε βρω
σκάβω μέχρι τα έγκατα και βρίσκω ουρανό.

ΜΟΝΑΞΙΑ

Μια μέρα μίλησα στη μοναξιά.
Γελάσαμε, κλάψαμε, αγαπηθήκαμε,
μισηθήκαμε και αγαπηθήκαμε ξανά.
Καθώς αποχωριστήκαμε στα δάκρυά μου πνίγηκα,
όλη τη ζωή περπατούσα χέρι χέρι με τη μοναξιά.

ΑΓΑΠΗ

Και έγινες εσύ ουρανός.
Και εκείνος μαύρος ωκεανός.
Αέναα μαζί του στροβιλίζεσαι.
Στο άπειρο μαζί του αναμιγνύεσαι.
Έπαψε η γη να ζει.
Μαύρη ύλη εγώ και εσύ.

ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Σε συνάντησα στη θάλασσα, πάντα την αγαπούσα.
Το μπλε βελούδινο σεντόνι της μας χάιδευε
κρύβοντας στα μάτια του ουρανού,
τις ψυχές αρχαίων πνευμάτων.
Ένα καλοκαιρινό δειλινό το κύμα μάς σκέπασε,
στη στεριά μας ξέβρασε.
Χαθήκαμε, σε έψαχνα, νύχτωσε και ήρθε ο χειμώνας.
Εσύ έγινες νησί και εγώ έπλεα ακόμα.
Στον ουρανό πέταξα να μη ζηλεύω τη θάλασσα,
νησί ξένο μην γίνω.
Φοβόμουν βλέπεις τη στεριά που δεν έφτιαξα μαζί σου,
η φουρτούνα με κούραζε, το κύμα με πονούσε.
Ψηλά καθώς βρισκόμουνα ο άνεμος με οδηγούσε.
Έμαθα πως τα φτερά, ποτέ δεν τα χτυπάμε,
τα απλώνουμε ορθάνοιχτά, την τύχη κυνηγάμε.
Γνώρισα εσένα από την αρχή,
προσπάθησα να σε αγγίξω,
μα ήταν φίλος μου ο βοριάς και εσένα ο μαΐστρος.
Χορέψαμε μίαν άνοιξη, μα ήρθε ο χειμώνας.
Χρόνια περιπλανήθηκα ξέχασα το όνομά μου
και είδα ένα πρωινό στη στεριά,
την ίδια τη σκιά μου.
Λίγο παραξενεύτηκα δεν είχε τη μορφή μου,
ήταν όλες οι ψυχές που ανήκαν στη ζωή μου.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΑΚΡΗ TOΥ ΕΓΩ

Λούστηκα με αίμα.
Ένας καθρέφτης και εγώ.
Το είδωλό μου ερωτεύθηκα.
Για εσένα πόνεσα
-για εσένα θυσιάστηκα-
κουράστηκα.

Στο μαύρο νερό σε είδα ξανά.
Μέσα σου βούτηξα
να σε αγγίξω προσπάθησα.
Μα εσύ χανόσουν πιο βαθιά
άλλαζες
– δεν είχες μία μορφή,
δεν ήξερα ποιος είσαι πια.

Σε άφησα να φύγεις μακριά.
Αιωρούμουν σε πηχτό νερό,
ήμουν μόνος;
ήμουν Εγώ;
Ησυχία – ακινησία.

Έγινα ξάφνου ελαφρύς,
βρέθηκα στην ακρογιαλιά
με άμμο να φτιάχνω όνειρα παλιά.

Τώρα το είδωλό μου όταν κοιτώ,
δεν είσαι εσύ,
άραγε είμαι Εγώ;

ΜΙΑ ΖΩΗ ΑΠΕΙΡΕΣ ΓΩΝΙΕΣ

Το χρόνο ας καταμετρώ,
των ημερών που μένουν να ζω,
σε αυτή την κάμαρη τη λευκή,
που θυμίζει μονάχα φυλακή.

Ήταν η δική μου η ζωή,
δικός μου χρόνος,
μία επιλογή.
Και τώρα,
αιώνιες στιγμές θα ταξινομηθούν
με τίτλο μικρό θα ονομαστούν.

Θυμάσαι όταν είχες πει,
πως είμαι όλη σου η ζωή;
Γελούσαν τα άστρα και οι θεοί,
τι πάει να πει μία ζωή;

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ

Νιώθεις ελαφρύς, δεν το επιθυμείς.
Ο τόπος δεν σε χωράει και ο χρόνος δεν σε ελέγχει.
Όλα μπορούν να συμβούν,
την ίδια στιγμή που τίποτα δεν προσπαθείς.
Το παρελθόν σου γεύεσαι σαν του Προυστ
τη χαμένη μαντλέν και ίσως τώρα να υπάρχεις,
ίσως τώρα στην ανυπαρξία να περνάς.
Πώς τον άνθρωπο να ξεπεράσεις
αν τον εαυτό σου αγαπάς;
Η μοναξιά επιλογή και η συνύπαρξη ένα θέατρο.
Μουσική, δημιουργία: η αγκαλιά μας με τον κόσμο,
η αληθινή επικοινωνία.

ΓΙΑ ΟΛΟΤΣ ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΙΘΑΚΗ

Ξύπνησα μεγαλύτερος – τα κατάφερα.
Δεν ήταν εύκολο ταξίδι,
το τέλος του γνωρίζω δεν ελέγχω.
Αλλά όταν την Ιθάκη προσπεράσεις
και ξέρεις ποιος πάντα είναι ο προορισμός,
τότε, παίρνει μορφή θεού ο Καβάφης,
και η κάθε στιγμή αιώνια αξία.
Τότε, με κάθε σπιθαμή του σώματός σου,
εύχεσαι, να είναι μακρύς ο δρόμος του ανθρώπου,
το πνεύμα του το φόβο να αντέξει,
το μέλλον να ρεμβάζει σαν ανεξέλεγκτη θάλασσα,
μέσα του να βουτάει για να παίζει,
από κύματα στη στεριά να παρασύρεται
και με φόρα βαθιά να ξαναπέφτει.

ΆΝΟΙΞΗ ΣΤΗΝ ΓΚΡΙ ΠΟΛΗ

Ήρθε η πρώτη μέρα της Άνοιξης και αυτή τη χρονιά.
Χωρίς ήλιο με βροχή αποφάσισε να εμφανιστεί.
Μύρισαν τα άνθη στα παρκάκια των πολυκατοικιών,
χρωματίστηκαν τα γκρι πεζοδρόμια.
Στο ποτάμι οι άστεγοι πέταξαν τα χειμωνιάτικά τους,
καλωσόρισαν τη γλυκιά ζέστη με ζωγραφιές σε πέτρες.
Τα σπουργίτια ξύπνησαν από νωρίς,
ο Ερμής στις πόλεις που τα χελιδόνια δεν πετούν.
Άλλαξαν τα πρόσωπα χροιά στο μετρό,
σαν ένα ξόρκι να τους κρατούσε ως τώρα αναίσθητους,
όμως σήμερα το πρωί ο καφές τους είχε γεύση.
Άνοιξη αιώνια πηγή των ποιητών,
όσες λέξεις και να γραφτούν δεν φτάνουν
να γεμίσουν τις στιγμές σου.

ΕΛΠΙΔΑ

Σε άφησα· δεν ήμουν έτοιμη
την ομορφιά σου να χαρώ,
τη ζεστασιά σου να αφήσω να με χαϊδεύει.
Δεν δεχόμουν τη μετριότητά μου να δωροδοκώ
με τόσο πάθος, με τόσο ήλιο και μουσική.
Έπαιξα με τη βροχή·
θαμμένο φως έσυρα σε γκρίζους ουρανούς.
Δεν με έλουζε καμία χαρά,
μέσα μου έπρεπε να σκάψω να την βρω.
Με ανθρώπους που μοχθούσαν
για λίγη γαλήνη μπλέχτηκα,
ο πόνος δεν ξεπερνιέται εύκολα στο σκοτάδι.
Τώρα μού λείπεις Άνοιξη γλυκιά,
σου ζητώ με ελπίδα να με θρέψεις,
σαν το λευκό σεντόνι που από τους εφιάλτες
προστατεύει μικρά παιδιά,
να με σκεπάσεις, να ονειρευτώ ξανά.

ΧΑΜΕΝΕΣ ΑΞΙΕΣ

Τι ωραία που είναι…
ξέχασα –
ποιος; ποια; τί;
οι αξίες έχουν ξεχαστεί
ο άνθρωπος νιώθει το κενό
δεν γνωρίζει τι γυρεύει, τι ποθεί
περιπλανιέται στη μοναξιά
ίσως αγοράσει λίγη ομορφιά.

ΑΤΟΜΙΣΜΟΣ

Σκληρά δουλεύουμε, σκλάβοι της οργής,
ο καθένας σκάβει για τον ίδιο καταγής,
και αν κάποιος κατάδικος κοιτά τον ουρανό,
με δάκτυλα τον σημαδεύουμε:
«αυτός δεν ανήκει εδώ».
Τότε το φτυάρι παίρνει όλο πυγμή:
«θα σας δείξω τι πάει να πει οργή».
Και ο ποιητής μάταια προσπαθεί,
τα βλέμματα να στρέψει
στο κίτρινο λουλούδι που φύτρωσε στη γη.

ΑΒΥΣΣΟΣ

Δεν φοβάμαι τίποτα
και όμως τα πάντα με τρομάζουν.
Δεν πιστεύω σε τίποτα
και όμως τα πάντα βλέπω.
Δεν θέλω τίποτα
και όμως τα πάντα ζητάω.
Γεννήθηκα τίποτα,
τίποτα θα πεθάνω
και όμως τα πάντα είμαι.
Το τίποτα κοίταξα,
τα πάντα αντίκρισα.

ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΗΣΥΧΙΑ

Βουλιάζω σε τσιμέντο,
κάνεις δε με τραβά.
Το σώμα παραδίδεται στης πόλεως τον καμβά.
Ένα μαζί της γίνομαι, δεν έχω πια σφυγμούς.
Τραντάζομαι στους ρυθμούς της, χωρίς ανάσα ζω
στους δρόμους της φωνάζω, χωρίς να ακουστώ.

Βουλιάζω πιο βαθιά, είναι αργά να σωθώ,
δεν έχω πλέον άκρα από κάπου να πιαστώ,
αφήνομαι για πάντα να αποκοιμηθώ.
Υπομονή θα κάνω, δεν ξέρω να ξεχνώ,
θα έρθει ένα ξημέρωμα να ξαναγεννηθώ,
με έναν νέο ήλιο που έχω φτιάξει εγώ

ΤΕΜΠΗ…

Όχι
-αποκλείεται-
όχι!
Τρέχω μητέρα,
τα λέμε
– φιλιά.
Πήρες τα τάπερ σου;
Ρούχα καθαρά;
Βιάζομαι μάνα, πώς να χωρέσω βιβλία,
γνώσεις, πτυχία με τα αυγά;
Καλό δρόμο,
πάρε με όταν φτάσεις,
μην ξεχάσεις και ανησυχεί η μαμά.
Αποκλείεται
-όχι
δεν είναι δυνατόν-
ποτέ δεν παίρνει τηλέφωνο, δεν θα είναι αυτό.
Αποκλείεται
~ όχι—
δεν θα το δεχτώ!
Αποκλείεται
—όχι—
μήπως φταίω εγώ;
Δεν ξεχνώ

ΕΛΛΑΔΑ 2023

-Θα ήθελα ένα εισιτήριο λεωφορείου
για τις 15 Αυγούστου.
-Κοπέλα μου είναι πολύ νωρίς,
ως τότε ποιος ζει ποιος πεθαίνει.
-Εμείς ζούμε που φύγαμε.
-Εμείς που ξέρουμε ότι στον ήλιο
πάντα θα έχουμε μια θέση.
-Εμείς που μάθαμε ότι η ζωή συνεχίζεται σε χώρες
που τα τρένα πάντα θα περνούν.
-Εμείς που στα ελληνικά ξεψυχούμε
και στα γερμανικά, αγγλικά, γαλλικά,
σουηδικά ξαναγεννιόμαστε.
-Εμείς που όταν γεμίσαμε πτυχία μάς ανακοίνωσαν
επίσημα «θα φύγετε αλλά ελπίζουμε μια μέρα
να γυρίσετε».
-Κοπέλα μου ηρέμησε, γιατί κλαις;
-Για εκείνους που οι σειρήνες
τούς έδιωξαν χωρίς επιστροφή.
-Για εκείνους που η λέξη μέλλον
δεν έχει καμία σημασία.
-Για εκείνους που στη χώρα μου
πέθαναν χωρίς στεριά να δούνε.
-Για εκείνους που προσπαθούν
στα ελληνικά να ξαναγεννηθούνε.

Κλαίω για εμάς, για όλους τους δυσνόητους.

ΚΡΙΤΙΚΕΣ

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΑΛΤΑΣ

LITERATURE.GR 20/1/2024

Στιβαρή ποιητική φωνή

Η Στέλλα Ζερβάκη μάς συστήνει τη νέα της ποιητική συλλογή με τον αυτοαναφορικό τίτλο Ταξίδι του εγώ στο τώρα (εκδόσεις Μετρονόμος, 2023) αποτελούμενη από εξήντα ένα ποιήματα στα οποία η ποιήτρια χαρτογραφεί τα συναισθήματα, τα βιώματα και τις απόψεις της δημιουργώντας τη μαγιά της ποίησής της. Η ποιήτρια, όπως διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο αυτής της καλαίσθητης και κομψής έκδοσης, γράφει ποιήματα ορμώμενη από την εσωτερική ανάγκη της για αληθινή επικοινωνία με την ελπίδα ότι η τέχνη ενώνει τις ψυχές των ανθρώπων και υπερβαίνει τα οποιαδήποτε στεγανά σε απόψεις, σε σύνορα, σε περιορισμούς, σε συναισθήματα. Και πράγματι η ποίησή της θυμίζει την ανθρώπινη ομορφιά που ηχεί στ’ αυτιά του αναγνώστη ως ένας μακρινός απόηχος σε μια εποχή συναισθηματικά ενδεή, όπου η μοναξιά εισχωρεί, επειδή το έδαφος είναι πρόσφορο. Η μοναξιά, ο χρόνος και ο εαυτός συγκροτούν ένα τρίγωνο στο οποίο εκτείνεται η ποιητική της Ζερβάκη. Η μοναξιά περικυκλώνει το ποιητικό υποκείμενο, το οποίο ξοδεύει εαυτόν γυρεύοντας να βρει τρόπους ν’ αντιμετωπίσει τους φόβους του. Η ποιήτρια τεχνουργεί ελευθερόστιχα ποιήματα με λόγο λιτό, αυθεντικό και ειλικρινή.

Μια μέρα μίλησα με τη μοναξιά.
Γελάσαμε, κλάψαμε, αγαπηθήκαμε,
μισηθήκαμε και αγαπηθήκαμε ξανά.
Καθώς αποχωριστήκαμε στα δάκρυά μου πνίγηκα,
όλη τη ζωή περπατούσα χέρι χέρι με τη μοναξιά.

(«Μοναξιά», σ. 17)

Η μοναξιά δημιουργεί την κατάλληλη συνθήκη, ώστε ν’ αναμετρηθεί το ποιητικό υποκείμενο με τον φόβο και την αλήθεια. Μια αναμέτρηση με τον ίδιο τον εαυτό, η οποία συχνά αποδίδεται μέσω του αντικατοπτρισμού του. Η ποιήτρια χρησιμοποιεί συχνά το είδωλο, προκειμένου να αποδώσει συμβολικά την ετερότητα μεταξύ της αληθινής ζωής και της ζωής που μοιάζει παράταιρη, κάλπικη, ξένη. Βλέποντας το είδωλό του στον καθρέφτη το ποιητικό υποκείμενο αντιμετωπίζει συνειδητά τη διάρρηξη της συναισθηματικής του ταυτότητας. Οι επιθυμίες προσκρούουν στη σκληρή πραγματικότητα. Οι επιθυμίες μοιάζουν με κάστρα χτισμένα στην άμμο που τα γκρεμίζει η θάλασσα. Η θάλασσα συμπυκνώνει αλληγορικά όχι μόνο την αλήθεια αλλά και το νόημα της ζωής. Η θάλασσα και, γενικότερα, στοιχεία της φύσης, όπως ο άνεμος, τα κύματα, τα φύλλα παρέχουν το φόντο στην ποιήτρια, για να αποτυπώσει πάνω σε αυτά τη δική της, προσωπική ανάγκη για επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας, της απλότητας, της ειλικρίνειας. Απογοητευμένη παρατηρεί τη διασάλευση των αξιών, την απώλεια της ανθρωπιάς, τη συναισθηματική αποτελμάτωση που διακρίνεται στις επιπόλαιες, πρόσκαιρες ανθρώπινες σχέσεις. Έφτασα να αποφεύγω τον άνθρωπο./ Στην όψη του το κεφάλι έσκυβα./ Το άγγιγμά του μου προκαλούσε πόνο./ Η οσμή του απέχθεια γεννούσε στην ψυχή,/ με μία του φράση ευθύς κουφός γινόμουν.// Πώς άραγε έγινε αυτό;/ το ανθρώπινο τόσο μισητό;/ Η οργή ασπίδα στη θλίψη,/ μία ζωώδης παρακμή. (Από το ποίημα «Ο φοίνικας», σ. 27)

Η σκιά και το φως σκηνοθετούν το πλαίσιο στο οποίο αναπνέει το ποιητικό υποκείμενο και καταβυθίζεται στον εαυτό του. Και στο πλαίσιο, ακριβώς, αυτής της πορείας προς την ακεραίωση του εαυτού αντιμετωπίζει το φευγαλέο του άτεγκτου χρόνου. Η αιωνιότητα στον ποιητικό κόσμο της Ζερβάκη δεν είναι παρά μια στιγμή σύγκλισης του παρελθόντος με το παρόν, εκεί ακριβώς που δημιουργούνται οι αναμνήσεις. Η στιγμή αυτή αναμιγνύει το παρελθόν με το μέλλον σε μια προσπάθεια να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του παρόντος. Η ποιήτρια με ψυχραιμία συνδιαλέγεται με την παρέλευση του χρόνου και ό,τι αυτή επιφέρει στην ψυχή αλλά και στο σώμα του ανθρώπου. Ψαύει το είδωλό της αντικρύζοντάς το στον καθρέφτη προσπαθώντας να βρει την επιζητούμενη αλλά χαμένη πλέον παιδικότητα.

Έκλεισα τα μάτια μου.
Αντίκρυσα το μέλλον σαν ένα λιβάδι γεμάτο κίτρινα
λουλούδια.
Άνοιξα τα μάτια μου.
Η αθωότητα ένα κίτρινο πέταλο στο χώμα.

(«Παιδικότητα», σ. 21)

Ακόμα κι αν η ζωή θυμίζει φυλακή, η ποιήτρια καταφάσκει σε αυτή τη ζωή οπλισμένη με μουσική και χορό. Επιλέγει το στροβίλισμά της σε έναν οριοθετημένο χώρο αλλά, ταυτόχρονα, ασύνορο και απέραντο, σε έναν αέναο χορό με τις αναμνήσεις της, σπάζοντας τα δεσμά του φόβου και παλεύοντας με το θεριό της. Κάθε άνθρωπος παλεύει με το θεριό του. Η ποιήτρια δεν λιποταχτεί αλλά δυναμικά μάχεται επιδιώκοντας να κερδίσει και αυτή την πάλη, ακόμα κι όταν την κατακλύζουν σκέψεις που την τρομάζουν. Ακόμα κι όταν η αίσθηση του θανάτου είναι παρούσα, ακόμα κι όταν η ποιήτρια διακειμενικά συγγενεύει με τη Σύλβια Πλαθ και ακροβατεί η ψυχή της μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, βρίσκει τα ψυχικά ερείσματα, για ν’ αντιμετωπίσει και αυτή τη δοκιμασία έχοντας σαν πυξίδα τη δική της Ιθάκη. Αυτός ο καβαφικός απόηχος στο ποίημα «Για όλους υπάρχει η Ιθάκη» (σ. 40) μεταστοιχειώνει δημιουργικά τη σημασία του προορισμού, ενός προορισμού a priori διακριτού και αναγνωρίσιμου. Ο προορισμός του κάθε ανθρώπου λειτουργεί για την ποιήτρια ως μοχλός, που ενεργοποιείται όταν ο άνθρωπος καταλαμβάνεται από ανησυχία και αίσθηση αποπροσανατολισμού. Ο προορισμός είναι η προσωπική του άνοιξη, ακόμα και αν το περιβάλλον του είναι γκρίζο, θλιμμένο και παρηκμασμένο.

Στα ποιητικά κείμενα της συλλογής είναι διάχυτη η αίσθηση της παρακμής του ανθρώπου, της άμβλυνσης των ηθικών φραγμών του και της συναισθηματικής ευαισθησίας του, ενώ ο ατομικισμός και η εσωστρέφεια επελαύνουν στις σύγχρονες αστικές μεγαλουπόλεις, η αποξένωση εισβάλλει έρποντας και σφίγγοντας τις συνειδήσεις και ο ποιητής μάταια προσπαθεί,/ τα βλέμματα να στρέψει στο κίτρινο λουλούδι που φύτρωσε στη γη. (Από το ποίημα «Ατομισμός», σ. 48) Εντούτοις, η ποιήτρια αφενός αντιλαμβάνεται την επικρατούσα κατάσταση, ανησυχεί για τη μηχανοποίηση των ανθρώπων και τη διανοητική αβελτηρία που συνεπάγεται η πρώτη, διακρίνει την ελευθερία αλλά, συνάμα, και την ανελευθερία που διχάζει και μαστίζει τον σύγχρονο άνθρωπο, οργίζεται για την αδικία, την αμετροέπεια και την ανευθυνότητα που στοιχίζουν ανθρώπινες ζωές, επιδιώκει τη διαφύλαξη της μνήμης και την αποδέσμευση από την ύλη και αντιστέκεται – αφήνοντας την ελπίδα να διαφανεί – στο ορμητικό ρεύμα της κατάλυσης της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και της διακριτής οντότητας του καθενός από εμάς.

Δεν έχω λόγια μόνο αισθήσεις
η μουσική με την οποία υπάρχω είναι οι σκέψεις μου
και χορεύοντας στην πτώση μου οδεύω
με ιστορίες τον άνθρωπο αιώνια συνοδεύω
σαν τον Όμηρο σε μύθους πιστεύω
και θα ξαναγεννιέμαι το χορό να σέρνω.

(«Αποδοχή», σ. 52)

Η βαθιά ανθρώπινη, τόσο ευαίσθητη και εύθραυστη όσο δυναμική και στιβαρή, ποιητική φωνή της Ζερβάκη υπερασπίζεται με όπλο την τέχνη την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των αξιών, αντιμετώπισης των κακώς κειμένων της ανθρώπινης υπόστασης και αποτίμησης των ανθρωπίνων σχέσεων με αίτημα την αναγέννησή τους σε έναν κόσμο που επιμένει να δείχνει το απάνθρωπο πρόσωπό του.

.

ΘΕΟΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Fractal 18/06/2024

Πριν από λίγο καιρό, διαβάσαμε την ποιητική συλλογή της Στέλλας Ζερβάκη «Ταξίδι του εγώ στο τώρα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Μετρονόμος». Πρόκειται για ποίηση, που παίζει με τον παραδοσιακό και τον ελεύθερο στίχο, συνδυάζοντάς τους αρμονικά χρησιμοποιώντας μια χαλαρή ρίμα, που δίνει ανάλαφρο τόνο στα ποιήματα. Τα περισσότερα ποιήματα είναι ολιγόστιχα και λένε στον αναγνώστη την ουσία χωρίς περιστροφές.

Η ποιήτρια καταπιάνεται με όλα τα θέματα, που απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο. Ένα από αυτά είναι και ο έρωτας, που έχει περάσει: «Μπλε τριαντάφυλλο ήταν ο έρωτάς μας», γράφει η Στέλλα Ζερβάκη, ενώ λίγο πιο κάτω μας λέει για τις επιπτώσεις: «τόσο πόνεσε, όσο τα αγκάθια του.» Και καταλήγει: «Κάποιος να μας αγγίξει μπόρεσε χωρίς να ματώσει.»

Ένα από τα θέματα, που απασχολεί τον σύγχρονο άνθρωπο είναι η μοναξιά. Η ποιήτρια της αφιερώνει ένα ποίημα, που το παραθέτουμε ολόκληρο: «Μια μέρα μίλησα στη μοναξιά. / Γελάσαμε, κλάψαμε, αγαπηθήκαμε, / μισηθήκαμε και αγαπηθήκαμε ξανά. / Καθώς αποχωριστήκαμε στα δάκρυά μου πνίγηκα, / όλη τη ζωή περπατούσα χέρι χέρι με την μοναξιά.»

Στον σύγχρονο άνθρωπο καλλιεργούνται διάφορες φοβίες. Η Στέλλα Ζερβάκη ξεκινάει με ένα απλό παράδειγμα: «Μας έμαθαν ότι θα τυφλωθείς αν τον ήλιο κατάματα δεις.» για να καταλήξει: «Μας έμαθαν ότι ο φόβος είναι το φίλτρο της ζωής. / Μια μέρα η ζωή τελείωσε και τρομαγμένους μας βρήκε.»

Γνωρίζουμε πως όλοι οι ποιητές έχουν τις επιρροές τους. Η Στέλλα Ζερβάκη δεν διστάζει να τις αναφέρει αποτείνοντας φόρο τιμής στον Καβάφη. Η ποιήτρια παίρνει τον γνωστό στίχο: «να εύχεσαι να είναι μακρύς ο δρόμος» και τον επεκτείνει: «εύχεσαι, να είναι μακρύς ο δρόμος του ανθρώπου».

Παρακάτω βρίσκουμε κάποια πολύ όμορφα ποιήματα με ρομαντική διάθεση. Η Στέλλα Ζερβάκη καλωσορίζει ποιητικά την άνοιξη και αποχαιρετά την πόλη, που δεν την έχει πλέον ανάγκη.

Όσο προχωράμε προς το τέλος της συλλογής, αρχίζουμε να ανακαλύπτουμε την κοινωνική ματιά της ποιήτριας. Έτσι, γράφει για την σύγχρονη κοινωνία της αυτοματοποίησης: «Όλα έγιναν αυτόματα, τα μηχανήματα στο αεροδρόμιο / δεν αφήνουν λίγη ζωή παραπάνω.» Οι άστεγοι αποκλείονται από τις κοινωνικές εκδηλώσεις: «η είσοδος δεν ήταν για όλους, κοστίζει η μυρωδιά.» Υπάρχουν ακόμα αναφορές στο πόσο ελεύθερος είναι ο σύγχρονος άνθρωπος, ενώ ένα από τα πιο συγκινητικά ποιήματα της συλλογής αναφέρεται στο τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη στις 28 Φεβρουαρίου 2023.

Συμπερασματικά, η ποιητική συλλογή της Στέλλας Ζερβάκη «Ταξίδι του εγώ στο τώρα» είναι ένα πολύ ενδιαφέρον πόνημα, που διαβάζεται και προβληματίζει θετικά και ουσιαστικά τον αναγνώστη.

.

ΑΡΙΣΤΟΥΛΑ ΔΑΛΛΗ

www.periou.gr 06/04/2024

Το «Ταξίδι του εγώ στο τώρα», ποίηση, εκδόσεις Μετρονόμος, της Στέλλας Ζερβάκη, είναι το πρώτο βιβλίο της. Με φωνή ανθρώπινα ευαίσθητη καταφέρνει να μας ταξιδέψει σε περιοχές που δεν μας είναι άγνωστες, ίσως οικείες, αγγίζοντας την δυστοπική πραγματικότητα του τώρα με λόγο ανεπιτήδευτο, καθαρό, ειλικρινή.

Η ποιητική συλλογή αρθρωμένη σε εβδομήντα τρία ποιήματα, αφηγείται προσωπικές σκέψεις και εμπειρίες, τις ανατέμνει με τον δικό της τρόπο χωρίς να κρύβεται πίσω από θεωρητικές και γενικευμένες εκφράσεις.

Με λόγο υπεύθυνο, συναισθηματική προσέγγιση και υπαρξιακή αναζήτηση, κινείται κυκλικά στον βιωμένο χρόνο ανασκαλεύοντας τη μνήμη με όσο περισσότερη ειλικρίνεια μπορεί στο πεδίο της σκέψης.

Υπερίπταται του εξωτερικού χώρου, στοχάζεται και αναστοχάζεται καθώς βυθίζεται στο χώρο του έσω εαυτού και προσπαθεί να συνενώσει τις ιδέες του προσωπικού και συλλογικού ασυνειδήτου. Ως ένας άλλος μυθολογικός Υπερίων καταγράφει τις αντιληπτικές παρατηρήσεις του υπαρκτού, εστιάζεται στο ανθρώπινο γίγνεσθαι του τώρα, με το χρώμα του δικού της προσωπικού ταξιδιού στον διαχρονικό κόσμο.

Από την αρχή, με τον αυτό-αναφορικό τίτλο του βιβλίου «Το ταξίδι του εγώ στο τώρα» και την εικόνα του εξωφύλλου ,με την υπέρβαση του άλματος σε ουρανό και θάλασσα, η ποιήτρια ορίζει το ταξίδι της με δύο σημαντικές παραμέτρους, τον χώρο που σηματοδοτείται με το Εγώ, και τον παρόντα χρόνο που ορίζεται με το τώρα».

Έτσι το ποιητικό υποκείμενο μας συστήνεται με την φωνή του Εγώ στο εδώ και τώρα, συμπυκνώνοντας τις αναμνήσεις του παρελθόντος και τις προσδοκίες του μέλλοντος.

Με πρωτοπρόσωπη και τριτοπρόσωπη αφήγηση, στήνει τις ποιητικές εικόνες του ταξιδιού της επιτρέποντας τον αναγνώστη να συνταξιδέψει μαζί της, άλλοτε με ταύτιση και άλλοτε με αποστασιοποίηση από τις προσωπικές της εμπειρίες.

Στην προμετωπίδα, η Στέλλα Ζερβάκη ανοίγει την αυλαία του ποιητικού, σχεδόν λυρικού, έργου της με τους στίχους του Ζαρατούστρα, που σε όλο το ταξίδι του σχοινοβατεί αναζητώντας την ισορροπία ανάμεσα σε ουρανό και άβυσσο. Με τον δάνειο λόγο του ποιητή Φ.Νίτσε, απ΄ αρχής στέλνει το μήνυμα της προσωπικής της επιθυμίας για ελευθερία τολμώντας την συμβολική πτώση της ύλης και επιτυγχάνοντας την πνευματική ανάταση. Καταγράφει την διαδικασία της σύγκρουσης αλλά και την αποδοχή των δύο διαστάσεων της ανθρώπινης φύσης, πνεύμα- ύλη, καλό-κακό, φως-σκοτάδι, εγώ-εμείς, την οποία συναντούμε σε όλο το πνευματικό ταξίδι της.

Η ποιητική συλλογή περιστρέφεται, ως καρουσέλ, σε πέντε άξονες επιτρέποντας τον αναγνώστη να παρακολουθεί τα ίδια τοπία , που όμως δεν είναι ποτέ τα ίδια μορφικά μέσα στις αλλαγές του χρόνου. Ο χρόνος-Κρόνος κατατρώει και ξαναγεννά απ΄ αρχής τα ίδια τοπία σώζοντας τα από την θνητότητα.

Στο σώμα της συλλογής και στην σύνθεση των ποιημάτων αναγνωρίζονται οι πέντε θεματικές ενότητες, που αφορούν τον χρόνο, τον υπαρξιακό φόβο, την μοναξιά, το δίπολο φως –σκοτάδι και τον σχεσιακό χορό του Εγώ με το Εσύ-δημιουργώντας χώρο για την συνύπαρξη στο Εμείς.

Η γνώση του «Εγώ είμαι» και η αυτό-αναφορά στον άνθρωπο από τη πρώτη αίσθηση της ύπαρξης του, μετά την απώλεια της παραδείσιας ευδαιμονίας, διαμορφώνεται με την τριβή και τον πόνο της απώλειας, την επιθυμία για επίτευξη του σκοπού, την θέληση για αρμονία μέσα στον χρόνο. Η ποιήτρια ως μέσον επίτευξης υποστηρίζει και προτείνει την Τέχνη, μιας και η ζωή είναι έργο τέχνης του ποιητή δημιουργού.

Γράφει στο πρώτο ομώνυμο ποίημα ( σελ,11) για την πρώτη σύλληψη, για την πρωταρχική σχέση συμβολικά με το κόκκινο χρώμα του αίματος και του πάθους και για την εξέλιξη και την αναγνώριση της όμορφης ανθρώπινης ζωής.

« Πιάστηκε το κόκκινο φουλάρι στην καρέκλα/…../και ύστερα από χρόνια/ καθώς το τρένο από το σκοτάδι στο φως μπαινοβγαίνει/ με κόκκινη κλωστή ανέμιζε/ την ανθρώπινη ομορφιά θύμιζε».

Πλέκει με κόκκινη κλωστή την μοίρα η Κλωθώ του ανθρώπου όταν γεννιέται, όταν μεταβαίνει από το σκοτάδι στο φως, από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, με καταγραμμένο στο σώμα του τον φόβο της μοναξιάς, την ενστικτώδη ανάγκη του έρωτα.

Στο ποίημα της « χαραμάδα» γράφει:

« Σαν την ηλιαχτίδα που φοβάται την πόρτα να διαβεί / άφησε την μοναξιά να εισχωρήσει / πλέον δεν φοβάται τη ζωή / εγώ που πίστευα ότι ο κόσμος θα με σώσει/ έμεινε η πόρτα μου ανοιχτή / μα ο φόβος δεν τόλμησε να περάσει»

Συνδέει τις αναμνήσεις του παρελθόντος χρόνου με τις προσδοκίες του μέλλοντος βιώνοντας το παρόν. Δυνατός κρίκος η γενεσιουργός δύναμη του έρωτα, η αδιαχώριστη σχέση του εγώ με τον πρωταρχικό πυρήνα του εαυτού. Δεν ξέρει ποια είναι. Αναγνωρίζει την ύπαρξη της μέσα από το είδωλο του καθρέφτη, το βλέμμα της μητέρας, μία κατάσταση ασφάλειας και παραδείσιας ολότητας. Και ύστερα ο αποχωρισμός, η διάσχιση και η αναγνώριση ότι εγώ είμαι κάτι άλλο από το είδωλο του καθρέφτη. Τώρα είμαι εγώ, έχω ταυτότητα και σχετίζομαι μ΄ ένα άλλο εγώ, το Εσύ τον απέναντι άλλον. Έτσι υπάρχω, λέει η ποιήτρια, στο δικό μου χρόνο και συνυπάρχω μέσα από το εμείς .

Γράφει στο ποίημα «Ανθρώπινα σταυροδρόμια», σελ 30.

« Πόσους ανθρώπους γνώρισα / Οι δρόμοι μας ενώθηκαν/ οι δρόμοι μας χώρισαν./Λόγια ειπώθηκαν / λόγια θάφτηκαν /Μέσα μου όλους τους κρατώ / είναι κομμάτια μου / δικό τους είμαι εγώ ./»

Το ταξίδι αρχίζει με την αναγνώριση της ταυτότητας και της μοναδικότητας, μαζί με τις αμφισβητήσεις περί αλήθειας και ψέματος, αγάπης και προδοσίας, ονείρου και πραγματικότητας..

Οι επιθυμίες όμως του ονείρου βρίσκονται απέναντι από την άχρωμη σκληρή πραγματικότητα. Τα τείχη κτισμένα με αυστηρά όρια και πρέπει, άμυνες του εγώ για να μην χαθεί στο χωρίς όρια υπαρξιακό χάος, χάνει το κόκκινο χρώμα της ζωής και καταρρέει καθώς βλέπει τα νεκρά φύλλα στη μέση του δρόμου και τα συντρίμμια των κάστρων της ψευδαίσθησης. Όνειρο και πραγματικότητα αδιαίρετο ζευγάρι.

Πονάει το ποιητικό υποκείμενο, ακολουθεί η φύση του στην εξελικτική σκάλα της ενηλικίωσης, χάνει την αθωότητα της παιδικής ηλικίας, την πίστη στους θεούς γονείς, στους ανθρώπους, στη ματαίωση της μαγείας και της φαντασίας, την απομάκρυνση από τα στοιχεία της θεϊκής φύσης. Με το ποίημα «Γήρας» αγγίζει το φόβο του θανάτου, την αδυναμία του υλικού σώματος, τον πόνο των ματαιωμένων προσδοκιών, χωρίς να υπάρχει χρόνος για την ικανοποίηση τους.

Σώζει την ανθρώπινη φύση της βιώνοντας αλληγορικά και μεταφορικά τα στοιχεία της φύσης σε μια προσομοίωση συναισθημάτων και πράξεων. Αγωνιά η ποιήτρια και δομεί τις λέξεις με σύμβολα αρχέτυπα, όπως η θάλασσα, αρχέγονη μήτρα που γεννοβολά ζωή. Γίνεται ένα με τον άνεμο, τα δάση, τα φύλλα , το νερό. Γίνεται παιδί, παίζει, χαίρεται τη ζωή και την ίδια στιγμή θρηνεί για το ψέμα των ανθρώπων, την προδοσία, το αδηφάγο άνοιγμα της μαύρης τρύπας που καταπίνει λόγω βαρύτητας έναν ολόκληρο ήλιο .

Σαν σε πίνακα του Σαγκάλ υπερίπταται της πόλης και θρηνεί για την απώλεια του έρωτα, τις ανισότητες, τις ταξικές διαφορές, την βία και την ζωώδη παρακμή, την σκοτεινιά πάνω από τις καπνισμένες στέγες των σπιτιών ποτισμένες από θλίψη για τις απώλειες της αληθινής ανθρώπινης σχέσης,, της ποιητικής δημιουργίας του κόσμου με αστερόσκονη όνειρα και αγάπη.

Γράφει στο ποίημα «Ο φοίνικας »,( σελ.27) για το φόβο και την έλλειψη της εμπιστοσύνης στον απέναντι άλλον:

« Έφτασα να αποφεύγω τους ανθρώπους / στην άκρη το κεφάλι έσκυβα / Το άγγιγμα του μου προκαλούσε πόνο / Η οσμή του απέχθεια γεννούσε στην ψυχή / με μία του φράση ευθύς κουφός γινόμουν/ Πως άραγε έγινε αυτό; / το ανθρώπινο τόσο μισητό;/ Η οργή ασπίδα στη θλίψη. / Μια ζωώδης παρακμή .

Και στο ποίημα « Μοναξιά», σελ. 17 αγγίζει τον αναγνώστη καθώς ταξιδεύει σε χαρτογραφημένα νερά.

« Μια μέρα μίλησα στη μοναξιά / Γελάσαμε, κλάψαμε, αγαπηθήκαμε/ μισηθήκαμε πάλι / και αγαπηθήκαμε ξανά/ Καθώς αποχωριστήκαμε στα δάκρυα μου πνίγηκα/ Όλη τη ζωή περπατούσα χέρι χέρι με τη μοναξιά/.

Το δίπολο φως και σκιά είναι μέρος της σκηνικής παρουσίας στο ποιητικό «ταξίδι του εγώ στο τώρα». Τα αρχέτυπα ζεύγη της ψυχικής ενέργειας, φως και σκιά, αρσενική και θηλυκή ψυχή, περσόνα ψέμα και αλήθεια, κατεργάρης και παιδί αναγέννησης, εμπεριέχονται με αλληγορικό τρόπο στον στιχουργικό λόγο της ποιήτριας. Συνδιαλέγεται με τον χρόνο και τις αλλαγές που επιφέρει στο υλικό και ψυχικό σώμα.

Γράφει στο ποίημα «Ταξίδι στην άκρη του εγώ» σελ. 34

«Λούστηκα με αίμα/ ένας καθρέφτης κι εγώ/ το είδωλο μου ερωτεύθηκα / για σένα πόνεσα / για σένα θυσιάστηκα/ κουράστηκα/ […]και συνεχίζει « έγινα ξάφνου ελαφρός / βρέθηκα στην ακρογιαλιά / με άμμο να φτιάχνω όνειρα / Τώρα το είδωλο μου όταν κοιτώ / δεν είσαι εσύ, άραγε είμαι εγώ;».

Ο συγγραφέας Σκοτ Πεκ, στο έργο του «Ο δρόμος ο λιγότερο ταξιδεμένος» αρχίζει με την κατάφαση «Η ζωή είναι δύσκολη», και με αποδοχή προτείνει τον δρόμο όπου η τέχνη, ο χορός και η μουσική, η χάρη και η αγάπη χαρτογραφούν νέες ιδέες και λύσεις για την βίωση της. Η ποιήτρια στήνει ένα χώρο όπου τα όρια του δεν εμποδίζουν την επικοινωνία του μέσα με το έξω, ούτε υποχρεώνουν τον άνθρωπο να κινηθεί με βηματισμό φυλακισμένου με βαρίδια στα πόδια πεπερασμένες ιδέες.

Προτείνει την ελευθερία της σκέψης, το πέταγμα από το σκοτάδι στο φως, την ισορροπία ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον και τον εσωτερικό κήπο της καρδιάς. Ακροβατεί το ποιητικό υποκείμενο μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας και με την ιδιότητα της γιατρού, που βιώνει τον πόνο και τις απώλειες, μας θυμίζει με το ποίημα «Για όλους υπάρχει Ιθάκη», (σελ.40 ) ,ότι με πυξίδα το φως και την ενέργεια της ψυχής δεν υπάρχουν αδιέξοδα, ότι όλα είναι κατασκευές του μυαλού και υπάρχει λύση.

Γράφει: « Ξύπνησα μεγαλύτερος- τα κατάφερα / Δεν ήταν εύκολο ταξίδι/ το τέλος γνωρίζω, δεν ελέγχω/ Αλλά όταν την Ιθάκη προσπεράσεις και ξέρεις / ποιος πάντα είναι ο προορισμός σου / τότε παίρνει μορφή Θεού ο καβάφης/ και η κάθε στιγμή αιώνια αξία».

Η Στέλλα Ζερβάκη γράφει στίχους, ακούει την εσωτερική φωνή, σπάει από ευαισθησία στην απειλή του θανάτου, αλλά συγχρόνως στέκει με δύναμη και σώζει τον ξεθεωμένο ναυαγό Οδυσσέα κυνηγημένο από τον θυμό του Ποσειδώνα. Τέχνη, μουσική, χορός είναι τα μέσα με τα οποία επαναπροσδιορίζει τις αξίες, την διαμάχη ανάμεσα στην επιθυμία για ζωή και την παραίτηση μπροστά στο φόβο του θανάτου και το απάνθρωπο πρόσωπο του.

Γράφει στο ποίημα « Ύλη και μνήμη» της σελ 67.

« Πραγματικότητα / Ένας ουρανός κι εγώ στη γη τρέχω/ χωρίς στόχο κυνηγού» […] και συνεχίζει « σταμάτησε ο κύκλος ν΄ναι παραμύθι / και ο καιρός γυρίσματα δεν θυμάμαι να έχει/ ότι είχε τέλος είχε αρχή και ότι η αρχή είχε τέλος/ . Αλλά το τέλος δεν δέχτηκα ποτέ ότι υπάρχει/ ίσως είναι ο ήχος που μιλά σε όποιον τον ακούει»/

Θα ήθελα να κλείσω με δύο φιλοσοφικές ρήσεις, φανοστάτες στο « Ταξίδι του εγώ στο τώρα» αλλά και στα μελλοντικά υπαρξιακά ταξίδια μας.

Λέει ο Επίκτητος: « Οι άνθρωποι αναστατώνονται, όχι από τα ίδια τα γεγονότα αλλά απ΄ τον τρόπο με τα οποία τα ερμηνεύουν»

και

Ο Νίκος Καζαντζάκης με την σύγχρονη φωνή του λέει:

« Ν΄ απομείνεις μόνος και ν΄ αρχίζεις να πλάθεις εσύ, με μόνο την δύναμη σου, έναν κόσμο που να μην ντροπιάζει την καρδιά σου» !